PARASHQEVI QIRIAZI, NJERIU, GRUAJA, MENDIMTARJA DHE VEPRIMTARJA POLITIKE

August 31, 2021 by s p

Prof. As. Dr. Teuta Toska, drejtuese e Departamentit të Gjuhësisë, Fakulteti i Shkencave Humane, Universiteti “Aleksander Xhuvani” Elbasan, në një rrëfim për Diellin e Vatrës në New York dhënë Editorit Sokol Paja, zbulon për lexuesin detaje nga jeta dhe veprimtaria e patriotike e diplomatike e Parashqevi Qiriazit që nga formimi, pjesëmarrja në Kongresin e Manastirit, Konferencën e Paqes në Paris, terrorin komunist mbi familjen Qiriazi, mendimin politik e veprimtarinë diplomatike, mediatike dhe politike të Parashqevi Qiriazit.

PARASHQEVI QIRIAZI DHE FAMILJA NËN PUSHTIMIN KOMUNIST DHE ITALIAN

Jeta e Parashqevi Qiriazit kishte qenë një lumë i rrëmbyer deri në vitin 1946, kur komunistët e sapoardhur në pushtet ia konfiskuan gjithçka familjes Dako, Sevastisë dhe Parashqevisë. I shtetëzuan shtëpinë dhe shkollën në Kamëz, djemtë e Sevastisë, Aleksandri dhe Gjergji, u burgosën. Regjimi u përgatiti me kujdes një funeral të gjatë, të gjithëve: edhe atyre që vdiqën, si Kristo Dako dhe Gjergji Dako, i biri, por edhe atyre që mbetën gjallë, Sevasti, Aleksandër dhe Parashqevi. Së bashku me shtëpinë, Parashqevisë ia grabitën edhe jetën: profesionin, punën, luftën, shpresën, veprën, dokumentet, kujtimin, kujtesën. Që nga ajo ditë e derisa vdiq, jeta e Parashqevisë u zhyt në heshtje, për shumë vite. E vetmja dëshmi sot për jetën e saj vjen nga e mbesa, Viktoria Dako-Ruli dhe nipi Robert Dako. Intervistat dhe dëshmitë e tyre me pjesëtarë të Institutit për Studime Shqiptare dhe Protestante (në audio dhe video) janë dëshmi e viteve të tmerrshme që jetoi Parashqevia në një shtet dhe vend mosmirënjohës dhe pa kujtesë. Viktoria Dako shkruan: “Shumë kohë më pas, në vitin 1962, me rastin e 50-vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë për koniunktura politike të regjimit komunist u tregua një interes për veprimtarinë patriotike të familjes Qiriazi. Kështu, aty në Vlorë, ku 50 vjet më parë u shpall pavarësia e Shqipërisë, katër pjesëtarë të familjes Qiriazi – Gjerasimi, Gjergji, Sevastia dhe Parashqevia – u dekoruan me Urdhrin e Lirisë dhe urdhrin «Për veprimtari patriotike». Ndërtesat qëndruan të zbrazura në shenjë proteste për vendimin që kishte marrë qeveria shqiptare dhe Motrat nuk pranuan t’ia lëshonin me qira shtetit. Përgjatë këtyre viteve Kristo Dako u mor me projekte për shkrimin e ndonjë libri, ndërsa Sevastia shkroi kujtimet e saj në anglisht, që mbetën në dorëshkrim dhe u botuan vetëm në vitin 2016, të përkthyera edhe në shqip. Parashqevia u përfshi në të rrallë me ndonjë botim në shtyp. Dako ndërroi jetë në vitin 1941. Pushtuesit italianë ua morën ndërtesat e shkollës dhe ua kthyen në depo ushtarake. Në vitin 1943 Gestapoja ia zaptoi ndërtesat e shkollës dhe shtëpinë, dhe Motrat me gjithë familjen e tyre i nisën në kampin e përqendrimit në Beograd nga u kthyen gjallë në fillim të vitit 1945. Në Shqipëri nisi edhe varrosja e tyre për së gjalli: konfiskimi i pasurisë materiale dhe jo vetëm, zhveshja nga rrobat dhe veprat, urrejtja dhe shpërfillja përçmuese e fitimtarëve të rinj, burgosja e djemve të Sevastisë, vdekja e Gjergjit, vdekja e saj, shkulja periodike e çdo shprese nga shpirti i Parashqevisë.

