Analiza e rolit të presidentëve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në raport me Shqipërinë, Kosovën dhe shqiptarët në përgjithësi dëshmon një rrugëtim të gjatë historik, ku janë ndërthurur idealet e lirisë, interesat strategjike dhe vendimet politike me ndikim të thellë në zhvillimet ndërkombëtare.

Ky rol nuk ka qenë i njëjtë në çdo periudhë historike, pasi politika amerikane është formësuar nga rrethanat globale, ndryshimet në sistemin ndërkombëtar dhe sfidat e sigurisë në Evropën Juglindore. Megjithatë, në momente të caktuara vendimtare, Shtetet e Bashkuara kanë luajtur rol të rëndësishëm në mbështetjen e proceseve që lidhen me demokracinë, paqen dhe të drejtën e popujve për vetëvendosje.

Presidenti Woodrow Wilson përfaqëson një pikë simbolike në historinë e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane, pasi idealet e tij mbi të drejtën e popujve për vetëvendosje krijuan një frymë të re në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe u lidhën me aspiratat e shqiptarëve për ruajtjen e shtetit të tyre.

Gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë, politika amerikane ndaj Ballkanit u përcaktua kryesisht nga logjika e sigurisë globale dhe rivaliteti ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit. Megjithatë, zhvillimi i mëvonshëm i konceptit amerikan mbi të drejtat e njeriut dhe demokracinë krijoi bazën për një angazhim më të madh ndaj krizave që cenonin stabilitetin dhe liritë themelore.

Presidenti George H. W. Bush shënoi një paralajmërim të rëndësishëm politik ndaj politikave represive në Kosovë, duke e bërë të qartë se destabilizimi i rajonit nuk mund të injorohej pafundësisht.

Presidenti Bill Clinton udhëhoqi një nga vendimet më të rëndësishme në historinë moderne të Kosovës përmes angazhimit amerikan në ndërhyrjen e NATO-s në vitin 1999. Ky moment ndryshoi rrjedhën historike të Kosovës dhe krijoi kushtet për ndërtimin e një realiteti të ri politik.

Presidenti George W. Bush luajti një rol të rëndësishëm në procesin diplomatik që çoi drejt pavarësisë së Kosovës dhe njohjes së saj ndërkombëtare, ndërsa administratat pasuese vazhduan të mbështesin zhvillimin institucional dhe orientimin euroatlantik të Kosovës dhe Shqipërisë.

Partneriteti shqiptaro-amerikan si trashëgimi historike dhe perspektivë e së ardhmes

Historia e marrëdhënieve ndërmjet shqiptarëve dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës përbën një shembull të veçantë të ndërthurjes së vlerave demokratike, interesave strategjike dhe solidaritetit ndërkombëtar në momente vendimtare.

Nga mbështetja morale dhe diplomatike e Presidentit Woodrow Wilson për ekzistencën e Shqipërisë, deri te angazhimi amerikan në çlirimin, pavarësinë dhe konsolidimin e Kosovës, presidentët amerikanë kanë ndikuar në disa nga zhvillimet më të rëndësishme të historisë shqiptare të shekujve XX dhe XXI.

Rasti i Kosovës përbën një shembull të rëndësishëm të mënyrës se si diplomacia ndërkombëtare, parimet demokratike dhe interesat e sigurisë mund të ndërthuren në krijimin e një realiteti të ri politik.

Për shqiptarët, Shtetet e Bashkuara nuk përfaqësojnë vetëm një aleat strategjik, por edhe një simbol historik të mbështetjes dhe partneritetit në periudha të rëndësishme të ekzistencës kombëtare.

Megjithatë, e ardhmja e këtij partneriteti nuk mund të mbështetet vetëm mbi kujtesën historike. Ajo kërkon institucione të fuqishme demokratike, sundim të ligjit, zhvillim ekonomik, përgjegjësi politike dhe përkushtim të vazhdueshëm ndaj vlerave euroatlantike.

