Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

IKJA E NJE POETI POPULLOR SI LEFTER HAXHIIRAJ

by

Nga Gëzim Llojdia/
Poezisë popullore i iken nje nder zerat e bukur.Topallatia do të ndejë boshllkun që la vend i poetit.Sec zë kishte poeti dëgjoni se ç’lezt i ka vargu;;Te rrapi i cezmës në hijë/mblidhen burrat me qostek,kush qylaf e kush takije,/fjalë e tyre hekur pret./Mustaqe –dredhur tespie/fjollat punuar fildishtë,ajo farë djalërie/ trimërinë pirë në sisë…
Poeti popullor dhe i dashur shtegetoi ne prerin e Zotit.Në këtë udhë poetësh në këto ujëra burimesh kristali që ka Armeni ,piu me grushte poeti Lefter Haxhiraj.Kjo vjeshte sjell nje tjeter mungese ne letrat poetike.Mungesen e poetit popullor Lefter Haxhiraj.Ishtë një zë i vecantë i bukur, i kthjelltë,melodioz në poezinë popullore shqiptare e cila shekuj,që kur smbahet mend ‘,që ushqen këtë truall me poet.’
Ne moshen 72 vjecare shuhet poeti armenas Lefter Haxhiraj.Lefter Haxhiraj ka lindur ne 20 qershor 1942 .Rreth 22 dite pas vrasjes se deshmorit Lef Sallata dhe ka marre emrin Lefter per nder te ketij deshmori te luftes clirimtare. Natyra i ka dhënë bukuri Perëndie ,poetëve . Kanë gdhendur në “tenien epoetike ” gjurmë të mira, patriotike dhe liridashëse. Një gjurmë e një njeriu jeton gjatë nëpër shpirtra njerëzor, shkruajnë librat e shenjtë. Të kujt degë lëkunden prej tufanit. Ndërmend më vjen një vargëzim poetësh mistik. Degët e forcueshme artificialisht. Dhe nuk i tremben degët e forta me rrënjë. Shkruani veprat e mira të poetëve në gjuhën poetike.Një ndër ishte poeti popullor Lefter Haxhiraj
Lefter haxhiraj është një ndër prodhimtarët e shumtë poezisë popullore.krijimtaria etij është eshumtë,por vecohen rreth 5 libra me poezi dhe qindra këngë e vjersha poetike.Shumë nga krijimet e e këtij autori janë bërë edhe këngë me të cilat ka fituar edhe cmim.
Studiuesi i Qatip Mara ka shkruar kështu për kontributin e Lefter Haxhiraj në shkollën e fshatit Armen, Vlorë
Lefter Haxhiraj si mësues matematike ishte tepër korrekt dhe i përkushtuar për orën e mësimit të matematikës.Edhe pse kishte vetëm një dhome ishte shumë mikpritës dhe dashamirës.,ishte shume ekzigjent në shkollë, në famlije e shoqëri. Performanca e Lefter Haxhiraj ishte e admirueshme, një intelektual i mirë që rrezatonte kulturë qytetare .
Rapsodi Lefter Haxhiraj kujdeseshin për rritjen e cilësisë së polifonisë labe në Armen .Armenasit kishin lindur bashkë me këngën labe, të gjitha moshat e këndonin dhe trasmetonin emocione atdhedashurie për vendlindjen, për jetën në tërë kompleksitetin e saj.
Në librin Ärmeni në rrugën edijes .Shpresim Kasaj shprehet:Lefter Haxhiraj; pas mbarimit të shkollës shtatëvjecare dhe të mesme të Selenicës vazhdoi studimet në Institutin pedagogjik dyvjecar.Punoi mësues matematike në shkollën shtatvjecare të Trevëllazrit,Lubonjës,Armenit për afro 10 vjet dhe më pas mësues i ciklit të ulët deri sa doli në pension…
Poeti ti ike në udhën e Zotit,atje fusha dhe malet,kodrat e tija të amëshuara kanë vende të vecantë për gjurmën, që ke lënë në jetën tënde.
***
Dy fjalë ngushëlluese për vëllanë/

Sot më 17 shtator pas një sëmundje të rëndë, u nda nga jeta mësuesi i matemetikës dhe poeti Lefter Teki Haxhiraj. Përmes vargjeve të tij lirik, ai si artist derdhi shpirtin e tij prej atdhetari. Në pesë librat e botuara, me rreth 400 poezi, Lefteri i këndoi natyrës së bukur të vendlindjes,i këndoi trimërisë, punës, arsimit , kulturës dhe dashurisë.

