Saimir Kadiu/

Misteri që vazhdon prej më shumë se një shekulli.

Çdo ditë, miliona sy ndalen mbi një fytyrë që prej vitit 1886 vështron oqeanin nga hyrja e portit të Nju Jorkut. Është fytyra e Statujës së Lirisë, një prej monumenteve më të njohura në botë, simbol i lirisë, shpresës dhe ëndrrës amerikane. Por një pyetje vazhdon të zgjojë kureshtjen e historianëve dhe dashamirësve të artit:

Kush ishte gruaja që i dha fytyrën kësaj statuje Përgjigjja, çuditërisht, mbetet ende e paqartë. Një nga emrat që përmendet më shpesh është ai i Isabella Boyer, një grua me një jetë aq të jashtëzakonshme, sa duket sikur ka dalë nga faqet e një romani të Alexandre Dumas. Megjithatë, historia e saj është edhe më interesante sesa vetë legjenda.

Isabella Eugénie Boyer lindi në Paris më 1841, në një familje me origjinë të përzier. Babai i saj ishte një tregtar francez konfeksionesh, ndërsa nëna ishte angleze. Disa burime të vonshme përmendin edhe rrënjë afrikane nga ana e babait, por kjo nuk është dokumentuar plotësisht dhe mbetet objekt debatesh biografike.

Që në rininë e saj, Isabella tërhiqte vëmendjen për bukurinë e rrallë, elegancën dhe hijeshinë aristokratike. Në vitin 1863, kur ishte vetëm 22 vjeçe, ajo u martua me një nga njerëzit më të pasur të kohës, Isaac Merritt Singer, shpikësin dhe industrialistin amerikan që revolucionarizoi prodhimin e makinave qepëse dhe krijoi kompaninë që mbante mbiemrin e tij.

Singer ishte 52 vjeç, pothuajse tridhjetë vjet më i madh se ajo.

Martesa bëri bujë.

Jo vetëm për diferencën në moshë, por edhe sepse Singer ishte një figurë sa gjeniale, aq edhe kontroverse. Ai kishte pasur disa lidhje, fëmijë me gra të ndryshme dhe një jetë private të trazuar, që mbushte gazetat e kohës.

Megjithatë, Isabella u bë pjesë e një prej familjeve më të pasura të shekullit XIX.

Kur Singer vdiq në 1875, pasuria e tij ishte marramendëse. Ai la pas një perandori industriale dhe mbi njëzet fëmijë nga marrëdhënie të ndryshme. Pas proceseve të gjata mbi trashëgiminë, Isabella mori një pasuri shumë të madhe, e cila i siguroi një jetë luksoze dhe një pavarësi të rrallë për një grua të asaj kohe.

Ajo udhëtoi nëpër Evropë, mori pjesë në jetën mondane të Parisit, Londrës dhe Nju Jorkut dhe u bë një figurë e njohur në qarqet aristokratike e artistike.

Më vonë u martua me violinistin holandez Victor Reubsaet, i cili më pas mori titullin Kont i Camposelice. Edhe pse titulli i tij është konsideruar nga disa historianë si i diskutueshëm, Isabella u bë e njohur në shoqërinë evropiane si konteshë.

Në fund të shekullit XIX, emri i saj përmendej shpesh në kronikat mondane.

Ishte elegante. Ishte e pasur. Ishte kozmopolite.

Dhe pikërisht këtu fillon legjenda.

Sipas një historie të përhapur prej dekadash, Isabella Boyer u njoh me skulptorin francez Frédéric Auguste Bartholdi, autorin e Statujës së Lirisë, gjatë një aktiviteti shoqëror në Paris. Thuhet se Bartholdi u mahnit nga tiparet e saj fisnike dhe vendosi ta përdorte fytyrën e saj si model për statujën që po projektonte si dhuratë të Francës për Shtetet e Bashkuara.

Historia është magjepsëse. Por problemi është se mungojnë provat.

Asnjë letër, ditar apo dokument i Bartholdit nuk pohon se Isabella Boyer ishte modeli i tij.

Përkundrazi, studiuesit e veprës së skulptorit kanë ngritur hipoteza të tjera.

Shumë besojnë se ai u frymëzua nga fytyra e nënës së tij, Charlotte Bartholdi, me të cilën kishte një lidhje shumë të ngushtë. Të tjerë mendojnë se ai nuk përdori një model të vetëm, por krijoi një figurë ideale, duke bashkuar tipare klasike të artit greko-romak me simbolikën e perëndeshës romake Libertas, mishërimi i lirisë.

Në fund të fundit, artistët e mëdhenj shpesh nuk kopjojnë një fytyrë. Ata krijojnë një simbol.

Pavarësisht kësaj, legjenda e Isabella Boyer vazhdon të jetojë.

Ndoshta sepse historia e saj përputhet në mënyrë të përkryer me mesazhin e monumentit.

Një grua që lindi në Evropë, ndërtoi jetën e saj mes dy kontinenteve, fitoi pavarësinë në një epokë kur gratë kishin pak të drejta dhe u bë pjesë e elitës ndërkombëtare.

Edhe pa qenë modeli i statujës, jeta e saj mishëronte shumë prej idealeve që monumenti do të simbolizonte më vonë.

Vetë Statuja e Lirisë është një histori po aq madhështore.

Ajo u projektua nga Bartholdi, ndërsa struktura e saj e brendshme metalike u projektua nga Gustave Eiffel, i njëjti inxhinier që pak vite më vonë do të ndërtonte Kullën Eiffel në Paris.

Monumenti u përurua më 28 tetor 1886, si dhuratë e popullit francez për Shtetet e Bashkuara, në përkujtim të njëqindvjetorit të Pavarësisë Amerikane dhe të miqësisë mes dy kombeve.

Me një lartësi prej 93 metrash nga baza deri në majën e pishtarit, statuja u bë shpejt simboli i një bote të re. Për miliona emigrantë që mbërrinin me anije në Nju Jork, ajo ishte gjëja e parë që shihnin. Për ta, nuk ishte thjesht një monument.

Ishte premtimi se pas oqeanit mund të fillonte një jetë tjetër.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron bukuria e këtij misteri.

Ndoshta nuk ka shumë rëndësi nëse fytyra e Statujës së Lirisë ishte ajo e Isabella Boyer, e Charlotte Bartholdi apo e askujt në veçanti.

Sepse monumentet më të mëdha nuk përfaqësojnë një njeri të vetëm.

Ato përfaqësojnë një ide.

Ndërsa fytyra e gruas prej bakri vazhdon të sodisë horizontin e Atlantikut, ajo mbetet më pak portreti i një individi dhe më shumë portreti i një shprese universale: se liria është udhëtimi më i gjatë dhe njëherazi destinacioni më i dëshiruar i njerëzimit.

