Nga Bardhyl Selimi/
Zonja Eglantina Mandia, e cila jeton në Kanada që nga viti 1997, është autore e disa romaneve tregimeve,dramave, si edhe e shumë reportazheve dhe artikujve analitikë. Këtë vit ajo vjen në botën e librit me “Fytyrën e Dashurisë”, ku përfshihen kujtime, refleksione, reportazhe, artikuj të shumtë.
Libri hapet më rrëfimin-homazh për tre oficerë patriotë shqiptarë, që u ekzekutuan nga trupat austriake, sepse mbrojtën monumentet arkeologjike të Pojanit, për të mos u bartur jashtë Shqipërisë. “Nuk jemi tradhëtarë, po pushkatohemi për një çështje të shenjtë e të drejtë”- ishte fjala e fundit e Kamber Benjës, shkruan autorja. Më tej njihemi me shumë aspekte të këngëve karakteristike korçare, serenatave të famshme. “Neli qe bërë një djalosh shumë i pashëm, i gjatë, flokë gështenjë, me sy të zinj, depërtues, që shokët e thërrisnin ‘zemërzjarrti’…ndërsa Beki ishte e bardhë si dëbora, me trupin e hajthëm, delikat, me vështrimin e syve larushë, disi të habitur, që flisnin të gjitha gjuhëte botës”- janë disa portretizime të heronjve të shkrimtares.
Në libër gjen vend edhe mësuesi i saj në Roskovec, z. Hekuran Zhiti, një burrë i pashëm, flokëkaçurrel, shpatullgjerë dhe shumë i qeshur, i qetë, që nuk e ngrinte asnjëherë zërin; edhe infermierja sypatrëmbur e vullnetarëve të Spanjës, zonja Justina Shkupi, për të cilën dikush kish thënë se ‘ishte një femër, me të cilën mund të mburrej çdo vend, një grua fisnike’.
Si ish nxënës i mësuese Eglantinës, në vitet 1962-1963, mund ta kuptoj më mirë tregimin e saj për gruan fisnike dhe trime nga Petersburgu, Ninën, mësuesen e anglishtes dhe ish bashkëshorten e shkrimtarit tonë të njohur Dritëro Agolli, të cilën e detyruan të divorcohej e të largohej nga Shqipëria bashkë me djalin autoritetet enveriste të kohës. Në tregim sillet edhe atmosfera mbytëse e regjimit të atëhershëm. Padyshim, reportazhi për “Maturën 63” është më interesanti për mua dhe bashkënxënësit e mij. Aty portretizohen shumë nga shokët dhe shoqet tona të klasës. Për këtë, librin, në fjalë, na e dhuroi vetë mësuesja në fillim të korrikut 2014, gjatë dy takimeve me të në Tiranë. Temën e shkollës në komunizëm rrok edhe tregimi për ‘Vitin e krisur 1967’, që e kam përjetuar edhe vetë, pasi në gjimnazin “Partizani” kryeja atëkohë praktikën pedagogjike.
Lexuesi do gjejë në libër edhe shumë fakte nga jeta e poetit të madh, Lasgush Poradecit (Lazar Gushos), por edhe një homazh për intelektualen trime, të martirizuar familiarisht, Musine Kokalarin, motrën e autorit të “Kosova –djepi i shqiptarizmit”, z. Hamit Kokalari. Një shkrim i veçantë i kushtohet intelektuales tjetër të madhe, Nermin Vlorës. Nuk mund të mos tërhiqte vëmëndjen për zonjën Eglantina edhe rasti i Ramize Gjebresë, pushkatuar nga partizanët me akuza të padrejta, që në këtë libër pasqyrohet në një këndvështrim të ri.
Midis materialeve të tjera në vijim dua të përmënd edhe homazhin për familjen e zonjës Nekibe Kelmendi, të cilës forcat policore serbe ia vranë bashkëshortin avokat të njohur dhe dy djemtë, pasi i rrëmbyen në mes të natës. Unë, personalisht, kam kënaqësinë të lëxoj këtu edhe për ish mësuesen tjetër time të letërsisë, zonjën Drita Siliqi, ‘Dritën shpirtbukur me erë gjethe dafine’- siç shprehet vetë autorja, kolege e saj.
Libri mbyllet me përshkrimin e nobelistes shqiptare, të madhes Nënë Tereza, ‘këtë të zgjedhur vajzë të popullit shqiptar, nënën e shumë të varfërve, midis më të varfërve të botës, që me ngrohtësinë e besimit, dërgon nga brenda saj te të tjerët zemërgjerësine shqiptare’.(Ne foto:Englantina Mandia)
DR. ISLAM LAUKA,“QYTETAR NDERI”, NE BAJRAM CURRI
TROPOJA NDERON ME TITULLIN “QYTETAR NDERI” DJALIN E PERSONALITETIN E SAJ, DR. ISLAM LAUKA, AMBASADOR/
Nga Valdet ERMALI/
Këshilli Bashkiak i qytetit alpin Bajram Curri, qendra administrative e rrethit të Tropojës, me unanimitet, në mbledhjen e tij, më 23 mars 2015, e nderoi me titullin “Qytetar Nderi”, djalin e personalitetin e saj, dr. Islam Lauka, ambasador, me motivacionin: “Për rolin e kontributin e pandërprerë në promovimin e vlerave historike, kulturore, arsimore e turistike të qytetit Bajram Curri dhe Malësisë së Gjakovës, , për argumentimin shkencor e mbrojtjen diplomatike në botë të çështjes kombëtare shqiptare, në veçanti, të Kosovës, si dhe lobimin për njohjen e saj shtet i pavarur e sovran ”.