Lefter Haxhiraj është autori i këngës së kënduar nga grupi polifonik i Armenit,”Xinxërfille” e cila u shndërrrua në hit, si dhe në introduksione emisionesh për muzikën.
Poezia e tij me titull Partizan i vogël dole”, kompozuar nga Reshat Osmëni, fitoi çmimin e parë në një nga festivalet për fëmijë organizuar në Shkodër.
Për 40 vjet tekstet e këngëve të tij u kënduan anë e kënd trojeve mbarëkombëtare, në çdo festival, në çdo jubile, dasmë apo dhe kur bëheshin bashkë miqtë e tij ia merrnin ashtu bukur, lehtë dhe shtruar.
Familjes Haxhiraj do t’i mungojë bashkëshorti, babai dhe gjyshi. Grupit polifonik të Armenit apo Trevllazërit , me të cilët ai punoi për mbi 45 vjet do t’u mungojë ushqimi shpirtëror.Gjithsesi këngas dhe emri i tij do të ngelen në përjetësi
Si vëlla i madh i tij, uroj që familja e tij, bashkshortja, fëmijët dhe ne, vëllezërit, ta kalojmë me kurajo këtë dhembje. Vetëm duke kujtuar se kënga e tij do të vazhdojë të këndohet, ai gjithmonë do të jetë i pranishëm. E kjo na ngushëllon!
Vëllait tim i qoftë e lehtë balta! Iu prehtë shpirti në paqe!Fëmijëve ju uroj mbarësi në jetë!
Fitim Haxhiraj

Vlorë më 17-8-2014

Heroina e Beratit ndihmoi infermieret dhe personelin mjekësor amerikan t’u shpëtojnë nazistëve

by

Nga Timothy M. Gay/*
Emri i saj mund të mos hyjë në tekstet e historisë së Shqipërisë, por Eleni Stefa nga Berati, e cila ndërroi jetë kohët e fundit në moshën e respektuar 102-vjeçare, ndihmoi mjaft për mposhtjen e fashizmit në Luftën e Dytë Botërore. Gjatë pushtimit nga vendet e Boshtit (1939-1944), ajo rrezikoi jetën, duke strehuar njerëz në nevojë nga radhët e Aleatëve, duke ndihmuar miq dhe të afërm të shpëtonin pasuri e katandi. Ajo pa me sytë e saj se si Berati shkatërrohej nga tanket Panzer dhe bombarduesit Stuka. Ajo ishte atje kur bashkëshorti i saj u detyrua të largohet në mal dhe pastaj ndihmoi amerikanët, avioni i të cilëve ishte rrëzuar aksidentalisht në Shqipëri, që të mos binin në duar të nazistëve. Ajo i bëri të gjitha këto ndërsa i duhej të kujdesej për fëmijët dhe të jepte mësim në një shkollë fillore.
Eleni ishte ende në të njëzetat dhe bashkëshorte e re, kur diktatori fashist italian, Benito Mussolini, pushtoi Shqipërinë të Premten e Zezë të vitit 1939. Jeta e rehatshme që kishte ndërtuar Eleni me burrin e saj Kostaq ndryshoi papritur. Kostaqi, i cili fliste rrjedhshëm pesë gjuhë të huaja dhe ishte kryeinspektor arsimi në Berat, shpejt zuri pozita drejtuese në Lëvizjen Nacional Çlirimtare, që ishte një ndër elementët e ndryshëm të rezistencës ballkanike. Me mbështetjen e Qendrës së Operacioneve Speciale Britanike (SOE), LNÇ nuk e la të qetë ushtrinë pushtuese dhe shkatërroi objekte ushtarake italiane kudo në Shqipëri.
Pas kapitullimit të Italisë në shtator 1943, duke lënë dhjetëra ushtarë të endeshin nëpër kodra, në Shqipëri hyri Wehrmachti i Adolf Hitlerit. Makina e luftës e Rajhut të tretë mbështetej te kromi dhe burimet e tjera natyrore që gjendeshin në Ballkanin e jugut. Çdo shqiptar që guxonte të sfidonte autoritetin e Rajhut ose që dyshohej se ndihmonte LNÇ, rrihej ose masakrohej pa mëshirë.
