Prof. Pal Nikolli/

Ikja është një nga dramat më të mëdha të njeriut modern. Ajo nuk fillon në aeroport. Nuk fillon në kufi. Nuk fillon as në ambasada. Ikja fillon në shpirt. Fillon atëherë kur njeriu humbet besimin se fjala e tij ka peshë, se prania e tij ka kuptim dhe se e ardhmja mund të ndërtohet me duart e tij. Për dekada, shqiptarët kanë jetuar me kulturën e largimit. Disa janë larguar fizikisht, duke kërkuar një jetë më të mirë. Të tjerë janë larguar nga jeta publike, duke refuzuar të besojnë se mund të ndryshojnë diçka. Më tragjikët janë ata që janë larguar nga vetvetja, duke pranuar si normale padrejtësinë, arrogancën dhe pafuqinë. Por historia njerëzore na mëson se asnjë pushtet nuk i frikësohet më shumë asgjëje sesa kthimit të qytetarit te vetja.

Filozofët e lashtë e kuptonin se liria nuk është thjesht mungesa e zinxhirëve. Ajo është aftësia për të marrë përgjegjësi.

Aristoteli e konsideronte qytetarin pjesëmarrës aktiv në polis. Hannah Arendt shkruante se liria shfaqet kur njerëzit dalin në hapësirën publike dhe veprojnë së bashku. Demokracia nuk jeton në letër. Ajo jeton në vigjilencën e qytetarëve. Pikërisht këtu qëndron dallimi midis një populli që largohet dhe një populli që zgjohet. Pushtetet e gjata kanë një iluzion të përbashkët: besojnë se kontrollojnë gjithçka. Kontrollojnë institucionet, informacionin, administratën dhe narrativën publike. Por ekziston një territor që nuk mund të pushtohet plotësisht: ndërgjegjja njerëzore.

Kur një qytetar del në shesh pa urdhër, pa pagesë dhe pa interes personal, ai përfaqëson diçka që është më e fortë se çdo mekanizëm pushteti. Ai përfaqëson lirinë morale. Historia është plot me shembuj ku ndryshimet më të mëdha nuk kanë lindur nga shumicat numerike, por nga pakica morale. Sokrati ishte i vetëm kundër Athinës së kohës së tij. Vaclav Havel ishte një zë i vetmuar përballë një sistemi të tërë. Gandhi nuk kishte ushtri. Martin Luther King nuk kishte pushtet shtetëror. Forca e tyre nuk buronte nga numrat, por nga autoriteti moral. Kjo është arsyeja pse protesta nuk është vetëm një akt politik. Ajo është, para së gjithash, një akt filozofik. Është deklarata se njeriu refuzon të jetë spektator i fatit të tij. Në këtë kuptim, revolta morale është forma më e lartë e përgjegjësisë qytetare. Ajo nuk lind nga urrejtja, por nga dashuria për të mirën e përbashkët. Nuk lind nga dëshira për të shkatërruar, por nga nevoja për të ndërtuar. Nuk kërkon privilegje, por dinjitet.

Problemi i madh i shoqërive moderne nuk është mungesa e institucioneve. Është mungesa e besimit se ato mund të funksionojnë drejt. Kur ky besim humbet, njerëzit largohen. Kur ai rikthehet, njerëzit qëndrojnë dhe veprojnë. Kjo është arsyeja pse momentet e zgjimit qytetar kanë një rëndësi të veçantë. Ato tregojnë se shpresa nuk ka vdekur. Se njeriu ende beson se mund të ndikojë mbi realitetin. Se ende ekziston një kufi përtej të cilit ndërgjegjja nuk pranon të heshtë.

Albert Ajnshtajni thoshte se politika është më e vështirë se fizika. Ndoshta sepse ekuacionet nuk kanë ego, nuk kanë frikë dhe nuk kanë interesa. Njerëzit po. Demokracia është përpjekja e përditshme për t’i vënë këto interesa nën kontrollin e arsyes dhe moralit.

