Nga Frank Shkreli 

Megjithë problemet e brendshme dhe protestat prej më shumë se një muaji, Frank Shkreli: Kur zgjohet rinia, dridhen elitat. A po vjen më në fund ndryshimi në trojet shqiptare?! | Gazeta Telegraf —

në Tiranë dhe qytete të tjera shqiptare vazhdojnë protestat masive studentore-qytetare kundër regjimit të Kryeministrit Edi Rama dhe politikave të tija ekonomike dhe shoqërore.  Nën hijen e protestave anti-qeveritare ne Tiranë, 4 Korriku, 2026 shënon 250-vjetorin e Amerikës – një ditë që shqiptarët kudo festojnë dhe kujtojnë sot këtë përvjetor me rëndësi për dy kombet e mëdha mike –Kombit Amerikan dhe atij shqiptar – por ndoshta duhet të shërbejë edhe si një rast për të reflektuar edhe për demokracinë, lirinë dhe protestat e qytetarëve me fokus të drejtat e tyre si qytetarë të atj vendi.

Por qëllimi i këtij shënimi modest eshtë 250-vjetori i Amerikës dhe rëndësia e këtij përvjetori për shqiptarët gjatë 100- e ca viteve lidhje  midis dy popujve tanë.  Kur Amerika i doli zot Kombit Shqiptar.  Dyqind e pesëdhjetë vjet më parë, atëbotë, lindi një republikë e ndërtuar mbi idealet e lirisë, dinjitetit njerëzor dhe qeverisjes demokratike.  Në kuadër të 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, historia e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane është një histori besimi, miqësie dhe mbështetjeje në momentet më vendimtare për fatin e Kombit shqiptar, sidomos gjatë 100-viteve të lidhjeve shqiptaro-amerikane: në çastet kur liria, identiteti kombëtar, dinjiteti dhe e drejta për të jetuar në paqe u vunë në provë për shqiptarët, ndërkohë që Shtetet e Bashkuara ishin në krye të përpjekjeve, në mbrojtje të interesave dhe eksistencës kombëtare të shqiptarëve.  Një nga momentet më të rëndësishme të këtyre përpjekjeve të herëshme të fillim shekullit të kaluar, ishte qëndrimi i Presidentit Woodrow Wilson, i cili pas Luftës së Parë Botërore kundërshtoi copëtimin e Shqipërisë dhe mbrojti të drejtën e saj për të ekzistuar si shtet i pavarur, pasi Wilsoni, sipas kujtimeve të Peshkop Fan Nolit, i kishte premtuar atij se një zë që do kishte në Konferencën e Paqës, atë zë do e përdorte në mbrojtje të Shqipërisë. Ky angazhim amerikan i asaj kohe, mbetet një nga gurët themelorë të miqësisë shqiptaro-amerikane, mbi 100-vjeçare.

Por lufta kundër shqiptarëve dhe të drejtave të tyre në Ballkanin Perendimor nuk pushoi kurrë.  Dekada më vonë, gjatë shpërbërjes së ish-Jugosllavisë, Presidenti George H. W. Bush, gjithnjë në mbrojtje të shqiptarëve dhe të drejtave të tyre në tokat e tyre shekullore – përball kërcënimeve serioze për spastrim etnik dërgoi një mesazh të qartë amerikan, në reagim të kërcënimeve serbe kundër shqiptarëve të Kosovës për regjimin e Beogradit. Në dhjetor 1992, paralajmërimi i njohur si “Paralajmërimi i Krishtlindjeve” (“Christmas Warning”) i Presidentit Bush, bëri të ditur se Shtetet e Bashkuara do ta konsideronin, me seriozitetin më të madh, çdo përdorim të forcës ushtarake serbo-jugosllave kundër shqiptarëve autoktonë në Kosovë. Ky ishte një sinjal i fortë amerikan dërguar regjimit terrorist serbo-jugosllav se Amerika nuk do të qëndronte indiferente përballë një përshkallëzimi të dhunës serbo-sllave kundër shqiptarëve.

Por, megjithë paralajmërimet amerikane, për mos shkelje vizash së kuqe në Kosovë, kriza politike dhe ushtarake në Kosovë arriti kulmin nga fundi i 1990-ave. Kësaj radhe qe një president tjetër amerikan, Presidenti Bill Clintoni që i erdhi në ndihmë shqiptarëve.  Presidenti Clinton udhëhoqi politikën amerikane kundër Serbisë që çoi, më në fund, në ndërhyrjen e NATO-s kundër forcave terroriste serbe, duke ndaluar spastrimin etnik dhe duke krijuar kushtet që Kosova të ndërtonte rrugën e saj drejt lirisë, shtetësisë dhe më në fund drejt pavarësisë.  Më 10 qershor 2007, gjatë vizitës së tij historike në Tiranë, Presidenti George W. Bush i riu – në vazhdën e mbështetjes amerikane për Shqipërinë dhe për shqiptarë — dha një mesazh të qartë e të fortë në mbrojjtje të të drejtave të shqiptarëve — përsëri nga një President i Amerikës, që u dëgjua në mbarë botën: “Kosova duhet të jetë e pavarur.” Kjo deklaratë shënoi një moment tjetër vendimtar diplomatik dhe i dha një shtysë të fuqishme procesit që kulmoi me shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008.