Në nëntor 1943, Kostaqi, Eleni dhe pjesëtarë të tjerë të LNÇ në Berat, mësuan me tronditje se një aeroplan amerikan transporti me 13 infermiere, 13 ndihmësmjekë dhe një ekuipazh prej katër vetësh kishte bërë ulje të detyruar pranë lumit Shkumbin. Për fatin e mirë të amerikanëve, një grup i LNÇ, i drejtuar nga një zëvendës i Kostaqit, e kishte mundur armikun në vendin e rrëzimit. Partizanët i strehuan dhe i ushqyen amerikanët, pastaj i çuan në Berat, duke u ruajtur nga aeroplanët dhe patrullat e armikut.
Amerikanët arritën në Berat në këmbë, mesditën e së premtes, më 12 nëntor, vetëm pak minuta pasi aeroplanët aleatë kishin bombarduar bazën ajrore të armikut Berat-Kuçovë. Amerikanët dhe mbrojtësit e tyre shqiptarë brohoritën kur panë aeroplanët nga një shpat kodre aty pranë. Kur amerikanët hynë në qytet, ishte populli i Beratit që brohoriti. Mijëra njerëz qëndronin në të dy anët e rrugës, duke u ndierë të nderuar që po prisnin njerëz të Aleatëve, me shpresën se prania e tyre parathoshte çlirimin.
Kostaqi ndihmoi që amerikanët të parakalonin nëpër qytet. Ceremonia përfundoi në shkallët e një shkolle, ku ai përktheu fjalimet e mirëseardhjes. Atë mbrëmje Eleni u shërbeu supë dy infermiereve amerikane në shtëpinë e saj. I biri 10-vjeçar Alfredo luante rolin e kamarierit. Duke luajtur me letra me amerikanet, njerëzit e familjes Stefa u bënë shumë pyetje atyre për jetën në Amerikë dhe për ushtrinë. Çdo dy mbrëmje, Eleni dhe Kostaqi u hapnin dyert e shtëpisë infermiereve të tjera.
Në agimin e së hënës, 15 nëntor, ndodhi ajo që i frikësoheshin të gjithë në Berat. Trupat naziste sulmuan pa paralajmërim, duke e ndëshkuar qytetin për simpatinë ndaj partizanëve. Meqenëse komanda e LNÇ e kishte ngarkuar Kostaqin për të siguruar jetën e amerikanëve, atij iu desh t’i çonte ata në male. Për një muaj të tërë, ai i udhëhoqi amerikanët me guxim në dimrin e ashpër dhe në terrenin e vështirë deri sa ata hynë në lidhje me një mision të zbulimit britanik në Krushovë. U deshën tri javë të tjera marshim nëpër male, për t’iu shmangur trupave armike, që amerikanët më në fund të nxirreshin në bregdetin e Karaburunit dhe të shpëtoheshin me anije nga aleatët.
Pas luftës, Kostaqi u vu në shënjestër nga regjimi i diktatorit komunist Enver Hoxha. Ai u burgos në vitin 1947 për “bashkëpunim” të fshehtë me Shtetet e Bashkuara dhe u shpall “armik i popullit”. Vitin tjetër ai u ekzekutua mizorisht.
Eleni u mor në pyetje nga policia sekrete e Enver Hoxhës dhe u nxor nga shtëpia e saj në Berat bashkë me familjen, duke përfshirë edhe vajzën e saj të vogël. Eshtrat e bashkëshortit të saj, njeriut që ndihmoi amerikanët t’u shpëtonin nazistëve, u gjetën vetëm pas rënies së regjimit të Hoxhës 45 vjet më vonë.
Me kalimin e viteve, disa nga amerikanët që shpëtuan gjallë në Shqipëri, mësuan për kushtet e saj tragjike dhe i dërgonin asaj pak para. Por borxhi që Amerika i ka Eleni Stefës dhe popullit të Shqipërisë për trimërinë dhe sakrificën e tyre gjatë luftës kundër Hitlerit dhe Musolinit, nuk mund të shlyhet kurrë. Populli i Shqipërisë shpëtoi shumë më tepër se sa 30 jetë të reja amerikane. Ata ndihmuan të shpëtohej bota nga fashizmi.
# # #
Timothy M. Gay është autor i librit SAVAGE WILL: THE DARING ESCAPE OF AMERICANS TRAPPED BEHIND NAZI LINES (Random House-Penguin, 2013). — VULLNETI I ASHPËR: SHPËTIMI I GUXIMSHËM I AMERIKANËVE TË BLLOKUAR NË PRAPAVIJËN NAZISTE.

