Sokol Paja

Foto: Nazim Salihu “Noli Tv”/

Skulptori i njohur dhe artisti i komunitetit shqiptaro-amerikan, Vasil Rakaj, është nderuar me çmimin prestigjioz “The Dr. Alice Hamilton Memorial Award” në ekspozitën e organizuar nga Lyme Art Association në Old Lyme, Connecticut, për veprën e tij artistike “Moment”.

Lyme Art Association, një nga institucionet më të njohura të artit figurativ në Shtetet e Bashkuara, mbledh artistë nga gjashtë shtetet e rajonit të New England. Vasil Rakaj është anëtar i kësaj galerie prej më shumë se dy dekadash dhe ka marrë pjesë në dhjetëra ekspozita kolektive, ku është vlerësuar vazhdimisht për nivelin e lartë artistik të krijimtarisë së tij.

Në ekspozitën që po zhvillohet nga 24 korriku deri më 11 shtator 2026, Rakaj u paraqit me skulpturën “Moment”, një vepër e derdhur në bronz me përmasa të vogla, e cila spikati për gjuhën e saj të rafinuar artistike. Në ndryshim nga veprat e mëparshme, të frymëzuara kryesisht nga temat me karakter kombëtar dhe rrënjët e tij shqiptare, kjo skulpturë mbart një frymë lirike dhe meditative, duke vënë në qendër elegancën e figurës njerëzore dhe ndjeshmërinë e lëvizjes.

Një nga risitë më të spikatura të kësaj vepre është mënyra se si figura duket sikur mbështetet mbi ajrin, ku hapësira bëhet pjesë organike e kompozimit dhe krijon një ndjesi ekuilibri, tensioni dhe lirie artistike. Juria e ekspozitës, e përfaqësuar nga artisti Robert Greene, e vlerësoi veprën me këto fjalë:

“Kjo figurë prej bronzi është mahnitëse, me kafazin e kraharorit të theksuar në mënyrë ekspresive dhe lëvizjen e përdredhur që zhvillohet mes brinjëve dhe legenit. Hapësira negative shndërrohet në vetë formën ose objektin mbi të cilin kjo figurë është e përkulur prapa. Si një admirues i figurës njerëzore, e konsideroj këtë vepër jashtëzakonisht të bukur dhe dramatike. Punë e shkëlqyer”.

Lyme Art Association, e themeluar në vitin 1914 në Old Lyme, Connecticut, është një organizatë historike jofitimprurëse që promovon artin figurativ përmes ekspozitave të kuruara nga juri profesionale. Galeria përfaqëson rreth 650 artistë anëtarë dhe ruan traditën e kolonisë së famshme të impresionizmit amerikan që u zhvillua në këtë zonë në fillim të shekullit XX.

Çmimi “The Dr. Alice Hamilton Memorial Award” u jepet veprave më të spikatura artistike në ekspozitat e anëtarëve të kësaj galerie dhe mban emrin e Dr. Alice Hamilton, një prej figurave më të shquara amerikane në fushën e shëndetit në punë dhe banore e njohur e Old Lyme.

Ky vlerësim përbën një tjetër sukses të rëndësishëm në karrierën artistike të skulptorit Vasil Rakaj dhe një moment krenarie për komunitetin shqiptaro-amerikan. Me një krijimtari të pasur dhe një gjuhë artistike origjinale, Rakaj ka arritur të ndërthurë mjeshtërisht traditën me kërkimin bashkëkohor, duke e shndërruar figurën njerëzore në një mjet të fuqishëm shprehjeje artistike. Veprat e tij dallohen për ndërtimin e kujdesshëm anatomik, ndjeshmërinë estetike dhe aftësinë për të krijuar dialog mes formës, lëvizjes dhe hapësirës.

