Analizë nga Rafael Floqi

Shtëpia e Bardhë tha të hënën se Presidenti Joe Biden fali djalin e tij Hunter pjesërisht për shkak të shqetësimit se kundërshtarët e tij politikë do të vazhdojnë të persekutojnë Bidenin e ri në të ardhmen, ndërsa një kor në rritje i demokratëve dhe republikanëve kritikuan vendimin e tij. Biden, një demokrat, mandati i të cilit përfundon në 20 janar, kur presidenti i sapozgjedhur republikan Donald Trump merr detyrën, nënshkroi një falje të pakushtëzuar për Hunter Biden të dielën dhe tha se besonte se djali i tij ishte ndjekur penalisht në mënyrë selektive dhe ishte shënjestruar në mënyrë të padrejtë nga kundërshtarët politikë të presidentit. 

Biden: Hunter një “i persekutuar politik”

Hunter u ndoq penalisht për shkelje tatimore dhe akuza për armë, pasi u vu në shënjestër prej vitesh nga republikanët në Kongres, të cilët e akuzuan atë se bënte marrëveshje biznesi duke përdorur emrin e babait të tij.

 Zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karine Jean-Pierre të hënën mbrojti veprimin e presidentit dhe tha se Biden besonte se Hunter përballej me sulme të mëtejshme nga kundërshtarët e tij pa i përmendur ata, dhe sugjeroi se kjo mund të vazhdojë edhe pasi presidenti të largohej nga detyra. 

Jean-Pierre ishte ndër zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë që kishte thënë vazhdimisht në të kaluarën se Biden nuk do ta falte djalin e tij. Ajo tha se Biden besonte në Departamentin e Drejtësisë pavarësisht deklaratës së tij se procesi i djalit të tij në sistemin gjyqësor ishte “i infektuar nga politika”. “Dy gjëra mund të jenë të vërteta: presidenti beson në drejtësinë … sistemin dhe … Departamentin e Drejtësisë, dhe ai gjithashtu beson se djali i tij ishte i akuzuar politikisht,” tha ajo. 

Akuzat ndaj Hunterit

Ajo nuk pranoi të jepte detaje të mëtejshme se pse dhe si Biden kishte ndryshuar mendje, ose nëse zgjedhjet e fundit që vendosën republikanët në krye të Shtëpisë së Bardhë dhe të dy degët e Kongresit luajtën një rol. Republikanët e kanë akuzuar Biden për korrupsion, ndërsa ligjvënësit demokratë janë ndarë, me disa që sugjerojnë se ai vendosi familjen mbi vendin, dhe të tjerë duke vënë në dukje të nominuarit e Trump për postet gjyqësore. Hunter Biden u deklarua fajtor në shtator për akuzat federale për evazion të taksave në gjykatën federale në Los Angeles dhe do të dënohej në dhjetor. 16 nën Mark C. Scarsi, një gjyqtar i emëruar nga presidenti i sapozgjedhur republikan Donald Trump. Një juri e shpalli atë fajtor në qershor për deklarata të rreme për një kontroll të armëve? Ai do të dënohej edhe këtë muaj për ato akuza. Biden tha të dielën se djali i tij ishte ndjekur penalisht dhe trajtohej ndryshe nga të tjerët me situata të ngjashme. “Asnjë person i arsyeshëm që shikon faktet e rasteve të Hunterit nuk mund të arrijë në ndonjë përfundim tjetër përveç se Hunter u veçua vetëm sepse ai është djali im – dhe kjo është e gabuar,” tha ai. Të dielën vonë, avokati i Hunter Biden bëri kërkesë për të hedhur poshtë aktakuzat kundër tij.

Biden dakord me Trump “Departamenti i Drejtësisë Biden është politizuar.

Presidenti Biden dhe Presidenti i zgjedhur Donald J. Trump tani bien dakord për një gjë: Departamenti i Drejtësisë Biden është politizuar.

