Intervistoi Rafael Floqi

Gjatë një mbledhje fushate me një grup bashkatdhetarësh në Michigan, kryeredaktori i ALBTVUSA, Rafael Floqi pati mundësinë të zhvillojë një intervistë me ish- të dërguarin e posacëm të Presidentit Trump, shpesh herë të anatemuar Richard Grenell, pjesë e fushatës të presidentit Trump, për të fituar shtetin e luhatshëm të Michigan-it. Më poshtë po ju sjellim këtë intervistë plot me deklarata që përbëjnë skoop për shqiptarët dhe Kosovën. 

Rafaeli:  Është kënaqësi që ju shoh këtu. Faleminderit që krijuat mundësinë për këtë intervistë. Le të shkojmë në fokus.

PRESIDENTI TRUMP ME KERKOI TE BISEDONIM PER EKONOMI TË MOS BËNIM POLITIKË

Rafaeli -Ju keni qenë i përfshirë si i dërguar për realizimin e mundshëm të paqësimit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, dhe ky është një argument shumë i rëndësishëm. Pra, çfarë mbani mend nga ato takime? 

Grenell- Epo, shikoni, kur Presidenti Trump më kërkoi të bëhesha i dërguari presidencial për negociatat Kosovë-Serbi, ai kishte një objektiv që të, mos të bënim politikë. Le të bënim zhvillim ekonomik.  Dhe ky ishte mesazhi i Donald Trump, apo jo? Atij i pëlqen të flasë për ekonominë.  Ai dëshiron t’u japë njerëzve punë.  Ai dëshiron t’u japë njerëzve shpresë dhe një të ardhme.

Dhe mendoj se kur shikoni Ballkanin, shqetësimi ynë ishte se kishim kaq shumë të rinj që po largohen nga të gjitha vendet në Ballkan për të shkuar në Gjermani ose Poloni ose në Amerikë ose Londër, dhe ata thjesht po përpiqeshin të gjenin mënyra për të pasur një punë me pagesë më të mirë. Dhe pjesë e kësaj është edhe ky konflikti që kemi mes Kosovës dhe Serbisë. Dhe ajo që ne u përpoqëm ishte t’u bënim presion të vërtetë mbi krerët nga të dyja anët për t’u thënë, e dini, tani le të shqetësohemi tek rritja e ekonomisë.   Le të mos bëjmë mesazhe politike. Dhe unë do t’ju jap një shembull. Po. Nuk mendoj se është e rëndësishme të ulesh rreth një tavolinë me politikanët dhe të përpiqesh të kërkosh që secila palë të bëjë njohjen reciproke. Kjo nuk mendoj se ndihmon.  Unë nuk mendoj se ju duhet të parapëlqeni anën tjetër. OK, nuk të pëlqen ana tjetër.  Unë mendoj se sapo duhet të rrisni ekonomitë dhe duhet t’u jepni të rinjve tuaj punë me pagesë të mirë. Dhe kjo është ajo që ne duam të shohim në Ballkan.

Dhe sigurisht, unë mendoj se Shqipëria po bën një punë të shkëlqyeshme për këtë, kur shikon bregdetin shqiptar dhe sa shumë turizëm po shpërthen nëpër bregdetin shqiptar. Ky është përqendrimi në ekonomi. 

SHQIPTARET E MICHIGANIT MUND T’A BËJNË DIFERENCËN NE ZGJEDHJET PRESIDENCIALE 

Rafaeli: OK, por a mendoni se do të ribëni të njëjtin takim, nëse zgjidheni në administratën Trump. Epo edhe tani, pas katër vjetësh?  

Grenell :Po. Dua të them, le të shohim. Tani për tani po përqendrohemi në Michigan ku jemi. Ne duhet të fitojmë Miçiganin. Dhe këtu ka shumë shqiptarë. Kështu që shpresoj se shqiptarët do ta kuptojnë se e gjithë puna që administrata Trump bëri për të sjellë paqen në Ballkan dhe për të sjellë zhvillimin ekonomik dhe marrëveshjet tregtare dhe marrëveshjet e paqes, e gjitha kjo është vërtet e mirë për shqiptaro- amerikanët. Pra, ne duam të përqendrohemi në Michigan dhe Pensilvani, që janë dy shtetet kryesore në zgjedhjet e tanishme. Dhe kjo është ajo ku po ku fokusohem tani. 

GRENELL: KURRË NUK KA PASUR NJË BISEDË PËR SHKËMBIM TERRITORESH

Rafaeli: A mendoni se pjesë e marrëveshjes së parë ishte edhe shkëmbimi i territoreve? 

Grenell: Jo, nuk është  kam pasur kurrë një bisedëtë tillë. Jo kurrë?  Kurrë.  Dhe këtë e kam thënë ndoshta nja 10 herë.  Dhe njerëzit me të vërtetë duhet ta kuptojnë këtë, madje unë nuk e di se nga erdhi kjo, por unë kurrë nuk kam folur për këtë gjë me asnjë zyrtar, ndonjëherë? Dhe unë qeshë aty qysh nga fillimi, mes Thaçit dhe Vuçiqit dhe pastaj kryeministrit Hoti dhe Vuçiqit dhe pastaj mes Kurtit dhe Vuçiqit dhe madje edhe Osmanit. Unë kurrë nuk kam biseduar për shkëmbimin e tokave. Para së gjithash, kur i bëja të gjitha këto, isha ambasadori i SHBA-së në Gjermani dhe kancelarja Merkel e bëri shumë të qartë se në Evropë nuk duan të flasin për shkëmbime tokash.

