Prof. Dr. Sylë Ukshini/
Sadbera Gashi: “Të dëbuar”
Ky është libri i një vajze gjashtëmbëdhjetvjeçare nga Prishtina, e cila përjetoi drejtpërdrejt luftën në Kosovë, dëbimin e familjes së saj dhe eksodin masiv të shqiptarëve nga forcat ushtarake e policore serbe. Fillimisht fillimisht o botua italisht, më pas u botuar edhe në gjermanisht nga Wilhelm Heyne Verlag, Munchen, 1999.
Është një dëshmi tronditëse njerëzore dhe historike, e cila meriton të ekranizohet. Shpesh nxitemi të harrojmë ose të prodhojmë filma për tema që nuk lidhen me përvojën tonë historike. Mirëpo, Kosova ka shumë rrëfime të dhimbshme e të jashtëzakonshme, të cilat meritojnë të dokumentohen dhe t’u përcillen brezave përmes filmave dokumentarë dhe artistikë.Libri
Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, Sadbera fillon të mbajë ditarin e saj, të cilin e quan me përkëdheli “Mimi”. Ajo shkruan në italisht, në mënyrë që askush të mos mund t’ia lexojë mendimet dhe ndjenjat më intime. Sadbera rrëfen për daljet në diskotekë me miqtë, për dashurinë e parë me shikim të parë, për grindjen me shoqen e saj më të mirë dhe për pushimet verore pranë detit. Ashtu si miliona vajza të tjera, edhe Sadbera është e magjepsur pas Leonardo DiCaprios.
Mirëpo, jeta në qytetin e saj të lindjes, Prishtinë, karakterizohet nga konflikte të ashpra ndërmjet popullsisë serbe dhe asaj shqiptare. Sadbera përshkruan urrejtjen dhe poshtërimet e serbëve. Më pas, ajo mëson edhe për masakra dhe përdhunime. I duhet të shohë se si milicia u vë zjarrin dyqaneve dhe shkatërron shtëpitë. Rreth saj zhduken pa gjurmë të njohur, miq dhe anëtarë të familjes.
Më në fund ndërhyn NATO-ja. Natë pas nate bien bomba. Më 31 mars 1999, “pas nëntë ditësh të kaluara në bodrum nën bombardime, policë serbë me maska në fytyrë hynë në shtëpinë tonë dhe na thanë se duhej të largoheshim, nëse nuk donim të vdisnim…”
Familja arratiset. E vetmja gjë që Sadbera mund të marrë me vete është ditari i saj. E dëbuar përmban përjetimet e shkruara thjesht dhe drejtpërdrejt të një vajze gjatë një lufte të tmerrshme, e cila e frikëson, e zemëron dhe e trishton, si dhe ia ndërpret befas rininë. Libri është gjithashtu dëshmia prekëse e një vajze që nuk e humb shpresën.
Prishtinë, 1999. Në Kosovë mbretëron lufta.
“Jemi të gjithë në bodrum. Unë jam ulur në dysheme, sepse nuk ka vend për të fjetur. Bombardimet ende nuk kanë përfunduar. Nuk ka drita. Po shkruaj nën dritën e një qiriu…”
Përjetimet prekëse dhe të përshkruara me gjallëri të një vajze që përjeton një luftë të tmerrshme.
“…një rrëfim shumë intim dhe i hollësishëm për ngjarjet në Prishtinë.”
Shkruan Sadberja në ditarin e saj:
Autorja
Sadbera Gashi ka lindur më 4 gusht 1980 në Prishtinë, Kosovë. Deri në dëbimin e saj në mars të vitit 1999, ajo jetoi në Prishtinë me prindërit dhe katër motrat e vëllezërit e saj; gjatë periudhlës së fundit të luftës jetoi në Shqipëri.