Nga miqësia historike te partneriteti strategjik: përgjegjësia e institucioneve të Kosovës për forcimin e lidhjeve me Uashingtonin

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Partneriteti me Amerikën – interes jetik i shtetit të Kosovës

Historia e shtetformimit të Kosovës dëshmon se Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë luajtur rol vendimtar në çlirimin, ndërtimin e institucioneve demokratike dhe konsolidimin ndërkombëtar të Republikës së Kosovës. Ndërhyrja e NATO-s më 1999, mbështetja amerikane për procesin e pavarësisë dhe njohja e Kosovës më 17 shkurt 2008 përbëjnë themelet e një partneriteti historik e strategjik.

Për këtë arsye, marrëdhëniet me Uashingtonin nuk mund të trajtohen si çështje e zakonshme e politikës së jashtme, e varur nga ndryshimet qeveritare apo rivalitetet partiake. Ato përfaqësojnë interes afatgjatë të shtetit dhe të qytetarëve të Kosovës.

Megjithatë, historia e miqësisë nuk e përjashton nevojën për analizë kritike të zhvillimeve aktuale. Përkundrazi, ajo kërkon përgjegjësi më të madhe institucionale për ta ruajtur dhe forcuar këtë aleancë.

Pezullimi i dialogut strategjik me Kosovën, i shpallur nga Uashingtoni në shtator 2025, ishte një sinjal serioz për marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve. Ky zhvillim nuk duhet interpretuar si përfundim i partneritetit amerikan me Kosovën, por as të minimizohet si një mospajtim i zakonshëm diplomatik.

Aleanca me Amerikën nuk ruhet vetëm duke iu referuar historisë; ajo forcohet përmes vendimeve të përgjegjshme, koordinimit politik dhe besueshmërisë institucionale.

Nga diplomacia reaktive drejt veprimit strategjik

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, miqësia historike është kapital i çmuar, por nuk mund ta zëvendësojë diplomacinë profesionale. Partneritetet e qëndrueshme ndërtohen mbi interesa të përbashkëta, besim politik, parashikueshmëri dhe respekt të ndërsjellë.

Kosova duhet të analizojë nëse politika e saj e jashtme po prodhon rezultatet e nevojshme dhe nëse vendimet me ndikim në sigurinë dhe stabilitetin rajonal paraprihen nga konsultime të mjaftueshme me aleatët.

Një nga dobësitë që duhet kapërcyer është diplomacia reaktive: reagimi pas krijimit të krizave, shpjegimi i vendimeve pasi shfaqen pasojat dhe mbështetja e tepruar në deklarata publike, në vend të komunikimit të vazhdueshëm institucional.

Kosovës i nevojitet një diplomaci që vepron paraprakisht, ndërton mbështetje ndërkombëtare dhe parashikon pasojat e vendimeve shtetërore.

Kjo nuk nënkupton heqje dorë nga sovraniteti. Përkundrazi, sovraniteti ushtrohet më efektivisht kur institucionet veprojnë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet, duke i kuptuar njëkohësisht përgjegjësitë dhe pasojat ndërkombëtare të veprimeve të tyre.

Kosova ka të drejtë dhe detyrë ta zbatojë rendin e saj juridik në tërë territorin. Mirëpo, zbatimi i ligjit dhe koordinimi me aleatët nuk janë qëllime kundërshtare. Ato duhet të plotësojnë njëra-tjetrën, në funksion të sigurisë, stabilitetit dhe mbrojtjes së të drejtave të të gjithë qytetarëve.

Aleanca me Amerikën kërkon strategji shtetërore

Kosova duhet ta shndërrojë kapitalin historik të miqësisë me SHBA-në në një partneritet të institucionalizuar, të qëndrueshëm dhe të orientuar drejt rezultateve.

Për këtë nevojitet një ndryshim i qasjes diplomatike: nga reagimet e vonuara drejt planifikimit paraprak, nga deklaratat e përgjithshme drejt objektivave të matshme dhe nga veprimet e pakoordinuara drejt një strategjie të përbashkët shtetërore.

Ruajtja e aleancës me SHBA-në nuk është përgjegjësi e një partie apo e një qeverie. Ajo është interes afatgjatë i Republikës së Kosovës dhe kërkon përgjegjësi të përbashkët institucionale.