Prandaj momenti më i rëndësishëm në jetën e një kombi nuk është kur ndryshon qeveria. Është kur ndryshon qytetari. Sepse një shoqëri transformohet jo kur pushteti bëhet më i fortë, por kur qytetari bëhet më i vetëdijshëm për forcën e tij morale. Kur njerëzit ndalojnë së ikuri, ata fillojnë të ndërtojnë. Kur ndalojnë së heshturi, fillojnë të flasin. Kur ndalojnë së frikësuari, fillojnë të jetojnë si qytetarë të lirë. Dhe pikërisht ky është momenti që çdo pushtet e kupton se nuk mund ta kontrollojë më plotësisht të ardhmen. Sepse e ardhmja u përket gjithmonë atyre që zgjedhin të qëndrojnë.

AFA/

Albanians for America congratulates Diamant Hysenaj on advancing to the general election for New York’s 14th Congressional District, becoming the first Albanian American since Joe DioGuardi to lead a major party ticket for federal office.

This milestone reflects the continued growth of Albanian-American civic engagement and participation in public service across the United States. Regardless of political affiliation, the increasing presence of Albanian Americans in the democratic process is an important achievement for our community.

New York’s 14th Congressional District, which includes parts of the Bronx and Queens, will hold its general election on November 3, 2026.

We congratulate Diamant Hysenaj on this accomplishment and wish him success as he continues his campaign.

https://votefordiamant.com/my-story

Kur Parlamenti i Hungarisë miratoi amendamentin kushtetues që kufizon në tetë vjet ushtrimin e detyrës së kryeministrit, debati nuk u kufizua vetëm brenda kufijve të atij vendi. Në thelb, ai riktheu një pyetje të vjetër sa vetë demokracia: a duhet të ketë kufij kohorë pushteti politik?

Në teori, demokracia mbështetet mbi zgjedhjen e lirë të qytetarëve. Por historia politike ka treguar se pushteti ka një prirje natyrore të zgjatet, të konsolidohet dhe të ndërtojë mekanizma vetëmbrojtës që e bëjnë largimin e tij gjithnjë e më të vështirë. Pikërisht për këtë arsye, shumë sisteme demokratike kanë vendosur kufizime mandatesh për presidentë, guvernatorë apo kryetarë ekzekutivë. Jo sepse liderët janë domosdoshmërisht të këqij, por sepse asnjë njeri nuk duhet të jetë më i madh se institucioni.

Rasti hungarez është interesant sepse prek pikërisht figurën e kryeministrit, postin më të fuqishëm në sistemet parlamentare. Pas dy mandateve ose tetë vitesh në pushtet, lideri duhet të largohet. Jo si ndëshkim, por si garanci që demokracia të mbetet një proces rinovimi dhe jo një mekanizëm përjetësimi.

Pyetja që lind natyrshëm është: pse një model i tillë nuk është diskutuar seriozisht në Shqipëri?

Në fakt, mundësitë kanë ekzistuar. Madje shumë herë.

Partia Demokratike, gjatë periudhave kur ka qeverisur vendin dhe ka pasur ndikim të konsiderueshëm në reformimin e institucioneve, mund ta kishte propozuar një amendament të tillë. Nuk e bëri.

Po ashtu, Partia Socialiste, e cila prej vitesh ka zotëruar shumica parlamentare të mjaftueshme për të ndërmarrë reforma të mëdha kushtetuese, gjithashtu mund ta kishte hapur debatin për kufizimin e mandateve të kryeministrit. As ajo nuk e bëri.

Kjo tregon se problemi nuk lidhet me një parti të vetme. Ai lidhet me kulturën politike shqiptare në tërësi. Kur je në opozitë, kufizimi i pushtetit të tjetrit duket ide tërheqëse. Kur je në pushtet, kufizimi i pushtetit tënd nuk duket më aq i domosdoshëm.

Kështu, për dekada me radhë, politika shqiptare ka prodhuar një paradoks. Partitë kanë ndryshuar vendet në sallën e Parlamentit, por jo filozofinë ndaj pushtetit. Të dyja kampet kanë mbrojtur rotacionin kur kanë qenë jashtë qeverisjes dhe vazhdimësinë kur kanë qenë brenda saj.