Ambasadori i parë i Shqipërisë në Kosovë (2009-2014), dr. Islam Lauka, shkencëtar, politilog, diplomat, kulturolog, publicist, përkthyes, autor i disa veprave shkencore për Kosovën etj., President i Qëndres Shqiptare të Studimeve Amerikane e Britanike, Drejtor i Institutit Shqiptar të Studimeve Politike, ka marrë disa vlerësime kombëtare e ndërkombëtare, ndër të cilat edhe titullin “Qytetar Nderi” i komunës së Bytyçit, vendlindjes së tij, në vitin 2010.
Jo vetëm kur jetoi e punoi në detyra të ndryshme në qytetin Bajram Curri e në
rrethin e Tropojës, po asnjëherë zoti Islam Lauka nuk e ka harruar vendlindjen e tij, Malësinë e Gjakovës, përkundrazi, gjithmonë ka theksuar se para se të jetë diplomat, studiues, publicist, apo përkthyes, ai e ndjen veten tropojan në çdo qelizë të tij, natyrisht një tropojan patriot, i përkushtuar ndaj vendit dhe kombit të tij. Në CV e tij dhe në historikun e bashkisë së Tropojës njihen gjithato kontribute të tij në fushën e arsimit, shëndetësisë, kulturës, turizmit, etj.
Gjithashtu, dr. Islam Lauka është autor i disa librave shkencor me jehonë (ndër)kombëtare, si: “Kosova, rast universal apo sui generis” (shqip, anglisht, arabisht, rumanisht). “Evoluconi i problemit të Kosovës dhe gjendja e tij aktuale”.(rusisht). “Shkëputja e Kosovës nga Rusia” (shqip, anglisht). “Kosova e pavarur ose dështimi i kryqëzatës ruso-serbe”. Bashkëautor i veprave: “Shqipëria në arkivat ruse”; “Antologjia e kryqëzimit: qëndrimi rus ndaj çështjes shqiptare, 1878-2012”.
Ceremonia për dorëzimin e titullit “Qytetar Nderi” do të organizohet në fillim të muajit prill 2015 në qytetin Bajram Curri me pjesmarrje dhe të disa personaliteteve shqiptare nga institucione shtetërore e të shoqërisë civile nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, etj.
NA PRIT EDHE NË 100-VJETOR!
Nga Kadri Tarelli/
Në këto ditë të bukura fillimpranvere, duke u bashkuar në varganin pambarim të “marsianëve”, Profesor-doktor Murat Gecaj festoi përvjetorin e lindjes. Miq e shokë, dashamirë e kolegë të letrave, gazetarë e shkrimtarë, të vjetër e të rinj, u mblodhën së bashku për të festuar e uruar:
Bardhyl Xhama, “Mësues i Merituar”, shkrimtar e publicist.
Arif Hasko. Vëllai i Skënder Haskos.
Avokat Gjin Nikaj, kryetar i shoqatës atdhetare-kulturore: Nikaj–Mertur”
Lumturi Vladi, ish drejtore shkolle në Tiranë.
Isa Halilaj, “Mësues i Merituar”, studjues e autor i disa librave.
Vjollca Spaho, redaktore e revistës “Mësuesi”, autore librash.
Xhavit Mëzezi, shok shkolle, mësues e autor librash.
Gjelosh Gecaj, kushri nga Tropoja, banues në Tiranë
Kadri Tarelli, ish drejtor shkolle në Durrës, publicist e autor libri.
Viron Kona, studjues, shkrimtar e publicist i njohur.
Sejdo Harka, ish kryeredaktor i gazetës “Mësuesi”, publicist.
Shpëtim Agolli, mik i familjes.
Gëzim Steaj, fotograf, kameraman, bashkëkrahinar, sot banon nëTiranë
Nik Neçaj, ekonomist.
Katrina Gecaj, bashkëshorte dhe kundërshare e përhershme e qëndrimeve të gjata në kompjuter, lexuese e parë dhe kritike e korrektore e librave të pofesor Muratit.
Dhe vetë Murat Gecaj, nikoqiri i festës.
Ishin të ftuar, por munguan në këtë festë kaq të bukur:
Alketa, vajza e Skënder Haskos.
Gafurr Brahimi
Yllka Beçi, kryetare Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipqrisë.
Andon Andoni, ish kryeredaktor i gazetës “Mësuesi”. Shkrimtar.
Kozeta Hoxha, gazetare dhe moderatore në “Radio Tirana”.
Fran Gjoka, mësues e publicist.
Dava Marku, ish drejtore shkolle, sot mësuese
Përparim Hysi, ose Papi, ish mësues, poet e autor librash.