KUSH ISHTE PARASHQEVI QIRIAZI

Ajo ishte fëmija i fundit nga 10 fëmijët e Maria dhe Dhimitër Qiriazit. Lindi në 2 qershor 1880 në Manastir. Ishte 22 vjet më e vogël se Gjerasimi dhe 10 vjet më e vogël se Sevastia, e cila shkruan në jetëshkrimin e saj: “Të nesërmen në mëngjes ne të gjithë u ngritëm herët dhe mendova se cila ishte surpriza që na priste? Një anëtar i ri i ishte shtuar familjes sonë: një bebe, motra jonë e vogël. […] Motra jonë e vogël u pagëzua të dielën që pasoi. Gjithë të afërmit umblodhën në shtëpinë tonë dhe foshnjën e çuan në kishë. Kumbara i vuri bebes emrin Parashqevi, që do të thotë e premte, dhe e mbajti atë në krahët e saj kur u kthyem në shtëpi.[…] Kjo motra ime e vogël duhej shumë nga të gjithë ne. Atë e përkëdhelnim të gjithë dhe i vumë nofkën Hyll (Yll), por ajo nuk u llastua. Ishte e dashur dhe e butë. Ishte një vajzë jashtëzakonisht e shkëlqyer. Unë e doja kaq shumë saqë tregoja kujdes të veçantë ndaj saj, sikur të isha një nënë e vogël për të.” Sevastia e përshkruan kështu (si një nënë) marrëdhënien e veçantë që kishte me të motrën tërë jetën. Parashqevia shihte tek Sevastia udhëheqësen, mbështetjen, bashkëpunëtoren, frymëzuesen dhe, nga ana tjetër, Parashqevia i ishte ndihmë Sevastisë, shpesh ishte në këmbë të saj dhe të punëve të saj. Mbetën të pandara deri në fund. Kjo lidhje me Sevastinë bënte që të ishte e tillë edhe me Kristo Dakon, bashkëshortin e Sevastisë. Bashkëpunimi dhe vepra e tyre ishte një njësi treshe. Jeta e familjes së Sevastisë dhe Kristos u bë edhe jeta e Parashqevisë. Ajo jetoi deri në fund me nipërit dhe mbesat Dako. Shkollimin e parë e kreu në Manastir, në shkollën e misionarëve amerikanë të Manastirit, tashmë miq të familjes Qiriazi. Aty duhet të ketë mësuar anglisht, përveç gjuhëve që i dinte nga mjedisi familjar dhe gjeografik i Manastirit, ku dëgjohej shqip, bullgarisht, greqisht dhe turqisht. Në vitin 1900 ajo do të niste studimet si edhe e motra në Kolegjin Amerikan të Vajzave në Stamboll, në fakultetin e letërsisë. Ajo u diplomua në vitin 1904 dhe po këtë vit iu bashkua Sevastisë në Korçë, për ta ndihmuar në Shkollën e Vashave aty. Një vit më vonë, Sevastia niset në Amerikë për të kryer studime të nivelit master në Universitetin e Çikagos dhe Parashqevia do të drejtojë vetë të gjitha punët në shkollë: administronte dhe jepte mësim.

PARASHQEVI QIRIAZI NË KONGRESIN E MANASTIRIT

Viti 1908 ishte një vit i rëndësishëm për Shqipërinë, edhe njësoj për jetën e Motrave. Sevastia ftohet për të marrë pjesë në Kongresin e Manastirit, mirëpo për shkak të ndryshimeve politike që kishin ndodhur dhe lirive që ishin fituar, interesi për Shkollën shqipe të Vashave ishte rritur. Në shkollë kishte shumë punë, kështu që Parashqevia u nis në Manastir në vend të së motrës. Me kthimin e saj, në janar 1909, së bashku me Sevastinë themelojnë Shoqërinë Letrare të Zonjave Shqiptarka “Yll’ i Mëngjezit”. Në komisionin drejtues të shoqërisë bënin pjesë zonjat AndroniqiGrameno, EvridhiqiHristaq, FankaEfthimi, EfdhaliPetro dhe ParashqeviQiriazi. Sevastia ishte zgjedhur “kryesonjëse” e shoqatës. Në prill të atij viti Parashqevia organizoi edhe shfaqjen e dramës Vilhelm Tel. Viti 1909 është një vit i mirë për veprimtarinë e Parashqevisë: boton Abetaren “me abecenë që vendosi Kongresi i Manastirit”, e cila shpërndahet gjerësisht, dhe krijon atë që njihet si “Himni i Alfabetit”. Me reaksionin xhonturk vitet 1910-1912 ishin shumë të vështira për Shqipërinë dhe për punën e Motrave në Korçë. Arrestimet, përndjekjet, mbyllja e shkollave dhe klubeve që ishin hapur anembanë ku kishte shqiptarë krijuan një klimë frike. Por Shkolla e Vashave vijoi punën e saj. Në vitin 1912, së bashku me Kristo Dakon, Parashqevia udhëton në Amerikë për të vijuar studimet në Fakultetin e Pedagogjisë në Universitetin e Oberlinit. Në fund të vitit 1915 Dakot dhe Parashqevia udhëtojnë për në Amerikë, me qëllim që të punonin atje për çështjen shqiptare. Kristo kishte pasur, në udhëtimet e kaluara, bashkëpunim shumë të mirë me “Vatrën”, duke kryer edhe disa funksione aty. Ndërkohë Parashqevia merr pjesë në veprimtari politike dhe patriotike në rrethet e shqiptarëve të Amerikës, por edhe në rrethet e të njohurve të tyre të komunitetit protestant presbiterian të Amerikës. Kishat e këtij komuniteti do t’i mirëpresin ata për konferenca promovuese për shkollat, sistemin arsimor në Shqipëri, gjendjen dhe emancipimin kulturor të shqiptarëve, të grave në veçanti dhe, njëherësh me këtë, hapej edhe një mundësi e jashtëzakonshme për promovimin e çështjes shqiptare dhe të ardhmen e kombit në një periudhe tejet të vështirë.