(𝐍𝐢𝐬𝐦𝐚 𝐞 𝐊𝐨𝐧𝐠𝐫𝐞𝐬𝐦𝐞𝐧𝐢𝐭 𝐉𝐨𝐞 𝐖𝐢𝐥𝐬𝐨𝐧 𝐧𝐣𝐞̈ 𝐭𝐡𝐢𝐫𝐫𝐣𝐞 𝐞 𝐝𝐮𝐡𝐮𝐫)

𝙉𝙜𝙖 𝙄𝙣𝙙𝙧𝙞𝙩 𝙃𝙖𝙢𝙞𝙩𝙞

Vendimi se ku do të zhvillohet sesioni vjetor i Asamblesë Parlamentare të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) në vitin 2027 nuk është një çështje protokolli apo komoditeti logjistik. Ai është një vendim me peshë të madhe politike dhe simbolike. Vendi pritës i një forumi të tillë nuk ofron vetëm salla konferencash dhe infrastrukturë; ai përfaqëson vlerat mbi të cilat është ndërtuar vetë organizata.

Pikërisht për këtë arsye, iniciativa e Kongresmenit amerikan Joe Wilson, e mbështetur nga 41 ligjvënës republikanë dhe demokratë, që sesioni i ardhshëm i Asamblesë Parlamentare të OSBE-së të zhvillohet në Charleston të Karolinës së Jugut dhe jo në Beograd, meriton vlerësim dhe mbështetje. Është një nismë në mbrojtjen e kredibilitetit të institucioneve euroatlantike.

Mesazhi i Joe Wilson është shumë më tepër sesa një kundërshtim ndaj një vendndodhjeje gjeografike. Ai është një paralajmërim se organizatat ndërkombëtare nuk duhet të dërgojnë sinjale të gabuara në një kohë kur rendi ndërkombëtar përballet me sfida të paprecedenta. Në deklaratën e tij, Wilson rendit një sërë shqetësimesh serioze: marrëdhëniet e ngushta të Serbisë me Rusinë dhe Iranin, bashkëpunimin ushtarak me kundërshtarët e SHBA, lidhjet strategjike me Moskën, si edhe retorikën revizioniste dhe relativizimin e krimeve të luftës. Thelbi i mesazhit të tij është i qartë: një forum ndërkombëtar i sigurisë nuk duhet të organizohet në një vend, orientimi strategjik i të cilit vazhdon të ngrejë pikëpyetje serioze.

Po aq domethënës është fakti se kjo nuk është një nismë personale e një kongresmeni. Mbështetja nga 41 ligjvënës amerikanë, që vijnë nga të dyja partitë kryesore politike, tregon se shqetësimi për politikën e jashtme të Serbisë nuk është një debat partiak, por një vlerësim që gëzon mbështetje të gjerë në Uashington. Në një kohë kur konsensusi politik në SHBA është gjithnjë e më i rrallë, ky bashkim rreth kësaj çështjeje duhet të lexohet me seriozitet.

OSBE-ja u krijua për të promovuar paqen, sigurinë, respektimin e sovranitetit të shteteve, të drejtat e njeriut dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Për këtë arsye, vendi që pret një aktivitet të tillë duhet të mishërojë këto parime jo vetëm në dokumente zyrtare, por edhe në praktikën e tij politike.

Serbia, fatkeqësisht, vazhdon të ndjekë një politikë të dyfishtë. Nga njëra anë deklaron se synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian; nga ana tjetër ruan marrëdhënie të privilegjuara me Federatën Ruse dhe nuk është bashkuar me sanksionet evropiane kundër Moskës pas agresionit ndaj Ukrainës. Në të njëjtën kohë, ka zgjeruar bashkëpunimin ushtarak dhe teknologjik me kundërshtarët e SHBA, ndërsa vazhdon të kultivojë marrëdhënie me aktorë që shpesh janë në kundërshtim me interesat strategjike të Perëndimit.

Kjo politikë e “ulur në dy karrige” nuk mund të mos ketë pasoja politike. Askush nuk i mohon Serbisë të drejtën sovrane për të ndërtuar marrëdhënie ndërkombëtare sipas interesave të saj kombëtare. Por po aq legjitime është edhe e drejta e aleatëve perëndimorë për të vlerësuar nëse një shtet përfaqëson vlerat që duhet të mishërojë një forum ndërkombëtar i sigurisë.

Një tjetër element që nuk mund të injorohet është politika e vazhdueshme e Beogradit ndaj Kosovës. Serbia vazhdon të mos njohë pavarësinë e saj, ndërsa tensionet periodike në veri të Kosovës dhe retorika nacionaliste vazhdojnë të cenojnë stabilitetin rajonal. Edhe pse dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës duhet të vazhdojë, nuk mund të anashkalohet fakti se sjellja e një shteti duhet të merret në konsideratë kur ai kërkon të jetë mikpritës i një organizate që promovon sigurinë dhe bashkëpunimin.

Prandaj pyetja që ngre Joe Wilson është plotësisht legjitime: çfarë mesazhi dërgon komuniteti euroatlantik nëse zgjedh si mikpritës të një konference të sigurisë një shtet që vazhdon të mbajë një pozicion strategjik të paqartë ndaj aleancës perëndimore?

Ky është një debat për standardet. Organizatat ndërkombëtare e ndërtojnë autoritetin e tyre mbi koherencën. Nëse ato kërkojnë nga shtetet respektimin e demokracisë, të drejtës ndërkombëtare dhe solidaritetit me aleatët, atëherë edhe vendimet e tyre duhet të jenë në përputhje me këto parime.

Për Shqipërinë dhe Kosovën kjo çështje ka një rëndësi të veçantë. Të dyja vendet kanë zgjedhur qartë orientimin euroatlantik dhe kanë dëshmuar në mënyrë të vazhdueshme solidaritet me politikat e NATO-s dhe të Bashkimit Evropian. Shqipëria është rreshtuar pa ekuivok me sanksionet kundër Rusisë dhe ka mbështetur çdo iniciativë të aleancës për mbrojtjen e rendit ndërkombëtar. Në këtë kontekst, organizimi i një forumi të rëndësishëm të sigurisë në një vend që nuk ndan të njëjtën qartësi strategjike do të krijonte një kontrast të vështirë për t’u justifikuar.

Mikpritja e një sesioni të Asamblesë Parlamentare të OSBE-së nuk është një e drejtë automatike; është një privilegj që duhet të reflektojë besueshmërinë dhe përputhjen me vlerat që organizata përfaqëson.

