• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Finding Albania – The Dream and the Lie – Elena Dorfman’s Artistic Vision

September 30, 2025 by s p

Rafaela Prifti/

Her Albanian heritage may not be recognizable in the name Elena Dorfman, yet her camera unveils the artistic explorations of the maternal homeland at art exhibits in the West Coast and half way around the world. The photographer and filmmaker-based in Los Angeles since 1989 has gravitated towards the self-isolated land of her ancestors, first in her imagination as a child growing up in New England, and later on, as an artist that went further and deeper in decoding Albania’s past through the language, she is very well versed at, art and cinema.

Though the seventies Elena was raised outside of Boston, by an Albanian mother and a father of Austrian descent, who was fifth generation Bostonian. “My mother was Virginia Spiro, whose parents were born in Korce, and later immigrated from there to Taunton, Mass, around 1915. My siblings and I were raised in the Albanian diaspora of New England, with friends and relatives who lived throughout the region. Unfortunately, I never knew my grandparents who died relatively young. My mother, too, died young, at 52, in 1984. Her funeral was presided over by her dear friend, father Artur Liolin, remembering the passing of his death this month two years ago.”

Elena’s internal curiosity about Albania, which she first visited in 1993 and returned nearly every year since, was to take photographs. And she took thousands of them. In 2016, she found herself captivated by the Northern, mountainous region of Valbona. “From the images I made in the region, I created large-scale mixed media artworks that were included in a series called Transmutation. This series features photographs that were collaged and then gilded, using precious metals — 23 karat gold, palladium and silver — adhered to the surface of the picture, such as the Golden Dome, illustrated below. Also, based on my photographs a beautiful set of woven Jacquard tapestries were produced – these are decorative, heavy, woven textiles with intricate patterns that are woven directly into the fabric. These striking artworks were shown in galleries, such as Modernism, in San Francisco, CA, and Fredric Snitzer gallery, Miami, Florida; and reviewed in ArtForum,” says Elena. 

Inclined to exploring images in a broader cultural context, the artist launched a project with the Albanian National Film Archive, in 2018, after meeting then-Director of the Archive, Iris Elizi. What Elena discovered was that nearly none of the films had been digitized in the years since the fall of communism. “In October of 2021, I hired and brought in a professional digitizer from Israel, and we worked together in the theater of the archive scanning as many of the films as we could over the course of the month. In total, we scanned about 80 films, both features and documentaries produced between 1947 – 1991 by Albania’s Kinostudio, and were kept in poor storage conditions. By 2018, the films have been in a climate controlled environment, properly stored.”  

Elena did extensive research that involved “watching nearly all of the three hundred features and dozens of documentaries from the Era, but also traveling back to Tirana in 2022 to interview a 

number of the actors, directors, technicians and archivists. I read everything available about Albania’ film history in order to both pay homage to this cultural artifact, and also help shape my own film.” 

Hundreds of editing hours later, focused on selecting the right shots and cuts in her studio, in 2023 and 2024, Elena created her unconventional film, generally known as video art or installation THE DREAM & THE LIE. A unique reinterpretation of Cold War Albanian cinema, the production is comprised of approximately seventy remixed and reedited films from the New Albania Kinostudio. Intended to disrupt the propagandistic narratives of Hoxha-era films, the style is non-linear and experimental. Just as importantly, it is also an homage to the incredible artistry, creativity and dedication of the actors, technicians, writers and directors of the time.” I very much wanted to give back to the country of my maternal heritage. I felt that this project served two purposes: giving back, and also expanding my own artistic endeavors.” 

“With little understanding of the Albanian language, I was drawn to films that were visually arresting, initially gravitating toward the directors who were formally trained in the Soviet Union and other Eastern Bloc countries. Films directed by great directors such as Dhimiter Anagnosti, Piro Milkani, Kristaq Dhamo and Viktor Gjika, among others, that were visually distinctive and identifiable by their signature styles.” With the recent passing of Anagnosti, her project feels like the highest form of tribute to these talented and pioneering artists. In THE DREAM & THE LIE, there are excerpts from popular films like Malet me blerim mbular, Furtuna, Në kufi të dy legjendave, Toka Jone, and many more. 

Elena Dorfman’s film premiered in early June followed by a Q&A with the artist in Shkodra’s Festival Ekrani i Artit at the invitation of its founder, Albanian artist, Adrian Paci https://www.instagram.com/adrian_paci/?hl=en. Shkodra Festival caters to experimental and modern works presenting the perfect venue for contemporary artwork such as Elena’s. 