Dr. Kriledjan Çipa/

Në vitin 1924, arkeologu italian Luigi Maria Ugolini realizoi një udhëtimi kërkimor nëpër Shqipëri, me qëllim për tu njohur me potencialin arkeologjik të vendit tonë. Duke u nisur nga interesat strategjike që kishte Italia e asokohe, në vitin 1926 Ugolini nisi punën me një projekt kërkimor afatgjatë, duke u vendosur fillimisht në qytetin antik të Finiqit, ku dhe realizoi gërmimet e para arkeologjike deri në vitet 1926-1927, nga ku më pas, në vitin 1928 punën e vijoi në Butrint. Butrinti shënoi momentin më të rëndësishëm në karierën e këtij arkeologu. Megjithatë, kërkimet e tij të mëparshme përnjohëse për Shqipërinë dhe gërmimet dhe kërkimet arkeologjike në Finiq, nuk janë më pak të rëndësishme.

Së pari, Ugolini ishte i formuar si prehistorian, kështu që i kushtoi një rëndësi të veçantë gjetjeve prehistorike në Shqipëri në përgjithësi, si dhe në Finiq në veçanti, ku gjetjet e periudhës së Neolitit dhe Bronzit vijnë nga stratigrafia.

Së dyti, të gjithë studiuesit që janë marrë me arkivat dhe dokumentacionin e punës së Ugolinit, bien dakord, se ishte një arkeolog skrupuloz në hartimin e dokumentacionit gjatë punës në terren. Është shumë interesante të thuhet se prehistoria e Finiqit njihet ende vetëm prej tij edhe pse në vitet e fundit kërkimet arkeologjike në këtë qendër kanë vijuar pa ndërprerje. Jo vetēm kaq, por e vetmja stratigrafi vertikale, me shtresa me gjetje nga prehistoria deri në mesjetë, ngelet ende stratigrafia e sondazheve të tij në akropol.

Sigurisht që, ai nuk vlerësohet vetëm sot, në vitet 1920 puna e tij vlerësohej edhe nga intelektualët dhe publicistët e kultivuar shqiptar. Njëri prej tyre ishte Vangjel Koça, i cili ka vënë në dukje jo vetëm sa thash unë mësipër, por në vitin 1929, në gazetën Demokratia i ka kushtuar një artikull librit të Ugolinit “Shqipëria e Vjetër”.

by Horizon of Fashion/

Experience an intimate fashion showcase celebrating creativity, style, and artistic expression. Presented by Horizon of Fashion, this exclusive evening brings together emerging designers, captivating runway presentations, and a curated atmosphere where fashion takes center stage.

Guests will enjoy an inspiring showcase featuring designer collections, models, music, and a unique runway experience designed to highlight the vision, craftsmanship, and stories behind each creation.

Beyond the Runway is more than a fashion show it is a celebration of innovation, confidence, and the transformative power of fashion.

Unlock a special discount! Simply follow @atangerinedsgn and @horizon_of_fashion on Instagram, send us your Instagram ID via DM, and we’ll share your discount code.

https://beyondtherunway.hytix.com/?preview=1…

Hysen S. Dizdari

Muzeu Dom Ndre Mjeda ne Kukle Shkoder

Dom Ndre Mjeda lindi në Shkodër më 20 nëntor 1866 dhe u nda nga jeta më 1 gusht 1937. Ai ishte teolog, shkrimtar, gjuhëtar, deputet shqiptar dhe një nga poetët më të shquar të kombit shqiptar.

Jakov Milaj, në veprën e tij “Raca Shqiptare”, poetin tonë kombëtar Ndre Mjedën e cilëson: “Nji ndër letrarët ma të mëdhaj qi ka qitun Shqipnija.” Prof. Dhimitër Shuteriqi, duke e vlerësuar Mjedën si poet, thekson: “Cilësitë artistike te Mjeda janë të mëdha. Vargun e ka të përsosur, është mjeshtër i rrallë i strofës dhe i tingullit. Ai është shembull i një ndërgjegjeje artistike në historinë e letërsisë sonë.”

Posta Shqiptare i ka dhënë vendin e merituar teologut, poetit dhe atdhetarit të shquar Dom Ndre Mjedës.  Emisioni i parë kushtuar Dom Ndre Mjedës u emetua në muajin nëntor të vitit 1966 dhe përbëhet nga dy pulla postare me vlerë 25 qindarka dhe 1,75 lekë. Ky emision i kushtohet 100-vjetorit të lindjes së poetit tonë kombëtar, Ndre Mjeda.