Për Republikën e Kosovës, sfida kryesore mbetet forcimi i shtetit demokratik, zhvillimi ekonomik, konsolidimi institucional dhe integrimi i plotë në strukturat evropiane dhe euroatlantike.

Për Republikën e Shqipërisë, partneriteti me Shtetet e Bashkuara mbetet një shtyllë themelore e politikës së jashtme dhe sigurisë kombëtare, duke e forcuar rolin e saj si faktor stabiliteti në Ballkanin Perëndimor.

Historia e presidentëve amerikanë dhe raportit të tyre me çështjen shqiptare dëshmon se marrëdhëniet ndërmjet popujve ndërtohen mbi vlera të përbashkëta, besim reciprok dhe qëndrime të guximshme në momente vendimtare.

Partneriteti shqiptaro-amerikan është një trashëgimi historike e ndërtuar mbi idealet e lirisë, demokracisë dhe paqes, por njëkohësisht përbën edhe një përgjegjësi për brezat e ardhshëm.

Ky partneritet duhet të vazhdojë të zhvillohet mbi bazën e respektit të ndërsjellë, demokracisë, drejtësisë dhe angazhimit të përbashkët për një Ballkan Perëndimor të sigurt, të qëndrueshëm dhe të integruar plotësisht në familjen euroatlantike.

Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Foto: https://www.whitehousehistory.org

Besnik Fishta/

Botimi më i ri i studiuesit të filatelisë Hysen S. Dizdari më rikthen në mendje një nga idetë themelore të studiuesit të shquar britanik të historisë postare, Maurice Rickards. Në veprën e tij The Encyclopedia of Ephemera, ai argumenton se dokumentet e vogla të jetës së përditshme përbëjnë burime të rëndësishme për kuptimin e historisë, kulturës dhe qytetërimit të një populli. Në këtë kuptim, edhe pulla postare është shumë më tepër sesa një mjet pagese për shërbimin postar; ajo është një dokument zyrtar i shtetit, një dëshmi e kohës së vet, bartëse e kujtesës, identitetit dhe kulturës.

Pikërisht në këtë këndvështrim duhet lexuar libri-album “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)”, vepra më e fundit e Hysen Dizdarit. Ky është libri i gjashtë i autorit, pas një serie botimesh që kanë dëshmuar përkushtimin e tij ndaj studimit të filatelisë shqiptare dhe përdorimit të saj si burim dokumentar. Me këtë vepër, Dizdari jo vetëm vazhdon rrugën e nisur me librin “Arkeologjia në pullat postare shqiptare (1913–2018)”, por e zgjeron atë në hapësirën e Republikës së Kosovës, duke plotësuar një boshllëk të ndjeshëm në literaturën filatelike shqiptare.

Libri “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)” përmban 15 emisione me pulla postare, kushtuar monumenteve dhe objekteve arkeologjike të zbuluara në territorin e Kosovës, të emetuara nga Posta e Kosovës gjatë një periudhe 25-vjeçare (2000–2025).

Libri fillon me emisionin e parë, kushtuar Mozaikut të Orfeut, vijon me Hyjneshën Dardane, ndërsa në emisionin e dytë paraqiten artefakte arkeologjike të zbuluara në territorin e Dardanisë. Emisioni i katërt i kushtohet zbulimeve arkeologjike në qytetin antik të Ulpianës, ndërsa më tej paraqitet emisioni i tetë, kushtuar Kalasë së Prizrenit. Botimi mbyllet me emisionin e pesëmbëdhjetë, kushtuar mozaikut të dyshemesë së bazilikës episkopale të Justinianit II në qytetin antik të Ulpianës, i cili daton rreth viteve 535–545 e.s. Në këtë mënyrë, libri nuk mbetet vetëm një album filatelik, por shndërrohet në një udhërrëfyes të plotë të arkeologjisë së Kosovës dhe në një burim referimi për nxënësit, studentët, studiuesit e arkeologjisë, filatelisë, si edhe për koleksionistët shqiptarë e të huaj.