PARASHQEVI QIRIAZI NË KONFERENCËN E PAQES NË PARIS

Në mars të 1919-ës ajo niset për në Paris, si përfaqësuese e Partisë Politike në delegacionin shqiptar që ishte në Konferencën e Paqes. Përfaqësues të tjerë të këtij organizmi ishin caktuar Ismail Qemali, i cili ndërron jetë në janar të atij viti, Nuredin bej Vlora dhe MihalGrameno. Më vonë i bashkohet grupit edhe NikollëIvanaj. Parashqevia qëndron në Paris deri në tetor. Ajo e dokumenton praninë e saj ditë për ditë, me një ditar, por edhe me letërkëmbimin që ka me Dakot në Amerikë. Në muajt nëntor 1919 – shtator 1920 ajo është në Amerikë, duke vijuar të njëjtën veprimtari politike, diplomatike dhe publicistike, si editore e “Yllit”, por edhe si editore e Albania, që nga marsi i vitit 1920. Kthehet në Shqipëri në fund të vitit 1920 me një ftesë nga Kryqi i Kuq Amerikan për të organizuar shkollat atje. Në janar të vitit 1922 Sevastia kthehet nga Amerika dhe në tetor 1922 bashkë nisin punën për të hapur një shkollë për vajza, kësaj radhe të një cikli më të lartë dhe në kryeqytetin e shtetit shqiptar. Parashqevia u bë drejtoreshë e liceut për vajza “Kyrias”, i cili u hap më 2 tetor 1922 në konakun e SulejmanKusit në Rrugën e Fiqve, në periferi të Tiranës. Edhe Kristo Dako përfshihet në mësimdhënie, duke u mënjanuar ngadalë nga skena e trazuar e politikës në Shqipëri. Në vitin 1925 ata blenë një tokë në Kodër-Kamëz, 6 km larg Tiranës dhe në 11 prill 1925 filluan ndërtimin e shkollës së re, e cila u zgjerua edhe me konvikt, si rrjedhojë e kërkesave që rriteshin. Mësimi në ndërtesën e re nisi vetëm në vitin shkollor 1927-1928. Në prillin e vitit 1933, me reformën arsimore të kryer nga Mbreti Zog dhe ministri i tij i Arsimit, Marash Ivanaj, shkolla u mbyll.

PARASHQEVI QIRIAZI, NJERIU, GRUAJA, MENDIMTARJA DHE VEPRIMTARJA POLITIKE

Më 1919 Parashqevia gjendet në Paris dhe, duke filluar nga 1 janari i këtij viti e deri në 22 tetor, ajo do të mbajë shënime të përditshme për jetën e vet. Ky tekst, që botohet për herë të parë, është sintezë e aspekteve të ndryshme të personit: njeriu, gruaja, mendimtarja dhe veprimtarja politike. Do të shihet si bosht, vend udhëtakimesh, me të cilin do të lidhen tekstet e tjera të Parashqevisë të botuara në këtë libër, që përbëhet nga dy pjesë: një tekst (ditari) dhe një makrotekst (shkrime të ndryshme të saj të një tematike), që na paraqesin në thelb përkatësisht: veprimin politik dhe mendimin politik të Parashqevi Qiriazit. Pjesa e parë, që lidhet me veprimtarinë diplomatike të Parashqevisë në Paris ka si tekst kryesor Ditarin. Ky dokument paraprihet prej një hyrjeje studimore, ku preken çështje që lidhen me angazhimin politik të Parashqevisë, kontekstin historik dhe politik, metodologjinë e parashtrimit të tekstit, probleme të filologjisë gjatë rishkrimit, natyrën e tij si dokument historik por jo vetëm, kohën dhe vendet e ngjarjeve dhe marrëdhënien që krijon lexuesi me këtë tekst 100 vjet më pas.