Rrëfimtari

by

-Në kujtim të përvjetorit të lindjes së Mitrush Kutelit/
Nga Flora NIKOLLA/
Një herë në një vend x, një ministër të brendshëm e pyetën se kush kishte qenë ministër i brendshëm në kohën e Shekspirit.
-Nuk e di , i ishte përgjigjur ministri.
-Por kur nuk e di ti që je ministër , kush mund ta dijë tjetër, i ishte përgjigjur njeriu që etapat e historisë njerëzore i kishte të lidhura me emra të mëdhenj të letërsisë.
Se në fakt, kujtimi për njerëzit e mëdhenj, që shkruajnë letërsi, vetëm duket se pushon mbi kohën, e cila edhe pse ikën apo duket sikur kinse fle, zgjohet e madhërishme dhe e pandjeshme nën emrat e mëdhenj.
Emrat e tjerë janë vetëm emra , që flenë me emrin e ujit të vdekur.
Flas këtu për vlerën që mbjell farë në tokat djerrë në të verdhë të mardhur, por që nxisin jetën për të mos e jetuar me vetminë vetmitare.
Sepse sado mundohen të fshehin prodhimin e tyre, ajo rritet ‘e harbuar’ mes kohës, duke vrarë vitin kur është shkruar dhe pastaj vetiu i detyron njerëzit të pyesin si ai njeriu, cili ka qenë ministër i brendshëm në kohën e Shekspirit…!!!
Dhe unë them se jehonat e njerëzve që ditën të shkruajnë letërsi në Shqipëri nuk do të mund të dëgjohen ndonjëherë me erë vjetërsie.
Dhe nuk janë pak. Flas këtu për Mitrush Kutelin .
Një stilist i rrallë, sa edhe psikolog i thellë , tek i cili rrëfimi rrëshqet nga gjuha e blatuar me ngjyrimet popullore. Edhe ai shkroi në fillimet e një shekulli të kaluar.
Mitrush-Kuteli“Duhet thënë se ne na duhen shqipërime, jo përkthime fjalë për fjalë. Në përkthime kemi penda varfanjake e sidomos kalemë anonimë, që nuk njohin ligjet e shqipes dhe ca më shumë gjuhën nga e cila buron vepra. Shumë përkthime ku shqipja ka dalë e therrur në gisht…”
Vallë sa kohë kanë kaluar që kur Mitrush Kuteli, mjeshtri i rrëfimit të shqipes ka renditur këto fjalë ?
Me një frymë, pyetjes mund t’i përgjigjesh se i ka thënë dje, ose në një simpozium shkencor organizuar pak kohë më parë.
Koha vetëm mbas këtij fragmenti duket e fshirë, se në mes tyre të jepet e vërteta absolute: e tashmja e ngërthyer njështaz me të tashmen…
Mitrush Kuteli, ka shumë vjet që ka ikur fizikisht.
Atëhere ishte viti 1967.
Në fakt ai iku se të tjerë, ia afruan me dhunë e forcë psikologjike ikjen.
Shqipëria atëherë kuadratonte në çdo cep të jetës ideologjinë komuniste që tentuan t’ia jepnin edhe Mitrush Kutelit nën titullin anemik Armik i Popullit.
“Profesionalizmi në letërsi, në vendin tonë është hë për hë një rrugë vuajtjesh, buka e tij është e hidhur. E hidhur them për atë që s’di marifete e hipokrizira. Terreni i letërsisë është një tokë tek gëlojnë gjarpërinjtë . Të vrasin shokët se ju bën hije. Dhe kur u bën hije do të thotë që nuk je i zoti për letërsi…”, kështu shkruante Mitrushi në Testamentin e tij.
Por mbas fjalëve të tij do të guxoja të thoja se titulli anemik ishte një tentativë e dështuar, vrimë në natën e zezë e pushtuar e tëra nga një ëngjëll.
Pastaj menduan se duke e çuar në kampin e Vioçishtit në Maliq, do t’i merrnin arsyen e dashurisë dhe të jetës, apo do t’i humbisnin emrin.
Kërkonin ta vrisnin emrin e tij, brenda pasqyrës që bënte dritë.
Dhe ai donte të fliste dhe t’i këndonte jetës , kur në një ditë të ftohtë prilli për orë të tëra e mbuluan me baltë të ftohtë kënete.
Një mik i tij i burgut, guxoi t’i flasë purgatorëve “Shpëtojeni atë njeri. Po vdes…”
Është si t’i mbyllësh sytë dhe të betohesh se nuk do t’i hapësh më kurrë nga e gjitha kjo. Dhe me sytë mbyllur brenda dhimbjes t’u biesh këmbanave të alarmit deri sa fjalët e shkruara nga ky njeri vetiu të tingëllojnë magjishëm.
Dhe kur ai vdiq , sërish dikush kërkoi të vendosë në hije emrin e tij, mbi vdekjen , fjalë e rëndë e pabesueshme , fjalë që godet.
Por hija e imponuar mbi emrin e tij nuk mund të ishte kurrsesi hije.
Dhe këtu bëj pyetje…
A mundet të ekzistojë në letërsi koncepti i vdekjes artistike ?
Poeti kombëtar i Rumanisë , Mihail Eminescu, flet shqip nga viti 1939 nga shqipërimi i Mitrush Kutelit , poeti i madh i Ukrainës , Taras Shevcenko flet shqipen e kulluar të Mitrush Kutelit , Gogol , shkrimtari i madh rus në librin e tij “Frymë të vdekura”, mban nënshkrimin Mitrush Kuteli…
Po sa libra të tjerë të përkthyer nga rusishtja, rumanishtja, italishtja, frëngjishtja të llogaritura në rreth shtatë mijë faqe librash shtypur më germa të vogla , mbajnë përsëri një emër…, Mitrush Kuteli.
Për të vazhduar…, “Netë shqiptare “, libri me rrëfime, “Ago Jakupi e të tjera rrëfime “, libri me poema “Sulm e lotë”, tregimet e “Kapllan Aga i Shaban Shpatës”, “Shënime letrare” dhe pamfletet satiriko-politike “Havadan në havadan”, rrëfimet e papërsëritshme “Pylli i gështenjave “, “Xinxifilua”, “Tregime të moçme shqiptare”, “Baltë nga kjo tokë”, “Në një cep të Ilirisë së poshtme”, apo jeta e tij paskësaj në dy testet autobiografike: “Kujtesa” dhe “Testamenti”…
Më mirë të mos flasësh , për të mos thënë fjalë,… sa shumë fjalë që thonë njerëzit.
Pastaj ato bien vetëm si uji që ikën .
Dhe pastaj fjalët përpara veprave bëhen të shurdhëta e memece.
Por kësaj here, fjalët duket sikur duan të bëhen zjarr nga privilegji që ju jep emri i Mitrush Kutelit, pogradecari që lindi 100 vjet të shkuara, ekonomisti i shquar, prozatori që diti ta tingëllojë vetëm me tingull kutelian prozën e tij.
Sepse proza e Kutelit nuk gëlthet, shqipja në të vetëm rrjedh.
E paskësaj , lulja delikate që i jep formë mendimit dhe konceptit të veprës së tij është përgjithnjë gjuha e rrallë e rrëfimit e dhënë shkrythët dhe pa spazma cerebrale.
Ia imponuan vdekjen , apo iku për të mbetur një gur i çmuar brenda rrëfimit artistik ?
Pyetja mbetet përgjithnjë shurdhe –memece përpara veprës së tij.