Vendimi i Biden për të përdorur fuqinë e jashtëzakonshme të faljes ekzekutive për të fshirë dënimin e djalit të tij për akuzat për armë dhe taksa erdhi pavarësisht deklaratave të përsëritura nga ai dhe ndihmësit e tij se ai nuk do ta bënte këtë. Vetëm verën e kaluar, pasi djali i tij u dënua në gjyq, presidenti hodhi poshtë idenë e faljes dhe tha se “Unë do të pranoj rezultatin e këtij rasti dhe do të vazhdoj të respektoj procesin gjyqësor”. Deklarata që ai lëshoi ​​të dielën mbrëma e bëri të qartë se ai nuk e pranonte rezultatin ose nuk e respektonte procesin.

Por, duke zgjedhur të vendosë familjen e tij të parën, presidenti 82-vjeçar – i cili ishte zotuar të rivendoste besimin e një publiku të thyer në institucionet e vendit dhe respektin për sundimin e ligjit – ka ngritur pyetje të reja në lidhje me trashëgiminë e tij tashmë të rrënuar.

“Ky është një precedent i keq që mund të abuzohet nga presidentët e mëvonshëm dhe fatkeqësisht do të dëmtojë reputacionin e tij”, tha Guvernatori Demokratik i Kolorados. Jared Polis  në një postim në X. Ai shtoi se ndërsa mund të simpatizojë betejat e Hunter Biden, “askush nuk është mbi ligjin, as presidenti dhe as djali i presidentit”. 

Por falja vjen pasi Biden është bërë gjithnjë e më i izoluar që nga humbja ndaj Trump nga Zëvendëspresidentja Kamala Harris, e cila u fut në garë pasi debati katastrofik i presidentit kundër Trump në qershor detyroi daljen e tij nga zgjedhjet.

Dhe ai duhet të marrë parasysh vendimin e tij për të kërkuar rizgjedhjen pavarësisht moshës së tij të shtyrë, e cila ndihmoi t’i kthehej Zyra Ovale Trumpit, një njeri që ai e kishte paralajmëruar herë pas here se ishte një kërcënim për normat demokratike. Dhe tani, Biden i ka dhënë republikanit një pretekst për të vazhduar me planet gjithëpërfshirëse për të përmbysur Departamentin e Drejtësisë.

Sulmet demokratëve: “Askush nuk është mbi ligjin”

“Kjo falje është thjesht zhgënjyese për ata prej nesh që kemi qenë atje për disa vite duke bërtitur se çfarë kërcënimi është Trump,” tha republikani Joe Walsh, një kritik i zëshëm i Trump, në MSNBC. “Askush nuk është mbi ligjin”, kemi bërtitur. Epo, Joe Biden sapo e bëri të qartë se djali i tij Hunter është mbi ligjin.”

Por Trump e ka bërë tashmë shumë të qartë qëllimin e tij për të pastruar FBI me emërimin e tij fillestar të Kash Patel për të zëvendësuar drejtorin e FBI-së Christopher Wray, i cili nominalisht ka ende më shumë se dy vjet në mandatin e tij. 

Duke reaguar ndaj faljes, zëdhënësi i Trump, Steven Cheung tha në një deklaratë: “Ai sistem drejtësie duhet të rregullohet dhe procesi duhet të rikthehet për të gjithë amerikanët, gjë që është pikërisht ajo që do të bëjë presidenti Trump pasi të kthehet në Shtëpinë e Bardhë me një mandat dërrmues nga populli amerikan.”

Në një postim në rrjetet sociale, vetë presidenti i zgjedhur e quajti faljen “një keqpërdorim të tillë dhe një gabim drejtësie”.

“A përfshin falja e dhënë nga Joe për Hunterin pengjet J-6, të cilët tani janë burgosur prej vitesh?” pyeti Trump. Ai i referohej të dënuarve në janarin e dhunshëm. 6, 2021, trazira në U.S. Kapitol nga mbështetësit e tij që synon të përmbysin rezultatin e zgjedhjeve presidenciale 2020.

Në qershor, Biden u tha gazetarëve ndërsa djali i tij përballej me gjyqin për çështjen e armëve në Delaware, “Unë i përmbahem vendimit të jurisë. Unë do ta bëj këtë dhe nuk do ta fal.”