Historia na ka mësuar se siguria kolektive nuk ndërtohet vetëm me deklarata politike apo konferenca ndërkombëtare. Ajo ndërtohet mbi besimin, mbi aleancat dhe mbi koherencën ndërmjet fjalëve dhe veprimeve. Pikërisht këtë kujton nisma e Kongresmenit Joe Wilson. Ajo është një mesazh në mbrojtje të integritetit të institucioneve ndërkombëtare.

Në fund të fundit, një organizatë që mbron sigurinë duhet të jetë po aq e kujdesshme në zgjedhjen e simbolikës së saj sa edhe në përmbajtjen e vendimeve që merr. Sepse vendi ku mblidhen përfaqësuesit e demokracive nuk është thjesht një pikë në hartë; ai është një deklaratë politike.

Dhe në kohë sfidash globale, deklaratat politike kanë rëndësi.

Saimir Lolja/

Në të shkuarën e largët ka patur bashkim romak në Pellgun e Mesdheut dhe Evropë, domethënë bashkim me qendër në Romë të popujve që flisnin të njëjtën gjuhë dhe ishin kryesisht të së njëjtës racë. Luftrat qenë ose mes vedi ose shkuarje tek të tjerët për ndihmë ose fushata ndëshkuese kundër atyre që shmangnin bashkimin me qendër Romën ose kundër atyre që sulmonin Republikën apo Perandorinë romake. (Më pas qendra kaloi në Qytetin e Konstandinit e tani Bashkimi Evropian ësht me qendër në Bruksel.) Prandaj perandorët romakë në Perëndim dhe Lindje qenë më së shumti albanë-arbanë-dardanë-madhedonë-ilirë.

Nga dhjetë kanune shqiptare më kryesori, më i vjetri, më i hershmi dhe i mirënjohuri ësht ai të cilit para 100 vjetësh i bashkëngjitën emrin e Lek Dukagjinit. Lidhjen midis kanunit kryesor shqiptar dhe ligjeve romake e ka zbërthyer imtësisht me shkrimet e tij shkollari i vyer Lutfi Alia. Të drejtat vendore ilirike (Ius Illyriense) zbatoheshin në harmoni me ligjet madhore romake. Biles, Prefektura Pretoriane Ilirike e viteve 375-379 e.s. njatej nga Austria e sotme në Kretë. Kanuni shqiptar në thelb nuk ka ndryshuar, kurse ligjet romake dhe të tjerëve që u ngritën mbi ta kanë ndryshuar. Kjo domethënë se kanuni shqiptar ishte fillestari, origjina. Shprehjet shqip dallohen edhe në vetë shprehjet latinisht të së drejtës romake. Populli nuk e përktheu nga latinishtja dhe e mbajti përmend për 2000 vjet kanunin shqiptar. Sot, a ka njerëz që i dinë ligjet përmendësh apo me të shkruar? Jo, dhe as nuk duan t’i mbajnë mend.

Në vitet 170 – 228 e.s. jetoi zyrtari perandorak dhe më i dituri i ligjeve romake i quajtur Dardanus Ulpianus, i cili e mbajti të freskët kanunin alban-romak. Ai lindi në qytezën Ulpiana, e cila sot ësht vend i lasht i zbuluar 12 km në juglindje të Prishtinës. Shkresat e tija të ruajtura qenë ura lidhse nga ligjet arbane-romake në Perëndim në ata të perandorit dardan-bardhan Justiniani I të viteve 527 – 565 e.s. në Lindje. Shënimet e tija përbëjnë > 2/5 e rradhitjes madhështore ligjore me 50 libra Corpus totius iuris – Digestorum (Gjithë Ligjet – Përmbledhje) të Justinianit I. Rradhitjet ligjore të tija mbulonin çështjet qytetare, të pronës, qeveritare, kriminale e tatimore dhe shprehnin harmoni midis zgjidhjeve praktike dhe qartësive ideore. Botimet e tija thurnin bashkë përgjegjësinë, lirinë, nderin, të drejtat dhe barazinë para ligjit. Shkrimet e tija qenë boshti i shkollimit romak për ligjet. Letrat ligjore të tija u dhanë formë themeleve të ligjeve perëndimore evropiane, ligjeve fetare të krishtera, dhe janë pjesë e arsyetimeve të tashme ligjore.

ANASH: Ësht një prrall qesharake e cila e quan atë Gnaeus Domitius Annius Ulpianus. “Dom” ësht një emërtim kishtar i cili nënkupton “Mjeshtër” dhe rrjedh nga murgjit benediktinë dhe cistercianë. Kopja më e vjetër e Përmbledhjes së Ligjeve të Justinianit I ësht një dorëshkrim i bërë nga murgjit mbi lëkurë viçi, i cili quhet “Littera Florentina” ngase thuhet se e mbartën nga Piza në Firence në vitin 1406. Atje ai ruhet tek Biblioteca Medicea Laurenziana. Dorshkrimi nuk ka datë! Duket se murgjit benediktinë kanë qenë të pa aftë të shënonin datën. Ndërkohë ata qenë të aftë të kopjonin 50 vëllime librash me ligje albane-romake dhe të krijonin përfytyrim tjetër duke gatuar emra të rinj dhe degëzime të tjera kohe. Dorëshkrimit nuk i ësht ba ndonjë hetim laboratorik për vjetërsinë, p.sh. me karbonin rrezatues C-14; sepse po t’ia kryejnë vjetërsia e lëkurës do dalë e shekullit XIX.

Prralla vazhdon duke rrëfyer se në atë dorëshkrim madhor vetë G. D. A. Ulpianus i shekullit III e.s. la shënimin se lindi në tokzënien (colonia, lat.) Tyre të Sirisë dhe ku zbatoheshin ligjet italiane (“…..colonias iuris italici, ut est…… insignem fidem ius italicum dedit.”) (!?) Qytetaria romake ishte kusht i nevojshëm për të pasur të drejta qytetare por jo kusht i mjaftueshëm për të qenë në krye, elitë albane-romake. Kthjelltas atëhere, ata nga rranzat e perandorisë nuk e arrinin majën.