Në planin filozofik, pyetja nuk është nëse një kryeministër i caktuar është i mirë apo i keq. Pyetja është më e thellë: a duhet demokracia të mbështetet vetëm te vullneti i momentit, apo duhet të ndërtojë mekanizma që parandalojnë grumbullimin afatgjatë të pushtetit?

Demokracia nuk është thjesht e drejta për të zgjedhur. Ajo është edhe aftësia për të kufizuar pushtetin e atyre që zgjidhen. Pikërisht këtu qëndron dallimi midis sundimit të ligjit dhe sundimit të individit.

Shqipëria ka kaluar më shumë se tri dekada tranzicion duke u përqendruar te emrat e liderëve. Ndoshta ka ardhur koha të përqendrohet te rregullat. Sepse liderët vijnë dhe ikin, ndërsa institucionet mbeten.

Nëse kufizimi i mandateve të kryeministrit është apo jo zgjidhja më e mirë, kjo mbetet çështje debati. Por një gjë është e qartë: si Partia Demokratike ashtu edhe Partia Socialiste kanë pasur mundësinë historike ta vendosnin një rregull të tillë. Fakti që asnjëra nuk e bëri, tregon se në Shqipëri problemi nuk ka qenë mungesa e mundësisë për të kufizuar pushtetin, por mungesa e vullnetit për ta kufizuar atë.

Dhe pikërisht aty fillon sfida e vërtetë e demokracisë: kur pushteti pranon të vendosë kufij për vetveten. Vetëm atëherë ai pushon së qeni privilegj dhe bëhet përgjegjësi.

Prof. Pal Nikolli

Julika Prifti/

Erdhi Qershori i tretë me babanë në parajsë. Muaji i lidhur me fëmijërinë, fundin e vitit shkollor dhe fillimin e pushimeve verore te gjyshja në Vlorë ose te gjyshja tjetër në Rehovë, pranë detit apo liqenit me prindërit, i lojërave me qershitë në vesh si vathë, dhe leximet e librave për qejf, dhe pa menduar për detyra shkolle, është edhe muaji i peshës së zbrazëtisë.

Tre qershore qëkur njeriu me të cilin mund të bisedoja për gjithçka, bashkëbiseduesi im më i mirë, njeriu që të ndihmonte të kuptoja ngjarje, libra, njerëz dhe vetveten, frymon në një pjesë të vetes sime, ku gjej kujtime dhe boshllëk: pasditet kur babai na lexonte tregimet, përrallat, novelat apo esetë që sapo kishte shkruar dhe ne, tri vajzat, dhe mami, ishim lexueset e para të veprave të tij, këngët e preferuara Eja Eja Lule Bore dhe Perëndeshë e Bukurisë në festa e gëzime familjare, poezitë që recitonte përmendësh ishin pasione që nuk i humbi ndër vite. Deri në ditët e fundit recitonte vargjet që kishte dashur gjithë jetën “Si e dua Shqipërinë” apo vargjet e Fishtës dhe të Eposit të Kreshnikëve.

Zërin e tij e dëgjoj sapo nis të dëgjoj rreshtat e parë të tyre. Në momente bisede në Tiranë a Nju Jork ia beh humori i tij në biseda e takime për ardhjen në atdhe, “Në Shqipëri vij me qejf dhe iki me më shumë qejf”, apo “Unë kam qenë gjithë jetën amerikan dhe nuk e kam ditur.”

Në këto tre vite kam ardhur në Shqipëri më shpesh dhe kam qëndruar më gjatë se në çdo kohë tjetër që nga largimi im në vitet ’90. Në takimet me shoqërinë, në batutat dhe dollitë e tyre për babanë e zbehin mungesën në formën më të dashur. Babai frymon në librat dhe shkrimet e tij edhe tek miqtë e tij të dashur.

Gjatë projektit të sistemimit të korrespondencës, kompjuterizimit të dorëshkrimeve e shkrimeve të pabotuara, mbledhjes së shënimeve të tij për fjalë të rralla, shprehje, këngë dhe materiale të tjera të qëmtuara në udhëtimet e tij në mbarë tokën shqiptare, bëj herë pas here zbulime të mrekullueshme të pasurisë intelektuale, historike dhe gjuhësore që ai ka lënë.

Nuk e kam trashëguar prej babait kënaqësinë e veçantë për ushqimin apo pijet e mira. Por kur vjen puna te bisedat e gjata mes miqsh dhe te dollitë e ngrohta, mund të them se i afrohem shumë. Po aq e fortë është tek unë edhe dashuria për udhëtimet nëpër Shqipëri. Kur përshkoj rrugët që ai ka dashur, kur ndalem në vendet që e kanë frymëzuar, kur takoj njerëz që e kanë njohur, më duket sikur vazhdojmë të udhëtojmë së bashku. Nuk jam babai im, por jam një pjesë e tij. Mbaj brenda vetes dashurinë për librin, për gjuhën, për njerëzit, për udhëtimet dhe për Shqipërinë. Ka raste kur mendoj se nuk e falënderova sa duhet për gjithçka që më dha, por jam e bindur se ai e dinte dhe e di sa shumë e duam dhe adhurojmë. Dashuria e tij nuk u largua, ajo u bë dritë që udhëton bashkë me mua çdo ditë dhe ndizet nga përmallimi në çdo qershor që vjen pas.

Av.Hasan Metuku/

Tirana dhe qytetet kryesore të Shqipërisë po përjetojnë një valë të jashtëzakonshme protestash popullore. Kjo levizje duhet pagëzuar si “Forca e të Vërtetës” pasi ka nxjerrë në shesh mijëra qytetarë, studentë, familjarë dhe përfaqësues të diasporës.

Kjo revoltë e shtrirë në kohë, tashme dy jave plot, nuk është thjesht një reagim i izoluar, por një manifestim i pastër i lodhjes kombëtare ndaj modelit qeverisës.

Në qendër të revoltës qëndron kërkesa e panegociueshme për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.

Lidhjet e Qeverisë me Krimin e Organizuar dhe Korrupsionin

Ky zemërim qytetar po ushqehet nga denoncimet e vazhdueshme për lidhjet e ngushta mes krimit të organizuar, trafikantëve të drogës dhe eksponentëve të larte te qeverisë socialiste. Protestuesit mbajnë pankarta që akuzojnë elitën politike për dorëzimin e pasurive publike te grupet oligarkike dhe projektet klienteliste.

Qeverisja 13-vjecare ka shkatërruar konkurrencën e ndershme, ka penalizuar biznesin e vogël dhe ka nxitur shpërnguljen masive të rinisë, duke bere qe rreth 1 milione shqiptare te largohen nga vendi vetem gjate qeverisjes se Rilindjes varrosese socialiste.

Ndjenja e thelle qytetare është se shteti është vendosur në shërbim të përfitimeve private, duke lënë pas dore mirëqenien e qytetarëve të thjeshtë te cilët shihen nga pushteti si bankomat votash ne cdo zgjedhje por qe boshatis bankomatet e tyre gjate mandatit qeverises.

Fryma Perëndimore dhe Distancimi nga Klasa e Vjetër Politike

Ndryshe nga organizimet e shkuara partiake dhe politike, kjo valë protestash udhëhiqet nga një frymë thellësisht perëndimore, qytetare dhe paqësore. Një nga karakteristikat më dalluese është refuzimi i dhunës dhe distancimi i prerë nga partitë tradicionale politike.

Parullat e protestes dëshmojnë se qytetarët kërkojnë një rotacion total të elitës korruptive.

Mobilizimi i qytetareve bëhet në mënyrë organike përmes rrjeteve sociale, duke shfaqur një standard të lartë të vetëdijes demokratike që i ngjan shoqërive të zhvilluara evropiane.

A mund ta rrëzojë kjo protestë qeverinë?

Presioni i vazhdueshëm popullor e ka aftësinë të lëkundë themelet e çdo ekzekutivi, por rrëzimi i qeverisë kërkon që rezistenca të jetë afatgjatë dhe e shtrirë në çdo sektor të jetës publike.

Sic e kemi pare, qeveria socialiste ka treguar rezistencë, duke u përpjekur t’i minimizojë tubimet ose t’i quajë ato si të ndikuara nga jashtë duke ngritur teori absurde te nje konspiracioni nderkombtar ndaj Shqiperise, si dhe duke organizuar antimitingje partiake si pergjigje ndaj protestes qytetare.

Perbuzja dhe percmimi i qeverise socialiste dhe Edi Rames ndaj protestuesve dhe kesaj levizje perendimore deshmon panikun dhe ankthin qe satrapi ka kur ngrihet vegjelia. Zgjimi eshte i frikshem!

Skandalet korruptive thellohen, dhe SPAK sapo ka nisur hetim masiv ndaj kasaphanes se pronave ne Zvernec dhe Vlore, dhe shpresojme te perfshije gjithe bregdetin dhe gjithe Shqiperine, por keto probleme pronesie jane thjeshte maja e ajsbergut te ketij kobi kombtar te krijuar nga zyrtaret.

Prandaj lëvizja duhet të filloje etapen e re te protestes duke e pershkallezuar atë dhe të bllokojë funksionimin normal të institucioneve përmes mosbindjes civile, dhe dorëheqja e kryeministrit mbetet një skenar krejtësisht i mundshëm.

Paralelja me Lëvizjen Gandiste Satyagraha

Pyetja nëse kjo protestë mund të shndërrohet në një lëvizje të stilit Satyagraha (forca e së vërtetës përmes rezistencës paqësore) gjen përgjigje te vetë emri i revolucionit.

Ashtu si lëvizja e Mahatma Gandit, “Forca e të Vërtetës” bazohet në dy shtylla: rezistenca e paanshme ndaj të keqes dhe refuzimi i plotë i dhunës fizike.

Për t’u bërë një “Satyagraha” e vërtetë shqiptare, lëvizja duhet të kalojë nga thjesht marshimet e pasdites drejt akteve të mirëfillta të mosbindjes civile paqësore, siç janë grevat, bojkotet e taksave apo bllokimet sistematike, duke dëshmuar se sovraniteti i takon popullit dhe jo qeveritarëve.

Protesta dhe Nevoja për një Manifest Politik Kombëtar

Për të garantuar që ky vrull qytetar të mos venitet, ekziston një nevojë urgjente për një Manifest Politik të qartë. Ky dokument duhet të shërbejë si udhërrëfyes për ndërtimin e një Shqipërie Evropiane përmes këtyre pikave jetike:

• Dekriminalizimi i Plotë i Shtetit:

Shkëputja institucionale dhe ndëshkimi i çdo lidhjeje mes zyrtarëve publikë, trafikantëve të drogës dhe krimit të organizuar.

• Garantimi i të Drejtave të Pronës:

Ndalimi i marrjes arbitrare për qëllime të projekteve klienteliste dhe mbrojtja e pronës private të qytetarëve.

• Liria dhe Pavarësia e Institucioneve:

Vazhdimi dhe Reformim i thellë i sistemit të drejtësisë për të garantuar ndëshkueshmërinë e zyrtarëve të lartë.

• Rritja e Mirëqenies Ekonomike:

Rishikim i sistemit të taksave, luftë ndaj monopoleve dhe krijimi i kushteve që të rinjtë të ndërtojnë të ardhmen në vendin e tyre.

“Forca e të Vërtetës” ka ndezur shpresën se ndryshimi i sistemit nuk është thjesht një dëshirë, por një mision i mundshëm.

Përmes një Manifesti të strukturuar dhe një qëndrese paqësore të palëkundur, Shqipëria mund të shkëputet nga tranzicioni i gjatë dhe të zërë vendin që i takon si një shtet me dinjitet evropian.