Një falje pa vuajtur një ditë burg

Ai nuk është presidenti i parë që fal një anëtar të familjes ose një mik të ngatërruar në marrëdhënie politike. Bill Clinton fali vëllain e tij Roger për akuzat për drogë pasi ai kishte vuajtur dënimin e tij afërsisht një dekadë më parë. Në javët e tij të fundit në detyrë, Trump fali Charles Kushner, babanë e dhëndrit të tij, Jared Kushner, si dhe aleatë të shumtë të dënuar në hetimin për Rusinë të prokurorit special Robert Mueller. Por këta e kishin kryer një pjesë të dënimit por Hunter nuk ka bwrw asnjë dwnim, por fakti që falja fillon qysh nga 2014 kur Biden ishte akuzuar për çështjen Burizma apo implikimet me pagesa prej Kinës.

Ky është një precedent i keq që mund të abuzohet nga presidentët e mëvonshëm dhe fatkeqësisht do të njollosë reputacionin e tij”, tha Gov. Jared Polis shkroi për Biden në platformën e mediave sociale X.

“Kur të bëheni President, roli juaj është Pater familias e kombit,” vazhdoi guvernatori, duke iu referuar presidentit që thirri atësinë në shpjegimin e vendimit të tij. “Hunter solli telashet ligjore me të cilat u përball, dhe mund të simpatizohet me betejat e tij, duke pranuar gjithashtu se askush nuk është mbi ligjin, as presidenti dhe jo djali i presidentit.”

Rep. Greg Stanton, D-Ariz., tha në X: “Kjo nuk ishte një ndjekje e motivuar politikisht. Hunter kreu krime dhe u dënua nga një juri e bashkëqytetarëve të tij.”

Senatori  i Kolorados. Michael Bennet tha se Biden “vënë interesin personal përpara detyrës” me një vendim që “gërryen më tej besimin e amerikanëve se sistemi i drejtësisë është i drejtë dhe i barabartë për të gjithë”. Senatori i Miçiganit. Gary Peters tha se falja ishte “një përdorim i pahijshëm i pushtetit” që gërryen besimin në qeveri dhe “i inkurajon të tjerët të përkulin drejtësinë për t’iu përshtatur interesave të tyre”.

Zonja e Parë Jill Biden tha të hënën nga Shtëpia e Bardhë, “Sigurisht që unë mbështes faljen e djalit tim”.

Demokratët tashmë po përballen me perspektivat e një trifekti republikan në Uashington, me votuesit që e kthejnë Trumpin në Shtëpinë e Bardhë dhe i japin republikanëve kontrollin e Dhomës dhe Senatit. Një pjesë e argumentit të tyre kundër Trump dhe udhëheqësve republikanë pritet të jetë se presidenti i zgjedhur po shkel normat me fjalimet e tij për të marrë hakmarrje ndaj armiqve të tij.

Përpara se të mundte Zëvendës Presidentin Kamala Harris, Trump u përball me problemet e tij ligjore, duke përfshirë dy raste që buruan nga përpjekjet e tij për të përmbysur humbjen e tij ndaj Joe Biden në zgjedhjet presidenciale të vitit 2020. Këto raste, duke përfshirë dënimin e Trump pasi u dënua për akuzat e mashtrimit të biznesit të shtetit të Nju Jorkut, ose janë hedhur poshtë ose janë shtyrë pafundësisht që nga fitorja e Trump në nëntor. 5, duke i detyruar demokratët të rikalibrojnë qasjen e tyre ndaj presidentit të zgjedhur. Falja e presidentit erdhi disa javë përpara se Hunter Biden të merrte dënimin e tij pas dënimit të tij në gjyq për rastin e armës dhe pranimit të fajit për akuzat tatimore. Ai mbylli një sagë ligjore të gjatë për Bidenin më të ri, i cili zbuloi se ishte nën hetim federal në dhjetor 2020 – një muaj pas fitores së babait të tij në 2020.

Falja gjithëpërfshirëse

Falja gjithëpërfshirëse mbulon jo vetëm shkeljet e armëve dhe taksave kundër Bidenit më të ri, por edhe çdo “vepër tjetër kundër Shteteve të Bashkuara që ai ka kryer ose mund të ketë kryer ose marrë pjesë gjatë periudhës nga 1 janari 2014 deri më 1 dhjetor. , 2024.”

Hunter Biden u dënua në qershor në gjykatën federale të Delaware për tre krime për blerjen e një arme në vitin 2018, kur prokurorët thanë se ai gënjeu në një formë federale duke pretenduar se nuk përdorte ilegalisht ose ishte i varur nga droga. Ai ishte vendosur të dilte në gjyq në shtator në një rast në Kaliforni, duke e akuzuar atë për dështimin për të paguar të paktën 1.4 milionë dollarë taksa. Por ai pranoi të deklarohej fajtor për akuza për kundërvajtje dhe krime në një veprim të befasishëm disa orë pasi u vendos të fillonte përzgjedhja e jurisë.

Republikanët: hetimi i senatit do të vazhdojë

“Këto janë pyetjet që meritojnë vëmendjen tonë të plotë. Le të qëndrojmë të përqendruar në atë që ka vërtet rëndësi”, tha LaLota, një anëtar i Komitetit të Sigurisë Kombëtare të Dhomës së Përfaqësuesve.

Ligjvënësit e Dhomës së Përfaqësuesve mund të vendosin gjithashtu të vazhdojnë të ndjekin dëshminë nga dy avokatë të Departamentit të Drejtësisë për një çështje penale kundër Hunter Biden. Komiteti ngriti një padi që kërkon të detyrojë pajtueshmërinë me fletëthirrjet e kongresit.

Në një shembull, republikanët akuzuan Presidentin Biden për përfshirje në një skemë ryshfeti që përfshin kompaninë ukrainase të energjisë, Burisma Holdings, në të kaluarën. Por një burim konfidencial i FBI-së u akuzua për fabrikimin e skemës së ryshfetit, në një çështje të ngritur nga Weiss.

Gjatë një seance dëgjimore të Kongresit të vitit 2023, një dëshmitar i thirrur nga republikanët, studiuesi ligjor Jonathan Turley, tha se nuk besonte se provat aktuale do të mbështesin artikujt e fajësimit kundër Presidentit Biden.

Dhjetorin e kaluar, republikanët e Dhomës së Përfaqësuesve thanë se do të fillonin përbuzjen e procedurave të Kongresit kundër Bidenit më të ri, pasi ai nuk u paraqit për një depozitë me dyer të mbyllura. Ndërkohë, djali i presidentit udhëtoi për në Capitol Hill dhe sfidoi ligjvënësit për të mbajtur një seancë publike.

Jack Goldsmith, një profesor në Shkollën Juridike të Harvardit dhe një ish-asistent prokuror i përgjithshëm për Zyrën e Këshillit Ligjor të Departamentit të Drejtësisë, vuri në dukje se falja do të mbulonte “aktivitetet Burisma” të Hunter Biden, duke iu referuar kompanisë ukrainase të energjisë.

“Pavarësisht nëse ka pasur apo jo kriminalitet, mund të ketë pasur një hetim nga administrata e ardhshme e Trump,” postoi Goldsmith në mediat sociale. “Kjo është jashtë tryezës tani (siç është pretendimi i Amendamentit të 5-të të Hunter para hetuesve të kongresit).

Takimi u zhvillua gjatë një darke të organizuar nga “Albanian Boston Community Center” dhe “Çunat e Bostonit” në Peabody MA, ku kongresmeni Moulton për të nderuar ditë e pavarësisë së Shqipërisë ishte bashkuar me shqiptarët!

Gjatë këtij eventi, organizatorët nderuan VATRËN e Bostonit për punën e saj të palodhur në forcimin e bashkëpunimit për çështjen shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Mirënjohjen e veçantë për këtë kontribut, kryetarit të VATRËS në Boston, z. Mentor Maksutaj, ia dorëzoi kongresmenit z.Seth Moulton.

Në këtë event morën pjesë mbi 450 shqiptarë nga komuniteti ynë në Boston, të cilët së bashku festuan Ditën e Pavarësisë!

Edhe pse u përkisnin besimeve të ndryshme fetare dhe shërbenin në shtete të kundërvëna e të armiqësuara, Brunët dhe Sinan pasha ruanin lidhjet farefisnore, ruanin njëri-tjetrin. Disa nga Brunët kryenin shërbimet e tyre për shtetet krishtere, duke qëndruar në Stamboll, duke mbajtur kontakte me Sinan pashën dhe me shqiptarë të tjerë të fuqishëm në administratën osmane.

Milazim KRASNIQI/ Prishtinë  

 “Agjentë perandorakë” i Noel Malkolmit, sipas autorit është mikrohistori, por për ne shqiptarët është një makrohistori, kundër makroamnezionit tonë kronik. Ky studim filigranik i Malkolmit ndjek fatet e familje shqiptare nga Ulqini, familjes Bruni, (në relacion me të edhe të familjes Bruti), që përgjatë shekullit XVI do të jenë të mpleksura në shumë ngjarje dhe në shumë vende, që nga Venediku, Vatikani, Spanja, Austria, Hungaria, Moldavia, Perandoria Osmane. Pjesëtarë të kësaj familjeje ulqinake e shqiptare, që ishin shtetas të Venedikut, do të luanin role të ndieshme në ngjarje të mëdha të asaj kohe, si Kuvendi i Trentit, Beteja e Lepantit, armëpushimi spanjollo-osman, traktati osmano-polak, pushteti moldav, etj. Celësi për ta kuptuar rolin që u ishte rezervuar Brunëve, sipas zbulimit që ka bërë Malkolmi, është fascinues: ndonëse ata ishin të krishterë dhe në shërbim të Venedikut, Spanjës a Vatikanit, përparësia e tyre ishte “për faktin se ata ishin të afërm të njërit prej vezirëve më të fuqishëm të qeverisë osmane.” Brunënt ishin kusherinj të Sinan pashës nga Topojani, njëri nga vezirët më të fuqishëm të Shtetit Osman. Edhe pse u përkisnin besimeve të ndryshme fetare dhe shërbenin në shtete të kundërvëna e të armiqësuara, Brunët dhe Sinan pasha ruanin lidhjet farefisnore, ruanin njëri-tjetrin. Disa nga Brunët kryenin shërbimet e tyre për shtetet krishtere, duke qëndruar në Stamboll, duke mbajtur kontakte me Sinan pashën dhe me shqiptarë të tjerë të fuqishëm në administratën osmane. Nga ana tjetër, traktati i famshëm i Antonio Brunit, tregonte gjithë kujdesin që të mos nxitej nga shtetet e krishtera rebelim në viset shqiptare, që do ta dëmtonte popullsinë shqiptare. “Brunët dhe Brutët ishin amfibë të mirëfilltë gjuhësorë dhe kulturorë. Dhe kjo siç do të shohim, ishte qenësore për suksesin e tyre në botën e paanë mesdhetare”, konkludon Malkolmi.   

Nga studimi i Malkolmit unë nxjerrë një përfundim, të cilin më parë nuk e kisha përfytyruar: sinteza e kombit shqiptar, si komb unik, që kishte dy besime të mëdha fetare, Islamin dhe Krishterimin, paskësh filluar të ngjizej në shekullin XVI, pikërisht nga raportet ndërmjet shqiptarëve që shërbenin në Shtetin Osman dhe të atyre që shërbenin për shtetet e krishtera, Venedikun, Vatikanin e Spanjën. Duke qenë lidhjet e gjakut mes shqiptarësh të forta, ato përballuan presionet që vinin nga ndarjet në besime fetare dhe në shtete të armiqësuara. Pra, uniteti i familjes shqiptare paskësh triumfuar mbi dasitë fetare, shtetërore e madje edhe mbi ato gjeopolitike. 

Sipas narracionit të Noel Malkolmit, ruajtja e këtyre lidhjeve kaq të forta ka qenë e ndihmuar edhe nga fakti që Perandoria Osmane nuk e nxiste konvertimin: “Në rrethana normale, megjithatë, regjimi Osman nuk bëri përçapje për t’i detyruar nënshtetasit e tij jomyslimanë të konvertoheshin në islam, si Kisha Ortodokse, ashtu edhe ajo Katolike romane e vazhduan veprimtarinë e tyre në territorin osman. Kjo ishte pjesërisht për shkak të parimeve tradicionale islame lidhur me “njerëzit e librit” (një kategori që përfshinte të gjithë të krishterët dhe hebrenjtë) dhe sërish për shkak se të ardhurat publike do të binin në qoftë se reshte së paguari taksa mbi jomyslimanët.” (f.33.) 

Mirëpo, rivalitetet dhe konfrontimet ndërmjet shteteve të krishtera në njërën anë dhe të Shtetin Osman, në anën tjetër, ishin shumë të ashpra, sikundër që edhe rivalitetet ndërmjet vetë shteteve të krishtera ishin shumë herë tinëzare dhe madje të ashpra. Me një fjalë, bota mesdhetare e shekullit të XVI, ishte shumë e dhunshme, me rregulla loje që bëheshin ad hoc dhe që prisheshin që në rastin e parë. Veçmas luftërat detare ishin pothuajse të pandërprera, me stimulimin e kusarëve dhe piratëve, po edhe të aleancave tinëzare të shteteve. Pra, në këtë botë të dhunshme dhe me armiqësi nivelesh të shumta, pjesëtarët e familjes shqiptare Bruni, ia dilnin të kishin ndikime dhe të kalonin edhe barrierat më të forta, sepse në anën tjetër, në Shtetin Osman, ata kishin kontakte e mbrojtje nga pushetarë që ishin farefis i tyre. 

Në tërë këtë sfond  të ngatërruar, sensi që kishin për realitetin shqiptarët si Brunët, ishte më pragmatik se sa i të tjerëve, që dinin të bënin plane jorealiste në raport me shtetin osman. Malkolm konkuludon: ‘ feja pati rëndësi në një nivel të thellë, çka duhet të ndihmojë për të shpjeguar përse asnjëri prej tyre nuk u bë musliman. Por në shumicën e rasteve nuk ishte feja ajo që drejtoi jetën e tyre dhe as ajo që i ndaloi disa syresh të forconin lidhjen me një kusheri të fuqishëm që ishte konvertuar në musliman. Ndërsa, fakti që ata ishin katolikë të ardhur nga njëra prej zonave të kufi të krishterimit mund të ketë forcuar ndjenjën e tyre të katolicizmit, fakti që ata ishin shqiptarë, të lidhur me anë të gjuhës gjakut dhe historisë me nënshtetas osmanë dhe territorin Osman, u dha atyre aftësinë t’i shikonin gjërat nga një këndveshtrim që ngjasonte më shumë me atë osman. Teksa papët dhe mbretërit bënin plane gjithnjë e më jorealiste për mposhtjen e Sulltanit dhe ngadhënjimin e krishterimit, puna e përditshme e bashkëveprimit me botën osmane varej, në realitet, nga njerëz të tillë si këta.” (f.405) 

Pozicioni i tillë i Brunëve, ka pasur vazhdimësi edhe në shekujt që pasuan, duke përfshirë madje edhe shekullin XIX, kur u konstituua dhe u konsolidua lëvizja shqiptare e kombfromimit dhe e ndërtimit të shtet-kombit shqiptar. Edhe ajo lëvizje e madhe ideologjike, kulturore, politike e ushtarake ishte brenda atij sfondi, që e skicuan Brunët në shekullin XVI, pra, të jesh me Evropën por pa qenë në armiqësi të domosdoshme me Shtetin Osman. Armiqësia  “instiktive” ndaj shtetit Osman dhe trashëgimisë shqiptare brenda atij shteti, u patentua më vonë. Ajo u patentua dhe u farkua si pasojë e infliltrimit të elementeve të ideologjisë së pansllavizmit në ideologjinë dhe në mendimin politik, historiografik e kulturor shqiptar. Sigurisht kjo ka ndikuar edhe që të thellohet amnezioni ynë ndaj të kaluarës, injorimi i figurave, familjeve dhe kontributeve signifikante të tyre në të kalaurën, në raportet ndërmjet Evropës dhe Shtetit Osman.  Kjo është motivuar gjoja në emër të vesternizimit, ndërsa në fakt kjo ka ndodhë nën influencën e pansllavizmit.  Prandaj, leximi i vëmendshëm i kësaj historie për familjen katolike Bruni, relacionet e saj me Sinan pashën dhe me shqiptarë të tjerë muslimanë dhe kontibutet e tyre të përbashkëta në relacionet ndërmjet Evropës dhe Shtetit Osman, na ndihmon në kthjellimin e përfytyrimeve për të kaluarën tonë. Studimi “Agjentë perandorakë” i Noel Malkolmit, në këtë konstekst, më duket si guri i parë kilometrikë, me të cilin fillon të markohet një rrugë e gjatë në hapësirat e një historie të shpërbërë, por e cila ende mund të ribëhet në kujtesë.    

Titulli i librit, “Agjentë perandorakë”, përveç që shenjon aktivitetet bazike të familjeve shqiptare Bruni e Bruti,  më duket se mund të lexohet edhe si metaforë, sipas  të cilës jo vetëm Brunët, Brutët e Topojanët, por vetë shqiptarët kanë qenë agjentë ndërmjet perandorive të mëdha, u kanë shërbyer atyre, kanë marrë prej tyre, kanë pësuar prej tyre dhe kanë mbijtuar falë dinamizmit dhe vlerave të veta, familjare, gjuhësore e kulturore. Natyrisht, duke paguar çmim të lartë në këtë rol tragjik, siç është edhe rasti që paraqet Malkomi, të luftës së gjatë habsburge-osmane austriake, ku shqiptarët ishin në të dyja anët e frontit.   

Mesazhi i titullit dhe i vetë librit “Agjentë perandorakë’, mund të lexohet edhe përtej metaforës: edhe në shekullin XXI, ne shqiptarët jemi një komb unik ndërmjet dy perandorive të mëdha, që ideologjikisht mund të shprehen si gjendje ndërmjet atlantizmit dhe pansllavizmit. Zgjedhja e tashme është e qartë, koncensuale, pra, si komb në tërë hapësirat jemi vetëm në anën e atlantizmit. Por, kjo mund të ndryshojë, nëse në të ardhmen, nga ndonjë përmbysje gjeopolitike e gjeostrategjike, ndryshojnë raportet ndërmjet SHBA dhe Rusisë, në favor të Rusisë. Në atë rast, sërish mund të gjendemi siç u gjendëm pas Luftës së Dytë Botërore, në variantin më tragjik, nën darat e pansllavizmit. Ose si në shekullin e Brunëve, vetëm si “agjentë perandorakë”, në një rast pak më shpresëdhënës, se sa vetëm nën darat e e pansllavizmit. 

Aleksandër Çipa/

Sulmi mbi objektet që lidhen me shërbesat jetike ndaj popullatës, përherë ka kuptim terrorist. Është vepër e tillë. Në kësi rastesh reagimet duhen unike, të përbashkuar për të denoncuar dhe për të zbuluar të vërtetën dhe autorësinë. Reagimet e diplomacisë perëndimore në Kosovë, për këtë rast, në ujësjellësin e Zubin Potok nuk kanë krahasim me reagimet e shqiptarëve dhe politikanëve tanë. Sepse kultura e tyre, pra e politikanëve tanë, në raportet me të keqen është e molepsur, për të mos thënë diçka tjetër. Terroristët në zonën veriore të Kosovës janë hise e një strategjie lehtësisht të nënkuptueshme dhe të lexueshme.

Kosova shtetërore po dëshmon seriozitet dhe kapacitet funksional, si për përballimin e pasojës në mënyrë të shpejtë, ashtu edhe për zbulimin dhe kapjen e autorëve.

Në këtë rast, vlen të thuhet se risku dhe keqbërja nuk është e nevojshme të përdoren për të shtuar diversitet apo kundërshti politike, por të bëhen shtytuese për një funksionim më solidar dhe matanë përdorimeve politike. Fushata elektorale në Kosovë duhet të evitojë në çdo mënyrë shkase apo provokime si hise shtesë e çështjes që mban hapur Serbia. Kosovës i nevoitet edhe dëshmia funksionuese si shtet, në çdo ditë edhe demokracia si proces në maturim të shtueshëm, vijimësisht.

Kriledjan ÇIPA/

Njohja apo informacioni që kemi mbi jetën dhe veprën e figurave të ndryshme të historisë sonë kombëtare, në shumë raste është edhe falë përshkrimeve dhe episodeve të ndryshme që gjejmë tek botimet e studiuesve apo udhëtarëve të huaj, të cilët kanë vizituar vendin tonë në shek. XIX-XX. Shpesh udhëtarët apo personalitetet e huaja, një pjesë të mirë të informacionit profesional mbi historinë apo aspekte të ndryshme të Shqipërisë, i merrnin nga intelektualët vendas. Një metodologji të tillë ka ndjekur edhe botanisti italian Antonio Baldacci, i cili eksploroi për një kohë të gjatë vendin tonë, duke patur si bazë kryesore qytetin e Vlorës.

Baldacci, krahas studimeve dedikuar natyrës së vendit tonë, gjatë fundit të shek. XIX dhe fillimit të atij XX ka botuar informacione të pasura me karakter arkeologjik e etnografik. Krahas veprës së tij të famshme “Iitinerari Albanesi”, ai ka shkruar dhe një sërë artikujsh në shtypin e kohës, si dhe studime në formën e artikujve shkencor. Me rëndësi të veçantë është artikulli dedikuar zbarkimit të Jul Çezarit në brigjet e Himarës në këmbët e maleve Keraune (Vetëtimës) në vitin 48 p.Kr, në kuadër të Luftës Civile kundër Gnei Pompeut. Artikulli i botuar në vitin 1917 mban titullin “Divigazioni intorno alla regione di sbarco di Giulio Cezare nell’Acroceraunia, Rivista Marittima, 1917, f. 191-216”. Në këtë artikull ai trajton anën historike, arkeologjike, topografike dhe toponimike të kësaj ngjarjeje historike me rëndësi botërore, e cila zhvillohet edhe në brigjet e Himarës, në zonën e Palasës dhe Dhërmiut.

Ndër toponimitë antike të zonës, ai trajton edhe ngjashmërin e emrit antik të fisit Germini të përmendur në ditarin e Çezarit si terra Germiniorum, me atë aktual të fshatit Dhërmi. Si një argument më shumë në këtë studim etimologjik të emrit antik, ai sjell një studim të Profesor Jani Mingës nga Vlora. Sipas Prof Mingës, emri Dhërmi ka lidhje me emrin antik Germini të përmendur nga Çezari. Sipas tij, rrënja e fjalës është dërmë, që do të thotë terren i pjerrët dhe lidhet me topografinë e fshatit Dhërmi. Gjithashtu, si derivat ai shikon edhe fjalët dërmonj e gërmonj ose edhe gërmadhë. Në këtë mënyrë, rrënjën e emrit antik Prof Minga përpiqet ta gjej tek gjuha shqipe.

Se sa i saktë është nga pikpamja etimologjike studimi i Profesor Jani Mingës, këtë ngelet ta vlerësojnë gjuhëtarët dhe specialistët e fushës, duke marrë parasysh se shkenca e gjuhësisë ishte në embrionet e veta në kohën kur është shkruajtur artikulli i Antonio Baldacci-t.

Ajo që ka rëndësi dhe që bën përshtypje, është dimensioni i panjohur i aktivitetit të patriotëve si Jani Minga. Ai nuk ishte vetëm një mësues i zellshëm dhe përhapës i gjuhës shqipe, por një njohës dhe studiues i saj. Ai nuk ishte vetëm një aktivist, i cili kontribuoi për shpalljen e pavarësisë së shtetit Shqiptar dhe protagonist i shumë ngjarjeve me rëndësi historike përpara e pas saj, por gjithashtu, ishte intelektual i angazhuar me lidhje dhe mardhënie me personalitete të huaj, që e njohën Shqipërinë dhe botuan vepra të shumta rreth saj. Minga, u përpoq të tregojë faktet e historisë tonë, parë nga këndvështrimi i intelektualit vendas, dhe me sa duket zëri i tij pati jehonë. Në këtë këndvështrim, këtë dialog të shkurtër etimologjik midis Jani Mingës dhe Antonio Baldacci-t mendova ta bëj të njohur për lexuesin në këtë përvjetor pavarësie, për të treguar se patriotët tanë kanë një veprimtari me dimension shumë më të gjerë, nga ai që kemi njohur deri më sot. Detyra jonë është ta gjurmojmë, vlerësojmë, studiojmë, evidentojmë dhe promovojmë kontributin e patriotëve tanë në të gjitha dimensionet, si një shembull frymëzimi për ne dhe brezat e ardhshëm.