Itali në lashtësi nuk ka patur. Italia u formua si shtet në vitin 1861 e.s. Ësht një prrallë tjetër qesharake se para erës sonë Itali quhej një copëz toke në Ka-labri, afër Katanzaros së sotme, e cila domethënë “toka e viçave”!? Roma e përjetshme rridhte drejtpërsëdrejti nga qytetërimi E-tru-sk dhe Alban. Fillimisht, ajo bashkoi me e pa të mirë popullatat e Gatishullit Apenin (Albenin). Prandaj, ajo që krijoi qytetarinë dhe themeloi Republikë e Perandori të pa arritshme edhe sot a do i mvishte vetes emrin e një fshati nga rrethinat e largme të Gatishullit?! Republika romake, p.sh., në vitin 149 p.e.s. themeloi një gjykatë kriminale të përhershme (quaestiones perpetuae) e cila urdhëronte edhe pagesa për qytetarët e provincave jasht Gatishullit Albenin nëse zyrtarët romakë shkelnin ligjtë mbi ta. A i kishte humbur një Republike të atillë filli i emrit të gatishullit?!

DREJT: Hapsirat shqipfolse ishin kontinentale dhe prandaj kanuni alban-shqiptar ka në themel shqiptarin, vetveten, mikun shqiptar, Ku-vendin, dhe nuk përmend të huajin. Kanuni shqiptar trashëgon dhe jetëson rregulla për ata që dinë dhe kuptojnë shqip. Ai nuk ësht krijimtari, kulturë apo pronë e të tjerëve; dhe as të pronësohet e as të përdoret si portë e mbrapme nga të huajt. Besa shqiptare ësht Rregull i Artë, mirësi e sinqertë e dyanshme, dhe jo dobësi apo mefshtësi. Sipas kanunit, shqiptari e mirëpret mikun, i cili vjen dhe ikën, përndryshe ai nuk quhet mik por armik.

Kuvend domethënë ku-vendoset, ku çështjet vihen në vendin e duhur, ku me përgjegjësi merret vendim për veprim. Kuvendi, i cili në latinisht si fjalë u shkrojt “Conventus”, qe një nga themelet e qytetërimit alban-romak kudo ku shtrihej Republika ose Perandoria romake. Sipas kanuneve shqiptare, Kuvendi si vendtakimi mblidhej kur ishte e nevojshme dhe nuk i paguante burrat e vjetër, të urtë, të ditur, të aftë dhe me përvojë të vinin aty. Kështu duhet të jetë edhe Kuvendi i sotëm pa rrogëtarë, pa parazitë, pa të panxënë, pa të paqytetëruar, sepse kjo ësht trashëgimia kombtare arbane-arbërore-shqiptare. Ky lloj Kuvendi do i qetësonte shpirtrat e uritur.

Duke përjetsuar trashëgiminë albane-romake, Dardanus Ulpianus me gërmat e tija gërmoi tre themele madhore ligjore: Ius/Lex naturale (E drejta/ligji biologjik i jetës), Ius/Lex gentium (E drejta/ligji i përbashkët për popujt në shtete të ndryshme), Ius/Lex civile (E drejta/ligji për qytetarët brenda një shteti). Ligjet dhe të drejtat ligjore në veprim në Lindje e Perëndim edhe tani janë ndërtuar mbi ata themele.

Jasht asaj ndërtese ligjore, Dardanus Ulpianus përshkroi edhe ngritjen e gjykatave të jashtzakonshme (quaestiones extraordinariae). Ato kishin shtysa politike, ishin për gjendje të jashtzakonshme, preknin një vend apo grup të veçantë (Ad hoc, lat.), kishin kohë të kufizuar veprimi dhe vepronin jasht ndërtesës ligjore. Lejet për to jepeshin nga Senati (Kuvendi i Epërm), krerët e provincave, si dhe nga hedhja në veprim të ligjeve të posaçme në rast kryengritje, rrjeti mësymës spiunazhi, grusht shteti, cënimi madhor të sigurisë, gjendje lufte, dallgë krimesh apo të huajsh pa leje qëndrimi. Në çdo rast, ato qenë për kohë të shkurtër brenda Republikës apo Perandorisë romake kudo ku shtrihej ajo dhe gjykatësit e posaçëm ishin vetëm romakë. Ato gjykata nuk qenë ndërshtetërore apo ndërkombtare dhe qenë vetëm për ta mbajtur të pastër popullatën romake. Dardanus Ulpianus i quante gjykatat e jashtzakonshme të rrezikshme veçanërisht nëse ato nuk ishin më afatshkurtra.

Dardanus Ulpianus vështron tani me keqardhje në Bruksel. Sepse kryesia e Bashkimit Evropian me ligësi formoi me dorën duke u dridhur dhe mendjen e mpirë të dardanëve Zyrën e Paditësit të Posaçëm dhe Dhomave e të Posaçmit të Kosovës (Kosovo Specialist Chambers and Specialist Prosecutor’s Office, ang.). Emërtimi “Specialist Chambers” (Dhomat e të Posaçmit) u fut për dukje sikur kjo gjykatë degëzohej nga ato në Prishtinë. Në të vërtetë, kjo gjykatë politike e njëanshme do ishte me punonjës të huaj, me qëndrim jasht Kosovës, do paguhej nga BE dhe do padiste vetëm ish-luftëtarë të UÇK vetëm për vitet 1998-2000.

Neni 103/7 i Kushtetutës së Kosovës (Dardanisë) lejon themelimin e “gjykatave të specializuara kur ësht e nevojshme” dhe ndalon krijimin e gjykatave të jashtzakonshme. Nën kërcënime, Kuvendi në Prishtinë zyrtarizoi më 5 Gusht 2015 Ndryshimin Kushtetutor 24, i cili qe një përkthim nga anglishtja i ardhur nga Brukseli. Ay ndryshim shtoi Nenin 162 që lejonte themelimin e “Dhomave të specializuara dhe një Zyre të Prokurorit të specializuar“ në Kosovë; (po ta shqipëronin sakt ndoshta do e kuptonin qart). Dhe më 31 Gusht 2015, Kuvendi në Prishtinë themeloi me Ligjin Nr. 05/L‑053 Zyrën e Paditësit të Posaçëm dhe Dhomave e të Posaçmit të Kosovës (ZPP-DhPK).

ZPP-DhPK ka burgosur deri tani 12 dardanë qëkur i filloi mbërthimet në Nëndor 2020. Nga këta, vetëm gjashtë janë për “krime lufte”: Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi e Jakup Krasniqi, të cilët u burgosën në Nëntor 2020 dhe gjygji u vazhdon; Salih Mustafa u burgos në Dhjetor 2022 dhe u dënua 15 vjet; Pjetër Shala u burgos në Korrik 2024 dhe u dënua 13 vjet.