Botimi është realizuar me standarde të larta tipografike dhe me shtypje shumëngjyrëshe cilësore. Por ajo që bie veçanërisht në sy është puna e kujdesshme e ekipit që ka bashkëpunuar me autorin Hysen Dizdari në përgatitjen e tij. Redaktimi gjuhësor është kryer nga Prof. Dr. Anton Nikë Berisha, një prej autoriteteve më të njohura të gjuhës dhe letërsisë shqipe, duke i dhënë tekstit qartësi, saktësi dhe elegancë stilistike. Përkthimi në gjuhën gjermane është realizuar nga Albert Gjoka, ndërsa ai në gjuhën frënge nga Fatos Morina, çka i jep librit një dimension të gjerë ndërkombëtar dhe e bën atë të komunikueshëm me lexuesin evropian.

Kontributi i Frida Vukopola Gjokës në përgatitjen e materialeve dhe koordinimin e botimit, si edhe realizimi grafik profesional i Ilir Drizarit, plotësojnë harmoninë e kësaj vepre, ku përmbajtja shkencore ndërthuret me një paraqitje estetike dinjitoze. Nuk është pa rëndësi edhe fakti që libri është botuar nga Shtëpia Botuese “Emal”, e njohur për seriozitetin dhe cilësinë e botimeve të saj. Të gjithë këta elementë dëshmojnë se kemi të bëjmë jo vetëm me një libër filatelik, por me një botim të kuruar në çdo hollësi, të denjë për të përfaqësuar filatelinë e Kosovës në ekspozitat ndërkombëtare.

Këto standarde të larta editoriale e përgatisin lexuesin për hyrjen në universin shkencor të librit përmes një parathënieje me autoritet të veçantë, të shkruar nga akademiku dhe arkeologu i mirënjohur Prof. Dr. Neritan Ceka, një prej autoriteteve më të spikatura të arkeologjisë shqiptare. Që në faqet e para ai shtron pyetjen themelore: “A mund të përcillet historia e një vendi përmes pullave postare?” Kjo pyetje nuk është vetëm hyrje e librit, por përbën boshtin konceptual të gjithë veprës. Përgjigjja që jep vetë libri është bindëse: po, mundet. Kur pulla postare analizohet në lidhje me kontekstin historik, kulturor dhe arkeologjik, ajo shndërrohet në një dokument të vogël, por me fuqi të madhe dëshmuese. Pikërisht këtë tregon ky libër i ri i autorit Hysen Dizdari.

Po aq të rëndësishme janë edhe rubrikat ndihmëse që autori ka përfshirë në fund të botimit. Lista e shkurtimeve filatelike, fjalori i shkurtër filatelik, këshillat miqësore për filatelistët e rinj, pasthënia me karakter vlerësues, si edhe bibliografia e ndarë në literaturë arkeologjike-historike dhe literaturë filatelike, e bëjnë librin një mjet pune të dobishëm jo vetëm për koleksionistët, por edhe për studiuesit, studentët dhe lexuesit e interesuar. Këto elemente tregojnë kujdesin e autorit për ta bërë librin një burim reference afatgjatë dhe jo thjesht një botim ilustrativ.

Një tjetër meritë e rëndësishme është fakti se ky studim mund të konsiderohet botimi i parë monografik i këtij lloji në filatelinë e Kosovës. Deri më sot, burimet kryesore të referencës kanë qenë katalogët ndërkombëtarë, si Michel, Scott, Yvert & Tellier dhe Stanley Gibbons, të cilët janë të domosdoshëm për identifikimin e emisioneve postare, por nuk trajtojnë dimensionin historik, kulturor dhe interpretues të tyre. Libri i autorit Hysen Dizdari hap një drejtim të ri studimi, ku pulla postare nuk shihet vetëm si objekt koleksionimi, por si dokument kulturor, historik dhe arkeologjik, i aftë të dëshmojë identitetin dhe vazhdimësinë e një qytetërimi.

