Bujar Leskaj/

Sot, 15 janar, mbushen 27 vjet që kur forcat policore, ushtarake dhe paramilitare serbe kryen njërën nga masakrat më të dhimbshme kundër popullit të Kosovës dhe njerëzimit në Reçak.

Historia e Kosovës së pavarur nuk mund të shkruhet pa Reçakun, ashtu si nuk mund të shkruhet pa Prekazin, Gjakovën e shumë fshatra e qytete të tjera të Kosovës, të cilat njohën mbi 400 masakra, qindra mijëra të vrarë, të plagosur, të dhunuar e të dëbuar nga trojet e tyre gjatë viteve 1998 dhe 1999.

Masakra e Reçakut ishte ngjarja ku bota përfundimisht pa dhe kuptoi fytyrën e regjimit të Millosheviçit, barbarinë dhe gjenocidin serb në Kosovë.

Ishte masakra, e cila detyroi botën perëndimore të përshpejtonte ndërhyrjen për t’i dhënë fund gjenocidit serb.

Në 15 Janar 1999, në Reçak u vranë e u masakruan 45 shqiptarë të pafajshëm e të paarmatosur.

Serbia në Kosovë ka kryer masakra të shumta gjatë viteve 1998 dhe 1999, por Masakra e Reçakut u dëshmua nga misioni i OSBE-së në Kosovë, i cili denoncoi se në Kosovë po ndodhte një krim kundër njerëzimit, gjë që shtyu bashkësinë ndërkombëtare të ndërmerrte misionin ushtarak, pas të cilit Kosova fitoi Pavarësinë.

Pikërisht për këtë i jemi e duhet t’i jemi përjetësisht mirënjohës aleatëve tanë, NATO-s dhe Perëndimit, të cili i përkasim.

Masakra e Reçakut dhe gjenocidi serb në Kosovë nuk duhen harruar, “…për hir të së ardhmes dhe Ballkanit të hapur…”, përndryshe Historia do të na gjykojë e dënojë!

Aq më tepër kur Beogradi nuk ka kërkuar asnjëherë ndjesë për gjenocidin ndaj shqiptarëve të Kosovës!

---

---

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 14 janar 2026

Gazeta zvicerane “La Tribune de Genève” ka botuar, me 21 dhjetor 1933, në faqen n°12, qëllimin e Mbretit Zog për Kosovën shprehur asokohe gjatë një fjalimi me rastin e Pavarësisë së Shqipërisë, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Synimet shqiptare ndaj Kosovës

Romë, 20. — “Giornale d’Italia” mëson nga Tirana se mbreti Zog ka mbajtur së fundmi një fjalim me rastin e festës së pavarësisë shqiptare, në prani të përfaqësuesve të Kosovës dhe të rajoneve të tjera të nënshtruara ndaj Jugosllavisë, të cilët dëshironin të dëshmonin edhe një herë lidhjen e tyre me mëmëdheun.

Mbreti kujtoi se, duke pranuar kurorën e Skënderbeut, do të kishte dashur të merrte titullin mbret i shqiptarëve dhe jo atë të mbretit të Shqipërisë, duke dashur kështu të pohonte se ndihej babai i të gjithë shqiptarëve që jetojnë brenda dhe përtej kufirit. Ai i inkurajoi irredentistët të kenë besim në fatet e atdheut, duke shtuar se ai vetë, qeveria dhe të gjithë patriotët shqiptarë nuk do të kursejnë asnjë përpjekje për të realizuar dëshirën e madhe të Shqipërisë : aneksimin e Kosovës, pa të cilën Shqipëria nuk është veçse një trup i gjymtuar, një trup pa krahë.

Prof. Gjon Frani Ivezaj/

Gjergj Kastrioti -Skënderbeu zë një vend të veçantë në historinë e Evropës së shekullit XV jo vetëm si udhëheqës ushtarak i rezistencës shqiptare kundër Perandorisë Osmane, por edhe si një figurë e dokumentuar gjerësisht në arkivat më të rëndësishme shtetërore dhe kishtare të kontinentit. Marrëdhëniet e tij me Republikën e Venedikut përbëjnë një nga kapitujt më kompleksë të diplomacisë së kohës, të dëshmuara në mënyrë të drejtpërdrejtë nga dokumente autentike të Arkivit Apostolik të Vatikanit dhe Arkivit të Shtetit të Venedikut, si dhe nga burime të njohura historike evropiane dhe botërore.