Emisioni i dytë kushtuar Dom Ndre Mjedës u emetua më 17 gusht 2016 dhe titullohet “Figura të shquara kombëtare”. Ky emision përbëhet nga tre pulla postare me vlerë 10 lekë, 50 lekë dhe 150 lekë, si edhe nga FDC dhe tabak. Pulla postare me vlerë 10 lekë paraqet portretin e poetit Ndre Mjeda. Ky emision u shtyp në 304.500 copë pulla postare, ndërsa FDC-ja në 250 copë.

ME RASTIN E 89-VJETORIT TË NDARJES NGA JETA TË POETIT KOMBËTAR NDRE MJEDA, PO JU KUJTOJ SHQIPTARËVE NJË PJESË NGA POEMA E TIJ.

Poema e famshme “Liria” është shkruar në vitin 1911, në prag të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, por pa dritën e botimit vetëm pak para vdekjes së autorit, në vitin 1937.

LIRIA – I

O SHQIPE, O ZOGJT’ E MALEVE, KALLZONI:
A SHNDRIT RREZE LIRIE N’ATO MAJA;
MBI BJESH’ T’THEPISUNA E N’OGRAJA,
KU DEL GURRA E GJËMON PËRMALLSHËM KRONI?
A KENI NDIE NDIKUND, KAH FLUTURONI
NDËR SHKREPA, ME USHTUE KANGËN E SAJ?
A KENI NDIE NJI KANGË TË PATRAVAJË?
O SHQIPE, O ZOGJT’ E MALEVE, KALLZONI!

“LIRIM, LIRIM!” – BËRTET GJITHKAH MALSIA.
A KA LIRIM KY DHÉ QË NA SHKEL KAMBA,
A VEÇ T’MJERIN E MBLON ANEMBAN’ ROBNIA?
FLUTRO SHQIPE, FLUTRO KAH ÇELET LAMA,
SIELLIU MALEVE PËRRETH QË KA SHQIPNIA,
E VËSHTROJE KU I DEL LIRIMIT AMA.

….

POR NUK U SHUEJT EDHE, JO, SHQIPTARIA:
LODHUN PREJ HEKRASH QË MIZORI E NJITI,
LODHUN PREJ TERRI KU ROBNIMI E QITI,
SHPRESON ME E ZGJUE FLUTURIM MËNIA.

….

E KQYRE: NDËR MALE PO PËRHAPET SHKËNDIJA
E LIRIMIT T’ATDHEUT; FSHEHTAS SHËTITI
KASOLL’ PËR KASOLL’ RRETH BUNEVE E SODITI
FRYMË TË RE TUE ZBRAZUN PËR GJITHKAH, HIJA
E SKANDERBEGUT. QË NDËR DJEPA RRITIN
NANAT E HOTIT DJELMËNIN’ USHTORE
E IDHNIM N’ARMIKUN NËPËR GJI IU QITIN.
E NALT, NDËR MAJA, BUKURI MBRETNORE.

Nga Frank Shkreli/

Në 38-vjetorin e kalimit të tij në amshim, kujtimi i At Pjetër Meshkallës nuk është vetëm një akt nderimi për një meshtar të shquar të Kishës Katolike Shqiptare. Ai është një detyrim moral për të kujtuar një shqiptar që e mbrojti lirinë e ndërgjegjes kur ajo ishte shpallur armike e shtetit dhe që dëshmoi me jetën e tij se asnjë regjim nuk mund ta nënshtrojë shpirtin e lirë të njeriut. I lindur në Shkodër më 26 shtator 1901, At Pjetër Meshkalla u formua në traditën intelektuale të Urdhrit Jezuit, duke kryer studimet në Austri, në Itali dhe në Slloveni. Ai u kthye në Shqipëri me bindjen se arsimi ishte themeli i qytetërimit dhe se edukimi i brezave ishte shërbimi më i madh ndaj kombit. Për nxënësit e tij, ai ishte më shumë se profesor: ishte formues i karakterit, që i mësonte të mendonin lirshëm, të kërkonin të vërtetën dhe të mbronin dinjitetin njerëzor. Ky formim humanist dhe evropian e bëri të papajtueshëm me çdo ideologji totalitare, përfshir atë komuniste.