Porsa u rehatuam të gjithë, profesori i nderuar z. Bardhyl Xhama, u ngrit plot fisnikëri dhe si më i vjetri në këtë takim festiv i dhuroi z. Murat një tufë me lule, duke uruar: – Ta gëzosh “57-vjetorin” nga unë 28-vjeçari. Të gjithë qeshëm me këtë këmbim të numrave, një lojë matematike që i pëlqen shumë vetë “heroit” të festës dhe që na shkon përshtat edhe ne “të rinjëve” mbi 60 vjeç. E qeshura nuk pushoi se dikush shtoi: Më i humburi në këtë mesele mbetet Sejdo, i cili para pak kohësh ishte me dy 66. Kështu ai del 99 vjeç. Po në këtë hulli shakaje, një tjetër ia priti: Profesor Murati mos u mburr kot, sepse për mot bëhesh 67 vjeç, e pas dy vjetësh s`ke nga luan, se bëhesh aq sa je, plot 77. Gjithsesi kur filloi rakia e u nxeh muhabeti, vazhduan urimet kush e kush më bukur, ashtu siç rrjedh lumi Valbonës. Secili shprehte atë që ndjente, dashurinë dhe nderimin për shokun, mikun, kolegun mësues, gazetar e shkrimtar dhe bashkëkrahinarin fjalë-ëmbël e penështruar, të cilin Fatmir Terziu e quan “Lis i madh” i malësisë së Gjakovës (Tropojës). Këtu u desh ndërhyrja e kreut të kuvendit z. Bardhyl, i cili me seriozitet shtetari na thotë”:
– Fjalën mund ta mërrë kush të dëshirojë, por koha është e kufizuar, se po filloi Murati të ligjërojë, do të në zerë darka. – Të gjithë qeshëm, por edhe e zbatuam “Urdhërin” e tij
Murat Gecaj lindi në fshatin Bujan të Tropojës, më 23 të marsit 1940. U shkollua në Tiranë, e pjesërisht në universitetin “Zhdanov” në Shën Petërburg (Ish Leningrad), për dialektollogji. Provoi mësuesinë, por u dashurua me gazetarinë, duke “bredhur” në disa organe shtypi, deri sa u ngul për disa vjet me rradhë, tek gazeta “Mësuesi”, për të cilën flet me adhurim. Veprimtar i palodhur e stdjues i aftë, që në rini i mirëpritur nëpër forume shkencore. Referon kumtesë në Kongresin e Drejtshkrimit. (Tiranë 1972). Është autor i disa zërave për arsimin në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar. (Tiranë 1985), bashkëautor i veprës “Historia e Arsimit dhe Mendimit Pedagogjik Shqiptar”. (Tiranë 2002). Kohët e fundit ka botuar “Me zemrë në vendlindje” Shënime nga Suedia”. (Tiranë 2012) dhe “Dorela”, librin më të dashur për të, kushtuar mbesës së tij. Një libër disi i veçantë në letërsinë tonë, ku secili gjysh ka ç`të mësojë nga “Babushi” Murat.
Thonë se mosha të venit, të mpakt trupin e zbeh dëshirën për punë, por me “Heroin” tonë, duket se vitet kanë ngecur në vend, sepse profesori ynë vazhdon të jetë i pranishëm në shumë veprimtari, aq sa siç thotë vetë. “Jam në pension, kohë kam me bollëk, por s`më mjafton. S`më zenë këmbët dhe, sa në Kosovë, Maqedoni, Mal të ZI, Itali e Suedi dhe nëpër qytetet e Shqipërisë. Aq shumë i ngarkuar jam, sa edhe vetë çuditem, ku e gjej energjinë për t`i përballuar të gjitha. Ndoshta, shton duke qeshur, është dëshira që të mbetem përherë i ri”.
Ai vazhdon të shkruajë e të botojë. Mjafton të përmend, se këto dit nxorri nga shtypi librin “Me shpirt atdhedashurie”, i mundësuar nga dy kolegë e miq të tij, me banim në Boras të Suedisë, Sokol Demaku e Bahtir Latifi. Me nderim e mirënjohje, një kopje të të cilit na e dhuroi të gjithëve.
Bëmë shumë fotografi dhe uruam: “Mbaje fjalën, se kështu do të jemi edhe në 100-vjetorin tënd”. Mbasi u largunan pjesa më e madhe e pjesëmarrësve, Murati, Sejdo Vironi dhe unë, u ulëm të pimë një kafe sa për t`u çlodhur. E shikoja Muratin vërtet të qeshur. Nuk e fshihte lumturinë:
– “Vërtet ishte diçka, që mu kushtua mua, – e shtyn fjalën, – por sot u ndjeva mjaft i gëzuar e i lumtur, sepse u rrethova nga qindra kolegë e miq, familjarë e dashamirë të mi. Përmes udhëve të ndryshme, pra gojarisht, me telefona e celularë, me anën e faqeve të shumta të internetit etj, ata më uruan me sinqeritet dhe me fjalë mjaft dashamirëse e vlerësuese. Ndjehem tepër i emocionuar dhe i privilegjuar, që mora mesazhe të tilla urimi nga bashkatdhetarë, që jetojnë në shtete të ndryshme të Europës e botës. Po e filloj nga më afër: Kosova, Maqedonia, Mali i Zi e Presheva; Greqia, Italia, Franca, Anglia, Belgjika e Spanja, por dhe nga Nju Jorku, Bostoni, Kalifornia, Virxhina e Filadelfia të SHBA-ve, nga Kanadaja e deri nga Australia e largët.
Nuk dua të zgjatem këtu, por dëshiroj të veçoj katër miq të mi, të cilët publikuan artikuj të veçantë për mua: Fatmir Terziu (Londër), Përparim Hysi (Tiranë, Bahtir Latifi (Suedi). Po kështu, gazetarja dhe moderatorja e njohur, Kozeta Hoxha, përgatiti e transmetoi një emsion të posaçëm për jetën e botimet e mia, në valët e Radio-Tiranës.
Posaçërisht, me mirënjohje ju falënderoj nga zemra, ju kolegët e mi të afërm: Bardhyl Xhama, Viron Kona e Sejdo Harka, sepse m`u ndodhët pranë e me përkushtim e organizuat këtë ceremoni mbresëlënëse, që s`do ta karroj kurrë”.
Nga qindra urime po veçoj disa:
“O babush, babush Murati
Nga larg të uron Fuati:
Të festosh dhe shumë pranvera,
Buzëqeshur si përhera”. Fuat Memeli. Boston-Amerikë
Ndërsa Xheladin Mjeku nga prishtina uron:
“Me dashuri të përzemërta, për shëndet, harmoni e suksese në ët gjitha veprimtaritë…..”