Dokumentacioni venedikas i shekullit XV tregon se Republika e Venedikut e konsideronte Shqipërinë një hapësirë strategjike të domosdoshme për mbrojtjen e interesave të saj tregtare në Adriatik. Kjo e vendosi shpesh Venedikun përballë ambicieve politike dhe ushtarake të Skënderbeut, i cili synonte forcimin e sovranitetit të Lidhjes së Lezhës dhe mbrojtjen e territoreve shqiptare. Tensionet mes palëve kulmuan gjatë viteve 1447–1448, kur çështja e Dagnumit dhe Drishtit u shndërrua në konflikt të hapur. Vendimet e Senatit venedikas të asaj kohe pasqyrojnë shqetësimin e Republikës për veprimet e Skënderbeut dhe për ndikimin e tyre në stabilitetin bregdetar.
Archivio di Stato di Venezia, Senato, Deliberazioni, Terra, reg. 3, f. 112r–113v, 28 luglio 1447.

Paqja e arritur më 4 tetor 1448 përfaqëson një kompromis tipik të diplomacisë mesjetare. Aktet zyrtare venedikase dëshmojnë se Skënderbeu pranoi të hiqte dorë nga disa pretendime territoriale, ndërsa Republika e Venedikut u angazhua t’i paguante atij një pension vjetor dhe t’i siguronte privilegje tregtare, të cilat ishin jetike për mbështetjen ekonomike të rezistencës shqiptare.
Archivio di Stato di Venezia, Senato, Deliberazioni, Terra, reg. 4, f. 67r–69v, 4 ottobre 1448.

Në këtë marrëdhënie komplekse, Selia e Shenjtë luajti një rol ndërmjetësues dhe strategjik. Arkivi Apostolik i Vatikanit ruan një numër të madh dokumentesh që dëshmojnë vëmendjen e veçantë të papëve ndaj Skënderbeut dhe përpjekjet e tyre për ta ruajtur atë si aleat të botës së krishterë. Në regjistrat zyrtarë papnorë, Skënderbeu përmendet si princ i krishterë dhe mbrojtës i kufijve të Evropës përballë osmanëve.
Archivio Apostolico Vaticano, Registra Vaticana, Reg. Vat. 418, f. 55r–56v, 1451.

Gjatë pontifikatit të Papa Kalistit III, marrëdhëniet me Skënderbeun marrin një karakter edhe më të theksuar politik dhe fetar. Në një letër të vitit 1457, Papa e cilëson Skënderbeun “athleta Christi” dhe i bën thirrje të vazhdojë rezistencën, duke theksuar rëndësinë e ruajtjes së marrëdhënieve të qëndrueshme me fuqitë italiane, përfshirë Venedikun.
Archivio Apostolico Vaticano, Registra Vaticana, Reg. Vat. 473, f. 198r–199v, 17 septembris 1457.

Burime shumë të njohura akademikisht janë botimet monumentale të historianit Augustin Theiner, i cili publikoi dokumente autentike të Arkivit të Vatikanit në veprën e tij themelore për historinë e Ballkanit. Në këto dokumente, Skënderbeu shfaqet si një figurë qendrore e politikës papnore në rajon dhe si faktor kyç në marrëdhëniet midis Selisë së Shenjtë dhe Republikës së Venedikut.
A. Theiner, Vetera Monumenta Slavorum Meridionalium Historiam Illustrantia, Roma, 1863–1875, vol. I, doc. 312–315.

Papa Piu II, një nga papët më të kulturuar të shekullit XV, i kushtoi vëmendje të veçantë çështjes shqiptare. Në një letër të datës 29 qershor 1460, ai e përshkruan Skënderbeun si një nga udhëheqësit më të aftë të rezistencës antiosmane dhe thekson domosdoshmërinë e bashkëpunimit me shtetet italiane, veçanërisht me Venedikun.
Archivio Apostolico Vaticano, Registra Vaticana, Reg. Vat. 516, f. 72r–73v, 29 iunii 1460.

Mbështetja e Vatikanit nuk ishte vetëm morale. Në fondet financiare të Selisë së Shenjtë ruhen mandate që dëshmojnë ndihma konkrete monetare për Skënderbeun, veçanërisht në vitet e fundit të jetës së tij, kur presioni osman ishte në kulmin e vet.
Archivio Apostolico Vaticano, Camera Apostolica, Mandati Camerali, vol. 12, f. 41r–42v, 1466.