Duhet theksuar gjithashtu se, nëse deri tani për filatelinë e suksesshme të Kosovës janë botuar kryesisht artikuj sporadikë ose shkrime të shpërndara, ky libër përfaqëson një studim të plotë e të sistemuar. Për këtë arsye, ai pritet të ketë jehonë jo vetëm te filatelistët, por edhe te historianët, arkeologët, muzeologët, studiuesit e trashëgimisë kulturore dhe të gjithë ata që interesohen për historinë dhe arkeologjinë e fisit ilir të Dardanëve, që ka jetuar në trevat e sotme të Kosovës.

Një element që ia shton ndjeshëm vlerën dhe audiencën është botimi në tri gjuhë: shqip, gjermanisht dhe frëngjisht. Kjo zgjedhje e bën librin të aksesueshëm jo vetëm për lexuesin shqiptar, por edhe për komunitetin evropian të filatelistëve, studiuesve dhe institucioneve kulturore. Për këtë arsye, ai nuk mbetet vetëm një botim kombëtar, por shndërrohet në një ambasador të trashëgimisë arkeologjike shqiptare dhe të kulturës sonë në arenën ndërkombëtare.

Në një epokë kur komunikimi digjital ka zbehur përdorimin tradicional të postës, botime të tilla na kujtojnë se pulla postare mbetet një dokument i rëndësishëm i kujtesës kolektive dhe një mjet i veçantë i komunikimit kulturor. Në vijim të natyrshëm të botimit “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)”, ky libër dëshmon se filatelia mund të shërbejë si urë lidhëse ndërmjet historisë, arkeologjisë, edukimit dhe identitetit kombëtar.

Në fund, mund të thuhet se me këtë botim Hysen Dizdari nuk ka shtuar thjesht një titull të ri në bibliografinë e tij personale. Ai ka pasuruar edhe vetë literaturën filatelike shqiptare me një vepër origjinale, të dokumentuar dhe me vlera të qëndrueshme shkencore e kulturore. Libri dëshmon se arkeologjia nuk është vetëm studim i së kaluarës, por edhe mënyrë për të kuptuar identitetin tonë në të tashmen dhe për ta përcjellë atë te brezat e ardhshëm.Mesazhi që përcjell kjo vepër është i qartë: historia, kultura, arkeologjia dhe trashëgimia jonë mund të flasin edhe përmes një pulle postare.

Përmes një studimi serioz, të mbështetur në dokumentim të pasur dhe të paraqitur me standarde të larta editoriale, Hysen Dizdari dëshmon se filatelia është shumë më tepër sesa një hobi. Ajo është një disiplinë shkencore që ruan kujtesën historike, promovon kulturën dhe forcon identitetin kombëtar. “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)” mbetet kështu jo vetëm një kontribut i rëndësishëm në bibliografinë filatelike shqiptare, por edhe një ftesë për ta parë pullën postare si një dokument të vogël që rrëfen historinë e madhe të një populli.

Prof. dr. Luan Tetaj/

Profesori Lush Culaj i dha vetes edhe një detyrë të vështirë të studimit të veprimtarisë atdhetare të Zefit të Vogël. Megjithatë, përvoja e tij e gjatë dhe librat e shumtë të botuar ia lehtësuan punën. Si një studiues i dalluar me përvojë mbi 30 vjeçare ai ishte i vetëdijshëm se për një studim sa më përmbajtësor duhen konsultuar materiale arkivore, libra, punime, përmbledhje dokumentesh si dhe shtypin e kohës.

Studiuesi Lush Culaj, duke e përgatitur këtë dorëshkrim për veprimtarinë e Zefit të Vogël, bëri përpjekje të suksesshme që ta prezantojë para opinionit shqiptar veprimtarinë sa më të kompletuar të tij. Qëllimi i studiuesit Culaj ishte që opinioni të informohet sa më objektivisht për këtë personalitet, për origjinën dhe të bëmat e tij. Gjithashtu, qëllimi ishte që të ofronte risi, gjëra të panjohura deri më tani. Në fakt, ky edhe është qëllimi i çdo libri shkencor. Për studiuesin Culaj, hulumtimi dhe studimi i personalitetit të Zefit të Vogël nuk mund të ishte i plotë pa shtjellimin e rrethanave shoqëroro-politike paraprake.