Ashtu siç kishte kundërshtuar fashizmin, ai nuk mund të pranonte as komunizmin, i cili synonte të nënshtronte jo vetëm institucionet, por edhe mendimin dhe ndërgjegjen e njeriut. Për këtë arsye At Pjetër Meshkalla u arrestua në vitin 1946 dhe kaloi shumë vite në burgjet dhe kampet e regjimit komunist. Por burgu nuk e ndryshoi. Përkundrazi, ai e forcoi. Bashkëvuajtësit e kujtojnë jezuitin shqiptar si një njeri të qetë, me humor të hollë, të mbushur me besim dhe shpresë. Në qelitë e errëta ai vazhdoi të ishte mësues, duke u dhënë kurajë të burgosurve dhe duke u kujtuar se e keqja nuk është kurrë e përjetshme.

Në veprën monumentale “Rrno vetëm për me tregue”, At Zef Pllumi e përshkruan At Pjetër Meshkallën si një ndër figurat më fisnike të klerit katolik shqiptar, një njeri me kulturë të gjerë, urti të rrallë dhe qetësi shpirtërore të jashtëzakonshme. Për At Zef Pllumin, Meshkalla ishte një mësues edhe në burg, sepse predikonte me shembullin e jetës së tij dhe jo vetëm me fjalë. Frank Shkreli: Porosia e At Zef Pllumit në 100-vjetorin e lindjes drejtuar intelektualëve dhe klasës politike shqiptare: Dashuria për njëri tjetrin dhe progresi i kombit | Gazeta Telegraf

Kulmi i qëndresës qytetare të At Meshkallës erdhi në vitin 1967, kur regjimi komunist ndërmori fushatën barbare për zhdukjen e fesë në Shqipëri, duke mbyllur e shkatërruar kishat, xhamitë dhe teqetë, ndërsa vendi u shpall, “shteti i parë ateist në botë”, duke i shpallur luftë edhe Zotit. Frank Shkreli: Shkurti 1967, krimi që ende nuk quhet krim | Gazeta Telegraf

Në atë atmosferë terrori, At Pjetër Meshkalla ndërmori një akt që edhe sot mbetet ndër më të guximshmit në historinë moderne shqiptare. Ai i dërgoi kryeministrit komunsit të asaj kohe, Mehmet Shehut një promemorie, ku kundërshtonte hapur dhunën ndaj fesë dhe shkeljen e lirisë së ndërgjegjes. Argumenti i tij ishte i qartë: shteti mund të ushtrojë forcë mbi trupin e njeriut, por nuk mund të sundojë ndërgjegjen e tij. Besimi nuk zhduket me dekrete, me propagandë apo me burgime. Ai e dinte se kjo letër do ta kthente sërish në burg. Megjithatë nuk e tërhoqi. Për të, heshtja përballë padrejtësisë do të ishte bashkëfajësi. Regjimi reagoi siç pritej: At Meshkalla u arrestua përsëri dhe u dënua me vite të tjera burgimi.

Promemorja e vitit 1967 mbetet edhe sot një nga dokumentet më të rëndësishme të rezistencës morale shqiptare ndaj totalitarizmit. Ajo nuk ishte një mbrojtje e privilegjeve të Kishës, por një mbrojtje e një të drejte universale: lirisë së ndërgjegjes. Në këtë kuptim, At Pjetër Meshkalla ishte jo vetëm një meshtar i madh, por edhe një nga mbrojtësit më të hershëm shqiptarë të të drejtave themelore të njeriut.