Në të gjitha këto momente, Amerika dëshmoi se marrëdhënia me shqiptarët nuk ishte vetëm një aleancë strategjike, por një partneritet i ndërtuar mbi vlerat e lirisë, demokracisë dhe respektit për të drejtat e njeriut.  Një fakt se Shtetet e Bashkuara të Amerikës – pa dallime politike, republikanë e demokratë — kanë zgjedhur gjatë gjithë kësaj historie më shumë se 100-vjeçare me shqiptarët, të qendronin në anën e duhur dhe të drejtë të historisë.  Prandaj, mirënjohja shqiptare ndaj Amerikës dhe popullit amerikan në këtë 250-vjetor nuk është vetëm një slogan politik e madje as edhe ndonjë formulë diplomatike. Por është një mirënjohje historike që buron kryesisht nga kujtesa e fortë historike e një populli që e di mirë se kush i ka qëndruar pranë në ditët më të vështira të historisë së tij moderne. Duke  mos harruar, njëkohsisht, as sot kur valet e e pasigurisë po rikthehen në shumë pjesë të botës dhe kur demokracia dhe liria po përballen me sfida të reja, lidhjet midis Kombit Amerikan dhe Kombit Shqiptar, duhet të mbeten gjithnjë ndër asetet më të çmuara të shqiptarëve kudo.

Me rastin e 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, shqiptarët kujtojnë me mirënjohje kontributin e popullit amerikan dhe të presidentëve të tij që lanë gjurmë në historinë kombëtare shqiptare. Miqësia shqiptaro-amerikane mbetet një nga shtyllat më të forta të orientimit euroatlantik të Kombit shqiptar dhe një dëshmi se aleancat e ndërtuara mbi vlera të përbashkëta i rezistojnë kohës dhe rreziqeve.  Gëzuar 250-vjetorin, Shteteve të Bashkuara të Amerikës! Faleminderit që në momentet vendimtare të historisë i dolët zot lirisë dhe aspiratave të Kombit Shqiptar nga sulmet dhe plane grabitqare të huajve.  Unë jam veç një shqiptaro-amerikan dhe flas vetëm në emrin tim personal kur them se, ndërsa Shtetet e Bashkuara kremtojnë sot me 4 Korrik, 2026, 250-vjetorin, komuniteti shqiptaro-amerikan i bashkohet këtij jubileu me një fjalë të thjeshtë, por të mbushur me kuptim historik: THANK YOU, AMERICA!  Faleminderit, Amerikë! Faleminderit që për mua, familjen time si dhe për breza emigrantësh shqiptarë që erdhën në brigjet e tua, me pak pasuri materiale, por me shumë shpresë në zemër, duke u bërë strehë e sigurt për të gjithë ne. Faleminderit që na dhe mundësi të ndërtonim jetë të re, të arsimonin fëmijët tanë dhe të bëheshim pjesë e një shoqërie ku puna, talenti dhe përkushtimi vlerësohen më shumë se prejardhja etnike.  Faleminderit që në momentet vendimtare të historisë kombëtare të shqiptarëve qëndrove pranë aspiratave të shqiptarëve për liri, demokraci dhe të drejta njerëzore. Kujtoj në në këtë 250-vjetor se në Amerikë, ne shqiptarët nuk gjetën vetëm një atdhe të dytë. Këtu gjetëm një vend ku mundën të ruanin identitetin, gjuhën, traditat dhe besimin, duke u bërë, njëkohësisht, qytetarë krenarë amerikanë. Kjo pra është forca e modelit amerikan në këtë 250-vjetor: uniteti kombëtar amerikan, pa kërkuar uniformitet.  Nuk është rastësi që figurat më të ndritura të diasporës sonë, e deri te veprimtarët e shumtë të komunitetit shqiptaro-amerikanë, e shohim Amerikën si tokën ku liria dhe përgjegjësia qytetare ecin krah për krah. Sot, ndërsa festojmë këtë përvjetor me rendësi le të kontribojmë  në ndërtimin e Amerikës dhe të falënderojmë brezat e amerikanëve që ndihmuan çështjen shqiptare në kohë sfidash dhe sakrificash.

Historia e komunitetit shqiptaro-amerikan është një histori mirënjohjeje, por edhe kontributi. Është historia e njerëzve që erdhën për të kërkuar  liri, mundësi dhe që, në këmbim, i dhanë Amerikës punën, dijen, kulturën dhe përkushtimin e tyre. Në këtë 250-vjetor, mesazhi i shqiptaro-amerikanëve si unë, është i qartë: Faleminderit, Amerikë, për lirinë që frymëzon. Faleminderit për mundësitë që krijon. Faleminderit për miqësinë dhe mbrojtjejn që ke treguar ndaj shqiptarëve.

Dhe, siç do të thoshin etërit e diasporës sonë, le të vazhdojë të forcohet kjo lidhje e veçantë mes popullit amerikan dhe popullit shqiptar, e ndërtuar mbi vlera të përbashkëta, respekt të ndërsjellë dhe besim te liria.

Gëzuar 250-vjetorin, Amerikë!
Me mirënjohje dhe krenari! 

Frank Shkreli

                            Faleminderit për Pres. Wilson që mbrojti Shqipërinë dhe shqiptarët në Konferencën e Paqës në Paris (1919-1920)  

                             Faleminderit për Pres. Bushin e vjetër që paralajmëroi Serbinë kundër padrejtësisë me “Paralajmërimin e Krishtlindjes” në mbrojtje të shqiptarëve të Kosovës nga spastrimi etnik djellëzor i Millosheviçit  (Dhjetor 1992)

                                           Faleminderit për Pres. Clinton që me angazhimin e Aleancës ushtarake NATO shpëtoi Kosovën duke sulmuar forcat serbe brenda Kosovës dhe objektivave ushtarake serbe anë e mbanë ish-Jugosllavisë. (mars 1999)

Faleminderit për Pres. Bushin e ri i cili gjatë një vizite zyrtare në Tiranë deklaroi se “mjaft është mjaft”, Kosova të jetë e pavarur tanimë. (Qershor 2007)

Përveç falënderimeve të këtyre udhëheqësve amerikanë, për mbështetjen e tyre ndaj të drejtave të shqiptarëve – në këtë 250-vjetor të Amerikës, falenderimet më të veçanta i shkojnë popullit amerikan për një miqësi që në një shekull histori e ka bërë të pavdeshme këtë miqësi – Gëzuar 250-vjetorin, Amerikë!