Asnjëherë nuk e mendoj veten një modele pa shkollë!

by

PERSONAZH/ Flet modelja Klediola Loca/
-Asnjëherë nuk e mendoj veten një modele pa shkollë!/
-Belen Rodriguez, ajo është një modele perfekete/
-Në Shqipëri janë hapur shumë agjenci të rreme që i mashtrojnë vajzat/
– Vëmendja ime është përqendruar te karriera, jo te dashuria/
– Femrat që e vlerësojnë veten, vlerësohen dhe nga të tjerët/
Nga Albert Z. ZHOLI/
Ajo i ka ngjitur urat e sfilatave që në moshën 16 vjeç dhe tashmë kërkesat janë nga të gjitha anët e botës. Është një lexuese e rregullt dhe synimi kryesor në jetë i saj është shkollimi. E lidhur shumë me familjen, ajo vlerëson rrolin e tyre në sukseset e saj. Serioze në përditshmëri dhe kërkuese ndaj vetes. Për ‘të pijet alkoolike dhe duhani janë vese që s’i ka në jetën e saj. Modelimi po i hap shumë dyer, por të ardhmen e saj ajo e sheh në dyert e universiteteve.
Ku ndodheni aktualisht?
Aktualisht ndodhem në Itali. Jam konkurrente te Miss Europe Continental.
-Ky vit shkollor ku do ju gjejë?
Ky vit shkollor do të më gjejë tek UET pasi është një ndër universitetet më të njohura dhe ka standarde europiane
-Cilat janë sfidat tuaja të arsimimit?
Shkolla është gjëja primare për formimin tim! Karriera si modele është një ëndërr që un e kam pasur që e vogël dhe tani që mu dha mundësia po e realizoj avash -avash!
E mendoni veten vetëm modele?
Asnjëherë nuk e mendoj veten një modele pa shkollë!
Cilat janë prioritetet e një modeleje? Si e nise rrugën si modele dhe kush ju zbuloi?
Modelingun e kam pasur ëndërr që e vogël! Pas konkurrimit në një kompeticion shumë prestigjioz në Kosovë, mu hapën shumë rrugë në lidhje me modelingun! Producentja ime me të cilën vazhdoj bashkëpunimin dhe kam lidhur kontratë, më pikasi pasi zbuloi që e kisha shumë pasion modelingun dhe kisha shumë aftësi për të ecur përpara!
Kur ka qenë suksesi juaj më i madh dhe ku?
Suksesi më i madh ka qenë kur u përzgjodha për të përfaqësuar Shqipërinë në Miss Europe Continental qe zhvillohet ne shtator në Itali
Cilat janë idhujt tuaj?
Kam vetëm një idhull Belen Rodriguez ajo është një modele pefekete.
Në sa sfilata keni marrë pjesë? Cili është vendi që i organizon më mirë?
Kam marrë pjesë në shumë sfilata nuk ka rëndësi vendi nëse organizuesi është i mirë sfliata do të jetë e suksesshme kudo të zhvillohet!
A afron mundësi Tirana për modelet?
Në Shqipëri janë hapur shumë agjenci të rreme që i mashtrojnë vajzat duke u bazuar te pasioni që ato kanë për modën!
Kur ndiheni më mirë kur ju thonë jeni inteligjente apo e bukur?
Ndihem më mirë kur më thonë jeni inteligjente pasi bukurinë ma ka falur tjetër kush.
Cilat janë preferencat në veshjet tuaja verore dhe vendet për plazh.
Ku ju është bërë surpriza më e bukur?
Surpriza më e bukur më është bërë për 18- vjetorin tim, s’do e harroj kurrë atë ditë.
A jeni e dashuruar?
Nuk jam e dashuruar dhe nuk mund ta përkufizoj diçka që se kam provuar . Vëmendja ime është përqendruar te karriera.
-A mbani dietë?
Nuk kam tundim ndaj ushqimit. Ushqehem normalisht dhe pëlqej më shumë frutat.
-Çfarë librash lexoni më shumë?
Romanet.
– A jeni lexueshme e rregullt e shtypit?
Sipas rastit.
Çfarë vlerësoni tek një mashkull?
Personalitetin dhe korrektesën.
Çfarë vlerësoni tek një njeri?
Tek një njeri vlerësoj më shumë sinqeritetin dhe karakterin që ka!
-Kush ka më autoritet ndaj teje nëna apo babai?
Autoritet ndaj meje kanë të dy prindërit!
-Marrëdhëniet me pijet alkoolike dhe duhanin?
Nuk jam konsumatore e duhanit dhe pijeve alkoolike.
– A mendoni se femra shqiptare është e vlerësuar në shoqërinë shqiptare?
Besoj se ende jo.
– A është maskiliste shoqëria shqiptare?
Po. Duhet kohë të kalojë ky prag.
-Mendimi juaj për politikën shqiptare?
Nuk më tërheq politika!
– Cila është arma më e fortë e femrës në jetë?
Femrat që e vlerësojnë veten dhe që ja dinë vlerat, janë të vlerësuara kudo dhe nga kushdo.