“MENDIMI POLITIK” I PARASHQEVI QIRIAZIT

Këtu janë përfshirë të gjitha shkrimet me titull “Fleta e editorit” të botuara tek Yll’iMëngjezit përgjatë katër viteve kur periodiku u publikua: 1917–1920. Siç edhe do të shihet, 1919-ta e ParashqeviQiriazit është një produkt i pikëpamjeve, qëndrimeve, tezave, ideve të shprehura në punën më të madhe intelektuale të jetës së saj. Shkrimet janë vendosur kronologjikisht, paraprihen nga të dhënat numerike të revistës (numri, viti dhe data). Edhe kjo pjesë e dytë ka një hyrje studimore, ku preket kontributi i Parashqevisë në publicistikë, bëhet një panoramë e gjerë e periodikut, me rubrikat kryesore, bashkëpunëtorët, tematikat qendrore, pastaj tipologjia e tekstit që shkruan Parashqevia te “Fleta e editorit”, një studim tekstor, dhe në fund çështje të rishkrimit të tekstit. Viti 1919 i ParashqeviQiriazit është si një frëngji që hapet për të parë nga afër si e jetoi ajo çdo periudhë të jetës: me forcë të paepur, edhe pse vetëm, me vendosmëri dhe shpresë për një të ardhme më të mirë në një atdhe më të mirë. Jetoi kështu edhe kur në jetën e saj ia behu ajo periudhë kur forcë e vendosmëri donte të thoshte të heshtje, të mbijetoje me durim, në dhimbje, derisa të vinte ndryshimi i rrjedhës së historisë së një populli që ende nuk di si lexohet historia e vet. Dhe kështu të përmbushej një parim i jetës së saj, që: “çdo jetë e mirë kurorëzohet në kohën e vet”.

VEPRIMTARIA DIPLOMATIKE NË PARIS

I kam kaluar muajt e këtij viti të pazakontë duke ndjekur Parashqevinë, ditë për ditë, në një vit të jetës së saj: 1919. Leximin tim të parë e nisa e ngarkuar me gjithë dijen e mundshme brenda meje, që vinte nga një shkollim i përgjithshëm në studime të historisë, nga lexime divulgative të rrënjosura edhe me mitemat e historiografisë shqiptare. Ditari më zhgënjeu. Kërkoja në jetën e Parashqevisë historinë e madhe, që shënohet në çdo libër historie të çdo vendi. Në fund të fundit, muajt e vitit 1919 në Paris ndryshuan historinë e gjithë botës, si thotë MargaretMacmillan. Nuk e gjeta atë që kërkoja. Kështu mendova të ndryshoj qasjen. Vendosa t’i rikthehesha tekstit e zhveshur nga gjithë çfarë mendoja se dija dhe ta rilexoja me shqisën e mprehur në vite të një hulumtuesi. M’u desh të hiqja dorë nga çdo qëndrim, pikëpamje, mit, ideologji, ëndrra për riformulim ngjarjeje a dëshmish historike me fjalë të njohura dhe perifraza të përsëritura. I braktisa dhe iu dhashë gjurmimit të çdo të dhëne: person, vend, ngjarje, lagje, gjësend, faturë, tip shkrimi, fjalë, gabim shkrimi, fjali, elipsë, artikull etj. Iu ktheva faktit. Gjithçka që më ndihmonte të kontekstualizoj njeriun, ta vendos atë në një vend, kohë, ndërtesë, ngjarje të vërtetë.

YLL’I MËNGJEZIT – ZËRI TJETËR NË POLITIKË

Kultura dhe mbi të gjitha arsimi, i vështruar si mjeti i shndërrimit të njeriut dhe kombit, janë bërthama e mendimit politik të Parashqevi Qiriazit. Togun “vlera politike e arsimit” ajo e përdor vetëm një herë në gjithë shkrimet e Yllit të Mëngjezit, dhe pikërisht në shkrimin e parë të periodikut, si preambulë e gjithë çfarë do të botohet më pas. Kultura dhe arsimi janë çështje themelore për politikën e një kombi, aq më tepër në formësim. Tek Ylli gjejmë të parashtruar ambicien për arsimin dhe shkollat në Shqipëri, përvijimin e identitetit kombëtar dhe pasionet për kulturën, librin, leximin, artet, studimin e historisë, kërkimin e literaturës.

ATJONI DHE ‘DIELLI”…

August 30, 2021 by s p

– Në 26 vjetorin e lindjes së Atjon Zhitit –

Nga Grupi i Shokëve të Atjonit

Tashmë ne e njohim të riun Atjon Zhiti, për virtutet e bukurinë, për vrullin dhe pasionin, për veprimet dhe fjalët në shkrimet e tij, fytyra e tij është ajo e brezit të tij, plot ëndrra dhe dramë.

Ai sot, në 30 gusht, do të ishte 26 vjeç.