Këto burime arkivore plotësohen nga kronikat dhe veprat humaniste të kohës. Marin Barleti, dëshmitari më i njohur i epokës, përshkruan marrëdhëniet e Skënderbeut me Venedikun si një raport të ndërtuar mbi interesa të ndërsjella, ku aleanca dhe tensioni bashkëjetonin vazhdimisht.
Marinus Barletius, Historia de vita et gestis Scanderbegi, Roma, 1508.

Dokumente nga Mbretëria e Napolit dhe nga kancelaritë italiane e vendosin Skënderbeun në qendër të një rrjeti të gjerë diplomatik mesdhetar, duke treguar se çështja shqiptare ishte pjesë e politikës së madhe evropiane të shekullit XV.
Archivio di Stato di Napoli, Cancelleria Aragonese, reg. 18, f. 94r–96v, 1461.

Në përfundim, dokumentet e Arkivit Apostolik të Vatikanit, aktet zyrtare të Republikës së Venedikut dhe burimet historike botërore dëshmojnë qartë se marrëdhëniet e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut me Venedikun ishin të ndërlikuara, por thelbësore për fatin e rezistencës shqiptare dhe për ekuilibrat politikë të Evropës së shekullit XV. Skënderbeu del nga këto burime jo vetëm si hero kombëtar, por si një figurë ndërkombëtare e respektuar, e pranishme në kancelaritë më të larta të kohës. Ky dokumentacion arkivor e vendos historinë shqiptare në zemër të historisë evropiane dhe dëshmon se Shqipëria e shekullit XV ishte një faktor aktiv dhe i rëndësishëm në politikën e kontinentit.

Ishte 8 maj 1965, më shumë se një vit pas vrasjes së John F. Kennedy-t, Dwight D. Eisenhower bëri diçka që sot duket thuajse e paimagjinueshme. Ai ishte 74 vjeç, i sëmurë dhe po merrte veten pas infarktit të tretë. Kishte këshilla të qarta mjekësore për të mos udhëtuar. Por, gjithsesi ai vendosi që të shkonte në Boston, në ceremoninë e hedhjes së themeleve të Bibliotekës Kennedy.

Në krah të Jacqueline Kennedy-t, ish-presidenti republikan iu drejtua publikut me disa fjalë që tronditën sallën. Ai foli për guximin e Kennedy-t dhe për përunjësinë e tij. Në një Amerikë ende të përçarë nga politika, Eisenhower foli për karakterin, jo për pushtetin.

“Presidenti Kennedy kishte armën më të fuqishme të çdo fushate politike, kishte Jacqueline Kennedy-n në krah. Por mbi të gjitha, ai kishte një cilësi që unë e admirova thellësisht në bisedat tona të shumta, guximin për të pranuar diçka që nuk e dinte dhe urtësinë për të kërkuar këshilla.”

Momentin e bëri edhe më prekës fakti që Eisenhower zbuloi se kishte ruajtur çdo letër që JFK i kishte shkruar, në një koleksion private që ai e quante “Letrat e një Luani të Ri”. Atë ditë, ai ia dhuroi ato Bibliotekës Kennedy. Ai tha se donte që historia ta dinte se miqësia e tyre kishte qenë e vërtetë dhe se politika nuk i kishte ndarë aty ku kishte më shumë rëndësi.

Jacqueline Kennedy ia shtrëngoi dorën Eisenhower-it dhe pëshpëriti disa fjalë që disa persona pranë saj i dëgjuan: “Ai ju quante Ylli i tij Polar, Gjeneral. Kurrë nuk pushoi së kërkuari udhëzimin tuaj.”

Zëri i Eisenhower-it u drodh kur u përgjigj: “Dhe unë kurrë nuk reshta së besuari tek ai.” Aty ishin dy njerëz nga botë të ndryshme, një Zonjë e Parë e ve dhe një gjeneral republikan në pension. Kjo ngjarje është pasqyrim domethënës i asaj se çfarë politika mund të jetë dhe asaj se çfarë politika nuk është më sot.

Dy njerëz nga kampe të ndryshme politike, por të bashkuar nën misionin sublim për t’i shërbyer vendit. Dy njerëz që besonin se respekti dhe ndjesia e shërbimit ndaj kombit është më e madh se egoja personale. Sot kur politika është një sport sharjesh, përjashtimesh dhe denigrimesh, ky moment na kujton se demokracia mbijeton vetëm kur kundërshtari respektohet. Sepse karakteri vlen më shumë se fitorja.