Po e mbyll shkrimin me fjalët e shkruara me frymëzim nga Sejdo Harka:
“Murat Gecaj nga Tropoja
Burim pena e mjaltë goja”
U ndamë duke i kujtuar Muratit, mikut tonë të lumtur:
“Mos harro të na ftosh në 100-vjetor”.
Shkroi :
Kadri Tarelli
Durrës më 26. 03. 2015
Enigma ”Shtegu i pashkelur i Nolit”
Shkruan:Petro Luarasi/
Në përkujtimin e 50-vjetorit të ndarjes nga jeta të kolosit të kombit shqiptar, Imzot Fan S. Noli, media Digitalb i ofroi publikut filmin dokumentar “Shtegu i pashkelur i Nolit”. Shfaqja u dha në sallën Unesco të Muzeut Historik Kombëtar ditën e martë, 24 mars, ora 18.30.
Edhe unë, ithtar fanolist me rrënjë e degë, i etur për dije dhe informacion, kurnac për kohën dhe mëdyshës për aktivitetet e mirëfillta, munda të mësoj se dokumentari me autore të mirënjohurën Beti Njuma ‘’trajton figurën shumë komplekse të Fan Nolit, njeriut, politikanit, artistit, publicistit dhe klerikut që në historinë e Shqipërisë mbeti i skalitur si kryepersonazh i Revolucionit të Qershorit dhe pjesë e debatit nëse ai ishte revolucion apo grusht shteti.’’
Titulli: “Shtegu i pashkelur i Nolit” dhe shënimi: ‘’kryepersonazh i Revolucionit të Qershorit dhe pjesë e debatit nëse ai ishte revolucion apo grusht shteti.’’ më kujtoi veprën që pata lexuar vite më parë, ‘’Shtegu i pashkelur i Fan Nolit: demokracia Shqiptare në vitet 1920 –1924’’, me autor Robert C. Austin (e përkthyer nga Lindita Bubësi, me redaktor historianin Nasho Jorgaqi). Por nuk besoja as-sesi të ishte përsëritje e veprës së Austinit në një përvjetor e përkujtim ku duhej të evidentoheshin kontributet dhe vlerat madhore Noliane ( personaliteti vigan i kombit, themeluesi dhe udhëheqësi i kishës ortodokse autoqefale shqiptare dhe Vatrës, veprimtari popullor e misionari politik, studjuesi, poeti, përkthyesi, kompozitori, oratori, dijetari,etj ) dhe jo të metat terciale të tij (p.sh. si politikan).
Me nderim për Imzot Fan Nolin, për përkushtimin e medias Digitalb dhe autores Beti Njuma (spikere, gazetare, përkthyese, studjuese dhe dashamirëse e artit, kulturës e historisë) mezi prita orën të rend me një frymë që të zë vendin e lakmuar për të ndjekur shfaqjen. Nga nxitimi iu shmanga edhe protokollit, të përshëndetesha me mikpritësit e MHKSH apo përfaqësuesin e KOASH-it. Por… nxitova më kot pasi salla kishte vende plot. Ndër të paktit si unë, në rradhët e para, pashë deputetin Namik Dokle, kritikun Erion Kristo , më pas edhe deputetin Fatmir Toçi me të shoqen, dhe mbi të gjitha, para meje u ul vetë autorja plot sharm Beti Njuma, që nuk pata kurajo e fat ta uroja paraprakisht sit ë tjerët.
Në orën 18.30 njerëzia e kulturuar e mbushi paksa mjedisin dhe shfaqja filloi. Përfytyrimet dhe njohuritë e mia fanoliane, të rrënjohura me opinione dhe dëshmi të paraardhësve të mi, miq e bashkëpunëtorë me Nolin e Madh, po ballafaqoheshin me sekuencat filmike dhe opinionet e një gazetari dhe disa studjuesve. Që në krye e kuptova përse gjindja mezi ishte çapitur në shfaqje, por durova të shihja fundin.
Ndryshe e përfytyroja një dokumentar cilësor ku të përmblidheshin dokumenta, dëshmi e komente mbi jetën, veprën dhe vlerat tërësore të Fan Stilian Mavlomatit-Nolit, gjenezën shqiptare dhe vetëdijën shqiptare për mbijetesë, arsimimin dhe edukatën e tij, talentin e sakrificat, përballjen me vështirësitë dhe jetesën e thjeshtë, madje të skamur, vetëm për të mbetur deri në fund i Njeri i ndershëm, i pakorruptuar, besnik deri në vdekje i idealit të tij atdhetar dhe social-demokrat. Por dokumentari, u bazua çuditërisht kryekëput tek tematika e libri të Austinit ‘’Shtegu i pashkelur i Fan Nolit: demokracia Shqiptare në vitet 1920 – 1924’’ me disa komente historianësh e gazetarësh dhe aspak, sikurse pretendohej nga reklama, në vlerat e gjithanshme madhore të Fan Nolit ‘’njeriut, politikanit, artistit, publicistit dhe klerikut’’!
Enigma e dokumentarit nisi e bitisi me paradokset e ‘’vulosura’’ prej ithtarit zogist antikomunist Blendi Fevziu, i cili me logjikën e emisioneve ‘’Opinion’’ ia nisi kronikës duke i mballosur veprimtarisë dhe vlerave fanoliane atentatin ndaj Zogut në vitin 1924! Dhe rrjedha logjike të çonte menjëherë tek ‘’puçi’’, revolucioni ‘’komunist’’ dhe gabimet e Nolit. Për pasojë argumentohet kthimi triumfal i Zog- ‘’shpëtimtarit’’ dhe shtegu pa kthim në kurbet i Fan Nol-‘’mëkatarit’’. Për ‘’kompromis historik’’ serviret edhe ‘’mirëkuptimi atdhetar’’ mes Zogut e Nolit , ku i pari ‘’e fal’’ të dytin, madje i ofron ofiqe dhe bamirësinë financiare. Përballë Ahmet Zogut, veprimtarisë dhe vlerave të tij , sipas formatit botëkuptimor , optikës dhe dekorit të opinionistit Fevziu, vërtiteshin edhe argumentet e historianëve P.Milo, N.Jorgaqi, J.Bejko madje edhe të studjuesit amerikan B.Fisher, që analizonin dhe rrekeshin të justifikonin gabimet e Fan Nolit dhe qeverisë së tij ?!