Lidhjet e tij me gazetën “Dielli” kanë qenë, që kur Atjoni nxori esenë e parë dhe “Dielli” vazhdimisht ka botuar prej tij, e ka përkujtuar me dashuri. Që kur ishte fëmijë, Atjonit i pëlqente të vizatonte diellin, një pllangë të artë dhe kur u rrit ca, nuk vizatonte një diell, por dy, -tre në një peizazh, sikur nuk i mjaftonet njëri, sikur hakmerrej për të atin e tij, shkrimtarin Visar Zhiti, që e burgosën për poezitë, sepse në njërën ai kërkonte dhe një diell tjetër në formën e zemrës, atë të dashurisë. Dhe Atjoni vizatonte zemra, shumë, ia dhuronte mamit të vet, Edës. Dhe ajo organizoi dy ekspozita fëminore me piktura të Atjonit, një në Romë, në shtëpi, kur punonin në Ambasadën e Shqipërisë në Itali dhe ftuan gjithë fëmijët e familjeve të ambasadës dhe të pallatit, ndërsa ekspozita tjetër u bë në vendlindjen e Atjonit, në Vlorë, në kopshtin e gjyshit të tij. Vizatimet u varën degëve të pemëve, erdhi të gjithë fëmijët e lagjes, pëlqyen pikturat po aq sad he ëmb;elsirat që shpërndante mami i Atjonit, Eda. Ai shkoi të studionte për Filozofi në Universitetin “Sacro Cuore” në Milano, vetë e fitoi bursën.Atjoni i binte flautit, është marrë me sporte, kanotazh, not, tenis, etj, studionte gjuhë të huaja, latinishten dhe greqishten e vjetër, fliste dhe shkruante italisht dhe anglisht, kishte dëshmi për gjuhë frengjisht dhe gjermanisht.

Dhe nis të shkruajë. Janë disa botime të tij tani.

“Për atë që dua(m)” është përmbledhja me ese e shkrime të tjera të Atjonit, doli në vitin 2015 në Tiranë. Dy vjet më vonë u botua albumin i madh me të gjitha vizatimet dhe pikturat të fëminisë dhe adoleshencës, “Opera Atjon”, në dy gjuhë, shqip dhe italisht, me johonë në Shqipëri dhe jashtë saj..

Vitin që shkoi u botua në Prishtinë libri “Jam Atjoni”. Me ilustrime të tij. Ashtu siç janë dhe disa prej librave të Visar dhe Eda Zhitit, ku ai kështu është dhe bashkautor. Në disa ballina librash janë vendosur piktura të tij nga botimet në Shqipëri e Kosovë dhe në Itali…

Kosova ishte dhe dashuria e Atjonit si ajo për atdhe. E ndjente Kosovën, ndërkaq e kishte shëtitur të gjithën, vendet historike kombëtare, kështjellat, kullat, liqenet, kishte shkuar në Shkodër dhe në Preshevë, etj, i pëlqente Prishtina më shumë se Tirana, mbrëmjet dhe kishte shumë shokë, edhe më të mëdhenj se veten. Nën kujdesin e poetit Jeton Kelmendi u botua libri “Jam Atjoni” dhe jepet dhe çmimi letrar ndërkombëtar “Atjon Zhiti”, nga shoqata e shkrimtarëve “Bogdani, me qendrat në Prishtinë dhe Bruksel. Këtë çmim së pari e mori një poete argjentinase dhe së fundmi një poete japoneze.

Po kështu jepet dhe çmimi ndërkombëtar “Atjon Zhiti” nga Festivali i Filmit për Fëmijë “Giffoni”.

Ata që e kanë njohur Atjonin, nuk e kanë harruar më. Ai kishte miq poetë dhe shkrimtarë jo vet:e shqiptarë, si me poetin dhe gazetarin Sebastiano Grasso, President i PEN Clubit Italian apo me poetin rus Evgenij Jevtushenko, me poetin, kandidat per Nobel, Adonis, që jeton në Paris, etj.

Atjoni u bë ikona e gjeneratës së tij..