Pikërisht kjo mungon në politikën shqiptare. Në Shqipëri, politika është kthyer prej dekadash në një luftë për asgjësimin e kundërshtarit. Jo debat idesh, por delegjitimim personal. Jo përballje vizionesh, por etiketim. Kundërshtari nuk shihet më si alternativë, por si armik. Kjo ka prodhuar një klasë politike që ka humbur ndjeshmërinë ndaj shtetit, institucioneve dhe qytetarit.

Ne kemi ndërtuar një kulturë ku të pranosh se nuk di diçka shihet si dobësi. Të kërkosh këshillë, si paaftësi. Të respektosh kundërshtarin, si tradhti. Pikërisht e kundërta e asaj që prodhon shtet dhe stabilitet.

Shqipëria ka nevojë jo thjesht për njerëz me ambicie, por për njerëz me karakter. Pushteti nuk fitohet për të poshtëruar tjetrin, por për ti shërbyer kombit. Shteti ndërtohet jo mbi arrogancën, por mbi dijen. Kundërshtari politik është bashkëpërgjegjës për fatin e vendit, jo objektiv për t’u shkatërruar.

Historia e Eisenhower-it dhe Kennedy-t, na rikujton një të vërtetë të madhe. Politika ndahet nga karakteri vetëm përkohësisht. Historia i gjykon gjithmonë të dyja bashkë. Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për një politikë që fiton zgjedhje, por për një politikë që ndërton shtet. Dhe kjo është Shqipëria për të cilën ia vlen që të luftosh.

Dr. Evarist Beqiri

 

Prof.Muhamed Mufaku/

Këto ditë po bëhën përgatitjet për shenimin e 200 vjetorit të Betejës së madhe detare në Gjirin e Navarinos (tani Pilos ) në bregun perëndimor të Peloponesë midis flotës osmane dhe asaj evropiane(franceze,britanik dhee ruse) më 20 tetor 1827,gjë që hapi derën për pavarësinë e Greqisë më 1832.Në kuadër kësaj flote u veçua ajo egjiptiane pasi që sultani osman e thirri për ndihme valin e Egjiptit Mehmet Ali pashë Kavala,i cili u njoh prej shqiptarëve  si Mehmet Ali pashë Misiri pasi u bë vali i Egjiptit  më 1805 në saj të forcave shqiptare që ishin nën komandit e tij.Ç’ është e vërteta, Mehmet Ali pasha, i ardhur nga Kavala më 1801 me njohuri evropiane të asaj kohe,arriti së shpejti ta ngrisë Egjiptin në një fuqi ekonomike,ushtarake dhe politike sa që vet sultani ia kërkoi ndihmën për asgjësimin e  levizjes-principatës  vahabiste në Arabi gjatë  1808-1818 .

Më vonë,me shpërthimin e kryengitjes greke më 1821 u pa çartë dobësia e ushtrisë osmane,e cila pësoi shumë aq humbje sa që sultani osman u detyrua tia kërkojë Mehmet Ali pashës ndihmë me ushtri e me flotë që u dëshmuan që janë më moderne e më efektive se sa ajo e sultanit. Megjithatë,fuqitë e mëdha evropiane duke e parë pasojet e intervenimit të flotës egjiptiane vendosin ta shkatërrojnë këtë flotë në Betejën e Navarinos. Megjithëse sultani shpërbleu Mehmet Ali pashën me dy vilajete(Arabia e Kreta)duke zgjerar teritorin që e sundonte tani,por Mehmet Aliu vendosi tani  ta përfshijë Leventin nën pushtetin e tij. Kështu,më 2.11.1831 ushtria e Mehmet Aliut nën komandin e të birit Ibrahim pasha(1789-1848) fillo ofensivën duke shkatërrua ushtrin osmane në disa betejë,kurse në verë 1832 ai depërtoi thellë në Anatoli duke shkatërruar ushtrinë e fundit osmane në Betejën e Konjës më 21.12.1832 me çka rrugët për në Stamboll ishin të hapura. Kjo gjendje i alrmoi funqitë e mëdha evropiane që nuk ishin të gatshme ta pranojnë një fuqi vitale në vend të asaj osmane,ndaj ushtruan presion të madhe te sultani osman e të Mehmet Aliu që ta pranojnë një kompromis . Sipas kësaj kompromisi (Marrëveshja e Kutahjes më 14.5.1832) “shteti” i Mehmet Aliut përfshinte Egjiptin,Sudanin,Arabinë,Sirinë e madhe si dhe një pjesë të Anadolit (Krahina e Adanasë).