Dardanus Ulpianus vështron me keqardhje në Bruksel për shkeljet ligjore mbi dardanët, sepse: (1) Kosova akoma nuk ësht pjesë apo provincë e BE që ZPP-DhPK të kishte të drejtë dhe liri ligjore të krijohej e të vepronte në Kosovë. (2) Sipas Kushtetutës së Kosovës, çfardolloj gjykatë e tillë duhej të ishte brenda territorit dardan (Kosovës). (3) Nuk pati gjendje të jashtzakonshme në Kosovë më 2014 kur me paramendim luhej teatri i Shkëmbimit të Letrave BE – Kosovë. (4) Në Kosovë kishte e ka aq shumë zyrtarë të BE e OKB dhe ushtarë të NATOs saqë siguria e të paditurve, e dëshmitarëve dhe gjygjeve ishte e ësht më e larta. (5) Kosova nuk ësht pjesë e Serbisë, e cila nuk ësht pjesë e BE. Që domethënë se ligjet dhe paditë serbe nuk përdoren në Kosovë dhe BE. Domethënë se ZPP-DhPK nuk duhet të përdorë padi serbe në Kosovë. (6) ZPP-DhPK e cila nuk ësht as gjykatë vendore e as ndërkombtare u krijua nën kërcënime (under duress, ang.), që domethënë se edhe si e tillë ësht e pavlefshme, e paligjshme. (7) ZPP-DhPK mbushi tani 11 vite punë, domethënë se ajo nuk ësht më afatshkurtre (Ad hoc, lat.) dhe kështu ësht kthyer në e pavlefshme.

Atë që duhet të bëjë qeveria e Dardanisë ësht ngritja e një shtatore të madhe të Dardanus Ulpianit në Prishtinë dhe jo të zëvendësoje pushtuesin serb me xhamitë turko-osmane. NATO dhe UÇK nuk ia dhanë lirinë Dardanisë që ajo t’u dhurohet si vilajet pushtuesve të rinj turq-osmanë. Regjisorët e ZPP-DhPK i përkasin Rendit Botnor Entente të Vjetër. Ata e dinë se dy luftrat botnore në shekullin XX filluan në trojet shqiptare dhe kushti i nevojshëm për të kaluar në Rendin Botnor të Ri janë pikërisht trojet shqiptare. ZPP-DhPK ësht një kacavjerrje e dëshpëruar e tyre për ta zvarritur këtë rivendosje. Por ata nuk mund ta ndalojnë rrjedhën hyjnore të kohës, të cilën nuk mund ta pengojnë as armiqtë, as tradhtaret e brendshëm e ata në Evropë, as fetarët e Meslindjes.

Miku i madh i shqiptarëve Senator Bob Dole u përkujtua sot në ditëlindjen e tij, me nderim, respekt të thellë, mirënjohje e falënderim të veçantë, prej miqve të tij të ngushtë e bashkëpunëtorëve shqiptaro-amerikanë që punuan me vite të tëra për Kosovën e kombin shqiptar. Veprimtari i shquar i çështjes kombëtare humanisti Jim Xhema, kryetari i Federatës Vatra Dr. Elmi Berisha, personaliteti i shquar i mjekësisë në Amerikë Prof. Dr. Rifat Latifi, gazetari Halil Mula dhe atdhetari Ramë Balidemaj, në një drekë të organizuar nga patrioti i shquar i kombit shqiptar Jim Xhema, u kujtua miqësia, bashkëpunimi i ngushtë dhe histori të detajuara, episode e ngjarje të paharrueshme të jetës e veprës së Senatorit Bob Dole në Uashington me fokus lirinë e shtetformimin e Kosovës.

Bob Dole si mik i jashtëzakonshëm i popullit e kombit shqiptar, me pasionin, diplomacinë, shpirtin, lobimin dhe vendosmërinë e tij, iu gjend pranë shqiptarëve në ditët më të vështira. Senatori amerikan Bob Dole ishte një nga mbështetësit më të rëndësishëm të çështjes shqiptare në Kongresin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Gjatë vizitës historike në Kosovë më 1990 Bob Dole denoncoi publikisht shtypjen dhe shkeljet e të drejtave të njeriut nga regjimi serb, e bëri krizën në Kosovë një çështje prioritare në politikën e jashtme të SHBA-së, mbështeti fuqishëm sanksionet ndaj regjimit ktiminal të Slobodan Millosheviçit, ishte një zë i fuqishëm në favor të angazhimit amerikan për të ndalur spastrimin etnik dhe dhunën ndaj shqiptarëve të Kosovës, forcoi lidhjet e ngushta me komunitetin shqiptaro-amerikan duke qenë forcë dhe mbështetje në çdo ngjarje, organizim dhe veprimtari patriotike, komunitare dhe atdhetare.

Kombi ynë, populli ynë dhe shqiptaro-amerikanët do ti jenë përjetë mirënjohës e falenderues.

Nga Rafael Floqi/

Në fillim të vitit 1919, ndërsa Konferenca e Paqes në Paris po vendoste hartën e re politike të Evropës pas Luftës së Parë Botërore, Shqipëria gjendej përballë rrezikut më të madh që kishte njohur që nga shpallja e pavarësisë. Marrëveshjet e fshehta të kohës së luftës, veçanërisht Pakti i Londrës i vitit 1915, parashikonin copëtimin e territorit shqiptar ndërmjet Italisë, Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë. Përballë kësaj diplomacie të vjetër evropiane që bazohej mbi pazaret territoriale, Presidenti amerikan Woodrow Wilson solli në Paris një filozofi të re politike: të drejtën e popujve për vetëvendosje dhe refuzimin e traktateve të fshehta. Pikërisht për këtë arsye, çështja shqiptare u bë pjesë e debateve më të rëndësishme të delegacionit amerikan.

Procesverbalet e mbledhjeve të përditshme të Komisionerëve Fuqiplotë amerikanë hedhin dritë mbi mënyrën se si administrata e Presidentit Wilson analizonte fatin e Shqipërisë.

Më 19 shkurt 1919, në një mbledhje ku merrnin pjesë Sekretari i Shtetit Robert Lansing, Henry White, Gjenerali Tasker Bliss dhe këshilltarët amerikanë, u dëgjua dëshmia e Gjeneral Brigade George Phillips, ish-komandant i forcave ndërkombëtare në Shqipëri. Ai nuk paraqiti vetëm një raport ushtarak, por një analizë të plotë politike dhe historike mbi vendin që Shqipëria duhej të zinte në rendin e ri evropian. Në dëshminë e tij gjendet një nga vlerësimet më pozitive që një zyrtar britanik ka bërë ndonjëherë për shqiptarët. Phillips deklaroi se shqiptarët ishin “një popull më i pastër se çdo popull tjetër në Evropë”, me moral të lartë, origjinë të lashtë ilire dhe trimëri të jashtëzakonshme.