“My film is comprised of both feature and documentary films produced by the New Albania Kinostudio, under Hoxha. It plays over three screens—a triptych—and although it loosely follows a narrative thread, it is primarily a non-linear format, offering viewers an impression of the types of films and storylines produced over nearly five decades, but with motifs that also refer to the brutality of life during communism, which I felt very compelled to include.”  Albanians who grew up watching these movies, the millennials who are not familiar with them as well as non-Albanian audiences have reacted positively to this artifact – appreciating the artistic breakdown of the government narrative designed to perpetuate the power of the regime. To that point, she deliberately picked the title that echoes Picasso’s first overtly political work “The Dream and the Lie of Franco” that prefigures his iconic painting “Guernica”.  

The film’s poster depicts a close shot of the renowned Albanian actor Tinka Kurti in her break out role in Tana (1958) the first full-length Albanian feature movie. Her portrait is overlaid with footage of 35mm film, that appear in the horizontal lines, indicating montages in THE DREAM & THE LIE. The triptych at the bottom of the poster represents the film layout. 

Albania’s art and cinema of the previous era, depicted in Dorfman’s lens, invites the viewer to “decode” the underlying meaning or the subtext versus the overt representation, what is hidden or implied versus what is explicit and on the surface – it is the artistic vision of the Albanian American artist, Elena Dorfman! 

https://www.instagram.com/dorfmanelena/?hl=en
https://www.modernisminc.com/artists/Elena_DORFMAN

Filed Under: Kulture Tagged With: Rafaela Prifti

“Stop the Time” – 2 Tetor 2025, Glanzstoff Hallen, St. Pölten, Austri

September 26, 2025 by s p

Në këtë ekspozitë kolektive do të marrë pjesë edhe artisti shqiptar nga Kosova, Resul Jusufi, me veprën e tij, instalacionin  të titulluar “Stop the Time”.

  Një vështrim mbi veprën “Stop the Time” dhe rrugëtimin artistik të Resul Jusufit

“Ndalo Kohën” (  STOP THE TIME )

Instalacion nga Resul Jusufi

Si artist, gjithmonë kam ndjerë një tension të brendshëm në raport me kohën – ndjesinë se gjithçka kalon shumë shpejt, ndërkohë që unë vetë dua vetëm të ndalem, të marr frymë dhe të mos e humbas veten. Nga kjo nevojë e brendshme lindi instalacioni „Stop the Time“ – një përpjekje për t’i vënë kufi iluzionit të kontrollit dhe për të krijuar një hapësirë ku koha – qoftë edhe vetëm për një çast – të mos ekzistojë.

Koha është një iluzion i pandalshëm – një rrymë që na tërheq të gjithëve me vete, pa marrë parasysh sa shumë përpiqemi ta masim, ta kontrollojmë apo ta ndalojmë. Në këtë instalacion, artisti Resul Jusufi krijon një hapësirë ku koha nuk funksionon më sipas rregullave të zakonshme. Ajo shpërbëhet – në fragmente, numra, shenja dhe objekte të heshtura.

Në qendër ndodhet një mural monumental (300 x 250 cm), i përshkuar nga numra të shpërndarë, gjurmë spontane dhe simbole që kujtojnë shenjat e përditshmërisë urbane – grafite, shifra, rrethe. Kjo gjuhë vizuale është zgjedhur qëllimisht e thjeshtë: jo një iluzion formal, por një forcë e drejtpërdrejtë shprehëse. Numrat dhe rrethet e çrregullta bëhen metaforë për rrjedhën dhe fragmentimin e kohës.

Përpara muralit, mbi dysheme, ndodhet një koleksion orësh mekanike – objekte të përditshme që dikur matnin jetën tonë. Tani ato janë ndalur. Dialogu midis pikturës dhe orëve reale krijon një tension poetik: koha si ide abstrakte përplaset me kohën si fakt i prekshëm.

Instalacioni ngre pyetje thelbësore:

  • Si e kemi jetuar jetën tonë deri më tani?
  • Kujt ia kushtojmë orët, minutat, ditët tona?
  • A është ritmi me të cilin jetojmë një përparim – apo po humbasim lidhjen me vetveten?

Vepra nuk jep përgjigje. Përkundrazi – sfidon publikun të ndalet, të dëgjojë heshtjen e orëve të ndaluara dhe të përballet me një pyetje ekzistenciale:

A është e mundur të ndalojmë kohën – apo jemi vetëm të burgosur brenda saj?

„Stop the Time“ është një reflektim mbi kalueshmërinë, kujtimet dhe ndjesinë e kontrollit.
Është një ftesë për të përjetuar një çast jashtë kohës – një hapësirë ku vizitori nuk është thjesht spektator, por pjesë e procesit të të menduarit dhe ndjesisë.


“Arti është ushqim për shpirtin.”