Kosova duhet ta mbrojë sovranitetin e saj, të forcojë sundimin e ligjit dhe të zhvillojë marrëdhënie të besueshme me aleatët, duke intensifikuar përpjekjet për anëtarësim në NATO dhe integrim në strukturat euroatlantike.

Kosova nuk duhet të zgjedhë ndërmjet sovranitetit dhe partneritetit strategjik me Amerikën. Ajo duhet t’i forcojë të dyja, sepse sovraniteti i konsoliduar dhe aleancat e qëndrueshme janë shtylla plotësuese të sigurisë dhe të së ardhmes së saj shtetërore.

Historia e dëshmon rëndësinë e mbështetjes amerikane; përgjegjësia jonë sot është që këtë trashëgimi ta shndërrojmë në një të ardhme të sigurt, demokratike dhe euroatlantike për Republikën e Kosovës.

Blendi Sullaj/

Thirty years ago, I left my beautiful Albania. Like so many of my generation, I left with ambition, hope, and dreams that seemed impossible to fulfill in the country I loved.

I built a life elsewhere. But a part of me never left.

Today, I see a country slowly reclaiming its European identity. Not one borrowed from others, but one deeply rooted in our history and character, suppressed for centuries but never extinguished.

Yet I also see a troubling contradiction. Albania has progressed, but progress and genuine transformation are not the same thing.

A country does not become European through its architecture, infrastructure, or political rhetoric. It becomes European when the rule of law is stronger than the people who govern it.

Edi, I believe your political strategy deserves to be studied for generations. Not as an example of great leadership, but as a masterclass in the preservation of power.

You understood something profoundly cynical: corruption does not need to stop progress. It only needs enough progress to conceal itself.

And that, in my view, defines your political legacy.

Selective improvements, carefully cultivated appearances, and the promise of European integration became the perfect camouflage for entrenched interests and a deeply compromised political culture.

You mastered the art of selling transformation while protecting the very system that needed transforming.

There is intelligence in that strategy. But intelligence without integrity is not greatness. And political survival should never be confused with service to a nation.

Building a convincing façade is not the same as building a country.

I cannot predict how this chapter will end. But I believe the growing courage of ordinary Albanians and the willingness of judicial institutions to challenge power represent something your political calculations may have underestimated.

A people’s capacity to endure has limits. Their desire for dignity does not.

Edi, power was entrusted to you. It was never yours to own. You can recognize its limits with dignity, or allow ego and self-preservation to define how history remembers you.

No personal ambition, however sophisticated, is worth the suffering of a nation.

I often wonder what makes goodness endure in a world where greed, manipulation, and self-interest so frequently seem to prevail.

Perhaps it is simply this: every generation eventually produces people who refuse to accept the injustices their parents were forced to tolerate.

And that is where my faith lies.

To my beloved Albania:

Your sons and daughters are scattered across the world. Many of us are far away. Some are tired. But distance has never meant indifference, and leaving has never meant forgetting.

We carry your history, your resilience, and your extraordinary spirit wherever we go.

You deserve better than a country perpetually held hostage by the ambitions of those entrusted to serve it.

And I believe your people, at home and abroad, have the courage, intelligence, and determination to give you the future you deserve.

Thirty years ago, I left Albania to pursue my dreams.

My greatest hope is that future generations will never have to leave Albania to pursue theirs.

My beautiful Albania, I am proud of you. Every single day.

Prof.dr. Pal NIKOLLI/

U kujtojmë përfaqësuesve të komunitetit ndërkombëtar se nuk bëhet fjalë vetëm për kërkesat e studentëve, por edhe për pakënaqësinë e një populli që, prej 36 vjetësh, ndihet i dhunuar, i nëpërkëmbur dhe i zhgënjyer nga klasa politike shqiptare.

Qytetarët kërkojnë largimin e Edi Ramës, por edhe fundin e modelit të qeverisjes Rama, i cili është shtrirë në të gjitha institucionet shqiptare, përfshirë edhe universitetet publike.

Universitetet, që duhet të jenë tempuj të dijes, të meritokracisë dhe të mendimit të lirë, nuk mund të shndërrohen në instrumente të pushtetit politik. Shqetësim të veçantë ngre edhe drejtimi i institucioneve akademike nga persona me të kaluar në organet e drejtësisë së regjimit komunist, përfshirë ish-prokurorë të asaj periudhe, kur mungesa e transparencës dhe e llogaridhënies cenon besimin publik.