DO TA RREGULLOJMË BOTËN ME BUZËQESHJE…

– kështu na thoshte Atjoni, dëshmon studenti nga Kosova –

Në përurimin e librit “Për atë që dua(m)” të Atjonit në Universitetin Europian të Tiranës, në Aula Magna, të mbushur si kurrë ndonjëherë, me të rinj, intelektualë, shkrimtarë, deputetë, ish të burgosur, të panjohur, vinin të tjerë, s’kishte më vende, rrinin dhe në këmbë, etj, pasi folën emra të njohur për vlerat e librit, mesazhet që përcjell e befasitë, u ngrit në fund dhe një djalë nga salla, vij nga Prishtina, tha, posaçërisht për këtë takim, jam student në Zyrih, Ylli Haziri quhem. “Jam më shumë sesa shok i Atjonit, – vazhdoi ai – jam vëlla i tij. E kam njohur në mbledhjet e Parlamentit Rinor Europian, ai si shqiptar nga Shqipëria dhe unë si shqiptar nga Kosova. Kemi qenë bashkë në Riga e Barcelonë, në Paris e Pragë, në Beograd, Preshevë dhe Prishtinë, në shtëpitë e mia…kam mbresa të pashlyeshme. Atjoni ishte aq sa i mirë, po aq dhe dinjitoz, të përqafonte fuqishëm dhe kishte mendime të fuqishme; i gjithi i çiltër dhe gjithë dashuri. Atjoni kishte dy dashuri të mëdha, – tregoi ndër të tjera, teksa dridhej mes emocionesh të dukshme për shokun e tij, – dashuri për dashurinë, për vajzat si të thuash, dhe dashurinë për atdhe, ku brenda kishte dhe Kosovë. Dhe prekej shpejt…”. Atjoni dinte të bashkonte. Në një nga takimet e Parlamentit Europian të të Rinjve, ai është mes shokëve shqiptarë dhe serbë, ku me njërën dorë po mban të shpalosur flamurin e Republikës së Kosovë dhe me tjetrën atë të Serbisë. Me çiltërsinë e tyre, ata 19 vjeçarë, bënë atë që politika e dy vendeve, por dhe ajo ndërkombëtare, nuk po e realizon dot. Pranuan tjetrin. Fotoja e këtij çasti është vërtet emblematike…Do ta rregullojmë botën me anë të buzëqeshjeve”, na thoshte Atjoni – e përfundoi fjalën e tij studenti nga Kosova…Buzëqeshja e Atjonit mbetet vepër arti, ajo të bënte për vete, që jo vetëm ta doje, por dhe ta besoje Atjonin menjëherë. Ishte ai që këmbëngulte ndër shokë se duhej të studionin, në universitet jashtë sa më shumë, në Europë e Amerikë e të ktheheshin patjetër, se “Atdheun do ta bëjmë ne”, besonte, “më të bukur dhe më të fortë.”

(Nga libri “Jam Atjoni”)

NË KËTË 26 VJETOR TË LINDJES

KEMI ZGJDHUR DISA THËNIE PËR ATJONIN TONË

– nga botime të ndryshme –

“…Leximi i shkrimit të Atjonit ka qenë nji eksperiencë që përjetohet rrallë, shumë rrallë, në ditët tona. Dukej sikur zani vjen nga diku larg, shumë larg, dhe na tregon si mendon nji i ri me aftësi të rralla mendimi dhe shprehje, dhe si ndjehet zemra bujare e të rinjëve të pakomprometuem nga ndeshtrashat e jetës “moderne”.

Unë e përjetova edhe si nji “lajmërim” për ne të gjithë që jemi të zanun me problemet (shpesh artificiale) të jetës së vështirë që jetojmë… Sa mendim i thellë, sa gjykim i mprehtë, dhe sa bujari zemre lexohet në atë shkrim.

Përdorimi i dialektit geg ashtE manifestim i deshirës së autorit me qenë sa ma afër viktimës e me përdorue, si shenjë respekti gjuhen e “fshatit” tij.

Sa fisnikëri natyrale; sa ndjenjë miqësore!”

Sami Repishti

Shkrimtar dhe eseist

Lauruar në Sorbonë, jeton në SHBA

“…Nxorra pasazhe nga shkrimi i Atjonit dhe i shkrova me dorë në fletoren time, që t’i kem gjithnjë afër fjalët e Tij të pjekura, idetë e thella e largpamëse, shprehjet plot rrezatim të një intelekti të rrallë e shpirti subtil. Thashë me vete: Kur ikin njerëz si Atjoni, varfërohet planeti e pasurohet Qielli!…”

Ferhat Ymeraga

Kent, Washington State, SHBA

“ …me shkrue gegnisht asht sprovë e njeriut të kulturuem, e njeriut pa paragjykime. Merre me mend, Atjoni djalosh shpalos dijen e tij për gegnishten dhe asht i hapun për pasurimin e gjuhës sonë të shkrueme me visaret e gegnishtes të lana mbas dore prej druvarëve që i prenë nji krah Gjuhës sonë amtare. Kurse, përkundrazi, do gjoja profesorë të paguem mot e jetë prej shtetit, u duket se bahet kiameti me studiue gjuhën e Camajt, të Fishtës, të Koliqit e të tjerëve.

Të mos e zgjas, Atjoni e ka shikimin ma të kthjelltë se gjojaprofesorët dhe e ka gjuhen ma të rrjedhshme se gjuha e drunjtë e disave prej tyne.”

Sami Milloshi

Gazetar, poet, SHBA

“Atjoni jetoi me optimizëm dhe i përkushtuar për artin dhe jetën…Mbetet një shenjë që simbolizon shpresën dhe gjallërinë rinore.”