Edhe më domethënës ishte propozimi i tij politik. Sipas Phillips-it, Konferenca e Paqes duhej të vendoste fillimisht kufijtë e Shqipërisë dhe vetëm më pas të diskutonte çështjen e protektoratit ose të organizimit të brendshëm të shtetit. Ai kërkoi që në Shqipëri të përfshiheshin Ulqini, Hoti, Gruda, Gucia, Plava, Peja, Gjakova, Prizreni dhe mbi të gjitha Dibra, duke argumentuar se këto përbënin pjesë të pandashme të hapësirës shqiptare. Ky ishte një vizion që mbështetej mbi kriterin etnik dhe jo mbi pazaret diplomatike të Fuqive të Mëdha.

Diskutimet zbulojnë gjithashtu rivalitetin e madh ndërmjet Italisë, Francës dhe Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene për ndikimin në Shqipëri.

Në fund të dëshmisë së tij, Phillips formuloi një përfundim me rëndësi strategjike. Një Shqipëri autonome, e pavarur dhe me kufij të qartë, do të shërbente si një mur mbrojtës midis ekspansionit jugosllav dhe Lindjes, duke garantuar ekuilibrin e gjithë rajonit të Adriatikut. Kjo analizë përputhej me filozofinë e Presidentit Wilson, i cili kundërshtonte copëtimin e kombeve të vogla dhe refuzonte diplomacinë e traktateve sekrete.

Procesverbalet e Komisionerëve Amerikanë dëshmojnë se fati i Shqipërisë nuk u diskutua si një çështje periferike, por si pjesë e ekuilibrit strategjik të Adriatikut dhe Ballkanit. Pikërisht në këto mbledhje u hodhën themelet e qëndrimit amerikan që, pak muaj më vonë, do ta çonte Presidentin Woodrow Wilson të kundërshtonte me vendosmëri zbatimin e Paktit të Londrës dhe të pengonte copëtimin e Shqipërisë. Kështu, në sallat e Konferencës së Paqes, Çështja Adriatike dhe çështja shqiptare u shndërruan në dy anë të së njëjtës betejë diplomatike: mbrojtjen e parimit të vetëvendosjes kundër politikës tradicionale të ndarjes së territoreve.

Dokumenti i mëposhtëm është një procesverbal zyrtar i mbledhjeve të Komisionerëve Fuqiplotë amerikanë në Konferencën e Paqes në Paris, datë 19 shkurt 1919. Më poshtë është përkthimi besnik në shqip. marrë nga Papers Relating to the Foreign Relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919, Volume XI Paris Peace Conf. 184.00101/16 Procesverbali i Mbledhjes Ditore të Komisionerëve Fuqiplotë https://history.state.gov/historical…/frus1919Parisv11/d15

E mërkurë, 19 shkurt 1919

Të pranishëm:

Z. Lansing

Z. White

Gjeneral Bliss

Z. McNeir

Z. Herter

Z. McNeir u largua nga mbledhja dhe më pas u thirr Gjeneral Brigade Phillips (nga Britania).

Gjeneral Phillips deklaroi se, gjatë një bisede me Gjeneral Bliss një natë më parë, kishte shpjeguar disa çështje lidhur me situatën në Shqipëri, të cilat dëshironte t’ua paraqiste edhe Komisionerëve. Gjeneral Wilson kishte rënë dakord që i gjithë informacioni që ai zotëronte t’u vihej në dispozicion Komisionerëve amerikanë.

Gjeneral Phillips shpjegoi se, gjatë shtatë viteve të përvojës së tij në Shqipëri, kishte pasur mundësinë të studionte nga afër çështjen e të ashtuquajturës masakër ndaj shqiptarëve nga malazezët dhe serbët. Për këtë temë ishte botuar një literaturë e gjerë, por Gjeneral Phillips u shpreh i habitur kur zbuloi se dokumentet dhe pretendimet shqiptare të dërguara Ambasadës Amerikane në Romë nuk kishin mbërritur kurrë në ambasadë.

Ai vijoi se situata në Shqipëri ishte jashtëzakonisht e rëndë. Vendi nuk kishte nevojë të menjëhershme për ushqime, por shumë shpejt do të kërkonte një sistem të organizuar furnizimi. Në malet e Malit të Zi popullsia po vuante nga uria, por ndihmat ushqimore ishin tepër të vështira për t’u shpërndarë për shkak të korrupsionit të madh dhe vështirësive në transport.

Sipas tij, si malazezët ashtu edhe serbët po bënin gjithçka për të mbajtur nën kontroll lumin Buna, një lumë krejtësisht shqiptar, dhe për të penguar transportimin e ndihmave ushqimore përgjatë tij. Gjeneral Phillips mendonte se ishte me rëndësi jetike që çdo anije që lundronte nga Shkodra nëpër Bunë të paguante një taksë të vogël sipas sistemit britanik të tarifimit, në mënyrë që lundrimi të vihej nën kontroll.

Gjenerali kujtoi se, kur kishte qenë komandant i forcave ndërkombëtare në Shqipëri në vitin 1914, u kishte premtuar shqiptarëve autonomi. Pikërisht për këtë arsye ai kishte mësuar me keqardhje të thellë për Paktin e Londrës të vitit 1915, me të cilin Shqipëria ishte copëtuar ndërmjet Serbisë dhe Greqisë.

Ai shprehu bindjen e tij se shqiptarët, të cilët i përshkroi si një popull më i pastër se çdo popull tjetër në Evropë, me ndjenjë të lartë morali, prejardhje të pastër dhe guxim të jashtëzakonshëm, duhej të fitonin autonominë. Megjithatë, derisa të ishin në gjendje të krijonin një qeveri të qëndrueshme, Shqipëria duhej të vendosej nën protektoratin e një fuqie të madhe.

Gjeneral Phillips mendonte se Italia ishte fuqia më e përshtatshme për këtë rol, megjithëse ishte i vetëdijshëm se shqiptarët ishin armiqësorë ndaj italianëve, pasi besonin se Italia nuk ishte në gjendje të qeveriste as vetveten dhe as të përballonte me sukses jugosllavët.

Ai deklaroi me forcë se, sipas mendimit të tij, më shumë se gjysma e çështjes shqiptare do të zgjidhej menjëherë nëse Konferenca e Paqes do të vendoste pa vonesë kufijtë e Shqipërisë, duke lënë për një fazë të mëvonshme diskutimin mbi fuqinë mbrojtëse dhe formën e qeverisjes.

Më pas Gjeneral Phillips paraqiti një përmbledhje të shkurtër të historisë shqiptare. Ai shpjegoi se shqiptarët përbëheshin nga pesë fise të mëdha, historia e të cilëve shtrihej mbi 2.500 vjet. Ata ishin me origjinë ilire, flisnin vetëm gjuhën shqipe dhe jetonin sipas ligjeve të fiseve.