Shqipëria ka nevojë për më shumë se ndryshimin e një kryeministri: ka nevojë për ndryshimin e një modeli qeverisjeje dhe të kulturës së ushtrimit të pushtetit.

Mesazhi për komunitetin ndërkombëtar është i qartë: kërkesat e studentëve duhen dëgjuar në kontekstin më të gjerë të kërkesave të qytetarëve për drejtësi, demokraci funksionale, institucione të pavarura, meritokraci dhe respektim të dinjitetit njerëzor.

Zëri i studentëve nuk është i izoluar. Ai është pjesë e një kërkese më të gjerë shoqërore për ndryshim, përgjegjshmëri dhe një të ardhme më të drejtë për Shqipërinë.

Deklaratë për Shtyp – KShH shpreh shqetësime serioze për pretendimet për dhunë policore ndaj protestuesve, veçanërisht të miturve, dhe shkeljen e të drejtave të personave të privuar nga liria.

Komiteti Shqiptar i Helsinkit (KShH), në vijim të protestave të ditëve të fundit në Tiranë, shpreh shqetësimin e thellë për pretendimet për përdorim të dhunës nga punonjësit e Policisë së Shtetit, veçanërisht ndaj të miturve, si dhe për respektimin e të drejtave dhe garancive procedurale të personave të privuar nga liria. KShH shpreh gjithashtu shqetësim për aktet e dhunës, zjarrvënies dhe dëmtimit të institucioneve publike gjatë protestave.

KShH rikujton se e drejta për tubim paqësor është një e drejtë themelore, jo një privilegj që u jepet qytetarëve nga autoritetet. Dhuna nuk duhet të jetë përgjigje ndaj protestës, as mjet i ushtrimit të saj.

Asnjë akt dhune nuk është i pranueshëm, pavarësisht se nga kush ushtrohet. Megjithatë, autoritetet shtetërore kanë përgjegjësi të posaçme për garantimin e ligjshmërisë, mbrojtjen e jetës, integritetit fizik dhe dinjitetit të çdo qytetari.

Nga monitorimi i realizuar më 16 tetor 2026, në Bllokun e Dhomave të Sigurisë pranë Drejtorisë Vendore të Policisë Tiranë, KShH konstatoi kushte të papërshtatshme dhe mbipopullim të ambienteve, ku në dhoma të projektuara për një person mbaheshin tre deri në katër persona, kryesisht të mitur. Mungesa e shtretërve, dyshekëve dhe pajisjeve të përshtatshme për fjetje ngre shqetësime serioze për respektimin e dinjitetit njerëzor dhe standardeve të trajtimit të personave të privuar nga liria.

Veçanërisht shqetësuese janë pretendimet e të arrestuarve për ushtrim dhune fizike gjatë arrestimit dhe pas shoqërimit në ambiente të përdorura nga policia. Disa të mitur kanë deklaruar se janë goditur nga punonjës të policisë, ndërkohë që monitoruesi i KShH-së ka konstatuar dëmtime fizike të dukshme në disa raste. Një prej të miturve u dërgua për herë të dytë në Spitalin e Traumës gjatë monitorimit.

Këto konstatime, të kombinuara me dëshmitë e personave të privuar nga liria, kërkojnë hetim të menjëhershëm, të pavarur dhe efektiv, pa paragjykuar përgjegjësinë e personave të përfshirë. Hetimet nuk duhet të kufizohen vetëm te punonjësit që dyshohet se kanë ushtruar drejtpërdrejt dhunë, por duhet të shqyrtojnë edhe përgjegjësitë e mundshme të drejtuesve dhe të zinxhirit komandues, në përputhje me kompetencat dhe detyrimet e tyre ligjore.

Gjithashtu, personat e intervistuar ngritën pretendime për pamundësi komunikimi me familjarët dhe avokatët, mungesë të kujdesit të duhur shëndetësor, si dhe raste të pyetjes së të miturve pa praninë e psikologut. Këto rrethana kërkojnë verifikim të posaçëm në përputhje me garancitë e Kodit të Procedurës Penale dhe Kodit të Drejtësisë Penale për të Mitur.

KShH rikujton se liria e shprehjes dhe e tubimit paqësor janë të drejta themelore të garantuara nga Kushtetuta dhe Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Çdo ndërhyrje e autoriteteve duhet të respektojë parimet e ligjshmërisë, domosdoshmërisë dhe proporcionalitetit.