Ç është e vërteta,kjo marrëveshje ishte vetëm një pausë për sultanin që ta përgatisë përsëri ushtrinë e folotën e tij për një betejë vendimtare kundër Mehmet Ali pashës.Kështu,pas përgatetjeve disa vjeçare,ushtria osmane e nisi luftën kundër Mehmet Aliut në pranverë 1839,por ajo pësoi humbje të madhe në Nezip më 15.6.1839 .Si pasojë,Përandoria osmane humbi për një herë ushtrinë e sultanin Mahmuti II,gjë që e shtyjnë fuqitë e mëdha evropiane që ta ndërhyznë politikisht e ushtrakisht kundër Mehmet Ali pashës.Nën presion të madh Mehmet Ali pasha pranoi të tërrhiqet në Egjipt duke siguruar drejtën në sundim trashigues në familje,gjë që mbeti në fuqi deri më 1952.

Rreth këtij konflikti u botuan shumë sudime e monografi në gjuhë të ndryshme. Stërnipi i Mehmet Ali pashës e mbreti i Egjiptit Fuat I(1917-1936) u kujdes të botohen vepra burimore për ato ngjarje,kurse më 1945 u botua në Ankara librii i historianit turk Shinasi Altundag “Rebilimi i Mehmet pashë Kavalla: Çështja egjiptiane 1831-1841”,i cili u mbeshtet më shumë në dokumentet osmane. Ky libër u botua në arabisht më 2024 në saj të interesimit të vazhdueshëm për Mehmet Ali pashën dhe familjen e tij që sunduan Egjiptin gjatë 1805-1952. Libri në fjalë është përkthyer prej historianit egjiptian Mohammed A.Mohamed,i cili është aktiv në këtë fushë. 

Në saj të dokumenteve të ndryshme (osmane,evropiane dhe egjiptiane) në këtë libër del çartë një diferencim midis Mehmet Ali pashës(1769-1849) dhe djalit Ibrahim pasha(  1789-1848),komandanti ushtarak që i realizoi ato fiitore të mëdha kundër ushtrisë osmane gjatë viteve 1831-1839 . Në krahsim me të jatin,Ibrahim pasha erdhi në Egjipt si djali i ri dhe u rrit atje duke ushtruar funksione të ndryshme administrative e ushtarake,duke fituar njohje e përvojë të pasur me popullsinë e atij rajoni. Si pasojë,në bazë të këtyre dokumenteve vërehet një distancë midis Mehmet Ali pashës dhe të birit Ibrahim pasha .

Në saj të moshës dhe të karrjerës së gjatë si vali,Mehmet Ali pasha nuk ishte në gjendje të shkojë deri në fundt kundër sultanit osman,pra të shkëputet prej Perandorisl osmane ose të pranonte kërkesat e djalit që ta vazhdojë rrugën me ushtrinë ngadhënyese drej Stambollit në verë 1839. Në anën tjetër,Ibrahim pasha në saj të mishërimit të tij me popullsinë vendase shprehte në disa letra të drejtuara të jatit këmbëngulljen e tij për ndarje totale me  Përandorinë osmane pasi e kishte rrugën e hapur drejtë Stambollit në verë 1839,por duke shprehur çartë kufinjët e këtij “shteti” të ri që shtrihej prej Tunizisë deri në Irak e prej Anadolit e prej jug të Anadolit(Adanaja) deri në jug të Arabisë. Është për të shënuar se gjatë sundimit të Ibrahim pashës në Siri (1832—1840) u përdorën për herë të parë librat shkollor në arabishte të botuara në Kajro për shkollat fillore dhe të mesme,që mbanin një frymë të pavarur prej atij osman që funksiononte.

Është e vërtetë që Ibrahim pasha u detyrua të tërhiqet prej Sirisë në Egjipt më 1841,por reformat që u bënë gjatë “sundimit egjiptian”,e sidomos tolerenca ndaj të krishterëve dhe çifutëve, lanë gjurmë edhe pas kthimit të sundimit osman në Siri (1841-1918).

Vlen të  përmendet në fund se përkundër të tërheqjes se Ibrahim pashës me ushtrinë e vet (që kishte shumë shqiptarë) prej Siris deri në shkuert 1841,në qytete të ndryshme të  Sirisë (Homs,Hama,Halep etj.) mbeten qindra shqiptarë atje që ende veçohen në popullsinë siriane me një mbiemër të përbashkët (Arnaut),që vetvetiu ruajti vetdijën e origjinës shqiptare.