Romeo Merko/
Po, teksti ka disa përsëritje të qarta që e ngadalësojnë ritmin. Kryesisht përsëritet dy herë i njëjti argument për Neronin dhe dy herë ideja e “përplasjes së dy botëve”. Gjithashtu përsëritet disa herë ideja se pushteti i etiketon protestuesit si “delirantë”. Më poshtë është një version i pastruar dhe më i fortë:
Shqipëria është bërë sot një nga skenat më interesante të debatit mbi kufijtë e pushtetit personal dhe rezistencën qytetare ndaj autokracisë. Për herë të parë pas shumë vitesh, një brez i ri po del në shesh jo nën flamurin e një ideologjie, por nën flamurin e Shqipërisë. Nuk ka të majtë e të djathtë. Nuk ka luftë klasash. Ka një kërkesë të thjeshtë: të dëgjohet zëri i qytetarëve.
Historia na mëson se pushtetet e përqendruara rreth një njeriu kanë një dobësi të përbashkët: me kalimin e kohës fillojnë të besojnë se janë më të rëndësishme se vetë shoqëria. Kjo është arsyeja pse figura e Neronit vazhdon të mbetet aktuale edhe pas dy mijë vjetësh. Legjenda thotë se ndërsa Roma digjej, ai ishte më i interesuar për spektaklin sesa për flakët. Pavarësisht debatit historik mbi vërtetësinë e ngjarjes, Neroni ka mbetur simbol i një pushteti që humbet kontaktin me realitetin dhe fillon të përçmojë shqetësimet e njerëzve.
Por Neroni nuk mbahet mend vetëm për zjarrin e Romës. Ai mbahet mend edhe për obsesionin me spektaklin dhe për prirjen për të parë armiq kudo. Në amfiteatrot romake kërkonte duartrokitje të pafundme dhe adhurim të pakushtëzuar, ndërsa çdo kundërshtim interpretohej si komplot kundër perandorit. Në mënyrë të ngjashme, reagimi i pushtetit ndaj protestave të sotme shpesh duket sikur kërkon të gjejë fajtorë imagjinarë përballë pakënaqësisë reale.
Në vend që të shihen si qytetarë me shqetësime legjitime, protestuesit paraqiten si “delirantë”, “honxho-bonxho”, njerëz të manipuluar nga blogerë, influencerë apo rrjete sociale. Sikur mijëra të rinj të mos kenë mendimin e tyre, por të jenë thjesht produkt i algoritmeve dhe videove të TikTok-ut.
Paradoksi është se ky brez, i akuzuar si i edukuar nga rrjetet sociale, po demonstron pikërisht të kundërtën. Ai po largohet nga ekrani dhe po del në shesh. Po kalon nga pëlqimi virtual te angazhimi real qytetar. Protestat e zhvilluara në Tiranë janë shoqëruar me pankarta gjithnjë e më kreative, me humor, ironi dhe mesazhe të drejtpërdrejta politike.
Në duart e protestuesve janë parë slogane si: “Rama në burg, Berisha në burg”, “Shqipëria u zgjua”, “Nuk shijon kafja kur vidhet e ardhmja”, por edhe mesazhe më thumbuese si “O Sali, o fosil, ik me Ramën në azil” apo “Edi Rama, kokë bërthama, ik se nuk të shkon Tirana”. Këto pankarta tregojnë se pakënaqësia nuk drejtohet vetëm ndaj një partie apo një figure politike, por ndaj një sistemi që shumë qytetarë e perceptojnë si të konsumuar.
Sa më shumë pushteti përpiqet t’i reduktojë protestuesit në karikatura apo etiketime, aq më shumë forcohet bindja se kemi të bëjmë me një fenomen të vërtetë shoqëror. Historia politike është plot me raste kur arroganca e pushtetit ka prodhuar efektin e kundërt. Kur qytetarëve u thuhet se nuk ekzistojnë, ata dalin në shesh për të provuar të kundërtën.
Në këtë kuptim, ajo që po ndodh sot në Shqipëri është një përplasje mes dy vizioneve të ndryshme. Nga njëra anë është ideja se gjithçka mund të kontrollohet nga një qendër e vetme vendimmarrjeje. Nga ana tjetër janë qytetarët, veçanërisht të rinjtë, që po refuzojnë të mbeten spektatorë të jetës publike.
Ajo që e bën të veçantë këtë lëvizje është mungesa e ideologjisë tradicionale. Këta të rinj nuk po marshojnë për socializëm apo konservatorizëm. Ata po marshojnë sepse shohin një Shqipëri që humbet çdo vit energjinë e saj më të madhe njerëzore përmes emigrimit, korrupsionit dhe mungesës së perspektivës. Për ta, atdhedashuria nuk është slogan politik, por shqetësim real për fatin e vendit.
Shumë prej tyre janë fëmijët e protestave të dikurshme, të lëvizjeve studentore dhe të brezave që panë shpresat e tyre të konsumoheshin gjatë tranzicionit. Sot ata po rikthehen në shesh me bindjen se demokracia nuk mund të funksionojë pa pjesëmarrje dhe pa dëgjimin e zërit të qytetarëve.
Ashtu si Neroni nuk arrinte të kuptonte se zemërimi i Romës nuk ishte vepër e armiqve imagjinarë, por pasojë e krizave reale të kohës së tij, edhe sot rreziku më i madh për çdo pushtet është të ngatërrojë kritikën me komplotin dhe revoltën qytetare me manipulimin. Historia tregon se kur një udhëheqës fillon të shpikë armiq në kokën e vet, zakonisht ka filluar të humbasë kontaktin me realitetin.
Thuhet se Neroni kishte bërë të vetën thënien e famshme: “Oderint, dum metuant.”
“Le të më urrejnë, mjafton të më kenë frikë.”
Edhe pse fraza vjen fillimisht nga dramaturgu latin Lucius Accius, ajo është lidhur për shekuj me figurën e Neronit dhe me logjikën e pushteteve që mbështeten më shumë te frika sesa te besimi.
Nëse ka një mësim që vjen nga historia e Neronit, ai është i thjeshtë: pushteti nuk dobësohet sepse njerëzit protestojnë. Pushteti dobësohet kur ndalon së dëgjuari. Kur tallja zë vendin e dialogut, propaganda zë vendin e reflektimit dhe qytetarët shihen si problem e jo si zgjidhje, atëherë fillon shkëputja mes qeverisjes dhe shoqërisë.
Historianët rrëfejnë se fjalët e fundit të Neronit ishin: “Qualis artifex pereo!”
“Çfarë artisti po humbet me vdekjen time!”
Edhe në çastin e fundit, ai nuk mendonte për Romën, por për veten. Kjo është tragjedia e çdo pushteti personal: kur uni i udhëheqësit bëhet më i madh se shteti, më i madh se shoqëria dhe më i madh se vetë realiteti.
Prandaj beteja e sotme nuk është vetëm për një qeveri apo për një opozitë. Është një debat më i thellë mbi të ardhmen e demokracisë shqiptare: nëse vendi do të vazhdojë të sillet rreth vullnetit të një individi apo do të rikthehet te parimi themelor se sovrani i vërtetë është qytetari. Dhe pikërisht për këtë arsye, brezi i ri që ka thyer tabunë e heshtjes mund të jetë zhvillimi më domethënës politik i Shqipërisë në dekadat e fundit.