Pra Blendi Fevziu bombardonte me predhat zogiste ndërsa historianët përpiqeshin të shfajësonin Fan Nolin për pasojat që ato shkaktuan?! Troç: burri i shtetit, realisti Ahmet Zogu me sejmenë, vriste e grabiste dhe shiste interesat kombëtare ‘’në mënyrë të ligjshme’’ , ndërsa ‘’aventurieri’’ romantik Fan Noli me shokë kritikohen përse e përmbysën me revolucion ‘’ të paligjshëm’’. (Ky standart i dyfishtë vlerësimi ‘’shkencor’’ serviret edhe në ditët e sotme, mjafton të kujtojmë revolucionet portokalli apo Pranverën Arabe , që sipas shijes etiketohen përparimtare apo reaksionare, të ligjshme apo të paligjshme! Apo veprimi me arkën e shtetit: Kur po mërgohej Noli thirri ne Vlorë R.Ficon dhe i tha: “Pranoni ju lutem Arkën e Shtetit dhe dorëzojani qeverisë që do të na zëvendësojë”, ndërsa Naltmadhnia e Tij Zogu I veproi ndryshe…)
Subjekti ‘’historikisht kuptimplotë ‘’ i dokumentarit nuk e justifikon përkujtimin e Fan Nolit kur naltësohet madhështia e Zogut si ‘’viktima e pafajshme’’ e Revolucionit të Qershorit! Mikpritësit, organizatorët e shfaqjes dhe investitori e bënë si duhet detyrën e tyre, e përhapën kudo lajmin, ofruan mikpritjen e duhur, shpenzuan mund e para por…nuk ia vlejti barra qeranë, as për vendin e kohën dhe as për mesazhin e vlerave që duheshin vlerësuar e nderuar.
Për mendimin tim do të qe më mirë të ishin përdorur paratë më me efektivitet, t’i besohej autorësia e dokumentarit një historiani, edhe për vlera, edhe për imazh më të paqmë.
Meqë u bë, u bë… por të paktën ta kishin shfaqur dokumentarin një herë tjetër, jo në këtë përvjetor të Nolit të Madh, por kur të kujtohej Ahmet Zogu dhe pasuesit e tij të kishin material të kritikonin Revolucionin ‘’famëkeq’’ të Qershorit! Në këtë përvjetor të Fan Nolit, Kolosit me vlera të gjithanshme të Kombit Shqiptar, meritonin të permendeshin shumë e më shumë merita, por jo duke u përqëndruar vetëm tek dobësitë e tij si politikan! Po përse nuk u bë një dokumentar për të qenë? Përse edhe në këtë përvjetor Fan Noli nuk meritoi një përmendore, veprimtari madhore akademike dhe nderim shtetëror ku pasardhësve të tij t’u jepej ‘’Urdhëri Nderi i Kombit’’? Përse edhe KOASH-i nuk i bëri nderimet që meritonte si themelues, me një meshë të kryesuar nga vetë kreu, Fortlumturia Janullatos, në Katedralen e Tiranës-kryeqytet ?
Një nga këto ‘’përse?” enigmatike qe edhe dokumentari ”Shtegu i pashkelur i Nolit”.
Mamica motra e Skënderbeut bashkëpunëtore e afërt e e tij
Shkruan:Liliana Pere/
Mamica ka luajtur një rol të rëndësishëm në ngjarjet e kohës. Ajo ishte një grua e mençur dhe u shqua edhe si bashkëpunëtore e afërt e Skënderbeut. “Mendja e ndritur e kësaj gruaje, shkruan Barleti, mund të admirohet sidomos për faktin që Skënderbeu e përdori atë shpesh si shoqe, me të cilën këshillohej për punët e veta Mamica ishte motra e vogël e Skënderbeut. Barleti e përmend atë për herë të parë, kur flet për Gjon Kastriotin, zotërimet dhe familjen e tij.
Mamica ka qenë një grua e bukur dhe e fortë. Ajo u shqua si një zonjë e rëndë në drejtimin e zotërimit të saj. Mamica, sipas Barletit, “tregoi një maturi dhe shkathtësi të atillë qeverimi me përzemërsi të popullit, sa zor se ka qënë dikur më i madh në atë vend bashkimi i qytetarëve, bindja e turmës së papërmbledhur. Sipas Barletit, një sjellje e tillë nga zotërinjtë “ndodh shumë rrallë Bukuria është një pamje e veçantë e gravet, dhe hijeshia e fytyrës dhe e trupit, ishte në harmoni dhe përshtatje të plotë me stolitë e tjetra të shpirtit
Këtë bashkëpunim midis Skënderbeut dhe Mamicës e përmend edhe Frangu, por ky e quan të motrën e Skënderbeut jo Mamica por Mariza Mamica “kishte qëndruar vazhdimisht virgjëreshë dhe e pamartuar për hir të vëllait, që po i kthehej fitimtar; ai e martoi pastaj dhe i vuri përsëri në vend nderin e dikurshëm
“Pas rifitimit të Mbretërisë nga Skënderbeu … (Mamica) … u martua me Muzak Topinë.”