Resul Jusufi është një artist multidisiplinar, i cili punon në fushat e pikturës, instalacionit, teatrit dhe filmit të shkurtër. Veprat e tij dallohen për një gjuhë unike vizuale, ku abstraksioni dhe simbolizmi bashkohen në mënyrë të guximshme dhe harmonike.

Me energji, liri krijuese dhe thellësi emocionale, arti i tij tejkalon me vetëdije kufijtë tradicionalë të artit bashkëkohor. Eksperimentimi me teknika dhe materiale të ndryshme zë një vend qendror në procesin e tij krijues.

Çdo vepër mbart një fuqi unike shprehëse – e mundësuar nga një “kaos” vizual i qëllimshëm, që shërben si mjet për të transmetuar energjinë e brendshme dhe spontanitetin.

Përmes ngjyrave të forta, formave të lira dhe simboleve të mbushura me kuptim, Jusufi krijon vepra që nxisin reflektim dhe hapin dialogë emocionalë.

Temat që trajton janë universale dhe i japin artit të tij një dimension të thellë filozofik dhe shoqëror. Falë kësaj, veprat e tij arrijnë të komunikojnë me një audiencë të gjerë dhe të larmishme në mbarë botën.

Veprat e tij janë ekspozuar në shumë ekspozita ndërkombëtare – përfshirë Austrinë, Gjermaninë, Zvicrën, Italinë, Poloninë, Kosovën, SHBA-në, Tajvanin dhe më gjere .

Arritje të rëndësishme:

  • 2022 – Fitues i Luxembourg Art Prize për arritje të jashtëzakonshme artistike
  • 2023 – Përfshirje në listën e 100 artistëve më të rëndësishëm bashkëkohorë nga Bindaas Artist Group, Indi
  • 2024 – Fitues i Gold Award në Busan International Art Festival, Koreja e Jugut
  • 2025 – Prezantimi i veprës „Art Saves the World“ në Times Square, New York

Jusufi thotë:

“Arti është mënyra më e mirë për të thyer paragjykimet mes njerëzve dhe ura më e fortë për t’i lidhur ata.”

Resul Jusufi ka lindur në Kosovë dhe prej disa vitesh jeton e punon në qytetin Gracit /Austri.

Filed Under: Kulture

Enver Petrovci, iku, iku ndoshta për të na treguar se kush ka qenë, sepse vetëm vdekja zgjon tek ne madhështinë e të gjallit

September 22, 2025 by s p

Albert Vataj/

Kohë para se t’i jepej ikjes pa kthim, në një pakohë ikjeje, Enver Petrovci, është shprehur “Shpresoj që pasi të vdes do t’a vlerësojnë saktësisht se kush kam qenë”. Një përkufizim si një kambanë alarmi, apo një kumtim, si një reflektim i thellë mbi mënyrën se si arti dhe personaliteti i një njeriu shpesh kuptohen plotësisht vetëm pas ndarjes nga jeta. Kujtojmë se Petrovci, i cili sot dorëzoi frymën e fundit në moshën 71-vjeçare, e ka lëshuar këtë ofshamë shpirti, trazueshëm, gjatë një interviste në emisionin “Voilà” në kanalin në Top Channel, ku ka folur me ndershmëri për raportin e tij me publikun dhe mënyrën se si është perceptuar gjatë jetës.

Petrovci shprehet se ka zgjedhur të mos e artikulojë gjithmonë mendimin e tij publikisht, duke besuar se vetë mënyra e jetesës dhe e punës do të fliste për të. Ai mes të tjerash mësohet të jetë shprehur: “Unë e kam fshehur gjithmonë mendimin tim, sepse kam menduar që vetë jeta dhe mënyra se si jetoj do të vijë një ditë në shprehje… Kam kuptuar që tek populli shqiptar, kur dikush vdes atëherë vlerësohet vërtetë kush ka qenë ai njeri.”

Kjo nuk është një shprehje e hidhërimit, por një pohim i një realiteti kulturor: vlerësimi i plotë, i thellë dhe i drejtë shpesh vjen pas humbjes. Ai e ka ndjerë se figura e tij, e ndërlikuar, e guximshme dhe e pakompromis, nuk është kuptuar gjithmonë siç duhet në kohë reale. Por ka shpresuar që pas vdekjes, historia, publiku dhe brezat e rinj do ta shohin më qartë se kush ishte në të vërtetë. Petrovci nuk kërkoi kurrë të jetë i pëlqyer me çdo kusht. Ai zgjodhi të jetë i vërtetë. Në këtë shprehje ka një ndjeshmëri të rrallë, një artist që e di se koha është gjykatësi më i drejtë. Ai nuk e kërkoi vlerësimin si shpërblim, por si pasqyrim të asaj që dha me përkushtim të plotë.