Akademik, Prof. Dr. Jeton Kelmendi

President

“International Writers Assosaciation

‘Pjetër Bogdani’

“Libri i Atjonit – testament i Tij… si Ungjilli për bashkëmoshatarët e tij, fari ndriçues i brezit të tij.”

Eugjen Merlika

studiues, kritik letrar, Itali.

“Bota është më e varfër pa Atjonin… Një engjëll i bukur që na fali gjithmonë dashuri, ngrohtësi e miqësi…”

Luan Topçiu

kritik arti, studiues, përkthyes,

Bukuresht, Rumani

“Kjo fytyrë e bukur engjëllore… ajo krijesë e mrekullueshme pra, ishte bërë për qiellin, jo për këtë botë…”

Helena dhe Ismail Kadare

shkrimtarë

TË HUAJT PËR ATJONIN:

Nuk kam takuar një të ri kaq të mirë, kaq fisnik dhe kaq të dashur në Shqipëri sa Atjoni…

Robert Elsie

albanalog kanadez,

Berlin, Gjermani

Atjoni është djali që çdo prind do të donte ta kishte të tijin…

Sebastiano Grasso

Poet, President i PEN Clubit, Itali

Është tronditese, një mrekulli në ngjyra… Një fëmijë që mbledh kështu një civilizim 4000 vjeçar dhe arrin të njëjtën sintezë… Atjoni ka ndjerë shpirtin universal, shpirtin e Zotit, me rëndësi humane.

Padre Marko I. Rupnik

Profesor Teolog, artist,

Universiteti Gregorian. Romë.

…një xhevahir krijimtarie… Libri i Atjonit do të vendoset në sektorin e artit në bibliotekën e dikasterit e do të mbetet si dëshmi e një figure që bëri shumë për kulturën në një hark të shkurtër kohe, që na dha shenjën e gjenialitetit të tij.

Kardinal Gianranco Ravasi

Biblist, kritik arti.

Ministër i Kulturës Vatikan.

KRYETARI I VATRËS MESAZH NGUSHËLLIMI PËR HUMBJEN E ISH-KRYEPARLAMENTARIT TË KOSOVËS KOLË BERISHA

August 30, 2021 by s p

Në emër të Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, në emër të të gjithë vatranëve, të familjes sime dhe në emër tim personal, përcjellim ngushëllimet më të sinqerta e më të dhimbshme për ndarjen nga jeta të Kolë Berishës, njërit ndër veprimtarët më të shquar të lëvizjes për pavarësinë e Kosovës, bashkëpunëtorit e bashkëmendimtarit të presidentit historik, Dr. Ibrahim Rugovës. Kosova humbi një burrë shteti, unë humba një mik të ngushtë dhe një bashkëpunëtor të shkëlqyer së bashku me presidentin Rugova. Federata VATRA, shqiptaroamerikanët, patriotët shqiptarë e mbarë viset shqipfolëse do i jenë mirënjohës dhe s’do ta harrojnë kurrë kontributin e Kolë Berishës në shtetformimin e Kosovës si ish-Kryetar i Kuvendit të Kosovës dhe ish-Nënkryetar i LDK-së. Kolë Berisha ishte një patriot i madh dhe luftoi pa u lodhur e punoi për liri, pavarësi dhe demokraci në Kosovë. Federata VATRA dhe shqiptaroamerikanët i gjendet pranë familjes, bashkëpunëtorëve, e miqve të Kolë Berishës në këto momente trishtimi e lamtumire.

Pranë jush dhe me nderime

Kryetari i VATRËS

Elmi BERISHA

Kryeministri Kurti: Hapja e arkivave shtetërore në Serbi është përgjigja për zbardhjen e fatit të të pagjeturve

August 30, 2021 by s p

Nga Behlul Jashari /

Prishtinë, 30 gusht 2021– Hapja e arkivave shtetërore në Serbi është përgjigja për zbardhjen e fatit të të pagjeturve. Për institucionet tona çështja e të pagjeturve do të jetë gjithmonë prioritet, tha Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, pasi bëri homazhe dhe vendosi lule te pllaka përkujtimore për të pagjeturit në oborrin e Kuvendit të Republikës së Kosovës, në Ditën Ndërkombëtare të Personave të Zhdukur.