Martesa e Mamicës, të cilën e tregon vetëm Biemmi, është një histori më vete. Martesa u bë më 26 janar 1445 në “Musachiana” një vend që ndodhej, sipas Nolit, midis Durrësit dhe Krujës Në dasmë ishin ftuar të gjithë “princërit” dhe krerët e vendit. Midis të ftuarve, ndodheshin Lekë Dukagjini dhe Zaharia Altisfero, (Lekë Zaharia), zot i Danjës.
“Zonja e pestë Mamica pati për burrë Muzak Topinë, sepse zoti Skënderbe e ndau nga gruaja e parë, që quhej zonja Zanfina ose Suina Muzaka, dhe i dha zonjës së thënë Mamica, motrës së tij” Në fund të kujtimeve mbi gjenealogjinë e familjes Gjon Muzaka shkruan se me Muzak Topinë u martua motra e Skënderbeut “Yella” Në këtë pikë ai kundërshtohet edhe nga Barleti, që shënon si burrë të Mamicës Muzak Topinë. Mamica pati me Muzak Topinë katër djem dhe dy vajza
Nga këta fëmijë, njohim vetëm njërën vajzë, me emrin Jellë, Kjo u martua me zotin Andrea Muzaka
.Djemtë e Mamicës, sipas Gjon Muzakës, u bënë “turq Martesën e Mamicës me Muzak Topinë e përmend edhe Gjon Muzaka, një fisnik i vjetër nga familja e Muzakajve dhe bashkëluftëtar i Skënderbeut. Ai e përmend atë në “Gjenealogjinë e familjes së tij ”, të cilën e shkruajti në vitin 1510 në Napoli, ku gjendej i mërguar Gjon Muzaka e përmend këtë martesë disa herë dhe këtë e bën për një arsye të rëndësishme:
Muzak Topia ishte i martuar. Gruaja e tij quhej “sinjora Zanfina ose Suina Ai kishte me të dy fëmijë. Nga këto të dhëna, kuptohet se martesa e Mamicës me Muzak Topinë kishte karakter të rëndësishëm politik. Kjo martesë duhej t’i shërbente forcimit të aleancave dhe lidhjeve të Skënderbeut me zotërinjtë kryesorë të vendit. Prishja e martesës së Zanfinës me Muzak Topinë bëri përshtypje të madhe. Gjon Muzaka që tregon këtë ngjarje, shkruan se Skënderbeu e prishi këtë martesë, duke mos marrë parasysh “as Zotin dhe as gjë tjetër dhe as fëmijët që ata kishin
Pas ndarjes, Zanfina u martua me Moisi Golemin (Moise Comino Aranitj
Muzak Topia pati një fund tragjik në luftë.
Ai mori pjesë me Skënderbeun në fushatën për pushtimin e Beratit 1455.
Tre ditë pas fillimit të fushatës, turqit kërkuan “një muaj kohë armëpushim” për të dorëzuar kështjellënSkënderbeu kërkoi ta dorëzonin për pesëmbëdhjetë ditë Pas kësaj, Skënderbeu la, në fushën përreth kështjellës, si komandant Muzak Topinë dhe Tanushin, si dhe “vendosi 25 ushtarë “mbi një farë mali jo larg” për të vrojtuar armikunPër të rregulluar vendosjen e ushtrisë në vapën e atij viti, ai me një pjesë të ushtrisë (3000 mijë kalorës dhe 1000 këmbësorë) zuri “malin pranë” afër qytetit Skënderbeu porositi Muzakën dhe Tanushin “që ta zhvendosnin kampin dhe ushtrinë që mbeti në fushë
Turqit njoftuan sulltanin dhe kërkuan ndihmë. Ushtria që u dërgua nga sulltani, bëri kërdi mbi shqiptarët e zënë në befasi, Skënderbeu – vuri re se në radhët e saj kish dy mijë kalorës dhe treqind këmbësorë të masakruar, shumica të ardhur nga Apulia, me Muzakën, kushëririn e tij Në betejën e Beratit turqit kryen një masakër të rëndë mbi shqiptarët. “ Gjëja më e fëlliqur dhe më e shëmtuar” shkruan Barleti ishte kur ata filluan “t’i rripnin dhe t’i mbanin vetëm lëkurën” ushtarëve të cilëve i këputnin kokën të gjallë Këtë fat pësoi edhe Muzak Topia
“Kastrioti ishte shumë largFrangu shënon se kjo betejë mund të kishte shkuar shumë më keq për shqiptarët, po të mos kishte ardhur më pas Skënderbeu dhe të dëbonte turqit. Sipas tij, Skënderbeu, mundi kështu “të shpëtonte popullin nga kthetrat e vdekjes
Tragjedia e Beratit tronditi vendin.
“Zija dhe kuja e kësaj beteje, shkruan Barleti, jepnin e merrnin kudo: zonjat ishin veshur me të zeza dhe shtëpitë ishin zhytur me lot e trishtim, duke pritur me të vajtuar kufomat e të vetëve për varrim Shqiptarët në mesjetë u bënin nderime të vdekurve. Kjo ishte një traditë e vjetër e vendit. Ata e kishin zakon që “gjatë vajtimit, të përmendeshin jo vetëm trimëria dhe veprat e shquara të të ndjerit, por edhe trimëritë e etërve dhe gjithë kujtimet stërgjyshore dhe lavdet e lashta të familjes Këtë gjë bëri Mamica.