Ajo është një shpat i rrëshqitshëm, siç do të thoshte ajo. Dhe kështu nuk e përmenda kurrë këtë gjë. Dhe unë e di që mediat vazhdimisht thonë se njerëzit të  tjerë e ngritën atë, por Donald Trumpi nuk ka folur kurrë për këtë. Kurrë.  Kurrë! 

Rafaeli: OK Kjo është diçka për t’u sqaruar sepse shqiptarët mendojnë, OK, ne nuk duam të humbasim një pjesë Veriut pasi të gjithat janë tokat tona. 

Epo, kjo sepse mediat vazhdojnë të thonë se kjo është ajo që ka ndodhur. Por unë mendoj se kam thënë 10 herë dhe në procesverbal, se nuk kam pasur kurrë një bisedë të tillë . Nuk e kam pasur kurrë atë në fokus.  E megjithatë ajo vazhdon të dalë nga media. Po.

Ju e dini se nga mendoj se erdhi. Unë mendoj se në një moment, qe John Bolton, i cili vërtet  nuk u përqendrua aq shumë në Ballkan, por mendoj se ai pati ndonjë takim aty-këtu, dhe mund  të ketë thënë diçka për këtë. Por ai kurrë nuk kishte një plan dhe sigurisht që ai kurrë nuk ia tregoi atë Donald Trumpi . Dhe mendoj se këtu doli. Por unë kam qenë në krye të negociatave Kosovë-Serbi, dhe mund t’ju them se kjo ide nuk, është parashtruar kurrë.

EKIPI I BAJDENIT NUK E DI KU BIE BALLKANI

Rafaeli: Kohët e fundit a jeni takuar me lobin serb pas Konventës në Milwaukee ?

Grenell: Jo, Jo së fundmi. E bëra këtë menjëherë pasi u largova si i dërguar në Uashington, D.C. Dhe kishte disa kongresmenë që erdhën së bashku pas një informimi nga ambasada serbe. Dhe unë mora pjesë në atë. 

Rafaeli: Është krijuar një opinion, se ju jeni duke mbajtur anën serbe, si i përgjigjeni këtij  opinioni? 

Grenell: Unë mendoj se kjo është e çuditshme. Unë mendoj se kur shikoni negociatat për të dyja palët, duhet të jeni miq me të dyja palët. Ju duhet të jeni në gjendje t’i bashkoni të dyja palët. Dhe kur mendoj se kur shikoni se çfarë kam bërë për t’i shtyrë serbët në negociata, në fillim  kishte shumë gjëra që atyre nuk u pëlqenin. Kishte shumë gjëra që Kosovës nuk i pëlqenin. Por u përpoqa të përqendrohesha tek ekonomia dhe ju thashë le të rrisim ekonominë. Unë do t’ju jap një shembull. Në marrëveshjen përfundimtare origjinale për të cilën isha shumë krenar, që i shtyva të dyja palët.Unë qeshë në gjendje të shtyja qeverinë serbe dhe vetë Vuçiqin që të bien dakord për të diversifikuar burimet e energjinë së tyre  Tani, ky është një veprim vërtet i rëndësishëm.  M’u desh shumë kohë. Ne duhej të ndërtonim besim sepse kjo i largonte ata nga Rusia, sepse tani ata marrin 100 përqind të energjisë së tyre nga Rusia. Dhe Kina e kështu me radhë. Dhe kështu, kur ata hodhën në letër dhe u zotuan të diversifikonin burimet e tyre të energjisë. Ajo që po përpiqesha ishte t’i detyroja ata të bënin është të thoshin se do të blinin LNG amerikane, apo jo?  Ata nuk mund të shkonin aq larg, por ishin të hapur ndaj asaj. Por ajo për të cilën ata ranë dakord ishte të diversifikoheshin, të kërkoni burime të tjera përreth. Tani, kjo është një fitore e madhe.

Media nuk u përqendrua vërtet në këtë. Dhe sinqerisht, ne nuk patën presion më pas, sepse administrata e Biden hyri dhe ata nuk bënë presion për të përmbushur ato pika në atë marrëveshje. Pra, kjo është ende në tryezë.

Unë ende besoj se ata janë zotuar të diversifikojnë burimet e tyre të energjisë, se ata duhet të mbajnë përgjegjësi për këtë. Dhe administrata tjetër që kujdeset për Ballkanin duhet ta marrë atë dhe të thotë, OK, ne duam që ju të largoheni nga Rusia në lidhje me burimet tuaja të energjisë dhe të filloni me të vërtetë të diversifikoheni ndërsa jeni përkushtuar ta bëni atë. Tani, shikoni, ka një mori gjërash që ne e shtyjmë Kosovën t’i bëjë që ata nuk donin t’i bënte , por ne duhej t’i shtynim ato, duke hapur kufijtë, duke u përpjekur merrni më shumë zhvillim ekonomik.

E gjithë kjo është vërtet e rëndësishme. Më pëlqen ende vizioni për të pasur një fluturim ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit. Kjo ishte një marrëveshje që ata e përmbushën. Dhe Lufthansa hyri dhe tha, ju e dini çfarë, ne do të ndihmojmë. Kjo nuk është ndjekur kurrë. Dhe kështu në fund të administratës Trump, ne e morëm këtë marrëveshje dhe ajo , ajo duhej të ishte përmbushur dhe shtyrë nga ekipi Biden.