SHEMBULLI KOMBËTAR I LURËS MEDALION SHQIPTAR PLANETAR I VIZITËS SË BEKUAR TË ATIT TË SHENJTË

by

Nga Ramiz LUSHAJ/
1.Kisha katolike Shën Maria në Lurë, që mban emrin e Nanës së Jezu Krishtit, ndoshta e ngritur në shek. XV, vend pelegrinazhi i kahershëm, nga erozioni i motmoteve e i politikës antife ateiste të së djeshmes, iu kishin mbuluar themelet me dhè e barë tufalak.
Biznesmeni elitar e humanist, ing. Dod Doçi, president i “Group Lura”, ndërtimtar i fshatit turistik “Lura” në bregdetin e Durrësit, njeri i palctë, bajemirë e punëkryem, vendosi shpirtërisht me i ringrit’ këtë “Shtëpi të Zotit” me financimet e tij.
Dod Doçi, ky biznesmen i besimit katolik i Derës së Parë të Doçit në Lurë, e cakton kusherinin e vet të afërt, Sali Doçin, i besimit mysliman, për me gërmue në thellësi të tokës e me i nxjerr faqe botës themelet e kishës së vjetër Shën Maria. Gjithashtu, Sali Doçi ishte si koordinator revident e krahtar në punimet e ndërtimit fundekrye të kësaj kishe krejt të re e vërtet të bukur. Tani ky mysliman do të jetë për 10 vjet kujdestar plotor i kishës katolike Shën Maria në Lurë, edhe pasi prifti të vijnë aty, pasi ka një kontratë të tillë pagese me presidentin e kompanisë “Lura”.
Si këto tre raste të pashembullt nuk i gjen askund në glob, në kohën e sotme ku shpesh dhezèn konflikte të pashuara e të përgjakshme ndërfetare.
2.Kur filloi hapja e themeleve të reja të Kishës katolike Shën Maria në Lurë ishte një nga ditët e Muajit të Madhnueshëm të Ramazanit, i Agjërimit – një nga pesë shtyllat e Islamit. Aty shkon edhe Sheh Haliti i Lurës, krahinë me mbi 125 km2 me shumicë të besimit mysliman. E pritën shumë vllaznisht, sipas traditës lurase dhe të Derës së Doçit, të vet Dod Llesh Zef Doçit të Lurës. Të gjithë sa ishin aty i dhanë mirënjohje shpirtnore.
Sheh Haliti uroi tek themelet e kishës, e dha bekimin e tij plot mirësi njerëzore, ndërfetare: “Ju priftë e mira në ndërtimin e kësaj “Shtëpie të Zotit”! Ta gëzojmë bashkarisht gjithë Lura jonë!”.
Ai iku fytyrëqeshur. Katolikë e myslimanë të atyshëm ndiheshin të lumtur.
Ky është një tjetër shembull i pazakontë i bashkëjetesës fetare në Lurë që rrezatohet tek Kisha Shën Maria.
3.Shumkush nga filantropistë shqiptar përgjatë kohnave ka dhanë financime për ndërtime të kishave katolike po astenji rast tjetër nuk është i ngjashëm me shembullin e jashtëzakonshëm të ing. Dod Doçit i “Lura Group” në ngritjen e kishës Shën Maria në Lurë.
Me përkujdesje të tij u çpluan themelet e vjetra të kësaj kishe dhe ing. Dod Doçi me grupin projektues të firmës “Lura” në projektin e ri i lanë të paprekuna themelet e moçme (50 cm.), të cilat kisha e re i ruan ato si vlera muzeale e në funksion ritual të besimtarëve katolikë të atyhit e rrethinave.
Vet, personalisht, biznesmeni Dod Doçi, antar i Qëndres Shqiptare të Studimeve Amerikane e Britanike në Tiranë, e mori Lejen Lejen për kishën e re tek Dioqeza e Rrëshenit, tek Administratori Apostulik i saj; e njoftoi për nismen e projektin edhe Selinë Metropolite – Kryedioqeza Tiranë-Durrës me Arqipeshkv Sh. T. Imzot Rrok Mirdita, ku përveçohet për mirë edhe kontributi ndihmatar i Don Gjergj Meta – Administrator i Kishës Katedrale Shën Pali në Tiranë dhe Zëdhënës i Konferencës Ipeshkvnore të Shqipërisë.
Ing. Dod Doçi ia bani vet projektin Kishës së re Shën Maria. E përzgjodhi ndër gjithato projekteve të tilla në botë. Sëbashku me grupin e arkitektëve të kompanisë së tij shkoi në Lurë me i pa nga afër trollin e kishës, luginën, malet, ndërtimtarinë e atyshme. Ark. Blerta Foto, ark. Dea Gora, ing. Redrit Baholli, me përvojën e vet të mirë banë një projekt të vetin të veçantë, i tipit alpin, ku harmonizohen antikja me modernen, i rrallë, ndoshta i vetmi si ky.
Biznesmeni Dod Doçi me investimet e tij të mëdha e ndërtoi Kishën Shën Maria në