“Mamica, shkruan Barleti, pasi thirri, sipas zakonit të gjindjes, shumë zonja, e nderoi varrimin e burrit për një kohë të gjatë me zi e lotë që s’pushonin as ditë as natë
Barleti dhe Frangu njoftojnë edhe një rast konkret të këtij bashkëpunimi kur Skënderbeu ndodhej në luftë me Ballaban pashën në vitet 1465-1467. Skënderbeu atëhere kishte korrur një fitore ndaj tij, por ndërkohë turqit kishin nisur “fshehurazi” në Shqipëri Jakup Arnautin. Arnauti ishte me origjinë shqiptare. Ai ishte i biri i Teodor Muzakës, i cili kishte qenë zot i Beratit dhe i principatës së Muzakajve. Mamica ndodhej atëherë në Petrelë “bashkë me kohortën dhe familjen e vet Ndërkohë ushtarët e saj kapën një ushtar të Jakup Arnautit dhe e morën në pyetje. Pas kësaj, Mamica njoftoi Skëndebeun “me një letër me të cilën i bënte të ditur se turqit kishin nisur kundër tij një ushtri prej gjashtëmbëdhjetë mijë ushtarësh me në krye Jakup Arnautin Arnauti kishte hyrë në Shqipëri (apo Epir – siç e quan Barleti) “përmes rrugës së Beratit dhe i kishte ngulur çadrat në Tiranën e Vogël pranë lumit të Erzenit
Pas vdekjes së Skënderbeut (17 janar 1468) për shqiptarët erdhën ditë të vështira. Shumë zotërinj të vendit kishin rënë tashmë në luftë. “Të rënit në luftë” të zotërinjve shqiptarë kishte filluar në fakt që nga fundi i shek XIV kur turqit filluan sulmet e tyre për pushtimin e vendit. Kur erdhi Skënderbeu më 1443 , shkruan më 1510 në kujtimet e tij Gjon Muzaka “zotërinjtë e rinj të Shqipërisë ishin të gjithë thuajse të rënë Atëherë kishin mbetur të gjallë zotërinjt e vjetër “Gjergj Araniti (Aranit Komneni), Koiko Balsha, Nikollë Dukagjini dhe Pal Dukagjini, Gjin Muzaka, Andrea Topia, Pjetër Spani”. Shumë nga këta, si Gjergj Araniti, Andrea Topia etj., kishin udhëhequr kryengritje të mëdha antiosmane në rininë e tyre. Rrjedhimisht kur erdhi Skënderbeu dhe mori Krujën, këta zotërinj, siç njofton Gjon Muzaka, “u gëzuan shumë
Në Kuvendin e Lezhës (të organizuar nga Skëndebeu), këta zotërinj e përkrahën Skënderbeun me të gjithë forcat e tyre por me kohë edhe këta zotërinj vdiqën njëri pas tjetrit. Sipas Gjon Muzakës, ata vdiqën të gjithë zëmërplasur për shkak të mjerimit dhe pasigurisë që kishte sjellë kudo në Shqipëri lufta e pasosur kundër pushtuesve osmanë
Vdekja e Skënderbeut, e shkaktuar nga ethet në Lezhë, shkaktoi një tronditje të thellë brenda dhe jashtë vendit. Duke shprehur këtë, Gjon Muzaka shkruan:
“Mund të imagjinoni se si mbeti ky vend pasi humbi një kapedan të tillë “Pak zotërinj të rinj kishin mbetur tashmë që nuk kishin vdekur në këto luftra të gjata dhe të pamëshirshme
Pas vdekjes së Skënderbeut, shqiptarët humbën çdo shpresë për t’i bërë ballë armikut. Shumë prej tyre, shkruan Gjon Muzaka, kaluan jashtë shtetit, në mërgim, bashkë me familjet e tyre. Në Shqipëri mbetën pak zotërinj për të vijuar qëndresën Midis këtyre që qëndruan për disa vite më pas, ishte Gjon Muzaka Stres Balshaetj. Pas vdekjes së Skënderbeut, kur gjithçka në vend “kishte mbaruar keq u krijua një situatë e vështirë për të shoqen e Skënderbeut, Donikën, që kishte pranë vetes edhe djalin e vogël, Gjon Kastriotin.
Sinjoria u lajmërua për vdekjen e Skënderbeut nga bajli i Durrësit. Ai i bënte të ditur Sinjorisë tronditjen e thellë në të cilin kishte rënë vendi (in magno tumultu et trepidatione) pas vdekjes së burrit “të madhërishëm Skënderbeut
Më 13 shkurt 1468 Sinjoria dërgoi pranë Donikës kryepeshkopin e Durrësit, Pal Engjëllin. Pali kishte qenë një mik i veçantë, i besuar i Skënderbeut. Ai i kishte shërbyer Skënderbeut, vite me radhë, si këshilltar dhe ambasador i tij Pal Engjelli u porosit ta këshillonte Donikën të mbronte Krujën bashkë me Sinjorinë. Sinjoria dërgoi tek Donika edhe ushtarakun e lartë Françesk Kapellon. Ai ishte nisur si provisor në Shqipëri. Pas ndërhyrjes së Pal Engjëllit tek Donika, Kapello duhej të merrte Krujën dhe ta mbronte atë në emër të të birit të Skënderbeut
Lajmi i vdekjes së Skënderbeut mbërriti edhe në Mbretërinë e Napolit. Mbreti, Ferdinandi, aleati i ngushtë i Skënderbeut, dërgoi tek Donika, njeriun e vet, Jeronim Karvinin për t’i shprehur ngushëllimet e thella për humbjen e të shoqit, të cilin ai e konsideronte lart po aq sa edhe të atin Karvini u urdhërua nga Ferdinandi ta ftonte zonjën të kalonte në Mbretërinë e Napolit