Natyrisht që Culaj nuk mund ta anashkalonte edhe kontributin e bashkëluftëtarëve të Zefit atë të Bajram Currit, Bajram Daklanit, Mahmut Zajmit etj., në kryengritjen e përgjithshme të vitit 1912 në Kosovë.

Sipas studiuesit Culaj, pika kulmore do të ishte që në zbatim të vendimeve të Kuvendit të Junikut në krye të 200 kryengritësve shqiptarë hyri i pari në Shkup. Vënia në ballë të grupit të parë të kryengritësve për të sulmuar Shkupin, ku gjendej garnizoni i madh ushtarak osman ishte një guxim i rrallë. Zefi i Vogël dhe Bajram Daklani me grupet e tyre prisnin ballafaqim të ashpër ushtarak. Ata nuk po shkonin në dasëm por në luftë. Fatbardhësisht ushtria osmane në qytet nuk bëri rezistencë, por Zefi i Vogël me bashkëluftëtarët e tij kishin shkuar të luftonin e po të ishte nevoja të vdisnin. Thuhej se kryengritësit u pritën si çlirues në stacionin e trenit nga mijëra qytetarë.

Në kryengritjet e viteve 1908-1912, Zefi i Vogël na del nga dokumentacioni i nduarndurshëm si një ndër udhëheqësit kryesor e në veçanti në kryengritjen e vitit 1912. Profesor Culaj konstaton me të drejtë se kur është fjala për kryengritjen e vitit 1912, për diplomacinë serbe në atë periudhë shqiptarët më të dëmshëm për serbët në Kosovë dhe politikën serbe ishin shqiptarët katolikë. Ndonëse ata ishin numerikisht shumë më të pakët, nuk ka dëshmi se bashkëpunuan me serbët. Edhe Serbia nuk ishte e interesuar të punonte me ta, sepse i quante vegël e Austro-Hungarisë. Në fakt, qoftë përmes ndikimit të arqipeshkvit Lazër Mjeda, qoftë kulturalisht shqiptarët katolikë ishin më afër Austro-Hungarisë, sesa Turqisë dhe Serbisë.

Nga ana tjetër, armiku më i madh i Serbisë në periudhën në shqyrtim konsiderohej Austro-Hungaria. Zefi i Vogël së bashku me Bajram Daklanin dhe Hasan Hysen Budakovën drejtoi grupin e parë të kryengritësve që çliruan Shkupin më 11 gusht 1912. Culaj gjithashtu konstaton se ndër shumë veprime luftarake që kishte kryer Zefi i Vogël dhe çeta e tij, do të veçoheshin ato të zhvilluara gjatë kryengritjes së madhe shqiptare të vitit 1912. Edhe në kryengritjen e vitit 1919 në Kosovë, Zefi i Vogël ishte udhëheqës çete dhe pjesëmarrës aktiv në kryengritje. Për periudhën e kryengritjeve 1910-1912 jam kompetent të flas më shumë, sepse në librat e mia të botuara Zefi i Vogël në bazë të dokumentacionit më del si njëri ndër udhëheqësit kryesor të kryengritjeve.