Ai shtoi se, në periudha të ndryshme, dy prej këtyre fiseve i ishin dhuruar Malit të Zi nga Fuqitë e Mëdha si shpërblim për shërbime të ndryshme politike, dhe se këto vendime kishin mbjellë urrejtje të thellë dhe trazira të vazhdueshme ndër shqiptarë.

Gjeneral Phillips deklaroi se nuk arrinte të kuptonte politikën që Franca po ndiqte në Shqipëri. Sipas tij, koloneli francez që komandonte në vend u thoshte hapur shqiptarëve se Franca ishte në prag lufte me Italinë, ndërkohë që edhe italianët u përhapnin shqiptarëve të njëjtin informacion.

Njëkohësisht, Franca u premtonte shqiptarëve se të gjitha tokat e tyre do t’u riktheheshin, një deklaratë që binte ndesh me interesat e aleates së saj, Serbisë. Sipas Phillips-it, Franca synonte të bëhej fuqia mbrojtëse e Shqipërisë jo për përfitime të drejtpërdrejta, por për të dobësuar prestigjin italian në Ballkan.

Ai shtoi se, nëse delegatët shqiptarë që përfaqësonin me të vërtetë Shqipërinë do të lejoheshin të merrnin pjesë në Konferencën e Paqes në Paris, një pjesë e madhe e përçarjeve të brendshme do të merrte fund. Përçarja, sipas tij, kishte qenë gjithmonë dobësia më e madhe e shqiptarëve.

Edhe në Shtetet e Bashkuara, ku jetonin rreth 200.000 shqiptarë, ishin krijuar katër grupe të ndryshme, të gjitha në kundërshtim me njëra-tjetrën.

Megjithatë, populli shqiptar dukej se preferonte një protektorat britanik ose, edhe më mirë, amerikan. Sipas tij, megjithatë, Italia mbetej zgjedhja më logjike si nga pikëpamja historike ashtu edhe gjeografike. Ai shtoi se italianët nuk do të depërtonin në brendësi të Shqipërisë, pasi si kolonizatorë ata zakonisht nuk largoheshin nga bregdeti.

Gjenerali vuri në dukje se, nëse Esat Pashë Toptani do të mbahej larg Shqipërisë, ekzistonte një shpresë reale për bashkimin kombëtar.

Ai këmbënguli se Shqipëria kishte të drejtë të dinte menjëherë se cilët do të ishin kufijtë e saj përfundimtarë. Sipas tij, ai vetë ishte në gjendje t’i qetësonte shqiptarët ose, përkundrazi, t’i nxiste në luftë kundër malazezëve dhe serbëve, vetëm duke u bërë të ditur qëndrimin e Konferencës së Paqes ndaj kërkesave të tyre territoriale.

Ai propozoi që në shtetin shqiptar të përfshiheshin këto territore në veri:

Ulqini (qyteti)

Hoti

Gruda

Gucia

Plava

Peja

Gjakova

Prizreni

Ai theksoi se rajoni më i rëndësishëm ishte Dibra.

Duke kaluar në çështjet e tjera të Ballkanit, Gjeneral Phillips shpjegoi se Elefterios Venizelos kishte përfshirë në programin e tij politik, i cili kishte çuar në mërgimin e Mbretit Konstandin nga Greqia, premtimin për rikthimin e Kostandinopojës nën sovranitetin grek.

Ai shtoi se as Mali i Zi dhe as Serbia nuk do të ishin kurrë të kënaqura derisa të merrnin Shkodrën, ashtu si edhe shqiptarët nuk do të pushonin së kërkuari flamurin dhe autonominë që ai u kishte premtuar në vitin 1914. Ai kujtoi se Shkodra kishte përballuar gjithsej gjashtëmbëdhjetë rrethime gjatë historisë së saj.

Gjeneral Phillips e përfundoi deklaratën e tij duke theksuar se krijimi i një Shqipërie autonome do të përbënte një fortesë të madhe strategjike midis jugosllavëve dhe Lindjes.

Ky është një dokument me vlerë të jashtëzakonshme historike, sepse dëshmon se në Konferencën e Paqes së Parisit një gjeneral britanik argumentonte zyrtarisht në favor të ruajtjes së integritetit territorial të Shqipërisë, dënonte Paktin e Londrës, mbronte kufij më të gjerë etnikë për shtetin shqiptar dhe e konsideronte Shqipërinë një element kyç të ekuilibrit strategjik në Ballkan.

Dokumente që lidhen me Marrëdhëniet e Jashtme të Shteteve të Bashkuara

Konferenca e Paqes në Paris, 1919, Vëllimi XI

Paris Peace Conf. 184.00101/73

Procesverbali i Mbledhjeve të Përditshme të Komisionerëve Fuqiplotë

E shtunë, 24 maj 1919

Të pranishëm:

Z. Lansing

Z. White

Gjeneral Bliss

Z. Herter

1.. Me kërkesën e Komisionerëve, koloneli Sherman Miles mori pjesë në mbledhje për të diskutuar disa aspekte të situatës në Mal të Zi dhe Shqipëri.

Koloneli Miles, i cili sapo ishte kthyer nga Mali i Zi, paraqiti një përmbledhje të shkurtër mbi gjendjen që kishte vërejtur atje, si edhe një pasqyrë të ngjarjeve që kishin çuar në situatën e krijuar.

Kur u pyet se çfarë zgjidhjeje propozonte për çështjen malazeze, koloneli Miles deklaroi se, sipas bindjes së tij, e vetmja zgjidhje e mundshme ishte bashkimi i Malit të Zi me Jugosllavinë, me kusht që Malit të Zi t’i garantohej një shkallë autonomie në përpjesëtim me popullsinë e tij, e ngjashme me atë që u ishte njohur kroatëve dhe sllovenëve.

Koloneli Miles ishte gjithashtu i mendimit se kufijtë midis Shqipërisë dhe Malit të Zi duhej të rishikoheshin mbi baza të qarta kombëtare, pa marrë parasysh interesat e veçanta të fuqive të jashtme dhe pa u ndikuar nga veprimet e fundit të serbëve, të cilat kishin shkaktuar largimin e shqiptarëve nga disa krahina jugore të Malit të Zi.

Raportet e kolonelit Miles mbi Malin e Zi dhe Shqipërinë

Lidhur me Shqipërinë, koloneli Miles përshkroi shkurtimisht organizimin e saj fisnor dhe vështirësitë e mëdha që kishte vendi për të ruajtur rendin brenda kufijve të vet, nëse nuk do të gëzonte mbrojtjen ose ndihmën e një fuqie të madhe.