Donika Kastrioti e cila thirrej edhe me emrin e të shoqit “Skënderbegia”, (Scanderbega kaloi në Mbretërinë e Napolit bashkë me të birin, Gjon Kastriotin Ajo shkoi në Napoli si një zonjë e rëndë. Bashkë më të birin ajo mori me vete edhe disa zonja, burrat e të cilave kishin rënë në luftë. Njëra nga këto ishte “zonja Mariee cila ishte gruaja e nipit të Skënderbeut, “Muzakut të Angjelinës”. Zonja tjetër ishte Donna Helena, gruaja e Gjergj Karlit (Giorgio CarlesKëto zonja, Maria dhe Helena, ishin motra të Gjon Muzakës. Këto morën me vete edhe vajzat e tyre. Maria mori vajzën “Donna Porfida Grande”, ndërsa Donna Helena mori vajzën “Donna VisavaBashkë me to tek Mbreti i Napolit shkuan edhe “zonja të tjera” të cilat ai i priti të gjitha mire
Donika Kastrioti e cila thirrej edhe me emrin e të shoqit “Skënderbegia”, (Scanderbega kaloi në Mbretërinë e Napolit bashkë me të birin, Gjon KastriotinAjo shkoi në Napoli si një zonjë e rëndë. Bashkë më të birin ajo mori me vete edhe disa zonja, burrat e të cilave kishin rënë në luftë. Njëra nga këto ishte “zonja Marie e cila ishte gruaja e nipit të Skënderbeut, “Muzakut të Angjelinës”. Zonja tjetër ishte Donna Helena, gruaja e Gjergj Karlit (Giorgio Carles Këto zonja, Maria dhe Helena, ishin motra të Gjon Muzakës. Këto morën me vete edhe vajzat e tyre. Maria mori vajzën “Donna Porfida Grande”, ndërsa Donna Helena mori vajzën “Donna Visava . Bashkë me to tek Mbreti i Napolit shkuan edhe “zonja të tjera” të cilat ai i priti të gjitha mirë
Ndryshe nga këto zonja të mëdha, Mamica qëndroi në Shqipëri. Burimet njoftojnë më 2 qershor të vitit 1469 se ajo banonte në qytetin e Durrësit Situata në këtë kohë në Shqipëri ishte mjaft e rëndë për shkak të turqve. Dogja i Venedikut, Kristofor Mauro, nisi në Shqipëri si proveditor Josafat Barbaron. Barbaro mori shumë urdhëra për t’u kujdesur për mbrojtjen e Shkodrës. Mauro i bëri atij të ditur qëndrimin e mirë që mbanin ndaj Sinjorisë Gjon Stresi dhe zotërinj të tjerë shqiptarë Mauro e porositi atë t’i ruante këto marrëdhënie. Mauro e vinte në dijeni Barbaron edhe për Lekë Dukagjinin. Leka kishte në Shkodër pasuri të shumta të cilat kërkonte t’i nxirrte prej këtij qyteti. Mauro e urdhëronte nëpunësin e tij të mos lejonte Lekën t’ia arrinte kësaj sepse dyshonte se, pas kësaj, ai mund të kalonte nga ana e turqve.
Një porosi të veçantë Mauro jepte edhe për Mamicën.
Ajo jetonte aty me të birin. Burimet, për fat të keq, nuk japin emrin e tij. Prania e Mamicës, motrës së Skënderbeut, në Durrës, kishte mjaft peshë. Zonja kishte njohje dhe lidhje të shumta personale me shumë njerëz me peshë. Nga porositë që dogja i dha Barbaros, rezulton se marrëdhëniet e Venedikut me Mamicën dhe, sidomos me djalin e saj, nuk ishin të mira. “Në rast se do të arrish të tërheqësh nga ana jonë djalin e Muzakës dhe të zonjës Mamica, shkruante dogja, ne do ta kemi shumë të nderuarPër të bërë këtë djalë për vete, dogja e porosiste Barbaron se mund t’i ofronte atij diçka pa lejën e Sinjorisë “Nëse djalin e të ndjerit Muzak dhe të zonjës Mamicë do të arrish ta kthesh në bindjen tonë, kjo do të na pëlqente shumë (gratissimum habituri sumus). Për këtë, do të përdorësh me të më shumë zell, edhe dicka pa lejën tonë”
Dhe meqënëse zonja Mamicë, nëna e tij, banon në Durrës, duam që nëse ty, dhe rektorit tonë të Durrësit do t’i dukej shtëpia e saj në atë qytet e dyshimtë, atëherë ta largoni atë nga ai qytet, duke përdorur ato fjalë dhe ato mënyra që do të shihni me vend, me qëllim që djali i saj të mos mundet nëpërmejt asaj të kurdisë ndonjë gjë kundër shtetit tonë”
Dogja i kujton Barbaros edhe qëndrimin që duhej të mbante me Mamicën. Sinjoria nuk shpresonte të kishte marrëdhënie të mira me të. Barbaro bashkë me bajlin e Durrësit, duhej të gjenin një mënyrë për ta larguar atë nga Durrësi. Kjo duhej bërë me shumë kujdes dhe pa u kuptuar. Për këtë dogja porosite të shikohej “shtëpia” ku ishte vendosur Mamica. Në rast se kjo shtëpi do t’i dukej Barbaros dhe bajlit të Durrësit si e “dyshimtë”, d.m.th. si shtëpi që rrezikohej prej turqve, dhe sulmeve të tyre, atëherë ata duhet të këshillonin Mamicën të largohej nga Durrësi. Largimi i Mamicës nga Durrësi, sipas dogjës, duhej të bëhej me qëllim që biri të mos mund të realizonte diçka kundër shtetit venedikas .
- « Previous Page
- 1
- …
- 487
- 488
- 489
- 490
- 491
- …
- 617
- Next Page »