At Pjetër Mëshkalla i përket atij brezi të jashtëzakonshëm të klerikëve dhe intelektualëve shqiptarë, siç janë – Imzot Vinçenc Prennushi Frank Shkreli: 70-vjet më parë ndërroi jetë nën tortura – Bariu i katolikëve dhe Engjëlli i myslimanëve | Gazeta Telegraf), At Gjon Shllaku, At Bernardin Palaj, Dom Shtjefën Kurti, (Frank Shkreli: “Fajtori” i pafajshëm! 50-vjetori i ekzekutimit të Dom Shtjefën Kurtit nga regjimi barbar komunist i Enver Hoxhës | Gazeta Telegraf )At Zef Pllumi e shumë të tjerë – që nuk pranuan ta sakrifikonin të vërtetën për hir të pushtetit. Në të njëjtën traditë kulturore dhe evropiane qëndrojnë, ndër të tjerë, edhe Ernest Koliqi dhe Martin Camaj, të cilët, secili në mënyrën e vet, mbrojtën identitetin kulturor e kombëtar të shqiptarëve dhe për këtë u përballën me shpifje, (madje deri në ditët e sotëme), përndjekje ose mërgim. Këta burra nuk i bashkonte ideologjia; i bashkonte një ideal më i lartë: bindja se Shqipëria i përket qytetërimit perëndimor, se liria e mendimit është e shenjtë dhe se kultura nuk mund të ndërtohet mbi frikën.

At Pjetër Meshkalla ndërroi jetë më 28 korrik 1988, vetëm dy vjet para shembjes së regjimit që e kishte burgosur për një pjesë të madhe të jetës. Ai nuk e pa me sytë e tij rikthimin e lirisë fetare dhe pluralizmit politik, por jetoi mjaftueshëm për të dëshmuar se asnjë diktaturë nuk është e përjetshme. Sot, kur shpresojmëp që Shqipëria të bëhet pjesë e botës demokratike dhe të forcojë institucionet e saj mbi vlerat e shtetit të së drejtës, figura e At Pjetër Meshkallës merr një domethënie edhe më të madhe. Kujtesa për ‘të nuk duhet të mbetet vetëm një ceremoni përkujtimore. Ajo duhet të shërbejë si kujtesë se liria nuk është e garantuar përgjithmonë, se demokracia kërkon qytetarë me ndërgjegje të lirë dhe se pajtimi me historinë është i mundur vetëm mbi themelin e së vërtetës.

Sot, në një kohë kur relativizmi moral dhe harresa historike rrezikojnë të zbehin kujtesën e brezave, jeta e At Pjetër Meshkallës mbetet një testament i gjallë. Ajo na kujton se njeriu mund të humbasë lirinë fizike, por jo domosdoshmërisht lirinë e ndërgjegjes; se besimi mund të përndiqet, por jo të zhduket; dhe se e vërteta mund të vonojë, por nuk mund të mposhtet. Ky është mësimi që na lë At Pjetër Meshkalla sot. Nuk është vetëm mësimi i një meshtari katolik, por i një shqiptari të madh që e deshi vendin e tij aq shumë, sa ishte i gatshëm të vuante për të drejtën e çdo njeriu për të qenë i lirë.

Në këtë 38-vjetor të kalimit të tij në amshim, homazhi më i bukur nuk është vetëm ta kujtojmë. Është të mbrojmë ato vlera për të cilat ai vuajti: lirinë e ndërgjegjes, dinjitetin njerëzor, tolerancën, besimin dhe demokracinë e vërtetë. Ky shkrim modest është një homazh për një njeri që nuk e ndau kurrë fenë nga dashuria për Atdheun dhe nuk e ndau kurrë besimin nga mbrojtja e dinjitetit njerëzor. Njëkohsisht, për ata që interesohen, është një ftesë për brezat e sotëm që të njohin një nga personalitetet më fisnike të historisë shqiptare dhe të kuptojnë se liria, demokracia dhe të drejtat e njeriut kanë pasur mbrojtës të guximshëm të vlerave njerëzore dhe kombëtare edhe në vitet më të errëta të diktaturës komuniste. Prandaj, në përvjetorin e kalimit të tij në amshim, nderojmë At Pjetër Meshkallën me bindjen se shembulli i tij vazhdon të ndriçojë rrugën e Shqipërisë drejt një të ardhmeje të mbështetur mbi të Vërtetën, Lirinë, Demokracinë dhe Dinjitetin Njerëzor.

Kjo është arsyeja pse emri i tij nuk i përket vetëm historisë së Kishës Katolike Shqiptare. At Pjetër Meshkalla i përket historisë së Shqipërisë! Frank Shkreli*: Harmonia fetare në shkollën jezuite,“Atë Pjetër Meshkalla” në Shkodër | Gazeta Telegraf.