Me ndarjen nga jeta të Enver Petrovcit, arti shqiptar humbi një nga figurat më të gjithanshme dhe më të respektuara të skenës teatrore dhe kinematografike. Ai nuk ishte thjesht aktor, por një institucion i gjallë i aktrimit, një pedagog, një regjisor, një përkthyes dhe një njeri me një ndjeshmëri të rrallë artistike.

Petrovci është cilësuar si “aktor i kombit shqiptar” për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në teatër, film dhe edukim artistik. Ai ka luajtur në dhjetëra role klasike dhe moderne, duke u bërë një figurë referenciale për brezat e rinj.

Ai ishte një ndër themeluesit e Akademisë së Arteve në Prishtinë dhe i teatrit privat “Dodona”. Si dekan dhe profesor, ka formuar me dhjetëra aktorë të rinj, duke ndarë jo vetëm teknikën por edhe filozofinë e aktrimit.

Gjatë studimeve në Beograd, përballoi kushte të vështira ekonomike, shpesh duke fjetur në rrugë apo në fakultet. Kjo periudhë e vështirë nuk e ndali, por e kaliti si artist dhe si njeri. Gjatë gjithë karrierës së tij, kritika vendase dhe e huaj nuk i ka adresuar asnjë vlerësim negativ. Ai ka qenë gjithmonë i vlerësuar për profesionalizmin, përkushtimin dhe aftësinë për të mishëruar karaktere të ndërlikuara.

Përveç aktrimit, Petrovci provoi veten si këngëtar në Festivalin e RTSH dhe si konkurrent në “Dancing With The Stars Albania”, ku fitoi kupën pas 12 javësh kërcimi. Kjo dëshmonte shpirtin e tij të lirë dhe të papërkulur ndaj moshës apo konvencioneve.

Në filmin “Daja” të regjisorit Ilir Harxhi, Petrovci luajti një tiranas të vjetër me një dialekt që nuk e kishte të natyrshëm. Megjithatë, me këmbëngulje dhe ndihmën e kolegëve, ai arriti të përcjellë një karakter autentik, duke fituar vlerësime për mjeshtërinë e tij në adaptim dhe nuancë.

Enver Petrovci mbetet një figurë që nuk mund të përmblidhet në një biografi të zakonshme. Ai ishte një artist që jetoi me pasion, që nuk u tremb nga sfidat dhe që e pa artin si një mision shpirtëror. Në Kosovë, Shqipëri dhe më gjerë, ai u njoh si një ambasador i kulturës shqiptare, një njeri që nuk heshti kurrë për të bukurën, për të vërtetën dhe për njeriun.

Enver Petrovci ishte një lloj drite që ndriçonte skenën pa pasur nevojë të fliste. Mjaftonte të hynte në hapësirën e rolit, dhe roli vetë e priste si mik të vjetër.

Ai nuk e luante njeriun, ai e kuptonte atë. Me një vështrim që përshkonte kohën, me një zë që nuk kërkonte mikrofon, me një trup që nuk kishte nevojë për koreografi, ai e bënte skenën të dridhej nga e vërteta.

Në Prishtinë, në Tiranë, në Beograd, në Athinë, në zemrat e të gjithë atyre që e panë, e dëgjuan, e ndjenë, ai mbeti një figurë që nuk mund të përmblidhet me fjalë. Ai ishte fjalë vetë. Ishte fjala që nuk kishte nevojë të thuhej, sepse ndodhej në heshtjen mes dy replika.

Ai nuk kërkoi kurrë privilegje. Nuk u mbështet kurrë në madhësinë e emrit të tij. Ai ecte me kokën lart, por me zemrën poshtë, pranë publikut, pranë njeriut të thjeshtë, pranë dhimbjes, pranë bukurisë që nuk bërtet por kumtohet me shpirtin e thellë dhe ndjehmërinë fortë.

Në rolin e Hamletit, ai nuk e pyeti veten “të jesh apo të mos jesh”, ai ishte. Në rolin e Dajës, ai nuk e imitoi dialektin, ai e përvetësoi atë si një gjuhë të re të shpirtit, në serialin televiziv “Oh sa mirë” ai nuk ishte thjeshtë drejtori i një shkolle, por denoncimi i një hallke të ndryshkur të sistemit arsimor. Në rolin e pedagogut dhe mëkuesit të dijes dhe përvojës, ai nuk mësoi teknikën, ai mësoi dashurinë për të vërtetën, duke inspiruar besim dhe shembull frymëzimi, te pasioni i të rinjve që zgjodhën aktrimin si ëndërr të jetës së tyre.

Sot, kur ai nuk është më fizikisht mes nesh, nuk ka nevojë për lot. Ka nevojë për kujtesë. Kujtesa e një njeriu që nuk u lodh kurrë së kërkuari të jepte më të mirën.