Ndalimi i torturës dhe i trajtimit çnjerëzor ose poshtërues është absolut, ndërsa privimi nga liria i fëmijëve duhet të zbatohet vetëm si masë e fundit dhe për kohën më të shkurtër të përshtatshme. Fëmijët janë bartës të të drejtave dhe jo thjesht përfitues të mbrojtjes nga të rriturit. Në përputhje me nenet 3, 13, 15 dhe 37 të Konventës për të Drejtat e Fëmijës, atyre duhet t’u garantohet respektimi i interesit më të lartë, liria e shprehjes, e drejta për tubim paqësor dhe mbrojtja nga trajtimi çnjerëzor ose poshtërues, duke marrë parasysh moshën dhe pjekurinë e tyre.

KShH thekson se, ndonëse çdo akt dhune gjatë protestave duhet të hetohet dhe autorët e tij të mbajnë përgjegjësi sipas ligjit, përgjegjësia e autoriteteve shtetërore është e një natyre të veçantë. Asnjë akt dhune nga individë të përfshirë në protesta nuk mund të shërbejë si justifikim për ndëshkimin kolektiv, përdorimin e paligjshëm ose joproporcional të forcës ndaj protestuesve apo cenimin e të drejtave të personave të ndaluar. Veprimet e dhunshme të individëve nuk e zhveshin automatikisht një tubim nga karakteri i tij paqësor dhe nuk justifikojnë kufizimin e përgjithshëm të të drejtave të pjesëmarrësve të tjerë.

Në këtë kontekst, KShH u bën thirrje:

A) Prokurorisë kompetente dhe Agjencisë së Mbikëqyrjes Policore të hetojnë me përparësi pretendimet për dhunë dhe keqtrajtim, veçanërisht ndaj të miturve, duke garantuar administrimin dhe ruajtjen e provave, përfshirë regjistrimet filmike, dokumentacionin e ndalimeve dhe raportet mjekoligjore, si dhe përcaktimin e përgjegjësive individuale dhe të mundshme në zinxhirin komandues.

B) Policisë së Shtetit dhe Ministrisë së Brendshme të marrin masa të menjëhershme për përmirësimin e kushteve në dhomat e sigurisë, garantimin e kujdesit shëndetësor dhe respektimin e të drejtave procedurale të personave të arrestuar.

C) Organeve proceduese të garantojnë mbrojtjen e posaçme të të miturve, respektimin e interesit të tyre më të lartë dhe zbatimin e garancive ligjore gjatë çdo veprimi procedural, duke siguruar aksesin te përfaqësuesi ligjor, komunikimin me familjarët dhe praninë e profesionistëve të kërkuar nga ligji.

D) Autoriteteve përgjegjëse të sigurojnë transparencë mbi numrin e personave të ndaluar dhe të arrestuar gjatë protestave, përfshirë të miturit, kushtet e mbajtjes së tyre dhe masat e marra për garantimin e të drejtave, duke respektuar mbrojtjen e të dhënave personale dhe privatësinë

E) Organizatorëve dhe pjesëmarrësve në protesta të shmangin çdo akt dhune, zjarrvënieje apo dëmtimi të pronës publike dhe private, të kontribuojnë në ruajtjen e karakterit paqësor të tubimeve dhe të tregojnë kujdes të veçantë për sigurinë e fëmijëve.

F) Autoriteteve ligjzbatuese u kërkohet të hetojnë aktet e dhunës dhe dëmtimit të institucioneve publike, përfshirë institucionet e drejtësisë, duke individualizuar përgjegjësinë dhe pa cenuar të drejtën e qytetarëve të tjerë për të protestuar paqësisht.

KShH rithekson se ruajtja e rendit publik nuk mund të justifikojë përdorimin e paligjshëm ose joproporcional të forcës dhe cenimin e dinjitetit njerëzor. Mbrojtja e jetës, integritetit fizik dhe të drejtave të fëmijëve përbën detyrim parësor të autoriteteve shtetërore.

Respektimi i të drejtave themelore në situata tensioni shoqëror është një provë e rëndësishme për funksionimin e shtetit të së drejtës. Detyrimi i institucioneve nuk kufizohet te ruajtja e rendit publik, por përfshin edhe parandalimin e abuzimeve, hetimin efektiv të shkeljeve dhe garantimin e llogaridhënies në çdo nivel.