Ai shprehu bindjen se Shqipëria duhej të ishte një shtet i pavarur, por se, në fazën e atëhershme, duhej të vendosej nën mandatin e Anglisë ose të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Dhe kjo tregon sesi Çështja Adriatike ndryshoi diplomacinë botërore dhe shpëtoi Shqipërinë. Sepse Çështja Adriatike nuk ishte një debat rajonal, por një provë për rendin e ri ndërkombëtar të Wilsonit. Dhe se Shqipëria nuk ishte thjesht një spektatore e këtij transformimi, por një nga rastet ku u vu në provë për herë të parë konflikti midis diplomacisë sekrete të Traktatit të Londrës dhe parimit wilsonian të vetëvendosjes. Ne fillim presidenti e ndau diskutimin e Shqipwrisw nga pretendimet italiane. Kjo duket nga procesverbali i njw takimi nw mes fuqive . Shënime nga një mbledhje e mbajtur në rezidencën e z. Lloyd George, Rue Nitot 23, Paris, të mërkurën, më 28 maj, në orën 11:00 paradite

Paris, 28 maj 1919, ora 11:00

Të pranishëm

Shtetet e Bashkuara të Amerikës

Kolonel Edward M. House

Perandoria Britanike

I Nderuari David Lloyd George, Kryeministër

Italia

Vittorio Emanuele Orlando

Sir Maurice Hankey, Sekretar

Konti Aldrovandi, Sekretar

Profesori P. J. Mantoux, Përkthyes

1. Pretendimet italiane

Mbledhja kishte përpara propozimet për zgjidhjen e pretendimeve italiane, të cilat ishin diskutuar më parë ndërmjet Kolonel House dhe André Tardieu (Shtojca I).

Z. Lloyd George kërkoi ndjesë për vonesën e tij në mbërritjen në mbledhje dhe shpjegoi se kishte qenë në një konferencë me Presidentin Woodrow Wilson, me synimin për të arritur një marrëveshje.

Z. Orlando e pranoi këtë shpjegim.

Z. Lloyd George deklaroi se Presidenti Wilson do të ishte i kënaqur nëse z. Orlando do ta ndante plotësisht faqen e parë nga faqja e dytë të propozimit. Presidenti ishte plotësisht i gatshëm të diskutonte çështjen e Shqipërisë, por theksoi se kjo përbënte një kërkesë të re dhe, për këtë arsye, ai nuk mund ta pranonte menjëherë.

Presidenti Wilson ishte dakord se Shqipëria kishte nevojë për një mandat ndërkombëtar, por dëshironte që kjo çështje të shqyrtohej në kuadrin e përgjithshëm të sistemit të mandateve që po diskutohej në Konferencën e Paqes.

Sipas tij, nuk kishte asnjë shtet tjetër që mund ta merrte në mënyrë të përshtatshme mandatin për Shqipërinë. Greqia dhe Serbia ishin tepër të përfshira në politikën shqiptare për të qenë administruese të paanshme. Po kështu, as Franca, as Britania e Madhe dhe as Shtetet e Bashkuara nuk kishin interes ta merrnin një përgjegjësi të tillë.

Në vlerësimin personal të Lloyd George, Italia do të kishte pretendimin më të fortë për të marrë mandatin mbi Shqipërinë.”

Kulmi i përplasjes diplomatike erdhi në fillim të vitit 1920. Më 10 shkurt, Presidenti Wilson u dërgoi një notë zyrtare kryeministrave të Britanisë së Madhe dhe Francës, David Lloyd George dhe Alexandre Millerand, ku refuzonte çdo ndryshim të memorandumit anglo-franko-amerikan të 9 dhjetorit 1919. Pak ditë më vonë, Londra dhe Parisi paraqitën memorandume të reja, më 17 dhe 26 shkurt, në të cilat argumentonin se, për arsye të “interesave jetike”, Shqipëria duhej të ndahej midis fqinjëve të saj.

Presidenti Wilson e hodhi poshtë kategorikisht këtë propozim. Më 6 mars 1920 ai deklaroi qartë se Shtetet e Bashkuara nuk do të mbështesnin asnjë plan që cenonte pavarësinë dhe tërësinë territoriale të Shqipërisë. Ky ishte jo vetëm një qëndrim në mbrojtje të një kombi të vogël, por edhe një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj diplomacisë tradicionale evropiane, e cila prej shekujsh kishte ndarë territoret e popujve të vegjël sipas interesave të fuqive të mëdha.

Historiania Margaret MacMillan, në veprën e saj “Paris 1919”, rrëfen një episod domethënës nga diskutimet e Konferencës. Sipas saj, kryeministri britanik David Lloyd George kishte shprehur skepticizëm duke thënë se nuk e dinte çfarë do të bënin shqiptarët po të mbeteshin të pavarur, përveçse “t’i prisnin fytin njëri-tjetrit”, duke i krahasuar me malësorët skocezë të shekullit XV. Wilson iu përgjigj menjëherë: “Mos i përflisni malet e Skocisë; familja ime e ka prejardhjen prej andej.” Me këtë përgjigje të shkurtër, por të prerë, ai jo vetëm mbrojti dinjitetin e shqiptarëve, por mbylli edhe një debat që rrezikonte të përdorej si justifikim për mohimin e pavarësisë së Shqipërisë.

Qëndrimi amerikan u përforcua edhe nga zhvillimet brenda vetë Shqipërisë. Kongresi i Lushnjës, i mbledhur në janar 1920, dhe Lufta e Vlorës dëshmuan se shqiptarët ishin të vendosur të krijonin institucionet e tyre kombëtare dhe të refuzonin çdo mandat apo protektorat të huaj. Kur Presidenti Wilson u njoh me vendimet e Kongresit, ai i dha mbështetje edhe më të vendosur kauzës shqiptare përmes notave diplomatike drejtuar aleatëve. Pikërisht bashkimi i rezistencës politike brenda vendit me mbështetjen e Presidentit Wilson në arenën ndërkombëtare bëri të mundur që planet për copëtimin e Shqipërisë të dështonin përfundimisht.

Për këtë arsye, emri i Woodrow Wilsonit zë një vend të veçantë në kujtesën historike shqiptare. Ai nuk ishte thjesht një president amerikan që shprehu simpati për Shqipërinë, por udhëheqësi i vetëm i një fuqie të madhe që, në momentin më kritik të ekzistencës së shtetit shqiptar, vendosi autoritetin moral dhe politik të Shteteve të Bashkuara në mbrojtje të pavarësisë dhe integritetit territorial të saj.