Enver Petrovci nuk iku për t’u harruar, por për të mbetur. Në heshtjen që lë pas, zëri i tij bëhet më i qartë; në mungesën e tij, prania e tij bëhet më e thellë. Ai nuk kërkoi duartrokitje të lehta, por mirëkuptim të vonuar. Dhe sot, në këtë çast ndarjeje, ku fjala dridhet mes dhimbjes dhe nderimit, kuptojmë se ai nuk jetoi për të qenë i kuptuar, por për të qenë i vërtetë.

Petrovci na mësoi se arti nuk është thjesht shfaqje, por mënyrë e të jetuarit. Se njeriu nuk është vetëm roli që luan, por heshtja që zgjedh, fjala që nuk thotë, dhe jeta që e jeton si testament. Ai iku, po jo për t’u larguar, iku për të na lënë një pasuri që nuk matet me vite, por me ndikim. Me një jetë që flet më shumë tani që hesht.

Le të mos presim më vdekjen për të kuptuar madhështinë e të gjallit. Le ta kujtojmë Enver Petrovcin jo si një figurë që u mbyll me një datë, por si një zë që vazhdon të na thërrasë për të parë më thellë, për të ndjerë më ndershmërisht, për të jetuar më me kuptim.

Filed Under: Kulture

NATIONEN (1921) / “A MORËT PJESË NË LUFTËN BOTËRORE ? — PO, NGA ANA GJERMANE, DHE UNË ISHA ATY QË NË FILLIM.” — INTERVISTA ME ALEKSANDËR MOISIUN

September 20, 2025 by s p


Aleksandër Moisiu (1879 – 1935) — Burimi : Światowid, e shtunë, 31 mars 1928, Ballinë
Aleksandër Moisiu (1879 – 1935) — Burimi : Światowid, e shtunë, 31 mars 1928, Ballinë

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Shtator 2025

Gazeta norvegjeze “Nationen” ka botuar, të enjten e 28 prillit 1921, në faqen n°3, intervistën e Aleksandër Moisiut për revistën “Skappels” rreth pjesmarrjes së tij asokohe në Luftën e Parë Botërore, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Pjesëmarrja e Aleksandër Moisiut në Luftën Botërore.

Burimi : Nationen, e enjte, 28 prill 1921, faqe n°3
Burimi : Nationen, e enjte, 28 prill 1921, faqe n°3

Aleksandër Moisiu, aktori më i madh gjerman, të cilin së fundmi kemi pasur rastin ta shohim dhe ta admirojmë këtu, ka treguar për revistën “Skappels” pak për pjesëmarrjen e tij në luftë gjatë qëndrimit të tij këtu.

— A morët pjesë në Luftën Botërore ?

— Po, nga ana gjermane, dhe unë isha aty që në fillim. Më 1917 më kapën francezët dhe më çuan në një vend në Gjirin e Gascognes. Megjithatë, arrita të arratisem dhe në këmbë u enda nëpër të gjithë Francën mbi Pirenejtë (Pyrénées), por më kapën në kufirin spanjoll.

(Dimë që ka qenë bashkëshortja aktuale e Moisiut, aktorja e njohur zonja Terwin, e cila kur dëgjoi se Moisuin e kishin zënë rob, lëvizi qiellin dhe tokën për ta liruar. Dhe më në fund funksionoi. Por Moisiu nuk thotë asgjë për këtë.)

Megjithatë, pas një kohe të shkurtër më liruan në shkëmbimin e të burgosurve dhe më dërguan në shtëpi.

— Çfarë ju bëri përshtypje më të madhe gjatë luftës ?

— Nuk ishin të vdekurit në fushën e betejës, thotë ai. Nuk kam duruar kurrë më parë të shoh një operacion apo njerëz që ishin plagosur në një aksident, me pak fjalë gjak, por nuk kaloi shumë dhe shikimi i të vdekurve dhe të plagosurve u bë zakon. E konsideroja luftimin si një sport, adrenalina më bënte të pandjeshëm.

Jo, kishte gjëra të tjera që më bënë përshtypje shumë më tepër. Mund të duket një gjë e vogël në krahasim me gjithçka tjetër, por më kanë lënë një përshtypje të pashlyeshme.