NJË KOMB I TËRË SHQIPTAR JU PËRSHËNDET ME RESPEKT, KRENARI DHE MIRËNJOHJE TË THELLË!

Distinguished guests and fellow citizens, tonight, we gather on the eve of one of the most extraordinary days in the history of the world. Tomorrow, we mark 250 years of glorious independence and 250 years of majestic American freedom. Nothing like it.

In all the chronicles of the ages, never before has any nation celebrated so magnificent a triumph as this one, the one that we are participating in right now. At 250 years, America is the oldest republic on Earth. We are the freest people on Earth. We have the most righteous and enduring constitution on Earth. We are the strongest and most powerful country on Earth. And by the grace of God, the United States of America is the most successful, most accomplished, most exceptional nation ever to exist in human history. And it is great to be your President. It is great. Your President. It is great.

For a quarter of a millennium, liberty, justice, equality, self-government, and unmatched prosperity have flourished here as they have never flourished anywhere before. There is nothing like what we are doing.

The birth and survival of the American nation under God is quite simply the best and most incredible thing ever to happen on this planet by human hands ever. That is ever, ever, ever. No other country has done more good for this world than the United States of America. And we give thanks for these extraordinary blessings.

We must remember that what we have created in this country is not the natural way of the world. It is not the norm. It is the exception. It is rare. It is priceless. And it is truly miraculous.

Throughout the entire story of humanity, most people in most places have lived a life plagued by suffering, poverty, exploitation, violence, and misery. But here in America, in this land, on this continent, we have written a very different story. It’s a tale of adventure, liberation, and unmatched greatness.

It’s the story of people governing themselves, the many uniting as one, the men and women rising by their own skill and talent to go further and reach higher than anyone has ever gone before. There has never been anything like this.

The triumph of American independence was the result of the most extraordinary people in history, the most extraordinary culture in history, and the most extraordinary ideas in history, all creating the most extraordinary republic ever, ever, ever in history. It all came together for the miracle of July 4th, 1776. That was a big year. 250 years ago, tomorrow. What a big day that is.

I consider this a big day because I’m with you. I like that too. And by the way, we won big here. We won really big. Each and every time.

But 250 years ago tomorrow, the words of our Declaration of Independence sent an earthquake through all of the coming time. They sparked a revolution that has never ended but still continues to this day. And tonight, we come to this beautiful mountain, and it is beautiful, to express our gratitude to those who made it possible, starting with the four men most responsible for reaching this milestone more than any others.

We salute the father of our country, George Washington. The author of the Declaration of Independence, Thomas Jefferson. The great emancipator and savior of our union, Abraham Lincoln. And the man who built America into a global superpower, Theodore Roosevelt.

These are the men who declared the freedom, won our freedom, saved our freedom, and secured our freedom. They were men of action, men of ambition, men of daring, men of destiny, and men of truly great intelligence. Above all, they were great men of history.

Tonight, on the threshold of our 250th year, we stand beneath the monument of these heroes, a true group of unbelievable people. And we rededicate ourselves to being a nation as big, bold, noble, and as great as these American giants. And that’s not easy to do, but we’re going to do it.

These men could only have been made in the USA. Their faces are engraved on these bluffs, not only because of what they did, but to remind us forever who we are. These heroes exemplify what is timeless, enduring, and eternal about the American character.

And in the end, it has always been that character, our distinct and unique identity.

It is a truly unique identity, and it’ll never change. It’s the ultimate source of our strength and the bulwark of our freedom.

On this anniversary, we must remember, we have to remember, we can never forget that American liberty has not endured for 250 years merely because of words on paper. Liberty has prevailed here because of the culture and character of the people who declared it, defended it, and preserved it.

These are very, very special times, and this is a very special place. You live in a very special place. Congratulations, everybody.

The identity of a nation is the destiny of a nation, and America has a destiny like no other because we are a people like no other. For whatever reason, that’s just the way it is.

Here, the old world sent its bravest, boldest, and most resilient, its fiercest, most faithful, and freedom-loving. These men and women brought values, traditions, and customs transmitted over the centuries in Britain and stretching back even further to Athens, Jerusalem, and Rome.

The United States of America is where the greatest civilization in human history became greater than ever before. On the grounds and granite hills and the rugged plains of this wide-open continent, they forged a uniquely American character, a new breed of citizen. That’s you. Congratulations. Congratulations.

You’re not that new a breed. You’re a really good breed, but I’m not sure that you’re that new a breed.

Americans did not bow before a king or a government, but kneeled only before Almighty God. That’s right.

These were the people who founded our republic. These were the patriots who fought for independence. This was the spirit that demanded freedom, and this was the culture that built America and carved its heroes into Mount Rushmore.

For generations, it was understood that the core patriotic duty of every American was to pass this culture on to our children and to preserve the nation for centuries and centuries to come.

But in recent years, there’s been an undeniable attempt to change this exceptional character, to beat the American spirit out of us, alienate us from our history, and to make it impossible to even answer the question, what does it mean to be an American?

As we march into our 250th year, credible, beautiful year it will be, we must never forget there is no American freedom without American culture. And there is no American founding without the American people.

