Shkruan: Mehmet Prishtina/

Sesioni i dytë, nr. 8 (19), 15 janar 1919,

SHQIPËRIA, revistë dymujore për mbrojtjen e interesave shqiptarë

Çmimi i numrit: 15 qindarka

Adresa: Fahu. P.nr. 17393, Lozanë, stacioni hekurudhor

Një zë nga Shqipëria

Jemi të lumtur që sot para miqve tanë, por edhe para lexuesve dashamirës të Shqipërisë, mund të prezantojmë këtë dokument, i cili ka për qëllim të vërë gjërat në vendin të vet, të bindë ata mes nesh, besimi i mirë i të cilëve është shfrytëzuar nga intrigantë cinikë, si edhe të përgënjeshtrojë e të demaskojë ata të mjerë që, duke iu bindur interesave të ulët materialë, me vetëdije kanë kryer veprime, të cilat janë shumë afër kufirit të asaj që mendohet se është tradhti. Në thirrjen e fuqishme fisnike dhe patriotike që do të lexoni këtu, do të dëgjoni se si kumbon zëri i popullit shqiptar, i cili për shekuj të tërë është i etur për liri dhe pavarësi. Në kushtet e sotme, populli ynë nuk mund të gjente interpretues më besnik dhe më të vërtetë sesa grupi i patriotëve të mbledhur rreth z. Hasan bej Prishtinës, nënshkrues, në emër të tyre, të kërkesës drejtuar z. Uillson. Dëshirat e vërteta dhe aspiratat legjitime të popullit shqiptar shpallen këtu dhe paraqiten qartë e pa asnjë mëdyshje, sepse këto dëshira dhe këto aspirata mbështeten, deri në hollësitë më të vogla, mbi të drejtat e patjetërsueshme dhe të pacenueshme të popujve, ashtu siç i proklamonte me aq vendosmëri dhe autoritet Presidenti Uillson. Ne ende e ndiejmë ndjenjën legjitime të sadisfaksionit patriotik, për faktin se sot kemi mundësi t’u ofrojmë atyre që kanë ende dyshime, dëshmi të pakundërshtueshme, ajo që kemi mbrojtur vazhdimisht në faqet e botimit tonë modest përputhet pikë për pikë me ndjenjat autentike dhe reale të popullit tonë, sepse çdo fjalë e z. Hasan bej Prishtinës vërteton qartësisht atë që ne, madje kohët e fundit shumë shpesh, kemi mundësi ta vërtetojmë përmes këtyre rreshtave, e kjo është: “Pavarësi e plotë për mbarë atdheun shqiptar”.

Pas kësaj thirrjeje nuk është më e nevojshme të denoncohen veprimet kriminale antipatriotike të grupit të mjerë të nënshkruesve të Factum de Geneve, as edhe të stigmatizojmë përpjekjet e tyre të turpshme për t’u paraqitur si zëdhënës të besueshëm të ndjenjave të një populli, që prej dekadash nuk i njeh më si të tillë dhe me të cilët nuk i lidh më as lidhja më e vogël morale ose materiale. Pikërisht ky qëndrim i bën të pavlefshme kërkesat që qeveria e z. Sonino vazhdon të marrë nga disa prej bashkatdhetarëve tanë, të cilët ajo i mban nën pushtetin e saj në Itali, madje edhe nga disa shqiptarë të Shqipërisë, ku karabinierët së bashku me civilë të tjerë dhe agjentë ushtarakë në Romë i nxitin me kujdes dhe zell për t’u nënshtruar ndaj zgjedhës së huaj. Këtu në vazhdim do të paraqesim fjalë për fjalë, kërkesën që është i dërguar, në emër të tij, zotit President Uillson, në Paris, më 18 dhjetor të vitit 1918:

Zoti President, Ju jeni duke u përgatitur që të merrni pjesë në kongresin që duhet të rikonstruktojë Europën sipas parimeve të së drejtës së popujve për të vendosur vetë për fatin e tyre, parime për të cilat lavdia e të shënuarit në flamurin e njerëzimit ju takon juve. Në këtë çast solemn, ne, përfaqësuesit e dy milion e gjysmë shqiptarëve, popullit më të vjetër të Gadishullit Ballkanik, ju drejtohemi Juve me lutje që t’i shqyrtoni dëshirat e popullit tonë për paanshmëri të plotë, gjë që ju dallon shumë nga të tjerët dhe të na mundësoni që këto dëshira t’i parashtrojmë në Konferencën e Paqes. Për shekuj të tërë, pavarësisht vështirësive të panumërta me të cilat është përballur dhe është detyruar të luftojë populli ynë, ai ka ruajtur gjuhën e vet, origjinalitetin e vet, traditat dhe zakonet e veta. Pesë shekuj të plotë populli ynë me një rezistencë të fuqishme i kundërvu presionit otoman dhe, në fund, ia mori pushtetit turk të gjitha ato arritje të mëdha me rënien e tij në vitin 1912. Është e vërtetë që në takimin e ambasadorëve në Londër në vitin 1913 u krijua Shqipëria e Pavarur, por pjesa më e madhe e shqiptarëve dhe e tokave shqiptare mbetën jashtë kufijve të këtij shteti. Prandaj, proklamimi juaj në lidhje me të drejtat e popujve, që të merrnin në dorë fatin e vet, populli shqiptar e priti si porosi të një shpëtimtari. Nuk dyshojmë se Ju, zoti President, së bashku me aleatët Tuaj të kombit shqiptar, do t’i mundësoni popullit shqiptar të njëjtat të drejta, siç i gëzojnë armenët, çekët, jugosllavët dhe kombet e tjera. Kombi shqiptar, i cili dha aq shumë jetë njerëzore për realizimin e idealit të vet kombëtar, ideal për të cilin derdhi aq shumë gjak, mbetet i bindur se Ju dhe aleatët Tuaj do t’u jepni fund vuajtjeve në emër të së drejtës dhe barazisë. Të bindur në këto premisa, ne Ju drejtohemi me lutje, z. President, që të shfrytëzoni ndikimin tuaj gjatë kohës së bisedimeve në lidhje me ardhmërinë e Shqipërisë, që në Konferencën e Paqes të ftohet për pjesëmarrje edhe delegacioni i popullit shqiptar, që të paraqesë dhe të arsyetojë dëshirat dhe kërkesat e kombit shqiptar. Ju drejtohemi, z. President, me respektin tonë të thellë. Në emër të kombit shqiptar (nënshkruar) Hasan Bej Prishtina Do të ishte një përdhosje e vërtetë tentimi që të bëhet një krahasim i kësaj kërkese patriotike dhe dinjitoze dhe të atij dokumenti servil të nënshkruar nga grupi i pikëlluar i Gjenevës, të udhëhequr nga nëntëdhjetëvjeçari Turkan Pasha.

Në vazhdim do të prezantojmë disa fjalë për personalitetin e z. Hasan bej Prishtinës, që të shfaqim më qartë dallimin e thellë mes atyre të nënshtruarve që nënshkruajnë dokumentin e përpiluar nga një agjent që kërkon përfitime për imperializmin të huaj, dhe patriotëve që luftojnë për shpëtimin e atdheut dhe popullit të vet. Bashkatdhetari ynë i shquar, i cili rrjedh nga familja Berisha, ka lindur para dyzet vjetësh në Vushtrri, qytezë e vogël që gjendet mes Prishtinës dhe Mitrovicës, në atë pjesë të Shqipërisë Veriore, të cilën Konferenca e Ambasadorëve në Londër, duke shkelur mbi të drejtat e patjetërsueshme të popujve dhe në kundërshtim flagrant me të gjitha normat e së drejtës dhe barazisë, pati dobësinë t’ia linte këtë pjesë Serbisë, këtij fëmije të lazdruar të carizmit rus. Hasan Beu shumë herët është dalluar për patriotizmin e tij të zjarrtë dhe veprimtarinë e tij të dendur për çështjen shqiptare. Nuk u zmbraps para asnjë sakrifice: shpeshherë, kur ishte e nevojshme, ai i ka paguar shpenzimet për të gjitha veprimtaritë patriotike nga xhepi i vet.

Në vitin 1909, kur në Elbasan u themelua Shkolla e parë Normale Kombëtare, z. Hasan bej Prishtina u kujdes që të dërgonte dhe mbështeste, me shpenzimet e tij, tridhjetë të rinj nga kjo krahinë, ku kishte lindur vetë. Ai u zgjodh deputet nga rajoni i Prishtinës në parlamentin e parë turk. Hasan bej Prishtina me vetëdije u radhit në anën opozitës, kundër shovinistëve të fuqishëm të Komitetit të Bashkimit dhe Progresist, të cilëve ua kuptoi vizionet e verbra panturke. Gjatë verës së vitit 1912 ishte shumë aktiv në kryengritjen shqiptare, e cila lëkundi themelet e fuqisë turke në Europë. Pas disfatës dhe tërheqjes së ushtrisë turke në Mitrovicë, Prishtinë (23 korrik 1912) dhe Kaçanik, si dhe pas çlirimit të të gjithë vendit, Hasan Beu së bashku me udhëheqësit e tjerë të shquar ishte në krye të ushtrisë prej 30 000 luftëtarësh shqiptarë, të cilët hynë në Shkup (në fillim të gushtit të vitit 1912), gjë që solli kapitullimin e ushtrisë xhonturke në Stamboll. Më pas Hasan Beu u bë ministër në qeverinë e përkohshme të Vlorës, ndërsa kur u krijua qeveria e rregullt në Durrës, ai ishte anëtar në kabinetin e ministrave.

Lufta e Parë Botërore e gjeti në Shqipëri, të cilën nuk dëshironte ta linte. I përndjekur nga serbët dhe malazezët, të cilët pushtuan vendin në vitin 1915, ai i shpëtoi vdekjes falë shokëve të tij të përkushtuar, te të cilët ishte strehuar. Okupatorët e rinj të vendit tonë, pas dështimit të regjimit serb, nuk ishin aspak më të mirë kundrejt bashkëkombësit tonë të shquar, dhe patriotizmi i tij i flaktë mbeti arsyeja për dyshim dhe mosbesim tek ai. Pas akuzave shpifëse, u arrestua, u burgos dhe për një kohë të gjatë nuk kishte asnjë lajm nga ai. Madje për këtë arsye, kishte momente kur ishim tejet të shqetësuar, sepse sipas thashethemeve të ndryshme, bëhej fjalë për dënimin me vdekje të tij. Për fat të mirë, e vërteta dhe pafajësia e tij më në fund dolën në shesh dhe Hasan bej Prishtina u lirua. Tashmë kishte mundësi që t’ia kushtonte veprimtarinë e tij çështjes së shkollave kombëtare, duke inkurajuar çdo nismë fisnike dhe vrull bujar në këtë drejtim. Ngjarjet e fundit në Prishtinë e trazuan dhe mes shumë vështirësive arriti t’u shmangej kërkimeve dhe përndjekjeve të shërbimeve serbe. Sapo doli jashtë rrezikut nga armiqtë e përbetuar të popullit tonë, z. Hasan bej Prishtina nxitoi t’i dërgonte presidenti Uillson kërkesën patriotike që sapo lexuam.

Gazeta L’Albanie. 15 janar, viti 1919

Dok. nr. 1

Artikulli “Zëri i Shqipërisë” rreth fjalimit të Hasan Prishtinës drejtuar presidentit Udro Uillson, botuar në gazetën “Albania”. 15 janar 1919

FAKSIMILE

Ky tekst është marrë nga libri i autorit Mehmet Prishtina, me titull “Lëvizja revolucionare-kombëtare shqiptare dhe maqedonase në rrjetet e diplomacisë sovjetike 1922-1928”.

“Kam ngritur një monument më të qëndrueshëm se bronzi,” -shkruante Horaci. Dhe kishte të drejtë. Sot pas më tepër se 2000 mijë vitesh ne e citojmë sërish “monumentin” e tij. E njëjta maksimë vlen edhe për udhëheqësinë. Nëse trashëgimia e udheheqësisë nuk mbrujtet me tharmin e vlerave identitare kombëtare, koha e fshin njësoj siç valët e detit shuajnë shkrimet mbi rërë.

Para pak ditësh, në Verona, u gjenda përballë monumentit të Kamillo Benso, Kontit të Kavurit (1810-1861). Kjo vepër qëndron dinjitetshëm pranë Kastelvekios, në brigjet e lumit Adixhe, si simbol i shtetit modern italian.

Nuk është rastësi. Në thuajse çdo qytet të Italisë gjen një shesh, rrugë apo monument që mban emrin e tij.

Kombet serioze nuk ndërtojnë vetëm institucione. Ato ndërtojnë edhe kujtesë kolektive për ata që i krijuan ato.

Pas shpalljes së Mbretërisë së Bashkuar të Italisë, Konti Kavur mori detyrën si Kryeministri i parë i Italisë. Por, ai vdiq pas vetëm tre muajsh në detyrë dhe nuk jetoi për të parë bashkimin e plotë të vendit pas pushtimit të Romës në vitin 1870.

Ndërkohë, në Shqipëri, figura e Ismail Qemal Vlorës, themeluesit të shtetit modern shqiptar, nuk përfaqësohet me të njëjtin dinjitet në hapësirën publike.

Kjo nuk është thjesht çështje monumentesh. Është çështje standardi, kulture dhe etike. Mënyra si i nderojmë themeluesit tanë tregon shumë për mënyrën se si e kuptojmë shtetin sot.

Një komb që nuk ndërton simbole të forta për figurat e tij themeluese, është i dënuar që të mbetet i dobët edhe në vetëdijen e tij shtetformuese. Problemi ynë nuk është mungesa e historisë. Por mënyra se si zgjedhim që ta rrëfejmë dhe përfaqësojmë atë.

Dr. Evarist Beqiri

Merita Mccormack/

Duke nderuar Viktimat Shqiptare të Komunizmit iu përula kujtimit të tyre duke iu lutur Zotit për lirinë e të gjithë atyre që vuajnë nga shtypja, represioni dhe pushtimi i së keqes….

Faleminderit Victims of Communism Memorial Foundation!

23 Prill 2026

Mëngjesi i sotëm më gjeti duke udhëtuar për në zemër të qytetit Uashington DC. Mezi gjeta një vend për të parkuar makinën dhe mbërrita tek lapidari ngritur posaçërisht për viktimat e Komunizmit dy dekada më parë .

Takova miqtë që njihja dhe pasi vendosa kurorën që e kisha thurur vetë, për martirët shqiptarë tek vendi i caktuar, mendova të bëja një vizitë tek pjesa tjetër e lulishtes ku vendosen të gjith kurorat , me radhë, në pritje për tu sjellë një nga një para monumentit të quajtur “ Pishtari i Lirisë”

I bëra një video gjithë kurorave të sjella nga ambasadat e vendeve që e kanë pësuar nga komunizmi. Mes tyre vura re ambasadat nga Kroacia, Bullgaria, Rumania , vendet balltike , bile edhe Ambasada e BE-së e një grup grek.

Pastaj me radhë grupet sipas organizatave .

Prej shqiptarisë ishim vetëm dy persona të pranishëm, artisti strugan Haxhi Dauti, dhe unë.

Secili nga ne kish sjellë nga një kurorë në emër të organizatave që përfaqësojmë, për të nderuar gjithë shqiptarët e vuajtur nga thundra e grushti i hekurt komunist.

Folësit Amerikanë, ambasadorë, kongresmenë, klerikë e akademikë , njëri pas tjetrit sollën ndërmend , nderuan kujtimin e 100 milionë njerëzve të zhdukur nga komunizmi në gjithë botën dhe bënë thirrje për të qenë vigjilentë e për të mos e lejuar komunizmin si ideologji të zerë rrënjë në SHBA; ata i mëshuan domosdoshmërisë për të edukuar brezin e ri me të vërtetën e Zotit dhe me historitë e kombeve të robëruara ( si historia jonë)

Nga ne shqiptarët Haxhi Dauti, Familja Dakoli, Çezar Ndreu dhe komuniteti që unë përfaqësoja ishin ndër sponsorizuesit e këtij aktiviteti dhe ata u falendruam nga organizatorët.

I përjetshëm qoftë kujtimi i të gjithë shqiptarëve tanë që humbën jetën për mbrojtjen e të drejtës e për rezistencën ndaj së keqes.

Lavdi Martirëve Shqiptarë që mbrojtën të drejtën e të vërtetën e Zotit nga e keqja djallëzore.

Dyzet vjet. Katër dekada që, çdo të diel në orën 15:00, një zë i njohur ngrihet në valët belge për të thënë, në shqip, se ne ekzistojmë, se mbetemi të lidhur me rrënjët tona dhe se qëndrojmë në këmbë pavarësisht të gjitha përpjekjeve, të Shtetit shqiptar, për të mohuar ekzistencën tonë. Katër dekada që « Jehona e Shqipes », kjo radio e lindur nga ideja fillestare e “Këshillit të Përbashkët të Nacionalistëve Shqiptarë në Belgjikë” (që përfshinte kryesisht Legalistët, Bllokistët dhe të pavarurit e mbledhur rreth Muharrem Bajraktarit) dhe e materializuar më vonë nga një grusht idealistësh në një studio modeste të Radio Panik në Bruksel, është bërë shumë më tepër se një program i thjeshtë: ajo është një institucion i diasporës shqiptare në Bruksel.

Në shkurt të vitit 1986, kur Sakip Skepi, i shoqëruar nga miq antikomunistë, lançoi emisionin e parë, ne ishim ende në zemër të natës komuniste. Për ne, shqiptarët e emigracionit politik – ata që, si familja e vetë Sakip Skepit, kishin ikur nga diktatura e Enver Hoxhës – ky emision ishte menjëherë një tronditje emocionesh dhe shprese. Më në fund, një radio në gjuhën amtare na fliste nga një tokë e lirë! Ajo ishte filli i padukshëm që lidhte Brukselin me Shqipërinë, me familjet tona që kishin mbetur pas perdes së hekurt. Ishte dëshmia se zëri i antikomunistëve shqiptarë në Bruksel nuk ishte shuar. Na rikthente, çdo të diel, një frymëmarrje dhe ëndrrën e çmendur të një kthimi të mundshëm.

Pastaj erdhën ndryshimet e viteve 1990–1991. Muri i Berlinit ra, diktatura më në fund u rrëzua, Shqipëria u hap. Për emigrantët politikë të viteve 1950 dhe 1960, që kishin ikur fëmijë apo adoleshentë, si dhe për pasardhësit e tyre të lindur në Belgjikë, kthimi në vendin e prindërve dhe gjyshërve ishte një përvojë tronditëse. Të gjithë u kthyem për të vizituar, për të përqafuar të afërmit dhe për të zbuluar (ose rizbuluar) një Shqipëri që koha e kishte transformuar thellësisht. Dhe pikërisht aty kuptuam, me një farë hidhërimi, se koha kishte bërë punën e saj. Ne kishim evoluar në një shoqëri perëndimore, demokratike dhe të hapur, ndërsa ata kishin jetuar në izolim, frikë dhe sidomos në një regjim indoktrinimi total. Një kthim përfundimtar në Shqipëri nuk ishte më i mundur për shumicën prej nesh. Ne ishim bërë të ndryshëm.

Duke kontribuar në ruajtjen e identitetit shqiptar të emigracionit politik të viteve 1950 dhe 1960, « Jehona e Shqipes » ka zbuluar gjithashtu një realitet të dhimbshëm për pasardhësit tanë të lindur në Belgjikë: deri më sot, autoritetet shqiptare nuk e njohin të drejtën e këtyre pasardhësve për të rifituar shtetësinë shqiptare, të cilën madje as diktatura e Enver Hoxhës nuk ua kishte hequr prindërve të tyre dhe të cilën ata vetë nuk e kishin mohuar kurrë. Kjo radio ka nxjerrë kështu në pah një plagë ende të hapur, duke vazhduar njëkohësisht të ruajë lidhjen shpirtërore dhe kulturore që na lejon të mbetemi shqiptarë pa mohuar jetën që kemi ndërtuar këtu.

Por radioja nuk ka shërbyer vetëm në një farë mënyre për ruajtjen e identitetit tonë. Ajo ka ofruar mbi të gjitha një platformë të çmuar ku shqiptarët e Belgjikës, pavarësisht bindjeve të tyre, kanë mundur të shprehen lirshëm, të informohen dhe të debatojnë. Kur shpërtheu lufta e Kosovës në vitet 1998–1999, « Jehona e Shqipes » u bë tribuna bashkuese e të gjithë diasporës shqiptare në Belgjikë dhe më gjerë. Çdo të diel, ajo mblidhte familjet tona rreth radios, përcillte informacionet, përforconte zërat tanë dhe mobilizonte solidaritetin. Ajo i lejoi një komuniteti ndonjëherë të përçarë të bashkohej rreth një kauze të përbashkët dhe të ishte i vëmendshëm ndaj fatit të bashkëkombësve tanë në Kosovë.

Dyzet vjet më vonë, jetëgjatësia e « Jehona e Shqipes » imponon respekt. Ajo ka kaluar të gjitha sfidat që kanë njohur mediat tradicionale: ardhjen e kanaleve satelitore shqiptare, shpërthimin e internetit, revolucionin e rrjeteve sociale. Shumë gazeta dhe radio janë zhdukur. Jo ajo. Sepse ajo nuk ka qenë kurrë vetëm një ndërmarrje mediatike. Ka qenë gjithmonë një mision, i udhëhequr nga vendosmëria e Sakip Skepit dhe nga përkushtimi i sinqertë i të gjithë atyre që kanë kontribuar në të. Ajo ka ditur të mbetet e pavarur, jopartiake, thellësisht kombëtare dhe njerëzore.

Sot, «Jehona e Shqipes» vazhdon të jetë, për komunitetin shqiptar në Belgjikë, ai takim i domosdoshëm i së dielës: një moment kur dëgjohet gjuha jonë, kur qeshim së bashku, kur debatojmë, kur kujtojmë dhe kur shohim drejt së ardhmes. Ajo është dëshmia e gjallë se një radio e vogël e lindur nga ëndrra e të rinjve të mërguar politikë mund të bëhet një institucion i qëndrueshëm, i respektuar jo vetëm nga publiku, por edhe nga autoritetet belge dhe nga institucionet shqiptare dhe kosovare. Në emër të të gjithë atyre që, si unë, janë rritur me këtë «Jehonë» në vesh dhe në zemër, dëshiroj të shpreh mirënjohjen time të thellë për këto dyzet vite besnikërie ndaj gjuhës sonë, kulturës sonë dhe dinjitetit tonë. Le të vazhdojë kjo zë të jehojë edhe për shumë kohë, i qartë dhe i fortë, në valët e Brukselit dhe përtej.

Ramadan Gjanaj

Politolog

Bruksel, prill 2026

Më 23 prill 2026, në Ditën Ndërkombëtare të Librit, shkrimtari Ag Apolloni ishte i ftuar në një takim të posaçëm në Universitetin Harvard.

Në Harvard Art Museums (Menschel Hall), u zhvillua aktiviteti “Meet with the writer”, kushtuar romanit të tij “Red Riding-Hood: A Fairy-tale for Grown-ups” (“Kësulëkuqja, përrallë për të rritur”).

Takimi mblodhi studiues, profesorë dhe studentë, duke shënuar një moment domethënës për prezantimin e letërsisë shqipe në një nga qendrat më prestigjioze akademike në botë.

Një moment i veçantë i këtij takimi ishte prania e studiueses së njohur të përrallave, Prof. Maria Tatar, e cila kishte lexuar romanin dhe ndau vlerësime për të. Interesant është fakti se Apolloni i është referuar studimeve të saj gjatë procesit krijues të veprës, duke e bërë këtë takim edhe një përmbushje të një dialogu të nisur më herët në planin intelektual. Vetë romani, që rikthen dhe riinterpreton motivin e “Kësulëkuqes” në një kontekst bashkëkohor dhe kulturor të ri, ngjalli interes të veçantë në diskutim.

Takimi u hap me një prezantim nga Prof. Ekaterina Pirozhenko (Department of Germanic Languages and Literatures), e cila foli për autorin dhe për tre romanet e tij të përkthyer në anglisht.

Në vijim, diskutimi u zhvillua në formë bashkëbisedimi me Prof. Maria Tatar dhe autorit, ndërsa në fund të pranishmit kontribuan me pyetje dhe komente, duke e kthyer aktivitetin në një hapësirë të gjallë dialogu letrar.

Pjesëmarrja e Ag Apollonit në këtë aktivitet, si dhe interesimi i studiuesve ndërkombëtarë për veprën e tij, dëshmojnë për një prani gjithnjë e më të konsoliduar të letërsisë shqipe në arenën ndërkombëtare.

Forum 26 – Ag Apolloni- Përmes Fjalëve