Për shembull, ne ishim vendosur në qytetin e vogël francez të Salomé-së. Në shtëpinë ku isha unë jetonte një grua dhe vajza e saj, një vajzë e vogël e bukur tre vjeçare. Me ndihmën e çokollatës dhe mirësisë, ne ishim bërë miq vërtet të mirë. — Ne kishim bombarduar anglezët me shumë zell për një kohë të gjatë me topat tanë me rreze të gjatë, por një mbrëmje, kur ata zbuluan pozicionin tonë, ata filluan të përgjigjen. Gjuajtja e parë preku shtëpinë tonë. Unë nuk u preka, por 3 vjeçarja e vogël. Ajo jetoi për disa orë në një gjendje të pavetëdijshme, pastaj hapi sytë dhe shikoi nënën e saj, shtrëngoi buzët si për të qarë, pastaj humbi sërish ndjenjat dhe vdiq. Ishte e tmerrshme të shihje pikëllimin e nënës, pikëllimin e saj të heshtur dhe të dëshpëruar ; Këto janë gjërat më të tmerrshme në luftë.

Më kujtohet një episod tjetër i vogël. Ne drejtuam një numër të burgosurish francezë nga fronti përmes qytetit të vogël të Notre Dame de Lorraine. Në rrugë dhe në dyert e shtëpive, gratë qëndronin duke pritur — ata shikonin me ankth të burgosurit që kalonin : A është ai atje ? Burri im… vëllai im… i dashuri im ?

Më duhet të shtoj se ishte e ndaluar, nën dënimin me vdekje, t’u drejtohej një fjalë të vetme të burgosurve.

Oh, ata sy ! Ato vështrime lutëse, përgjëruese dhe të dëshpëruara dëshmonin më shumë për vuajtjet se çdo rrëfim nga fusha e betejës.

Pushuam në një bujtinë. Pritësi, një njeri me përafërsi 60 vjeç, shërbeu vetë. Ai ishte një nga gjërat më rrëqethëse që kam parë ndonjëherë. Ai ishte i sjellshëm dhe i zbatoi urdhrat tona me përpikëri, dhe kërkesave dhe pyetjeve tona u përgjigj : Oui monsieur (Po, zotëri) ! Bien monsieur (Mirë, zotëri) ! i shoqëruar nga një qëndrim i ngurtë. Por fytyra e tij ishte e ngurtë dhe e palëvizshme si e gdhendur në gur, dhe vështrimi i tij ishte i shurdhër dhe pa shprehje. Një vuajtje e tmerrshme memece foli nga kjo maskë. Trupi i tij ishte skllavëruar, por shpirti i tij nuk mund të detyrohej — ishte i vdekur.

Por ka ndodhur edhe diçka që njeriu e kujton me kënaqësi. Megjithatë, ka njerëz që, pavarësisht luftës dhe armiqësisë, mbeten njerëz, që kanë aventura edhe jashtë romaneve. Më parë u bëra i burgosur në një qytet të vogël francez. Ishim rreth njëzet veta. Njerëzit na pështynin dhe na shanin. Pastaj papritmas një kadet i ri francez erdhi tek ne, u prezantua dhe tha me një gjermanishte shumë të dobët :

— Nuk dua t’ju pyes si jeni, sepse e shoh që nuk ndiheni mirë, por do të doja t’ju ndihmoja nëse mundem. Ju ndoshta keni njerëz të dashur që dëshironi të dinë se jeni gjallë. Do të kujdesem që telegramet të dërgohen përmes Zvicrës.

Ne i dhamë adresat tona dhe ai telegrafoi për të gjithë ne.

Disa vite më vonë, u plagosa në gjoks nga një copë predhe dhe u shtrova në një spital në Zvicër. Pashë një listë me disa francezë që ishin zënë rob në Darmstadt dhe aty gjeta përsëri emrin e tij. Më pas i telegrafova mikut tim shkrimtarit von Unruh-e dhe i kërkova të bënte ç’të mundej për të riun. Nëna e tij më shkroi më vonë dhe më falënderoi ; Djali i saj kishte marrë trajtimin më madhështor. Po, ai tregoi dashuri dhe shikoni – ”schon ist der Lohn da !” (shpërblimi është tashmë aty !)

—  Çfarë mendoni për francezët në luftë ?

— Ushtari francez është një zotëri, por oficeri francez është po aq “schwein – derr” sa gjermani. Anglezët janë shumë më të mirë, ata përgjithësisht sillen me mençuri dhe mirësi. Italianët u treguan gjithmonë si fëmijët e mëdhenj që janë : ata ishin po aq të gjallë dhe të sjellshëm me miqtë e tyre sa me armiqtë e tyre.

Moisiu nuk thotë asgjë për vuajtjet e tij ; por prej tij duket qartë se plagët e shumta të luftës nuk kanë kaluar mbi të pa lënë gjurmë. Por sa bekim që aktori i madh nuk u bë viktimë e luftës !