Lurë. Mjeshtrit i përzgjodhi nga ma të mirët, profesionist në ndërtime të kishave katolike në trojet shqiptare. Materialet e ndërtimit janë tanësisht natyrale. Muret krejtësisht dekorativ, me gurë gëlqeror të ardhun nga Rubiku (Mirditë) e të skalitur aty nga mjeshtrit gurëgdhendës. Gëlqerja përzihet me ranë guri. Brenda mureve të kishës ka një skelet betonarme të padukshëm për me iu përballue forcave sizmike. Dera e 12 dritaret e kishës kanë formën e një harku (qemer me çelës) karakteristikë e kullave të zonës përrreth.
Këmbana e saj, e prodhuar në Milano të Italisë, ka pamje e orientim të atillë që të dëgjohet përtej luginës së gjatë e të bukur të Lurës, në vise të rretheve fqinjë, në Mërkurth të Mirditës, etj. Ajo mban mbishkrimin e vet kushtimor: “KISHA SHËN MËRIA. DHURATË KOMUNITETIT. DOD LLESH ZEF DOÇI. LURË, 2014”.
Kisha do të ketë hapësira plotore, pasi biznesmeni Dod Doçi i ka blerë mbi tre dynym tokë për selinë e kishës, për vorret anë saj, për oborrin e livadhin e saj të madh.
Natyrisht, biznesmeni besimtar e bamirës Dod Doçi nuk është nga ata filantropistë që pasi investojnë në një objekt ia kthejnë shpinën atij. Përkundrazi: për 10 vjet, si e cekëm nelt, ka me e lanë kujdestar të besuar e të paguar myslimanin Salih Doçi me u kujdes për Kishën Shën Maria, përgjithçka në territorin e saj, për çdo gja të ditës e të perspektivës që i duhet kësaj “Shtëpie të Zotit”.
Këta shembuj përgjatë ndërtimit të Kishës katolike Shën Maria në Lurë, kryevepër bamirëse e biznesmenit Dod Doçi, nuk i gjen ndokund tjetër në botën e sotme.
4.Dod Llesh Zef Doçi i Lurës njihet si derë e besimit katolik të paktën qyshse nga shek. XV dhe ende edhe sot ndihet i tillë si besimtar i devotshëm e kontributor.
Tradita rrëfen se paraardhësi i tij i hershëm, atdhetari Preng Nikollë Doçi, ka marrë pjesë në Kuvendin e Beslidhjes së Lezhës (1444) mbajtur nga Heroi Ynë Kombëtar, epokali Gjergj Kastrioti – Skënderbeu, i vlerësuari “Atlet i Krishtit” e “Mbrojtës i Krishtërimit”, Historia, mitet e legjendat flasin se Skënderbeu ishte mjaft i lidhur me krahinën lavdiplote të Lurës, pasi për besë, siguri e bujari e sillte aty një pjesë të madhe të ushtrisë së tij në kohë dimri, farkëtonte armë në Livadhin e Xharrit, ende ruhen “gjurmët e kalit” të tij në Qafë Lurë, etj.
Dera e parë e Doçit në Lurë, pasaardhës i së cilës është edhe Dod Llesh Zef Doçi, i dëshmon kohës e botës së sotme ndërplanetare një shembull ideal e praktik të jashtëzakonshëm të bashkëjetesës dyfetare katolikë e myslimanë brenda vet trungut familjar, brenda vllaznisë së tyre.
At Loro Mihaçeviq në veprën e tij “Nëpër Shqipëri 1883-1907” shkruan për Derën e Doçit – Derë e Parë e Lurës, për faktin e jashtëzakonshëm të bashkëjetesës të dyfeve edhe brenda një trungu familjar: “Në Lurë qemë në shtëpinë e Kryeplakut të fshatit, i cili e kishte vllain mysliman, njëri festonte Krishtlindjet e tjetri Bajramin, njëri fëmijët i ka pagëzuar Gjon e Pjetër dhe tjetri u ka fryrë në vesh emrat Syl e Osman”. Tevona, në kit’ Derë, Bibë Kolë Doçi – Kreu i Lurës, kërkoi nuse (Korben) për djalin e vet në Derën e Sali Stafë Carës. Miqësia u lidh me kusht: jo vetëm çika e tij po edhe fëmijët e saj që do të lindnin të merrnin besimin mysliman. Kjo u pranue dhe u zbatue prej tij. Djali i tij ishte i besimit katolik e shkonte në Kishën Shën Maria të Lurës, ndërsa grue e fëmijë i kishte të besimit mysliman e shkonin në xhami.
Kulla “Monument Kulture” e Bibë Kolë Doçit, kushërinj të afërt të Dod Doçit, ishte një familje e madhe me 31 antarë. Në vitin 1966, kur u ndanë ndërveti, degëzimi i Bibë Doçit me djemtë, Zefin (kryebashkiak në Balldre – Lezhë), Gjonin (mësues, poet e prozator) e Lleshin ishin 17 vetë të besimit katolik dhe degëzimi tjetër i Haziz Doçit me fëmijët e tij (një prej të cilëve është edhe Sali Doçi i Kishës Shën Maria) ishin 14 vetë të besimit mysliman.
Dyfetarizmin e gjejmë edhe në trungun familjar të Prengë Dedë Doçit (tjetër kushëri i afërt i Dod Llesh Zef Doçit) e kanë ruajt besimin katolik po kanë pasë martesa të përziera, edhe me myslimanë. Vite ma herët kjo familje ka lidhë miqësi me Markun e Doçin në Arrën, Laçin në Reç, Kacin në Gjur-Lurë.