Komiteti Shqiptar i Helsinkit do të vijojë monitorimin e situatës dhe ndjekjen e reagimit institucional, duke kërkuar respektimin e të drejtave themelore, transparencë dhe llogaridhënie për çdo shkelje të mundshme.

Mirela Kanini/

Kohët e fundit, ishim mësuar ta shihnim Shqipërinë me sytë e turistëve, si një vend me njerëz të mirë e mikpritës, me natyrë mahnitëse, troje të bekuara dhe gatime të mrekullueshme. Por, ndërsa admironim bukuritë e saj, shpesh anashkaluam realitetin e hidhur, atë të një populli që, në pjesën më të madhe, nuk jeton, por mbijeton. Nuk e vumë shumë ujin në zjarr as kur njerëzit protestonin prej muajsh në mënyrë paqësore, duke ngritur zërin për problemet që u rëndonin mbi supe. U morëm më shumë me skandalet e njerëzve oportunistë, që për interesa personale u bënë palë me pushtetin, duke përfituar gjithçka që mundën. Ndërkohë, harruam turmën e vjedhur, të poshtëruar e të varfëruar, që endej bulevardeve me pankarta në duar dhe me shpresën gjithnjë e më të venitur se dikush do ta dëgjonte.

Deri sa erdhi dita kur kupa e durimit, e mbushur deri në grykë, nisi të derdhej. Kur padrejtësia grumbullohet për vite me radhë, kur shpresa zbehet dhe kur zëri i qytetarit shpërfillet vazhdimisht, zemërimi rrezikon të errësojë arsyen. Sepse njerëzit duan drejtësi. Duan meritokraci. Duan paqe, dinjitet dhe njerëzillëk. Janë lodhur duke pritur që gjërat të ndryshojnë, ndërsa jeta e tyre kalon mes premtimeve të pambajtura dhe sakrificave të pafundme.

Kur një shtet, i zgjedhur nga populli dhe i krijuar për t’i shërbyer atij, harron përgjegjësinë ndaj qytetarëve, humbet besimin mbi të cilin mbështetet. Kur institucionet nuk dëgjojnë më, kur drejtësia perceptohet si e paarritshme dhe kur rrugët paqësore duken sikur nuk çojnë askund, lind rreziku që njerëzit të humbasin besimin te vetë sistemi. Historia na ka treguar se pakënaqësia e akumuluar mund të shpërthejë me pasoja të rënda për të gjithë shoqërinë.

Por një popull nuk duhet të detyrohet të zgjedhë mes heshtjes dhe shkatërrimit. Ka një rrugë tjetër: përgjegjësia, llogaridhënia, ndryshimi institucional dhe një tranzicion paqësor që i rikthen vendit besimin dhe shpresën.

Kur një mësues nuk i përmbush detyrat, mund të largohet nga puna. Kur një mjek bën gabime të rënda profesionale, duhet të mbajë përgjegjësi. Kur një shef nuk e kryen punën siç duhet, mund të zëvendësohet. Atëherë, pse duhet të jetë ndryshe për ata që drejtojnë një shtet? Pse përgjegjësia publike duhet të ketë standarde të tjera nga ato që kërkohen prej çdo qytetari?

Kur një vend digjet nga flakët e krizës ekonomike, sociale dhe morale, qeveria duhet të përballet me përgjegjësitë e saj. Nëse ka humbur besimin e qytetarëve dhe nuk është më në gjendje të qeverisë, duhet të hapë rrugën për një zgjidhje politike dhe institucionale, të ligjshme e paqësore. Një qeveri e përkohshme, e përbërë nga njerëz me integritet, profesionistë të besuar brenda vendit dhe në diasporë, mund të jetë pjesë e një procesi që synon të rikthejë besimin, të garantojë drejtësi dhe të parandalojë përshkallëzimin e situatës.

Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë urrejtje, por as për më shumë heshtje. Ka nevojë për drejtësi, për njerëz që e duan vendin më shumë se pushtetin dhe për institucione që i shërbejnë qytetarit, jo interesave të një grushti njerëzish. Sepse një popull mund të durojë varfërinë, mund të përballojë vështirësitë dhe mund të sakrifikojë për të ardhmen. Por është e vështirë të jetojë pa dinjitet, pa drejtësi dhe pa shpresë. Zoti e ndihmoftë Shqipërinë dhe shqiptarët!