Por nuk u bë. Dhe kështu thjesht ndjej shumë fort që administrata Trump i tregoi Ballkanit se ne kujdeseshim shumë për zhvillimin ekonomik, tregtinë dhe lidhjet dhe investimet. Dhe ekipi Biden-Harris nuk e ka e ka bërë atë. Ata nuk e dinë se ku është Ballkani.  Ata nuk i kushtojnë vëmendje. Kjo është e vërtetë.

KRYEMINISTRI KURTI ËSHTË PËRFUNDIMISHT ANTIAMERIKAN

Rafaeli :Cili është mendimi juaj për kryeministrin Kurti? 

Grenell: Unë kam punuar me z. Kurti. Problemi im është se ai është vazhdimisht antiamerikan. Ai largohet vazhdimisht nga pozicionet amerikane.   Ai ka kritikuar të gjitha idetë me të cilat ka dalë çdo president demokrat dhe republikan. Dhe ai tani është lideri i Kosovës që është kritikuar nga e gjithë bota nga Departamenti i Shtetit Biden, nga Shtëpia e Bardhë Biden, nga BE, nga francezët, nga gjermanët, nga NATO. Të gjithë e kanë kritikuar.

Dhe nuk më pëlqen kjo për një kryeministër të Kosovës. Kosova duhet të jetë përgjithmonë aleat i ngushtë e Amerikës.  Dhe ne duhet të jemi në gjendje të kemi një marrëdhënie ku ai lider nuk po e shtyn vendin të kritikohet vërtet nga e gjithë bota, sepse të gjithë në komunitetin ndërkombëtar po ekritikojnë Kurthin. 

PO TË VIJË TRUMPI NE PUSHTET, DO TA LIROJË PRESIDENTIN THAÇI NGA BURGU

Rafaeli: Sa për një kuriozitet.  Prokurori i Presidentit Trump, Jack Smith, ka qenë edhe prokurori i Z. Thaçit. A është kjo një rastësi apo ka diçka më shumë?  

Grenell : Epo, shikoni, unë kam bërë shumë intervista për këtë. Mund të bëjmë një intervistë të tërë për këtë. Por ajo që unë besoj është se kur ne po përparonim, Jack Smith, i cili ishte në Hagë në atë kohë, dhe ai hetonte Presidentin Thaçi. Tani, Presidenti Thaçi është ende në burg. Kjo është një shkelje. Për mua, kjo është një fyerje.

Në fakt, nuk ndihem mirë për atë situatë. Më duket sikur i kemi kërkuar të vinte në SHBA për të negociuar dhe ai u penalizua dhe u fut në burg për këtë. Më duket sikur duhet të bëj diçka për ta nxjerrë jashtë. Dhe unë jam përpjekur,  dhe mezi pres që Presidenti Trump ta fitojë sepse ne do ta nxjerrim atë ë jashtë burgut. Është e papranueshme që evropianët ta lenë Presidentin Thaçi në burg, pa gjyq për akuza të rreme, të gjitha të sajuara nga Jack Smith. 

Dhe kështu e di që Jack Smith është shumë politik.  Ai shkon pas njerëzve për politikë, jo për çështje ligjore. E kam parë me Thaçin.  E kam parë me Presidentin Trump. Dhe jam i zemëruar me të.

INVESTIMI I SAZANIT, “JAM I LUMTUR QË AMERIKANËT PO INVESTOJNË NË SHQIPËRI”

Rafaeli:  OK, pyetja e fundit ka të bëjë me investimin e familjes Trump në Shqipëri. Ndoshta, e dini, Jarred Kushner dhe Ivanka Trump duan të investojnë në një ishull në Shqipëri?

Po e di. Pra është investim nga dollarë amerikanë dhe nga fondet amerikane. Dhe kjo është ideja për të investuar në Ballkan.  Ata janë qytetarë të sektorit privat. Unë e inkurajoj këtë ide.  Unë i shtyj  amerikanët për të.  Mendoj se ishte një ide e mirë që të kishte investime të sektorit privat në Ballkan. Ne kemi folur për këtë për një kohë të gjatë për këtë dhe jam i lumtur që shoh që po ndodh.  

Dhe njerëzit e Ballkanit duhet të jenë jashtëzakonisht të kënaqur që paratë po derdhen për investime. Investimi i sektorit privat në dy vende është një ide fantastike. 

Rafaeli: Z Ambasador Richard Grenell, ju falenderoj shumë për intervistën.

Artan Nati/

Lëvizjet e mëdha popullore që kanë përcaktuar fatin dhe prosperitetin e kombit tonë janë përcaktuar më shumë nga shfaqja e një rreziku të madh nga jashtë ose të një force të errët djallëzore, se sa nga besimi në zot dhe përparim. Duket shumë ogurzezë por mendoj se është e vërtetë. Po të kthehemi në histori vërejmë se në 1912, kur fituam pavarësinë, ishte frika ose besimi i humbjes së territoreve nga (Djalli) fqinjët tanë shovinistë, Greqia dhe Serbia. Po kështu në 1991 frika se komunistët mund të rimerrnin pushtetin dhe besimi se ata mund të sillnin përsëri ferrin në tokë, na mblodhi të gjijthë bashkë e të rrëzonim komunizmin e ndërtonim demokracinë ose më saktë u përpoqëm. Po kështu në luftën e Kosovës na bashkoi frika e humbjes së lirisë e territoreve nga (djalli) Serbia. Dhe vijmë në ditët e tanishme në Shqipëri ku duket sikur ferri ka mbetur bosh dhe gjjithë djajtë janë në tokë, ose më saktë janë në krye të politikës shqiptare dhe përcaktojnë fatet e politikës, prosperitetit dhe të ardhmes së vendit e mbarë kombit tonë. Përse ne nuk bëhemi sot bashkë ndaj kësaj të keqe të madhe, biles e keqja më e madhe se të tjerat? Një nga arritjet më të mëdha të djallit është aftësia e tij për të bindur njeriun se djalli kurrë nuk egziston tek ne, përkundrazi ne jemi heronjtë e realitetit egzistues dhe se djalli egziston te kundështarët tanë. Mendoj se politikanët, liderat apo heronjtë e disave prej nesh, janë njerëz të zakonshëm si ne dhe në shumicën e rasteve janë shumë më të prirur për të marrë rrugën e të keqes, për vetë faktin se kanë një dëshire të pakontrolluar ose më saktë të kontrolluar nga ana djallëzore e njeriut, për pushtet, supremaci si dhe korrupsion. Po përse vallë shpresa e madhe për demokraci e inicuar nga heronjtë e demokracisë sonë përfundoi në një kaos dhe heronjtë tanë u shndërruan në antiheronj apo nga ëngjëj në djaj? Mendoj se pyetja më e madhe është se përse shumë nga politikanët intelektualë, por edhe njerëz të thjeshtë fanatikë, prostituojnë shpirtin e tyre të mendimit të lirë si dhe aftësinë e zgjedhjes së lirë, në funksion të heronjve të tyre, të shndërruar tashmë në antiheronj “Ju ose vdisni një hero ose jetoni aq gjatë sa të shihni veten duke u bërë antihero.” Harvey Dent u referohej superheronjve kur tha këtë, por ai nuk e kuptoi se sa i zbatueshëm mund të ishte në jetën e përditshme. Kjo është një frazë e fuqishme që përdoret shpesh në kontekstin e politikës, duke nënkuptuar potencialin tragjik që edhe liderët me qëllime të mira të perceptohen përfundimisht si antagonistë për shkak të ndërlikimeve dhe presioneve të pushtetit të zgjatur, si edhe ndryshimeve të peizazhit politik dhe subjektivitetiti të natyrshëm të opinionit publik. Çdo ditë ne bëjmë zgjedhje të vogla që na bëjnë në një farë mase të neveritshëm ose heronj. Brenda të gjithëve prej nesh është një horr që na tundon në një rrugë imorale, mashtruese, dhe gjithashtu një hero që na thërret të përmbushim detyrimet tona morale. Një nga strategjitë më të suksesshme dhe joshëse të së keqes apo të anës negative të natyrës njerëzore është të na bindë se zgjedhja jonë e vetme është e keqja, se ne duhet të zgjedhim midis dy të këqijave më të voglën prej tyre. Ne përpiqemi ta pranojmë, sepse e dimë se sa reale mund të jetë dilema e zgjedhjes së të këqijave, por të zgjedhësh më të voglën nga dy të këqijat është ende të zgjedhësh të keqen. Lideri historik i PD-së tregoi vlera heroike në rrëzimin e komunizmit dhe përpjekjeve për ndërtimin e demokracisë në vend ,por erdhi një moment kur vendi kërkonte hapësira më të mëdha demokratike si edhe mendësi të reja në drejtimin e vendit. Ai u largua nga partia, por kur u deklarua “non grata” nga SHBA, ai premtoi se nuk do të përfshinte PD në këtë proçes si edhe do të zbatonte primaret në zgjedhjen e kandidatëve. I tunduar nga pushteti(djalli) si edhe nga frika e përballjes me drejtësinë ai tregoi se dëshira e madhe për pushtet dhe koha e gjatë e konsumoi atë të shndërrohej nga hero në antihero.Ai jetoi një kohë të gjatë në pushtet dhe si i tillë ndodhi ajo që parashikohet në profeci. Nqs në fillim të viteve 90 PD me në krye Berishën arriti të mobilizojë popullin si rezultat i urrejtjes ndaj komunizmit, sot është e vështirë të identifikosh PS me komunizmin dhe aq më tepër të identifikosh Amerikën dhe Anglin ose segmente të tyre me të keqen e vendit. Kjo strategji jo vetëm po gropos PD, por edhe po dëmton ghithë Shqipërinë. Kryeministri i vendit Edi Rama erdhi në pushtet me meritë dhe duke ngjallur shpresën për një të ardhme perëndimore në PS si edhe në drejtimin e vendit. Por me kalimin e viteve PS u bë partia e një njeriu si edhe kryeministri u bë i vetmi njeri që drejtonte jetën e vendit dhe të PS. Ai sakrifikoi ministrat dhe zv kryeministrin në emër të pushtetit të tij absolut ashtu si Abrahami ishte gati të sakrifikonte djalin e tij për të treguar devotshmërinë e tij ndaj zotit. Rama ka qëndruar aq gjatë në pushtet dhe u tundua ndaj pushtetit, duke preferuar të kthehej në një figurë të pushtetit të korruptuar dhe autokrat, duke na dhënë të gjithë neve një mësim se nuk ka heronj të përjetshëm dhe se është detyra jonë si popull të bëjmë zgjedhjet e duhura. Dhe ja ku ndodhemi sot me dy kryetarët e partive të mëdha dhe disa kryetarë të partive të vogla që përsëri duan pushtetin, mgjs kanë qëndruar në pushtet po aq kohë sa edhe diktatori Hoxha. Këta kryetarë janë djaj të vërtetë dhe nuk kanë as brirë e as bisht, por duken si engjëj të rënë nga qielli, ashtu si edhe djalli që dikur ishte ëgjëll dhe nuk janë më të preferuarit e popullit.Ka ardhur koha që mos t’u japim më çelësat e drejtimit të vendit këyre, por të ndërrojmë bravat.

Pra, një nga pyetjet kryesore të epokës sonë është bërë: A ka nevojë politika dhe ekonomia shqiptare për zuzar të tillë? A kemi ne nevojë për populizëm antikombëtar?

Në vend të kësaj, ndoshta ajo që i duhet vërtetë politikës shqiptare është një lloj i tretë i populizmit. Në vend të populizmit të së majtës dhe të djathtës, ne duhet të shikojmë traditën e populizmit për interesat tona, një traditë në të cilën qytetarët punojnë së bashku, nga nivelet lokale në ato kombëtare, për të përcaktuar dhe zgjidhur problemet. Një politikë në të cilën qytetarët nuk janë të angazhuar vetëm si protestues të zemëruar që i bëjnë thirrje sistemit të ndryshojë, por si pjesë e vetë sistemit.

Demokracia jonë do të përfitonte nga një investim në këtë lloj populizmi, veçanërisht idetë e tij për rafinimin e institucioneve ekzistuese për të forcuar zërat e qytetarëve dhe besimin e publikut, dhe krijimin e mekanizmave të rinj për angazhimin dhe diskutimin publik. Ai duhet të ngrihet nga përvoja e jetuar e miliona individëve. Por ne kemi mjete, duke përfshirë teknologjitë e reja dhe teknikat e reja të organizimit, që mund të ndihmojnë. Ka shenja të një demokracie më kuptimplote dhe pjesëmarrëse që po shfaqet në shumë qytetet tona. Ndoshta deri në zgjedhjet e ardhshme parlamentare, ky populizëm për interesat tona mund të konkurrojë me populizmin e pakënaqësisë që dominon sot

Të mos harrojmë se mos pjesëmarrja jonë në jetën politike të vendit dhe reformimin e sistemit na bën që heronjtë tanë të kthehen në antiheronj dhe ne të drejtohemi nga inferiorët tanë.

See insights and ads

Create Ad

Like

Comment

Share

Dr. Entela KOMNINO/

Autore, gazetare

Në këtë forum, këtej e andej oqeanit, arsyet për përcjelljen e ekselencës shqiptare të fund-fillimshekullit të kaluar janë vetvetiu sa objektive, aq edhe kërkuese për mendime të parrahura. Prej mëse 25 vjetësh në studimin e figurës së Fan Nolit, për autoren e kësaj fjale, ligjërimi i tij mbetet një proces shqyrtimi i vazhdueshëm. Por, të flasësh për këtë, në një mënyrë të re, 100 vjet pas fjalimit të fundit në Lidhjen e Kombeve, nuk mjafton vetëm kalimi i kohës e citimi i Nolit. Në kushtet e zhvillimeve si ato të Intelegjencës Artificiale, kuptimi i Fan Nolit në jetën shqiptare sfidohet nga risitë studimore mu në zemër të tij – Ligjërimi. Pikërisht mbi këtë fjalë, shkenca e feja që nga Homeri përpiqen ende të kuptojnë se si mund të shpjegojnë mendjen njerëzore. Pikërisht kjo fjalë gjendet ende në shqip për shprehjen e gjykimin së bashku, në rrënjë e kuptim ashtu si ‘logos’-i i dikurshëm. Pikërisht ligjërimi si i tillë e tërësisht origjinal për nga trajtimi i Nolit, është i domosdoshëm edhe pse i vështirë. Me sfond të tij në Lidhjen e Kombeve, shpjegimi i procesit bëhet edhe më specifik. Por, varësisht të gjithave,

LIGJËRIMI i SHQIPËRISË nga FAN NOLI

është e pamundur të mos trajtohet si i tillë në realitetin e tij e studimet për të.

Një shekull pas fjalimit të fundit të Fan Nolit në Lidhjen e Kombeve, ku Shqipëria u pranua mes procedurash e diskutimesh si shteti i 43- të i saj, vendi ka, si edhe mijëra vjet më parë, gjuhën që, kur ‘flet’, ‘ligjëron’, ashtu sikundër kur ‘ligjëron’, e bën ‘të ligjshme’. Njohur këtë dhe auditorin e kohës të Lidhjes së Kombeve, pyetja e parë do të ngrihej për domethënien e procesit në shqip mbi fjalimet e Nolit në anglisht apo gjuhë të huaj. Ndryshe nga ajo që ne e kemi mundësi – të flasim shqip në Organizatën e sotme të Kombeve të Bashkuara rreth ligjëruesit të vitit 1924 nga Shqipëria,- ardhja e Fan Nolit në atë rezultat diskutimi, në atë kohë dhe jo në shqip, jo pa çudi, nuk të çon tjetërkund veç shtegut unik të tij me gjuhën amë. Shqiptari më i njohur dhe më i lexuar i Shqipërisë postosmane si dhe mbajtësi i meshës së parë në shqip për Kishën e pavarur shqiptare në Shtetet e Bashkuara lindi në Turqi, u shkollua atje në greqisht dhe e shtroi shqipen e shtëpisë si dhe ushtroi atë në Amerikë. Dhe kjo do ta përjashtonte në vështrim të parë një ndikim të shqipes origjinare mbi fjalimet e tij në Lidhjen e Kombeve. Por, raporti i tij me jetën e jetuar dhe tregimin e fakteve jetësore prej tij më pas, na jep një mundësi të ndryshme: të kuptojmë me perspektivën e sotme se si zuri vend përvoja me shqipen në mendjen që udhëhoqi Shqipërinë me ligjërimin e tij ashtu siç ai kuptohet në shqip. Pikërisht, si i tillë, së pari, ishte

Ligjërimi që ndihmoi ‘nxënien’ e atdheut

nga Theofan Stilian Noli- fëmija në shkollën greke për prift që ‘eci përpara duke shpresuar atje ku s’kishte shpresë, duke pasur besim te zoti dhe në drejtësinë e çështjes që kishte marrë përsipër’. Ndërsa mësoi shqipen, Noli nuk la nga ana tjetër dëshmi që të ketë identifikuar se gjuha e nënës ishte dhe rezulton sot mbajtëse e atij domaini që anglishtja e ka në fjalën ‘Perorate’, pra gjendjen latine të ligjërimit. Rrjedhimisht, ne sot nuk mund ta dimë nëse Fan Noli do të kishte mbajtur po njësoj fjalimet në Lidhjen e Kombeve edhe pa ditur shqip. Por ne jemi të sigurtë se Fan Noli nuk do të kishte mundur dot të mbërrinte në atë podium pa folur shqip, prej nga, doli si përfaqësues i shqiptarëve. E në këtë rrugëtim, Fan Noli i kreu si askush ‘urdhërimet e fjalës shqip’, madje edhe kur nuk foli shqip. Ishte rruga e ndjekur për dheun e të parëve, ajo që e çoi pashmangshmërisht, në çdo gjuhë, në procesin e ligjërimit duke folur. Atdheu i sotëm, kisha pavarur shqiptare, letrat e përkthimi, auditori politik e shpirtëror, mësimi i shqipes jashtë Shqipërisë e shqipërimi nga gjuhët e tjera të autorëve monumentalë të botës janë dëshmia e gjallë e këtij procesi të mbështjellë rreth ligjërimit të Nolit. Pjesë e tij, fjala në Lidhjen e Kombeve duket se kalon mespërmes sfidës ku personalja e Nolit e kombëtarja e gjetur e shtruar për zgjidhje ndërkombëtarisht, ‘takohen’ tek Atdheu i gjuhës së mësuar në familje e kërkuar që në rininë e parë. Pikërisht për këtë arsye, zgjidhja e staturës personale përmes gjuhës amtare dhe referencës së atdheut është e pashkëputur nga ligjërimi i Shqipërisë prej Fan Nolit në Lidhjen e Kombeve. Atdheu i rrallë për nga një përvojë si e tij, u arrit dhe u krye si detyrë ligjërimi – proces fjale e rezultati juridik. Diskutimet e komisioneve për caktimin e kufijve janë sfondi më i qartë i rolit të ligjërimit në realitetin që vazhdonte mbajtjen e shënimeve në terren si territor i asaj gjuhe me të cilën përgjigjej popullsia pasi ishte provokuar nga përkthyesit.

Si dhe rilindasit e tjerë,

Fan Noli e lexoi dhe shkroi Shqipërinë më parë se ta ‘takonte’

vendin e gjuhës amtare, madje edhe meshoi së pari shqip jashtë Shqipërisë. Ne nuk themi asgjë të re e aq më pak të ndryshme kur citojmë vetë Nolin të kujtojë në fund të jetës së tij se ‘si delegat i Vatrës…i dha rast…të takohej me presidentin Uillson…dhe i bëri thirrje atij të rivendoste pavarësinë e Shqipërisë’. Por, perspektiva e sotme i lejon edhe një joshqiptari të perceptojë se ‘Kur Shqipëria e pasluftës krijoi qeverinë e parë… komunitetit shqiptaro-amerikan iu këshillua të dërgonte një delegat, dhe nuk është për t’u habitur që ky delegat ishte Fan Noli’ . Për ne nuk është për t’u habitur që ishte pikërisht ligjërimi i Nolit, ai që e çoi në forume të tilla. Por, sigurisht, që nuk është pa habi, që, figura më e mendueshme për përfaqësimin e Shqipërisë në atë kohë, dilte nga një rrugëtim si i Nolit. Duke mos patur të dytë si vetja, ka qenë më tepër se mision dhe një i tillë i përmbushur, arritja e Shqipërisë përmes ligjërimit shqip. Për këto arsye dhe për më shumë,

Ligjërimi i Shqipërisë nga Fan Noli është një proces substancial

e për rrjedhojë i prekshëm, i lidhur jo thjeshtë me kuptimin e fjalës të ruajtur për arsye ende të pazbuluara në shqip. Ligjërimi si i tillë në shqip, u gjet dhe u bë funksional nga Noli në proces fjale e juridiko-diplomatik. Njëkohësisht, ligjërimi u bë konkret kur Noli ishte autori – publicist, përkthyes e prift shqiptar, ministër i jashtëm e kryeministër. Me këto atribute, ligjërimi nga Shqipëria, për Shqipërinë në Lidhjen e Kombeve plotësoi kushtet e procesit të ligjërimi të Shqipërisë nga Fan Noli.

Pak rreshta të fjalimit pas pranimit në Lidhjen e Kombeve sjellin pikërisht këtë kompleksitet: ‘…U çudita kur dje pashë përkrahës nga të katër anët e botës që u ngritën në këmbë, në mbrojtje të asaj fëmije të braktisur e të persekutuar të Evropës..që bujarisht votuan në favorin tonë, ndërsa m’u mbushën sytë me lotë…sipas mendimit tim, pranimi ynë nderon Lidhjen’.

Sot është zbulimi i mëtejshëm i Nolit ai që nderon veprën e tij e Shqipërinë, në Lidhjen e Kombeve apo Organizatën e Kombeve të Bashkuara ashtu siç Korifeu shqiptar e ligjëroi me fjalë e veprim.

Do të më jepte librat për Dom Shtjefën Kurtin menjëherë sa të kthehej nga Kosova, se do të sillte prej andej qirinj me fytyrën ikonike të Domit. Dhe ashtu u bë. Takimi me z. Nikolin Kurti ishte i shpejtë dhe mallëngjyes për mua: në rrugë, ku ai zbriti nga taksia sa për pak dhe do të ikte po me atë taksi se qëllimi i tij ashtu si dhe dëshira e tij ishin të dhuronte veprën për martirin Dom Shtjefën Kurti. E njoh përkushtimin e z. Nikolin, jo thjesht si nip i denjë i Domit, por si qytetar dhe misionar i kujtesës kolektive, i një çështjeje të madhe, i patriotizmit dhe i besimit, i një të vërtetë dramatike, i dëshmisë së punës dhe veprës së njerit prej atyre, pishtar i dritës së shenjtë, që e përndoqën, e burgosën dhe e vranë, por ai e sfidoi të keqen, djallin dhe sot ndrit më shumë se kurrë.

Mora dy librat e çmuar, “I lumi Dom Shtjefën Kurti – Jeta dhe pavdekësia” me autorë Dr. Nikollë Loka dhe vetë Ing. Nikolin Kurti, botimi është dy gjuhësh, edhe anglisht, “Blessed Dom Shthefën Kurti – Life and Immortality” dhe shoqërohet me dokumentacion dhe me një album fotografish me ngjyra, që flasin, që nga Domi e deri te Papa. Libri tjetër, i përgatitur nga Dr. Nikollë Loka sërish, është i një rëndësie tjetër të veçantë dhe historike, “Memorandumi drejtuar Lidhjes së Kombeve nga klerikët Shtjefën Kurti, Gjon Bisaku dhe Luigi Gashi”. Poshtë emra e të tyre është shkruar: Dëshmirarë të popullit martir”. Kjo trini klerikësh në vitin 1930, në janarin e ashpër të maleve, kaluan ilegalisht kufirin nga Jugosllavia për në Shqipëri, nga Tirana shkuan në Romë duke u keqkuotuar se mos kishin ndërprerë shërbimin në Kosovë, por jo, përkundrazi dhe nga Roma shkuan në Gjenevë. Në zyrat e Lidhjes së Kombeve dorëzuan Promemorien ‘Për gjendjen e minoritetit shqiptar në Jugosllavi’, si u shkekeshin të drejtat, shtypeshin, dëboheshin apo vriteshin… Dhe ky akt madhor e bëmat më pas do t’i kushtonin jetën Dom Shtjefen Kurtit duke e çuar burgjeve të Shqipërisë, në pushkatim, por dhe në udhën e lume të shenjtërimit…

Dom Shtjefën Kurti është nga Ferizaj, më thotë në takimin tonë nipi i tij, z. Nikolin. Dija për të. Kur ai u shpall ‘I lumtur” nga Selia e Shenjtë e Vatikanit, unë punoja në Vatikan, drejtoja Ambasatën tonë dhe erdha në meshën që u celebra në Katedralen e Shkodrës, ku u lumturuan 38 martirë shqiptarë, mes të cilëve dhe Dom Shtjefën Kurti.

Do të shfletoja librat e dhuruar.

Shtjefęni ishte fëmija i gjashtë i Jakut dhe Katrinës. Mësimet e para i mori në vendlindje, Ferizaj, më pas ndoqi Seminarin Papnor në Shkodër e më pas në kolegjin Canisianum në Insbruck të Austrisë dhe në kolegjin “Propaganda Fide” në Romë, ku dhe u urdhërua meshtar.

U kthye në vendlindje, ku shërbeu si famullitar në Ferizaj, Novosele si dhe në dioqezën e Shkupit.

Me sivëllezërit Dom Gjon Bisaku dhe Luigj Gashi, të përkrahur nga Mbreti Zogu I, përpiluan më 5 maj 1930 promemorjen, – që kisha ndër duar, – “Gjendja e pakicës shqiptare në Jugosllavi”, që iu nis në sekretarin e Lidhjes së Kombeve në Gjenevë, Erik Drumund.

Dom Shtjefën Kurti ishte ai, ku rrëfehej Nënë Tereza dhe në oborrin mbretëror, ku rrëfehej Mbretëresha Geraldinë.

Gjatë Luftës II Botërore të vështira do të ishte famulltar në kishën katolike në Tiranë (në Bulevard). U arrestua në vitin 1946 dhe u dënua me 20 vjet burg si agjent i perëndimorëve. U lirua nga Burgu i Burrelit në vitin 1966, por u arrestua sërish në vitin 1971 duke shtuar “për spiunazh, sabotazh” dhe shkak ishin kryerjet në fshehtësi të riteve fetare. U fajësua për një pagëzim një fëmije, kur kjo gjë ishte e ndaluar. U dënua me vdekje dhe u pushkatua në një vend që s’dihej deri vonë.

Në librin për Dom Shtjefën Kurtin gjej faqet ku shtypi botëror i bëri jehonë të madhe kësaj vrasjeje dhe shoh i tronditur imazhet në kërkim të varrit të tij, ku paraprinte dhe z. Nikolin. Ja, eshtrat në një varr masiv.

Në reliken e shenjtë, ku ka cifla nga eshtrat e martirëve tanë, të përziera me pakëz dhè, që ne e kemi në shtëpi një të tillë, ime shoqe, Eda, lutet për jetën, për paqe e gëzime mes njerëzve.

Homazhe dhe përkujtimore per Dom Shtjefën Kurtin janë bërë në shumë vende në Europë e deri në SHBA…

Mora dhe qiririn e ardhur nga Kosova, me portretin e Dom Shtjefën Kurtit, që ma dhuroi nipi i tij, z. Nikolin Kurti.

Kur të ndes këtë qiri, do të shoh sërish nga drita e shpirtit të martirit dhe e gjithë martirëve tanë.

Vetëm me një dritë të tillë ne mund të shkojmë përpara dhe na pret një e nesërme më e bukur, shpirtërore…

Visar Zhiti

Ka filluar sot edicioni i 15-të i konferencës shkencore “Java e Albanologjisë”, nën organizimin e Institutit Albanologjik të Prishtinës, i cila grumbullon albanologë të shquar shqiptarë dhe të huaj për të diskutuar dhe ndarë studime e arritje në fushën e gjuhës, etnologjisë, folklorit, letërsisë dhe historisë së shqiptarëve.

Në hapjen solemne të edicionit të sivjetmë mori pjesë Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, që gjithashtu mbajti një fjalë rasti në të cilën fillimisht u shpreh se dija fillestare albanologjike, ajo e shek. XVIII-XIX ndihmoi shumë në zgjimin kombëtar të shqiptarëve në gjysmën e dytë të shek. XIX.

“Rilindësit tanë të shquar – midis tyre nga vëllezërit Frashëri e Pashko Vasa, e deri tek Faik Konica e Fan Noli etj. – i shfrytëzuan arritjet shkencore të albanologjisë për të krijuar orientimin tonë kombëtar dhe për të hedhur poshtë pretendimet joshkencore dhe propagandën raciste të shovinistëve fqinjë”, tha ai, para se të shtoj se për rilindësit tanë, “çështja shqiptare” nuk do të thoshte vetëm përcaktim i origjinës së kombit dhe gjuhës, përcaktim i shtrirjes territoriale të shqiptarëve, shkrim i gjuhës shqipe me një alfabet unik, por edhe themelim i shtetit kombëtar shqiptar.

Duke qenë dëshmitarë se si akademitë dhe institutet shkencore në ish Jugosllavi përpunuan tezat e gjenocidit kundër shqiptarëve, kryeministri u shpreh krenar që plejada e albanologëve shqiptarë, duke filluar me Kristoforidhin e deri me Selman Rizën, Eqrem Çabejn e Idriz Ajetin, Stavro Skëndin, Anton Berishën, Aleks Budën, Anton Çetën, Shaban Demirajn etj., nuk kanë pasur një qasje përçmuese apo denigruese ndaj kulturave dhe historive të popujve fqinjë të shqiptarëve. Ai shtoi se sot dija albanologjike, ushqehet nga disa institucione kërkimore shkencore në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni të Veriut dhe në vende ku veprojnë e jetojnë studiuesit e gjuhës, letërsisë, kulturës dhe historisë së shqiptarëve, dhe se ajo nuk pengohet më nga kufizimet politike që ekzistonin gjatë regjimeve diktatoriale.

Të vetëdijshëm për rëndësinë kombëtare të albanologjisë, kryeministri veçoi kontributet e Qeverisë që ai drejton në mbështetje të vazhdueshme të saj përmes përkrahjes për organizimin e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, që në muajin e kaluar mirëpriti studiues e albanologë nga 14 vende të ndryshme të botës, pastaj bursave studentore për studentët që vijojnë programet Gjuhë Shqipe dhe Letërsi Shqipe në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Prishtinës, dhe bashkëpunimit me Qeverinë e Republikës së Shqipërisë për mbështetjen e projekteve të përbashkëta hulumtuese, përfshirë realizimin e projektit madhor në albanologji “Enciklopedia Shqiptare”.

Në fund të fjalës së tij, ai u uroi punë të mbarë dhe diskutime të vlefshme studiuesve, ndërkohë që përgëzoi Institutin Albanologjik për organizimin e përvitshëm të kësaj konference shkencore, duke u premtuar që mbështetja e Qeverisë nuk do të mungojë asnjëherë.