5.Historianët e studiuesit dhe vet fetarët si At Gjergj Fishta, At Loro Mihaçeviq, At Domeniko Pazzi, akademikët Kristo Frashëri e Mark Tirtja, prof. dr. Shefqet Hoxha e Kahreman Ulqini, doktorant Nikollë Loka, dr. Agron Tufa, Xheladin Tollja, Ahmet Përleka, Hysen Dervishi e të tjerë thonë se lurasit myslimanë shkonin sëbashku me katolikët në kishë për Krishtlindje e Pashkë, po edhe lurasit katolikë shkonin sëbashku me myslimanët në xhami për Bajramin e Madh dhe për Bajramin e Vogël.
Në të gjithë Shqipërinë, shkruan doktori i shkencave filologjike, Agron Tufa, poet, shkrimtar e përkthyes, është përhap legjenda se gratë e krishtera kanë gatuar në të njëjtin kazan si mishin e deles dhe mishin e derrit dhe gjatë ngrënies ua kanë ndarë në sofër sipas përkatësisë fetare të secilit.
Në fund të shekullit XIX në Lurë, ku martesat me besime të ndryshme ishin të zakonshme, prof. dr. K. Ulqini thekson se u gjet ky rast: ndër katër djemtë e një familjeje, i pari dhe i treti mbanin besimin e atit, i dyti dhe i katërti besimin e nënës katolike.
Kjo bashkëjetesë në mes të krishterëve e myslimanëve është një tjetër kontribut i madh që ka dhanë Lura për qytetërimin shqiptar, europian, ndërplanetar, që Selia e Shenjtë në Vatikan e ka në thesaret e saj si model për kohën e botën e sotme.
6.Familja e Llesh Zef Doçit, babës së biznesmenit bamirës Dod Doçi, president i “Lura Group”, ishte e vetmja e besimit katolik në fshatin Sumaj të Lurës me popullsi krejt myslimane, po këta si Derë e Parë e Lurës e ruajtën deri në ditët e sotme besimin e vet katolik duke e respektuar edhe besimin e tjetrit, atë mysliman, në çdo rast e festë, çdo ditë. Si dje, edhe sot.
Biznesmeni Dod Doçi nuk është rastësisht një bamirës i ndërtimit të kishës katolike Shën Maria në Lurë, pasi ai, më 19 tetor 2003, ishte në Romë, në ceremoninë e Lumturimit të Nanë Terezës nga Papa Gjon Pali II. Nuk ishte vetëm. Me 50 vetë nga kompania e tij private “Lura” nga Shqipëria Londineze shkuan në kit’ ditë historike në Selinë e Shenjtë në Vatikan.
Lura dhe Kisha e saj Shën Maria, kryevepër bamirëse e biznesmenit besimtar e të suksesshëm Dod Llesh Zef Doçi i Lurës, janë një shembull thesar jashtëzakonshëm i bashkëjetësës fetare e humanizmit për kohërat e epokat, për Krishtërimin e Njerëzimin, si një “dritë hyjnore” shqiptare për Vizitën e Bekuar të 21 shtatorit 2014 të Atit të Shenjtë Papa Françesku I në Tiranë, në truallin shqiptar që i dha shumë Krishtërimit e pret mirënjohje ma të mëdha.
Tiranë, 16 shtator 2014