Në aktivitetin e organizuar nga Këshilli Koordinues i Asociacioneve Familjare të të Zhdukurve të Kosovës në koordinim më Komisionin Qeveritar për Persona të Zhdukur, ishin të pranishëm edhe Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani, familjarët e të pagjeturve dhe Andin Hoti, Kryetar i delegacionit të Kosovës për bisedime për çështjen e personave të zhdukur, njëherësh kryesues i Komisionit Qeveritar për persona të zhdukur. Kryeministri tha se në këtë ditë, në të cilën sigurisht që ka më shumë ankth sesa pikëllim, meqenëse 1632 persona nga Kosova vazhdojnë që të jenë të pagjetur, ne vazhdojmë të mos e kemi të zbardhur fatin e tyre. “Siç e tha edhe presidentja e Republikës, në raportet tona me Serbinë, çështja e të zhdukurve me dhunë është kryefjalë dhe ne nuk mund të pretendojmë që të kemi as të ardhme të qëndrueshme e të sigurt nëse nuk adresojmë çështjet e së kaluarës nëse nuk e trajtojmë dhe nuk e sqarojmë të kaluarën. Por Serbia refuzon të ballafaqohet me të kaluarën”, tha kryeministri Kurti. Ai bëri thirrje që në të gjitha tryezat e ndryshme që organizohen në arenën ndërkombëtare t’i kërkohet Serbisë hapja e arkivave. Kryeministri rikujtoi se vrasja e shqiptarëve në pranverën e vitit ’99, por edhe më herët në vitin ’98 e kështu me radhë, pastaj varrosja e tyre, zhvarrosja e tyre në Kosovë, bartja e kufomave nëpër varreza masive në Serbi dhe zhvarrimi prej atje, nuk është bërë nga qytetarët e thjeshtë e të zakonshëm, por nga aparati shtetëror. Andaj, siç tha ai, hapja e arkivave shtetërore në Serbi është përgjigja për zbardhjen e fatit të të zhdukurve me dhunë. “Ne si krerë të institucioneve do të jemi pranë familjarëve dhe gjithmonë do ta kemi prioritet këtë çështje”, veçoi kryeministri Kurti. Më pas, kryeministri vizitoi ekspozitën me fotografitë e të zhdukurve dhe të aktiviteteve që kanë ndërmarrë përgjatë viteve Asociacionet që angazhohen për ndriçimin e fatit të të zhdukurve me dhunë.

NUK SHUHET ZËRI I SHERIF MERDANIT

August 30, 2021 by s p

Nga Visar Zhiti/

Lajmet sot nga Atdheu ishin ende më të trishta, tronditëse, është shuar këngëtari, Princi i muzikës së lehtë, Sherif Merdani…I dashur për të rinjtë e kohës së tij, i dashur për ata që u zbardhën bashkë me të, zë gjeneratash, që donin të ëndërronin, kur ishte e ndaluar, zëri i dashurisë së tyre, që solli Europën me atë zë dhe prandaj e burgosën…Në burg e njoha dhe u bëmë miq në ferr.

Dhe aty këndonte për ne fshehurazi, anglisht më shumë, këngën e tij, “When I am dead, my dear”… Dhe unë shkruajta një poezi fshehurazi për të në Qafë-Bari, ia dhashë ta lexonte, diku fshehurazi dhe ai dhe kujtoj, erdhi pas pak në dhomën ku isha unë e mes të burgosurve të tjerë, me sytë plot me lotë, më tha se poezia i kishte pelqyer shumë, shumë, nuk e mendonte “t’i thureshin ato fjalë…”. Po e sjell tani prapë poezinë e burgut me dhimbjen se ai s’do ta shohe atë në librin që del së afermi, por që e dinte, se flisnim në telefon e shkembenim mesazhe. Kujtonim takimin tonë me kengetarin italian Riccardo Cocciante, të cilin e kisha ftuar në Ministrinë e Kulturës në Tiranë, erdhi, lajmërova dhe mikun tim, Sherifin, biseduam të tre. Këngëtari i famshëm italian u trondit që një koleg i tij shqiptar ishte dënuar prej këngëve, edhe ato italiane e mbase dhe prej ndonje te tijën… Pse, pse?? Nga që kendonte këngë të vendeve kapitaliste(?!).Sherifi këndoi kengët e popullit të tij, edhe aty ku kënga ka gezimin, ai hodhi dhimbjen e jetës, shpresën, edhe pse te deshpëruar, në fund të fundit ai me këngën theu pranga, edhe kur e prangosën…Nga dashuria për Sherifin, për zërin dhe vuajtjet, unë e kam personazh në burgologjinë time, në romanin “Ferri i çarë”, herë pas herë dilnin në gazetë pjesët për të dhe ai emocionohej gjithmonë si herën e parë. Punuam bashkë dhe në diplomaci, e pa besueshme! E i gezohej si fëmijë lirisë, skenës, suksesit serish, harronte vuajtjen…Sherifi mund të shkojë ku të dojë, në skena të tjera, në Qiell, në paqen e tij plot yje, por ai ka lënë zerin me një si mister tempujsh, me atë protestën e muzikës së mirë, që del nga frengjitë e brinjve, frymë jona. Sherifi këndoi kur ishte e veshtire, me jehonën e bukur – mallengjim e ngazellime njëherësh, prandaj dhe mbetet zëri më kuptimplotë i dy kohëve, zë që s’vdes, por tretet me erërat…