Punimi i paraqitur është një përpjekje e Lush Culajt, studiues tashmë i njohur jo vetëm brenda kufijve shtetërorë, për ta trajtuar historinë politike të shqiptarëve në një hark kohor që përfshin periudhën që para Pavarësisë së Shqipërisë deri në vrasjen e Zefit të Vogël. Natyrisht, kontributi i Zefit në këtë periudhë kohore në kryengritjet 1910-1912, 1919 dhe Zonën Neutrale të Junikut ishte i madh. Tek pjesa e vrasjes së Zefit të Vogël, nuk jam marrë ekskluzivisht më këtë çështje, por shtruarja e problemit nga profesor Culaj më bind që ky është njohësi më i mirë i kësaj problematike. Ai me argumentet e shumta ofron dëshmi të pakontestueshme. Ndonëse shkenca mbetet gjithnjë e hapur, Culaj e ka arritur qëllimin plotësisht për t’i hequr damkën e tradhtisë Zefit të Vogël. Ky zaten ishte qëllimi kryesor i autorit që të thuhej e vërteta ashtu si ishte i pëlqen apo nuk i pëlqen dikujt. Zaten për këtë jemi të thirrur edhe si studiues. Temën e Zefit të Vogël e kemi hapur me mikun tim dhe studiuesin Culaj edhe në ndeja miqësore, në të cilat jemi pajtuar që personalitetet tona duhen trajtuar më anët pozitive dhe negative të tyre.

Autori, me këtë vepër, ka bërë një punë të vlefshme studimore për plotësimin e mozaikut në historiografinë shqiptare. Përfundimisht, mund të konstatoj se libri: Zef ( Kolë) Ndoka- Zefi i Vogël, përgatitur me kujdes nga profesori Lush Culaj, është me interes si për lexuesin e rëndomtë, për një publik më të gjerë, ashtu edhe për studiuesit e historisë dhe në mënyrë të veçantë për ata që janë të interesuar për zhvillimet e asokohshme politiko-shoqërore të përpjekjeve në rrafshin kombëtar.

​Prof.dr. Pal NIKOLLI/

Harta historike e titulluar “Map of ALBANIA” paraqet një dokument me vlerë të jashtëzakonshme hartografike dhe historike, i cili dokumenton gjeografinë, topografinë dhe organizimin administrativ të trevave shqiptare dhe rajonit përreth gjatë periudhës së Otomanizmit të vonë (kryesisht gjysmës së parë të shekullit XIX). Përmes një stili grafik mjaft të detajuar të gravurës në bakër apo çelik, kjo hartë nuk analizon vetëm kufijtë natyrorë, por sjell një pasqyrë të gjallë të raporteve gjeopolitike, rrugëve tregtare dhe ndarjeve administrative të kohës.

​Shtrirja gjeografike dhe fqinjësia rajonale.

​Në qendër të kësaj harte qëndron Shqipëria me hapësirën e saj natyrore e historike, e cila shtrihet nga malësitë e Malit të Zi dhe Kosovës në veri, deri në Gjirin e Ambrakisë (Artës) dhe ishujt e Detit Jon në jug. Ujërat e Detit Adriatik dhe atij Jon lagin të gjithë bregdetin perëndimor, ku dallohen qartë pikat kryesore detare si Gjiri i Drinit, Kepi i Rodonit, Kepi i Palit, Kepi i Gjuhëzës (Karaburuni), Gjiri i Vlorës, si dhe ishujt e Korfuzit, Paksosit, Lefkadës e Qefalonisë në jugperëndim.

​Relievi, hidrografia dhe ndarja administrative.

​Nga pikëpamja hartografike, relievi është realizuar përmes teknikës së vizimit të dendur (hachures), e cila pasqyron mjaft mirë thyerjen e madhe malore të trevave shqiptare. Në hartë evidentohen qartë vargmalet kryesore, si dhe nyjat hidrografike më të rëndësishme:

– Liqenet: Liqeni i Shkodrës (Lake of Scutari), Liqeni i Ohrit (Lake Ochrida) dhe Liqeni i Janinës (Lake of Joannina).

– ​Lumenjtë: Rrjeti i lumenjve që përshkojnë vendin nga lindja në perëndim, si Buna (Bojana), Drini i Bardhë e i Zi, Mati, Shkumbini, Semani (Apsus), Vjosa (Viosa) dhe Kalamasi (Thyamis).