Filed Under: Kulture

Promovohen në Tiranë libri i shkrimtarit Luan Rama “Dino-Shtegtarët e Portës Sublime” dhe Abedin Pasha Dino (poezi)

September 19, 2025 by s p

Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini” zhvilloi dje në mbrëmje aktivitetin e radhës, që solli në vëmendje kontributin e Familjes së Madhe të Dinejve dhe Abedin Pasha Dinos. Mes një auditori me historianë, studiues, gazetarë, veprimtarë kombëtarë, ku ishte i panishëm edhe ambasadori i Kosovës, z.Skënder Durmishi, u bë prezanimi i dy veprave më rëndësi, që evokojnë aktivitetin kombëtar dhe kulturor të disa prej figurave të shquara të Familjes Dino. Aktiviteti u moderua nga gazetarja Luela Myfari.

“Dino-Shtegtarët e Portës Sublime”, titullohet libri që sjell si ribotim studiuesi, shkrimtari, eseisti dhe kulturologu i shquar, ambasador Luan Rama. Ndërsa libri tjetër “Poezi nga Abedin Dino” vjen i përkthyer mjeshtërisht nga poeti Iliaz Bobaj, përgatitur nga poeti dhe sudiuesi Ahmet Mehmeti. Familja Dino nxorri burra të shquar, por kontributi i tye i ndritur për shumë kohë mbeti në hije, tha në hyrje të aktitivitetit drejtuesi i Fondacionit Çamëria Hasan Tahsini, z. Alket Veliu. Ata nuk vepruan si individë, por si ndërgjegje kombëtare, plotësisht të ndëgjegjshëm për misionin e madh të Shqiptarësisë. Shkrimtari, studiuesi dhe eseisti i shquar Luan Rama, si rrallëkush i dimensionuar në veprimtarinë intlektuale kombëtare dhe në veprimtarinë e Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”, sjell një mishërim të personifikuar të fakteve për këtë familje të madhe të Çamërisë.

Vepra e tyre është një mesazh i pamohueshëm konkret, që duhet ta dëgjojnë të gjithë. Luan Rama ka meritën që shpalos me detaje historinë e tyre, duke i dhënë zë kauzës sonë, tha zoti Veliu.

Prof. Dr. Bashkim Kuçuku tha: Në librin“Dino-Shtegtarët e Portës Sublime”, vërehen disa tipare të krijimtarisë së Luan Ramës, i cili ka mbi 35 vjet që studion dhe publikon: larmia e llojeve të shkrimeve a të shkrimtarisë, intensiteti i madh i punës krijuese, ritmika e shpejtë e krijimit. Ky libër është një studim biografiko-kulturor për tre breza të Dinejve, politikanë, piktorë, poetë, kineastë. Libri ka ndryshim të ndjeshëm nga dy botimet e mëparëshme. Studimi përfton një përfytyrim të ngjashëm me të tre Vëllezërve Frashëri. Kjo punë hulumtuese patjetër ka patur vështirësi, pasi jeta e Abedin Dinos është e shpërndarë në kohë, në 80 vjet, e shpërndarë dhe në hapësirë. Biografia e tij kulturore është e lidhur me shumë figura të letërsisë, pikturës, filmit, nga më të njohurit, në vende të ndryshme të botës, si Nazim Hikmet, Jashar Qemal, Pablo Neruda Picasso, Luis Aragon etj.

Kjo monografi është studimi më i thukët dhe më konciz për Dinejtë, tha historiani Hajredin Isufi. Si përfaqësues të një Dere të madhe në Çamëri, vëllezërit Dino kanë një kontribut të madh në historinë kombëtare, duke lënë gjurmë me punë ë shkëlqyera. Veç Abedin Dinos përmendim Rasih Dinon, Ali Dinon, Vesel Dinon, Lejla Dinon.

“Abedin Dino ka kantrubute në momente kruciale të historisë kombëtare. Abedini ruaji gjithnjë miqësinë me Frashëllinjtë, e në veçanti me Samiun dhe Abdylin, tha profesor Irakli Koçollari. Ishte njeri me dimensionet e një kulture botërore. Ai kishte mbaruar Zosimean dhe njihte mië filozofët francezë. U njoh si studiues i letërsisë arabo-persiane, si filolog dhe teolog, si dijetar dhe hartues i teksteve mësimore, për të cilat punoi veçanërisht në kohën kur u kthye në Stamboll, pranë kryeminisrisë turke.

Abedini ishte një poliglot i vërtetë: fliste mirë pesë gjuhë të huaja.