Many nations have paper constitutions and legal systems, but the citizens live in fear and squalor. A constitution is only as strong as the people and the culture responsible for upholding it. But as long as we remember who we are, we have to always remember who we are and what we’re all about, the United States of America will forever be the land of free men and women, and we will never, ever fail.

So tonight, let us say clearly and proudly what makes Americans so unique and extraordinary. We’re going to give our country its identity back. Above all, Americans love freedom. We cherish independence, and we know that we are the heirs to the most beautiful land, the most thrilling story, and the most precious legacy in which the sun has ever shined.

In America, we do not need anyone’s permission to say what we think and to live as we please, to worship as we choose, or to keep and bear arms. You know that. And for almost six years during my presidency, I’ve saved almost single-handedly, but working with John and some other great people. We’ve saved your Second Amendment, and I will continue to do so, I promise. Our rights here are given to us by the God who made us and those rights shall not be infringed.

Americans believe in self-reliance. We look at success with envy not. And I say that some people are envious and some people are not. We are not. But with admiration and we earn it and we will always earn it and we will always respect it.

We are an incredible, good, kind and generous people, always ready to help a friend or a neighbor in need. No one has ever given more to charity, ended more hunger, cured more disease, or done more to uplift humanity than Americans, and no country ever will be able to match it.

Americans honor excellence. We admire boldness. We respect ambition. We are a nation of dreamers and believers, warriors and explorers, doers and fighters. In every human endeavor, Americans see an unfinished competition. What is strong can be made stronger. What is fast can be made faster. What is great can be made greater than ever before. And that’s what’s happening with America. Show us a mountain, and we’ll just climb it. Show us an ocean, and we’ll just cross it. Show us a problem, and we will just solve it. Show us a task the world calls impossible and Americans will get it done.

Americans are strong and always ready to stand firm for a good cause. We treasure justice, fairness, family, honesty, and human dignity. Unlike societies based on class, clan, or tribe, we see every citizen as an individual equal under the law and equal under the eyes of the Lord. In America, we speak English because that is the language of our founding. For a thousand years, that has been the language of freedom.

And American always wants peace and order, but we will never shrink from danger or threat. We will always fight, fight, fight, and win, win, win. We’ve got to do that. Because this is our culture, this is our character. Not every American is all of these things, but every American knows these are the traits that make our country exceptional. And exceptional it is.

You do not have to be born here, but you do have to love what we have built. You must love our country. There has never been anything like us anywhere on Earth, and we are not going to let anyone take that away.

Yet, as we approach this magnificent anniversary, we see our American identity under a renewed attack. A generation after we fought and won the Cold War against the menace of communism, there is now a resurgence of the communist menace in our land, including from newcomers to our country who embrace ideas totally opposed to our way of life and our great success.

These are not mere political disagreements like differences over taxes or regulations. Communism is a mortal threat to American liberty. It is the greatest threat to our country, including World War I, World War II, Pearl Harbor, or even 9-11. We’re not going to let this happen to us. Believe me, we’re not letting it happen.

Because communism is the enemy of free people everywhere, everywhere in the world. Never works. It’s the enemy of the Constitution. Above all, it’s the enemy of July 4th, 1776. It is the enemy indeed.

Even while the radicals and extremists attack our incredible history at every turn, they are silent on the miserable history of communism itself because it never worked. Thousands of years, if you look at it, under different names, under somewhat different ideologies and systems, that system has led to more death and destruction than any system ever tried. It killed 100 million people just in the last century alone.

Communism is the exact opposite of life, liberty, and the pursuit of happiness. It’s death, tyranny, and the pursuit of evil. The godless communist morality states that anything is justified to bring about inhuman visions and to really propose what’s good. They don’t want good. They don’t love God, and they don’t want God. They don’t love religion and they don’t want religion and they won’t have it. But we will not let them win. They have no chance against us.

They have no respect for law, justice, principle, tradition, or your God-given rights. It’s an ideology of mass theft, mass control, mass lies, and mass murder. Such doctrines can be given no quarter in a democracy because the first thing they do when they get into power is turn around and destroy it. It always is destroyed, just as communists have done in other countries all over the world, no matter where you look.

Very simply, communism represents the worst ideas and abuses in history by the worst people. The American founding represents the best ideas and traditions in history by the best people like you.

You can be loyal to Karl Marx or you can be loyal to America. You can be a communist or you can be a patriot. You cannot be both.

As for those who peddle Marxist lies about our heritage, tell our children that we live on stolen land or that our heroes were oppressors, they’re doing something much worse than slandering our past. They are slandering and attacking our future. Not going to let that happen.

They’re trying to tear down the great American character to destroy the people who declared independence, who crossed the Delaware, who settled the West and conquered the skies. You know who those people are. But we will never let that happen.

Our American ancestors did not shed their blood at Concord and Trenton, Gettysburg and Shiloh, Midway and Normandy, just so that a band of thieves, radicals, and lunatics could come in and loot and pillage our nation. Our heroes died to win, build, and to save, and to build truly a great country, the greatest country ever in the world.

So, on the eve of this 250th anniversary of American heritage, we resolve and swear for all to hear that the citizens of the United States of America will vanquish communism quickly. Don’t let them take too much of your time. You know they’re wasting your time, don’t you?

But we’re not going to let them take too long or too much of our time as they play their games and send them into exile. We will send them quickly away and we will continue to build our country bigger and better and stronger than ever before. America will never be a communist country.

We can only lose the midterms if we allow ourselves to lose the midterms if we are foolish, stupid, and unwise. But if we terminate the filibuster as we should do and immediately vote for the Save America Act, then we will not lose an election for 100 years.

We do that. We’re not going to lose an election for 100 years. The Communist Party is made up of illegal immigrants, criminals, and everybody that doesn’t want to work. Communism is a loser. It always was, and it is right now.

It’s a big loser. Look at the people that are promoting it. They are not the people you’re going to follow.

In 250 years, the free people of this land have accomplished more with our liberty than any other society has accomplished, even in thousands and thousands of years, as you look back and you study. What our critics will never understand is that America is not the sum of its mistakes. Our mistakes make us human.

Our achievements make us American. And nobody has ever had the achievements that we’ve had. We are the nation that dreamed and created the modern world. We laid the railroads. We raised up those big, beautiful skyscrapers, harnessed electricity, and invented the light bulb, the telephone, the airplane, the assembly line, the television, the microchip, the personal computer, the internet, the GPS, the smartphone, and almost everything else that has ever been invented, including, especially over the last few days in certain areas, a thing called air conditioning.

We invented it all. We charted the human genome to cure diseases. We powered entire cities by splitting single atoms and planted our flag on the moon. Americans fill the airwaves of the planet with our music and our culture. We invented baseball, basketball, football, volleyball, NASCAR, and the rodeo.

We love that rodeo of the West. Americans have won the most Olympic medals of any country in the world by far, the most Nobel prizes. Well, they haven’t given me one. I settled eight wars. I still haven’t gotten it. That’s okay.

And the most world records. We published by far the most patents. We produce the best movies. We make the best music. And we raise up the greatest entertainers and strongest athletes the world has ever seen. So true.

We built the biggest and most dynamic economy. And by the way, our country today is doing better than it’s ever done before. Never had anything like it.

With as of last week, $19.2 trillion pouring into the United States right now from all over the world. That’s the investments being made. And the record was three. Four years and in four years. The last administration did much less than one, and we did 19.2 in 12 months.

And thanks to our great election win, November 5th, and the tariffs, plants and factories are being built all over the United States right now, and they’re being built at a number that we’ve never, ever seen before. So much more. There’s — we’re breaking records by double, triple, quadruple.

We created the strongest and most powerful military. We won two world wars — the Cold War — left America’s enemies in the depths of history. We beat Venezuela in one day, and we knocked the hell out of Iran. They’re dying to settle. They want to settle so badly. We gave them a week off for a funeral because we’re nice.

For 250 years, the entire world has looked to our country and been inspired by the leaps of progress, feats of strength, and acts of selflessness, faith, and hope that could only have happened right here.

Two years ago, we were laughed at, mocked, and the nation in decline. We were in very serious decline. Last administration, what they’ve done to us, we can never, ever forget that. And today we are the hottest country anywhere in the world. Everybody respects us like no nation.

Remember this, we’re respected like no nation in the world is respected like us. Every king, every prime minister, every president, they respect us more than any other country by far. Two years ago, they laughed at us. Now it’s only respect. And I want to tell you, the best is yet to come.

So, in conclusion, from the roaring waters of Niagara Falls, to the shimmering gushes of oil and fire from our beloved Texas, from the magnificent fields of corn and wheat and barley of our farms in the Midwest, to the vast canyons of finance in New York City, from the billowing sacks of steel now being produced all over our country at record levels, to the car plants that are rising like we have never seen before.

We have more plants under construction than we’ve had ever before. Automobile plants, something you didn’t see of at all for 35 years. To technology from the minds of geniuses that is being brought to life in all corners of our country, from the snow-capped peaks of the Rockies to the white sand shores of the Gulf of America. And to right here in the Black Hills of the Dakotas.

After 250 years, American freedom still rings. The American dream still lives, and the American flag still flies more proudly than ever before. Over the people who will not quit, the nation that will not fail, the country that will not fall, no matter how hard the enemy tries, we cannot be beaten.

Tomorrow, we reach a milestone like no other and celebrate with joyful hearts and soaring spirits because after two and a half centuries, we know that this is not an ending. This is only the beginning of the Golden Age of America.

And together, we will make America bigger, better, and stronger than ever before. I promise you that. It’s an honor to be your president. Thank you very much and happy Independence Day to all. God bless you all. God bless you all. Thank you.

Besnik Fishta/

Ka raste kur një fotografi arrin të tregojë më shumë se një dokument i tërë arkivor. Ajo ndalon kohën, ruan fytyra, emra dhe kujtime, por mbi të gjitha ruan idealet e një brezi. Një fotografi e realizuar në Prizren më 13 korrik 1941, para shkollës “Bajram Curri” (sot “Lidhja e Prizrenit”), është një prej atyre dëshmive të rralla që i mbijetojnë kohës dhe vazhdojnë të flasin edhe pas më shumë se tetëdhjetë vjetësh.

Në të shihen mësues, drejtues arsimi dhe intelektualë shqiptarë të mbledhur në prag të një misioni historik. Në radhët e saj dallohen emra që do të linin gjurmë në jetën arsimore, kulturore dhe politike të Kosovës: Ali Hashorva, kryetar i Misionit të Jashtëzakonshëm Arsimor; Mehmet Gjevori, Sulejman Drini, Zija Roshi, Talat Paçarizi, Shefqet Veliu, Fadil Hoxha, Shirin Fishta(Shehdula), Xhavit Nimani, Nuri Sherifi, Jonuz Blakçori, Abdurrahim Buza, Flora Pali, Shaban Arra, Zef Pali, Beqir Kastrati, Tajar Hatipi, Abdullah Laçi-Shabanaj, Ilmi Duli dhe shumë të tjerë, emrat e të cilëve nuk kanë mundur të identifikohen plotësisht nga fotografia.

Por kjo fotografi nuk është thjesht një paraqitje njerëzish. Ajo është portreti i një brezi që mori mbi supe një nga misionet më të rëndësishme kombëtare të shekullit XX: ringritjen e arsimit shqip në Kosovë.

Vitet e Luftës së Dytë Botërore mbeten ndër periudhat më të ndërlikuara të historisë sonë. Për këtë periudhë janë shkruar libra, janë zhvilluar debate dhe janë ngritur interpretime të ndryshme politike. Shpesh ngjarjet janë parë përmes syzeve ideologjike, duke i ndarë njerëzit në kampe dhe duke gjykuar veprimet e tyre sipas zhvillimeve që pasuan më vonë.

Megjithatë, përtej këtyre ndarjeve, ekziston një e vërtetë historike që vështirë mund të mohohet. Shumica dërrmuese e mësuesve dhe intelektualëve shqiptarë që shërbyen në Kosovë gjatë viteve 1941–1944 nuk ishin të udhëhequr nga interesat e ndonjë ideologjie. Ata ishin para së gjithash patriotë. Ata i përkisnin atij grupimi të madh shqiptarësh që e kundërshtonin pushtimin e huaj, por njëkohësisht shihnin në arsimin shqip një mundësi historike për të shpëtuar identitetin kombëtar nga harresa dhe asimilimi.

Në Kosovë, për dekada me radhë, gjuha shqipe kishte qenë e përjashtuar nga shkollat. Breza të tërë fëmijësh shqiptarë ishin detyruar të mësonin në gjuhë të huaj. Prandaj hapja e shkollave shqipe pas vitit 1941 u përjetua si një rilindje kombëtare. Për shumë familje kosovare, ardhja e mësuesve nga Shqipëria u prit si ardhja e njerëzve që sillnin dritë pas një kohe të gjatë errësire.

Me kërkesën e ministrit të Arsimit Ernest Koliqi u krijua Misioni i Jashtëzakonshëm për Arsimin në Kosovë. Qindra mësues, mbi 200 sipas burimeve të ndryshme, u dërguan në qytetet dhe fshatrat e Kosovës. Ata lanë familjet, vendlindjet dhe jetën e tyre të zakonshme për t’iu përkushtuar një detyre që e konsideronin mision kombëtar.

Krahas hapjes së shkollave, ata organizuan kurse të shumta kundër analfabetizmit, kurse të gjuhës shqipe për të rriturit dhe aktivitete kulturore që synonin forcimin e vetëdijes kombëtare. Në këto kurse mësohej shkrim-leximi, historia kombëtare, këngët patriotike, letërsia shqipe dhe kultura shqiptare.

Një nga figurat më të respektuara të kohës, Ibrahim Fehmiu, në një fjalim të mbajtur në Prizren theksonte: “Kosovës i duhen njerëz të zotë, të ndershëm dhe të pathyeshëm. Përhapja e dritës së arsimit është detyra më e madhe e kohës sonë. Lufta kundër padijes është luftë për të ardhmen e kombit.” Këto nuk mbeten vetëm fjalë, ato u shndërruan në veprim.

Vetëm në Prizren, kurset verore përfshinë rreth 1.200 fëmijë, studentë, zejtarë dhe qytetarë të moshave të ndryshme. Në mbarë Kosovën, mbi 15.000 të rritur dhe mijëra nxënës mësuan të lexonin dhe të shkruanin shqip. Në mesin e mësuesve që punuan në Prizren e rrethinat e tij përmenden Mëhill Shala, Jorgji Huta, Sulejman Aliu, Hajdar Shedulla, Idriz Fishta, Minush Lipoveci, Xhafer Xyrxa, Myrteza Shedulla, Shirin (Shehdula) Fishta, Xhevdet Doda, Mustafa Tepshi, Dhimitër Mino, Qamil Graceni, Veli Çela, Sebë Mateja së bashku me dhjetëra arsimtarë të tjerë që dhanë kontribut të çmuar në përhapjen e arsimit shqip. Puna e tyre shkonte përtej mësimit të shkronjave. Në klasat e Kosovës mësohej për Gjergj Kastriotin-Skënderbeun, për Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, për Lidhjen e Pejës, për Ismail Qemalin dhe për historinë e kombit shqiptar. Për fëmijët që deri atëherë kishin njohur vetëm tekstet në gjuhën serbe, kjo ishte një përvojë e re dhe emocionuese.

Në kujtimet e kohës përshkruhen shpesh nxënës që dëgjonin për herë të parë historinë e popullit të tyre, fëmijë që shkruanin për herë të parë emrin e tyre në shqip dhe prindër që ndiqnin me lot në sy përparimin e bijve dhe bijave të tyre.

Sigurisht, lufta solli edhe ndarje politike. Një pjesë e intelektualëve iu bashkua lëvizjes komuniste antifashiste, duke e parë bashkëpunimin me forcat e tjera jugosllave si të domosdoshëm për mposhtjen e fashizmit. Një pjesë tjetër, e rreshtuar në kampin nacionalist, kundërshtoi këtë bashkëpunim për shkak të mosbesimit ndaj qarqeve serbe dhe malazeze. Këto përplasje do të thelloheshin me kalimin e viteve dhe do të linin pasoja të rënda në jetën politike shqiptare.

Por fotografia e korrikut 1941 i paraprin këtyre ndarjeve. Ajo paraqet një moment kur qëllimi kryesor ishte arsimi dhe ngritja kombëtare. Ajo ruan kujtimin e një kohe kur njerëz me bindje të ndryshme mund të bashkoheshin rreth një ideali të përbashkët.

Prandaj sot, kur shikohen fytyrat e Ali Hashorvës, Mehmet Gjevorit, Talat Paçarizit, Sulejman Drinit, Flora Palit, Abdurrahim Buzës, Fadil Hoxhës, Xhavit Nimanit dhe dhjetëra kolegëve të tyre, nuk duhet të shihen vetëm individë të një epoke të largët. Duhet të shihet brezi i intelektualëve që e kuptoi se arma më e fuqishme për mbrojtjen e një kombi është dija. Kjo fotografi është më shumë se një dokument. Ajo është një monument i heshtur kushtuar mësuesve shqiptarë të Kosovës dhe Shqipërisë. Një monument për ata që hapën shkolla, mësuan fëmijë e të rritur, përhapën gjuhën shqipe dhe mbajtën gjallë frymën kombëtare në një kohë të trazuar.

Le të mbetet ky kujtim një shenjë mirënjohjeje për atë plejadë të ndritur arsimtarësh dhe intelektualësh, të cilët, pavarësisht dallimeve që solli historia, u bashkuan në një nga misionet më fisnike të kombit shqiptar: përhapjen e dijes dhe ruajtjen e identitetit kombëtar në Kosovë. Trashëgimia e tyre vazhdon të jetojë në çdo shkollë shqipe, në çdo libër dhe në çdo brez që mëson gjuhën e vet të lirë.

Saimir Kadiu/

Në atmosferën jashtëzakonisht të tensionuar dhe paranojake të viteve të para të Luftës së Ftohtë, edhe një fjali e vetme e përkthyer mund të lëvizte ushtri, të ngrinte në fluturim bombardues strategjikë dhe të mbillte frikë në kombe të tëra. Më 18 nëntor 1956, udhëheqësi sovjetik u shfaq plot vetëbesim përpara një grupi ambasadorësh perëndimorë në një pritje diplomatike të organizuar në ambasadën polake në Moskë. Ai mbajti një fjalim të improvizuar dhe plot

pasion, i cili synonte të shprehte besimin e tij absolut në të ardhmen e Bashkimit Sovjetik. Në vend të kësaj, ai prodhoi pa dashje një nga deklaratat më të famshme dhe më kërcënuese në historinë moderne politike.

Duke iu drejtuar diplomatëve të vendeve kapitaliste, Hrushovi, i njohur për stilin e tij të drejtpërdrejtë dhe emocional, u bë gjithnjë e më i zjarrtë. Me fytyrën e skuqur nga pasioni ideologjik, ai deklaroi:

“Për sa u përket shteteve kapitaliste, ekzistenca jonë nuk varet nga ju. Nëse nuk ju pëlqejmë, mos i pranoni ftesat tona diplomatike dhe mos na ftoni të vijmë tek ju. Pavarësisht nëse ju pëlqen apo jo, historia është në anën tonë.”

Dhe më pas erdhi fjalia që do të trondiste botën:

“Ne do t’ju varrosim!”

Në Perëndim, i cili jetonte nën hijen e garës bërthamore dhe frikës së një lufte atomike, kjo fjali u interpretua si një kërcënim i drejtpërdrejtë për shkatërrim total. Gazetat amerikane e vendosën menjëherë në faqet e para me germa të mëdha, ndërsa publiku e kuptoi si një paralajmërim të qartë se Bashkimi Sovjetik synonte të niste një sulm bërthamor që do ta varroste fizikisht botën kapitaliste nën rrënoja radioaktive.

Shprehja “Ne do t’ju varrosim” u bë shpejt një nga simbolet më të fuqishme të propagandës perëndimore gjatë Luftës së Ftohtë. Ajo u përdor vazhdimisht nga politikanët për të justifikuar rritjen e shpenzimeve ushtarake, ndërtimin masiv të strehimoreve kundër bombardimeve atomike dhe zgjerimin e arsenalit bërthamor amerikan.

Në imagjinatën publike, Hrushovi u shndërrua në figurën e liderit sovjetik të rrezikshëm dhe të paparashikueshëm, një njeri që dukej i gatshëm të shtypte butonin bërthamor në çdo moment për të provuar epërsinë e komunizmit. Fjalët e tij u cituan pafundësisht në fjalime politike, emisione televizive dhe artikuj gazetash, duke forcuar imazhin e një Bashkimi Sovjetik agresiv dhe luftënxitës.

Megjithatë, pas titujve alarmues dhe retorikës politike fshihej një keqkuptim i thellë gjuhësor dhe kulturor.

Përkthyesi personal i Hrushovit, Viktor Sukhodrev, kishte përkthyer saktë fjalët ruse “Мы вас похороним” (My vas pokhoronim). Problemi nuk qëndronte te përkthimi fjalë për fjalë, por te kuptimi idiomatik dhe ideologjik që humbi gjatë transmetimit.

Hrushovi nuk po kërcënonte Perëndimin me një holokaust bërthamor. Ai po i referohej një ideje të njohur të marksizmit klasik, e cila buron nga analiza e në Manifestin Komunist. Sipas kësaj logjike, vetë kapitalizmi krijon forcat që do ta zëvendësojnë atë historikisht.

Në rusishten e folur të kohës, shprehja kishte më tepër kuptimin:

“Ne do t’ju mbijetojmë” ose “Ne do të jemi të pranishëm në funeralin tuaj historik.”

Pra, Hrushovi po argumentonte se sistemi komunist do të rezultonte përfundimisht më i qëndrueshëm dhe do të mbijetonte më gjatë se kapitalizmi, pa pasur nevojë për luftë. Në vizionin e tij, Bashkimi Sovjetik do të ishte dëshmitari i rënies së kapitalizmit, jo autori i shkatërrimit të tij ushtarak.

Vite më vonë, në verën e vitit 1963, ai pranoi me keqardhje pasojat e asaj deklarate.

“Një herë thashë: ‘Ne do t’ju varrosim’, dhe kjo më solli shumë telashe,” kujtonte ai gjatë një fjalimi në Jugosllavi. “Sigurisht që nuk do t’ju varrosim fizikisht me lopatë. Klasa juaj punëtore do t’ju varrosë.”

Por sqarimi erdhi tepër vonë.

Deri atëherë, fjalia ishte bërë pjesë e pandashme e kujtesës kolektive të Luftës së Ftohtë. Përkthimi i saj i drejtpërdrejtë kishte ushqyer një narrativë frike që u shërbente interesave politike të të dy kampeve. Në një epokë ku dy superfuqi jetonin nën hijen e armëve bërthamore, ndonjëherë një fjali e vetme mund të ishte po aq e fuqishme sa një raketë.

Dhe historia e “Ne do t’ju varrosim” mbetet edhe sot një nga shembujt më domethënës se si një keqkuptim gjuhësor mund të ndikojë në politikën botërore dhe të ndryshojë perceptimin e një epoke të tërë.

Prof. Pal Nikolli/

Ikja është një nga dramat më të mëdha të njeriut modern. Ajo nuk fillon në aeroport. Nuk fillon në kufi. Nuk fillon as në ambasada. Ikja fillon në shpirt. Fillon atëherë kur njeriu humbet besimin se fjala e tij ka peshë, se prania e tij ka kuptim dhe se e ardhmja mund të ndërtohet me duart e tij. Për dekada, shqiptarët kanë jetuar me kulturën e largimit. Disa janë larguar fizikisht, duke kërkuar një jetë më të mirë. Të tjerë janë larguar nga jeta publike, duke refuzuar të besojnë se mund të ndryshojnë diçka. Më tragjikët janë ata që janë larguar nga vetvetja, duke pranuar si normale padrejtësinë, arrogancën dhe pafuqinë. Por historia njerëzore na mëson se asnjë pushtet nuk i frikësohet më shumë asgjëje sesa kthimit të qytetarit te vetja.

Filozofët e lashtë e kuptonin se liria nuk është thjesht mungesa e zinxhirëve. Ajo është aftësia për të marrë përgjegjësi.

Aristoteli e konsideronte qytetarin pjesëmarrës aktiv në polis. Hannah Arendt shkruante se liria shfaqet kur njerëzit dalin në hapësirën publike dhe veprojnë së bashku. Demokracia nuk jeton në letër. Ajo jeton në vigjilencën e qytetarëve. Pikërisht këtu qëndron dallimi midis një populli që largohet dhe një populli që zgjohet. Pushtetet e gjata kanë një iluzion të përbashkët: besojnë se kontrollojnë gjithçka. Kontrollojnë institucionet, informacionin, administratën dhe narrativën publike. Por ekziston një territor që nuk mund të pushtohet plotësisht: ndërgjegjja njerëzore.

Kur një qytetar del në shesh pa urdhër, pa pagesë dhe pa interes personal, ai përfaqëson diçka që është më e fortë se çdo mekanizëm pushteti. Ai përfaqëson lirinë morale. Historia është plot me shembuj ku ndryshimet më të mëdha nuk kanë lindur nga shumicat numerike, por nga pakica morale. Sokrati ishte i vetëm kundër Athinës së kohës së tij. Vaclav Havel ishte një zë i vetmuar përballë një sistemi të tërë. Gandhi nuk kishte ushtri. Martin Luther King nuk kishte pushtet shtetëror. Forca e tyre nuk buronte nga numrat, por nga autoriteti moral. Kjo është arsyeja pse protesta nuk është vetëm një akt politik. Ajo është, para së gjithash, një akt filozofik. Është deklarata se njeriu refuzon të jetë spektator i fatit të tij. Në këtë kuptim, revolta morale është forma më e lartë e përgjegjësisë qytetare. Ajo nuk lind nga urrejtja, por nga dashuria për të mirën e përbashkët. Nuk lind nga dëshira për të shkatërruar, por nga nevoja për të ndërtuar. Nuk kërkon privilegje, por dinjitet.

Problemi i madh i shoqërive moderne nuk është mungesa e institucioneve. Është mungesa e besimit se ato mund të funksionojnë drejt. Kur ky besim humbet, njerëzit largohen. Kur ai rikthehet, njerëzit qëndrojnë dhe veprojnë. Kjo është arsyeja pse momentet e zgjimit qytetar kanë një rëndësi të veçantë. Ato tregojnë se shpresa nuk ka vdekur. Se njeriu ende beson se mund të ndikojë mbi realitetin. Se ende ekziston një kufi përtej të cilit ndërgjegjja nuk pranon të heshtë.

Albert Ajnshtajni thoshte se politika është më e vështirë se fizika. Ndoshta sepse ekuacionet nuk kanë ego, nuk kanë frikë dhe nuk kanë interesa. Njerëzit po. Demokracia është përpjekja e përditshme për t’i vënë këto interesa nën kontrollin e arsyes dhe moralit.

Prandaj momenti më i rëndësishëm në jetën e një kombi nuk është kur ndryshon qeveria. Është kur ndryshon qytetari. Sepse një shoqëri transformohet jo kur pushteti bëhet më i fortë, por kur qytetari bëhet më i vetëdijshëm për forcën e tij morale. Kur njerëzit ndalojnë së ikuri, ata fillojnë të ndërtojnë. Kur ndalojnë së heshturi, fillojnë të flasin. Kur ndalojnë së frikësuari, fillojnë të jetojnë si qytetarë të lirë. Dhe pikërisht ky është momenti që çdo pushtet e kupton se nuk mund ta kontrollojë më plotësisht të ardhmen. Sepse e ardhmja u përket gjithmonë atyre që zgjedhin të qëndrojnë.