​Në aspektin politik, legjenda e hartës bën me dije se rajoni pasqyron ndarjen e Pashallëqeve Shqiptare (The division of the Pashaliks). Kjo e vendos krijimin e kësaj harte në epokën kur figurat më të fuqishme lokale, si Ali Pashë Tepelena në jug (Pashallëku i Janinës) dhe Bushatllinjët në veri (Pashallëku i Shkodrës), gëzonin një shkallë të lartë autonomie faktike nga Perandoria Osmane. Përveç qendrave të mëdha si Shkodra (Scutari), Janina, Durrësi, Vlora e Prizreni, në hartë gjejnë vend edhe qytete me rëndësi historike si Kruja (Croia), Elbasani, Berati, Gjirokastra (Argyro Castro), Tepelena, Libohova, Preveza e Parga.

​Itinerari i theksuar: Rruga e udhëtarëve perëndimorë.

​Një element i veçantë që e bën këtë ekzemplar unik është vargu i pikave të verdha të vendosura përgjatë aksit verior-jugor. Këto shenja tregojnë itinerarin e veçantë të një udhëtari apo eksploruesi evropian (siç ishin William Martin Leake, François Pouqueville apo Henry Holland, të cilët vizituan dhe hartografuan rajonin në atë periudhë).

​Udhëtimi përshkon Shqipërinë nga malësitë e Shkodrës e Pukës, kalon përmes Mirditës, zbret në luginën e Shkumbinit pranë Elbasanit, vijon drejt Beratit, përshkon luginën e Vjosës e të Drinosit (Tepelenë, Gjirokastër, Libohovë) dhe përfundon në jug, në Janinë e rrethinat e Gjirit të Artës.

​Mënyra e matjes së distancave në legjendë, jo në milje apo kilometra, por me orë udhëtimi (The figures signify the number of hours), pasqyron më së miri vështirësinë e terrenit malor shqiptar të asaj kohe, ku udhëtimi bëhej kryesisht me kuaj ose në këmbë përgjatë shtigjeve të ngushta.

​Kjo hartë mbetet një dëshmi e çmuar vizuale e historisë shqiptare, duke dokumentuar jo vetëm gjeografinë fizike të rajonit, por edhe rëndësinë gjeopolitike që Shqipëria dhe trevat përreth kishin për vëzhguesit dhe udhëtarët perëndimorë gjatë shekullit të XIX-të.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë kujton sot një moment historik të rëndësishëm në marrëdhëniet ndërkombëtare të vendit: njohjen zyrtare të Shqipërisë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe vendosjen e marrëdhënieve diplomatike në vitin 1992.

Ky akt ndodhi vetëm pak vite pas shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë më 1912, duke shënuar një hap vendimtar për konsolidimin e shtetit të ri shqiptar në arenën ndërkombëtare. Njohja nga SHBA-të përfaqësonte një mbështetje të fuqishme për sovranitetin e vendit dhe një garanci për rrugëtimin e tij drejt afirmimit ndërkombëtar.

Në dhjetor të vitit 1922, ambasadori i parë amerikan në Shqipëri, Grant-Smith, nisi punën e tij në Tiranë, duke vendosur themelet e marrëdhënieve diplomatike shqiptaro-amerikane.

Ky moment u bë simbol i miqësisë dhe partneritetit strategjik që do të zhvillohej më tej ndërmjet dy vendeve, duke shënuar një kthesë të madhe në historinë e shtetit shqiptar, duke hapur një kapitull të ri të bashkëpunimit politik, ekonomik dhe kulturor me një nga fuqitë më të mëdha botërore.

Që prej asaj kohe, marrëdhëniet shqiptaro-amerikane kanë qenë të mbështetura mbi vlera të përbashkëta të lirisë dhe demokracisë, duke kontribuar në forcimin e shtetit shqiptar dhe integrimin e tij në botën demokratike.

Akademia e Shkencave e Shqipërisë nderon sot kujtimin e këtij akti historik, duke vlerësuar rëndësinë e tij për rrugëtimin e vendit drejt konsolidimit shtetëror dhe integrimit ndërkombëtar.

www.akad.gov.al