Profesor Pëlllumb Xhufi përgëzoi fondacionin Çamëria “Hasan Tahsini” për promovimin e figurave të tilla të nderuara të historisë kombëtare dhe të Çamërisë, duke përgëzuar edhe autorët e librave për punë shumë të mirë. Abedin Pashë Dino ndihmoi në mbrojtjen e terrioreve shqiptare, tha profesor Xhufi. Kur Sulltani pranoi kushtet e fuqive të mëdha për të lëshuar territore shqiptare, si Ulqini, athere ai dha dorëheqjen, i zemëruar nga braktisja e fateve të Shqipërisë. Abedini ishte shpirti i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, sic shkruante Anastas Kullurioti në një gazetë të Athinës. Profesor Xhufi përmendi edhe kontributet e Luan Ramës në Rambuje, në kohën kur shërbente si ambasador në Francë. Në veprimtarinë e Abedinit bie në sy edhe krijimtaria e tij letrare, tha shkrimtari Enver Kushi. Ai e lidh krijimtarinë me hapësirat qiellore. Dinot ishin sa tokësor, aq dhe qiellorë, të përjetshëm, të mbuluar nga një aureolë shenjtërie. Jashar Qemali shkruan se “meritë e Abedein Dinos (I riu) ishte se arriti të depërtojë në universin e ngjyrave të pafundme. Edhe Arif Dino i tillë ishte, e shihte artin si diçka të shenjtëruar.

Përveç veprimtarisë adhetare si burrë shteti, politikan dhe diplomat, Rilindasi ynë i madh, Abedin Dino, (Prevezë 1843-Stamboll 1906) njihet edhe si poet, kritik letrar, përkthyes, gjuhëtar, ekonomist, filozof dhe ushtarak, tha poeti dhe studiuesi Ahmet Mehmeti. Poezitë e tij u botuan jo vetëm në turqisht, por edhe në gazetat e Athinës, në gjuhën greke. Një nga bashkëpunëtorët e tij ishte Hasan Tahsini. Për nivelin e lartë arsimor, preferencat dhe pasionet e Abedin Dinos, na ndihmon shtypi grek i kohës, por edhe ai i kohës së sotme: “Valiu, folës ishte shqiptar, por kishte kryer studimet në Universitetin e Athinës. (gazeta Maqedonia, Selanik,24.06.1953).

Vepra më madhore artistike e Abedin Dinos, ish – ministër i jashtëm i Portës së Lartë, është libri me titull “Poezi” (Poiimat), botuar në Konstandinopol, në vitin 1888, në variantin e greqishtes katharevusa, i cili u shpërnda dhe u prit me entusiazëm të madh.

Në fjalën e tij shkrimtari Luan Rama theksoi dimensionin human të Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”, në promovimin e figurave kombëtare dhe korifejve të mendimit, artit dhe kulturës, që kanë dalë nga gjiri i Çamërisë në shekuj dhe kanë spikatur në arenën ballkanike dhe europiane. Ai shprehu admirim për intelektualët, njerëzit e artit dhe politikës, që i shërbejnë fondacionit me optikë humaniste, duke bërë atë që nuk e bën shteti dhe institucionet shqiptare. Historia është një kujtesë e tërëfuqishme dhe supreme, u shpreh shkrimtari dhe ambasadori Rama. Duhet të jemi ithtar të patrembur të Shpresës dhe të Vëtetës. Intelektualët e vërtetë paktin e bëjnë me kombin.

Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini”

Filed Under: Kulture

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • …
  • 547
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • SHBA dhe arkitektura e re e paqes globale: Diplomacia strategjike dhe ndërtimi i rendit të ri ndërkombëtar në epokën e demokracive të avancuara
  • Isa Boletini, Rënia si Akt Themelues i Ndërgjegjes Kombëtare dhe Alarm i Përhershëm i Historisë Shqiptare
  • Kongresi i Lushnjës dhe periudha përgatitore për Luftën e Vlorës 1920
  • GJON MILI DHE EKSPOZITA MЁ E MADHE FOTOGRAFIKE BOTЁRORE E TЁ GJITHA KOHRAVE
  • Rezoluta-6411,nga SHBA-ja, do të jetëson ndaljen e diskriminimit dhe  zgjidh drejt çështjen e Krahinës Shqiptare
  • IBRAHIM RUGOVA: BURRËSHTETASI QË E SFIDOI DHUNËN ME QYTETËRIM 
  • Mbi romanin “Brenga” të Dr. Pashko R. Camaj
  • Presheva Valley Discrimination Assessment Act Advances
  • Riza Lushta (22 JANAR 1916 – 6 shkurt 1997)
  • Krimet e grekëve ndaj shqiptarëve të pafajshëm në Luftën Italo-Greke (tetor 1940 – prill 1941)
  • Masakra e Reçakut në dritën e Aktakuzës së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë
  • FATI I URAVE PREJ GURI MBI LUMIN SHKUMBIN
  • Skënderbeu, Alfonsi V dhe Venediku: në dritën e Athanas Gegajt
  • Abaz Kupi si udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare
  • “Lule e fshatit tim” – Poezi nga Liziana Kiçaj

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT