Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

NE ZELANDEN E RE FESTIMET NISIN QE NE DITET E PARA TE DHJETORIT

by

FOTO: Lindja e diellit në Zelandë të Re. Zelandezët, bashkë me ta edhe vizitorët e ardhur, gëzojnë privilegjin për ta festuar, për ta uruar ardhjen e Vitit të Ri, për ta parë lindjen e diellit, /me 1 janar/ para të gjithë të tjerëve në rruzullin tokësor: Pesëmbëdhjetë orë para amerikanëve në Losë Anxhelos, dymbëdhjetë orë para evropianëve në Berlin, Cyrih, Bruksel, Paris, Romë, 12 orë para shqiptarëve në Tiranë, Prishtinë, Shkup, Preshevë, Ulqin…,  tetë orë para kinezëve në Hong Kong, gjashtë orë para qytetareve në Tajlandë dhe dy orë para australianeve në Melburn.

  ***

Shtëpitë, oborret e tyre, marrin pamje festive me drita, figura, ikonografi në përmasa natyrore që lidhen me festen e krishtlindjeve dhe vitit të ri. Gjithçka shkëlqen. Gjithçka!

Festa e Vitit të Ri festohet në gjithë botën dhe padyshim është një nder festat më të vjetra. Shumica e popujve ditët e festes së vitit të ri i kalojnë pranë familjeve e miqve duke reflektuar të kaluarën dhe duke shpreh shpresën për një të ardhme më të gëzuar, më të mirë. Popujt dhe shtetet e ndryshme kanë edhe specifika e tyre të ndryshme, kur dhe si e festojnë Vitin e Ri. Disa popuj të ndikuar nga  kalendari agrikultural e festojnë vitin e ri në pranverë kur nis gjelbërimi ose në vjeshtë kur nis vjelja e prodhimeve, kurse disa tjerë duke u bazuar në kalendarët e tyre të traditës.

Në Zelandë të Re,  manifestimet për festat e krishtlindjeve dhe vitit të ri nisin që në ditët e para të dhjetorit, muajin kur mbaron pranvera dhe nis stina e verës këtu në Ishullin e largët. Organizohen koncerte maratonike me muzikë në ambiente të hapura. Sheshi i qytetit, rrugët, dyqanet stolisen me drita e “pemë”. Shtëpitë, oborret e tyre, marrin pamje festive me drita, figura, ikonografi në përmasa natyrore që lidhen me festen e krishtlindjeve dhe vitit të ri. Gjithçka shkëlqen. Gjithçka! Bëhen parakalime rrugëve kryesore në stilin e karnavaleve. Gra e burra të të gjitha grup moshave veshur me maska, në këmbë, në qerre kuajsh racash të ndryshme e mjete tjera transporti, banda muzikore me instrumente me të rëna e frymore, imitues kafshësh dhe  kloun parakalojnë rrugëve kryesore duke u ofruar  kënaqësi shikuesve të shumët.  Dyqanet gumëzhijnë nga  blerësit, që duken sikur bëjnë gara se kush po blen me shumë. Kulmi arrin natën e Krishtlindjeve /24 dhjetor/ për të përfunduar në orët e para të mëngjesit të 1 janarit. Gjatë netëve të përmendura  tolerohet ahengu me këngë, muzikë e valle deri në orët e vonshme të natës edhe në apartamente. Si asnjëherë tjetër, fqinji toleron fqinjin për t’u argëtuar qoftë edhe në mënyrë paksa të shfrenuar.  Qytetarët me familjet e tyre dalin në plazhe dhe pika tjera turistike, me të cilat qyteti i Aucklandit dhe krejt Zelanda është e njohur, prej ku në orën fiks 24:00 shikojnë fishekzjarrët për 30 minuta, që e spërkasin qiellin me ngjyra gjithfarëshe dhe forma të ndryshme.  Të rinjtë për natën e ndërrimit të viteve  shkojnë në mënyrë të organizuar jashtë qytetit me makina, mjete lundruese, kurse ata që i kanë “xhepat e nxehtë” fluturojnë  me avion drejt ishujve afër Zelandës dhe shteteve tjera si: Australi, Tajlandë, Indonezi, Losë Anxhelos…  Shteti me i afërt me Zelandën është Australia, rreth 3 orë fluturim me avion.

 

Në muajin dhjetor – janar, si asnjëherë tjetër gjatë vitit, vijnë shume vizitorë nga katër anët e botës. Zelanda është joshëse për evropian, amerikan, aziatikë e të tjerë për bukuritë natyrore, lumenjtë, liqenet, valët e Paqësorit, ujëvarat, ujërat termal, pyjet, kodrat vullkanike, qetësinë, rregullin, plazhet, botën bimore tepër të pasur, peshkim të lirë, klimën, kulturat e ndryshme që bashkëjetojnë në harmoni të plotë, gjeografinë dhe historinë e  saj. Vijnë e kënaqen këtu adhuruesit e natyrës, valëve të detit, sporteve në ujë, rrëshqitje mbi valë, lundrim me jaht.., aeronautikës, peshkimit, ecjeve në natyrë,  ushqimit qind  për qind natyral, restoranteve të shumta, hipodromeve, kuajve të racës…  Zelandezët, bashkë me ta edhe vizitorët e ardhur, gëzojnë privilegjin për ta festuar, për ta uruar ardhjen e Vitit të Ri, për ta parë lindjen e diellit, /me 1 janar/ para të gjithë të tjerëve në rruzullin tokësor: Pesëmbëdhjetë orë para amerikanëve në Losë Anxhelos, dymbëdhjetë orë para evropianëve në Berlin, Cyrih, Bruksel, Paris, Romë, 12 orë para shqiptarëve në Tiranë, Prishtinë, Shkup, Preshevë, Ulqin…,  tetë orë para kinezëve në Hong Kong, gjashtë orë para qytetareve në Tajlandë dhe dy orë para australianeve në Melburn. Në aktivitetet e përmendura  marrin pjesë edhe shqiptarët, të cilët  për pak kohë, /shumica prej tyre kanë ardh këtu në vitin 1999/ kanë arrit të adaptohen në mjedisin e ri.  Shqiptarët e ardhur, besohet të jenë diku 160 familje,  janë të vendosur në qytetin më të madh të Zelandës së Re, në Auckland.

     ***

Vendi më i preferuar për shqiptarët është Mission Bay Beach, në të cilin ata argëtohen,  lahen, pushojnë, takohen, bisedojnë shqiptarçe për hallet, mallin për vendlindjen, përgojojnë njeri tjetrin, “rrahin gjoks” dhe merren me aktivitete sportive.

 

Sabit Abdyli, Zelandë e Re

 

15 DHJETOR 1942-15 DHJETOR 2012- 70 VJET NGA VDEKJA E FAIK KONICES

by

Me 15 Dhjetor 1942, 70 vjet te shkuara, pushoi së rrahuri zemra e “njërit prej bijëve më të mëdhenj të Shqipërisë,  një nga kampionët më të mëdhenj të indipendencës Kombëtare, ustait më të madh të shkrimit të gjuhës sonë, njeriut që rizbuloi Flamurin e Skënderbeut”, Faik Bej Konicës. I futëm brenda thonjëzave cilësitë që i numëroi miku dhe kundërshtari i tij i dikurshem, Fan S Noli në përcjelljen e fundit.

Në fakt Faiku ishte ndjerë keq që pasditen e së Hënës të datës 14 dhjetor, kur pësoi hemoragji cerebrale. Ai ishte rrëzuar  në banjë dhe aty e kishte gjetë shërbyesja Hati Uilliams, e cila kërkoi ndihmën e sekretares së Faikut, Charlotte. Doktori Oden, mik i Faikut, erdhi pas telefonatës dhe pasi i mati tensionin pa se shifrat ishin katastrofë: 250/140. Këshilloi që të dërgohej në spital ose të merrej një infermiere. Charlotte qëndroi gjithë natën me të.

Hollësitë i ka sjellë studiuesi Ilir Ikonomi në librin “Faik Konica-Jeta në Washington”.

Charlot kishte vënë re se Faiku kishte vështirësi në frymëmarrje, por nuk dukej aq keq. Fliste përcart. Vone, sekretarja shkoi të merrte një sy gjumë në dhomën tjetër dhe u zgjua ne pesë të mëngjesit të 15 dhjetorit. Faiku dukej se flinte. Nga ora tetë Charlottë shkoi ta shohë përsëri të sëmurin. Ai nuk kishte lëvizur fare, ishte ashtu sic e kish parë ajo në 5 të mëngjesit; I shtrirë në kurriz, me krahun e majtë nën kokë. Charlotte i telefonoi Dr. Oden, që e mjekonte Faikun prej 14 vitesh dhe i tregoi gjendjen. Ai e udhëzoi që t’i prekte dorën. Dora ishte akull.E kuptoi: Faiku kishte vdekur.

Pas formaliteteve trupi i pajetë i Faikut iu përcoll Shtëpisë së Funeraleve Waterman& Sons, Inc në Boston. Trupi kishte mbërritur nga Washingtoni të shtunën në mëngjes(pat ndërruar jetë të martën). Ceremonia mortore u bë të dielën me 20 dhjetor.

Ilir Ikonomi na përcjell atë ditë pikëllimi për shqiptarët:”Jashtë binte një acar i tmerrshëm. Të ftohtët kishte thyer cdo rekord dhe temperaturat arrinin në  minus 20 gradë Celsius. Megjithatë, në Boston kishin ardhur dërgata të degëve të Vatrës nga disa shtete….

Ahmet Zogu e ndjeu thellë humbjen e Faikut. Ai kishte porositur nga Londra një kurorë të madhe, madje kishte kërkuar që t’i paguante vetë shpenzimet e varrimit por Vatra nuk pranoi.

Homazhet kishin nisur në orën 11 në një nga sallat e ndërtesës New England Mutual.

Ikonomi shkruan se nuk pati ndonjë ceremoni fetare. Arkivoli ishte mbuluar me Flamurin kuq e Zi të Gjergj Kastriotit Skënderbeu, që Faiku e pat rizbuluar. Organisti lunate pjesë të zgjedhura nga Noli, që Faiku i kishte për zemër në të gjallë. Mes tyre shquante muzika e Wangnerit, sidomos dy pjesët më të pëlqyera nga i ndjeri, Marshi i madh nga opera Tannhauser dhe Marshi Funeral i Zigfridit nga Gotterdammerung…

Në orën 3 pasdite muzika pushoi dhe Fan Noli eci me hapa të ngadaltë drejt podiumit. Meqenëse në mort kishte dhe të huaj, Noli foli në fillim në anglisht. Ligjërata e tij qe e gjatë, por disa fjalë do të mbahen mend. “Faik Konica- tha ai-ishte një nga mbrojtësit më të mëdhenj të pavarësisë së Shiqpërisë. Ishte sigurisht mjeshtri më i madh i prozës shqipe. Për më tepër, ishte njeriu që rizbuloi Flamurin e vjetër shqiptar të Skënderbeut.”

Këta janë tre tituj që edhe kundërshtarët e tij më të hidhur nuk do të ëndërronin t’ia mohonin”, – tha Noli, i cili dikur kishte qenë vetë ndër ata kundërshtarë.

Më pas Noli foli shqip…

Ceremonia e varrimit nisi në orën 4 pasdite. Noli ishte në krye të kortezhit, pas tij vinte arkivoli, që mbahej nga kryetarët e degëve të Vatrës dhe gjithë të tjerët. Një varg i gjatë makinash; dy të mbushura me kurora me lule. Gjithësej 42 kurora. Kortezhi ecte ngadalë drejt për në varrezat  Forest Hills të Bostonit.

(Më shumë do të lexoni në Diellin e printuar)

 

URDHERI I LARTE “SKENDERBEU” PER AUTORIN E ROMANIT”SKENDERBEU”

by

Presidenti Nishani nderon me Urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” personalitetin e shquar, akademik dhe politik, historianin dhe letrarin, Sabri Godo (Pas vdekjes)/

TIRANE, 12 dhjetor 2012/

Presidenti i Republikës, Bujar Nishani nderoi me Urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, personalitetin e shquar, historianin, shkrimtarin, akademikun dhe politikanin Sabri Godo (Pas vdekjes), me motivacionin: “Personalitetit të shquar të politikës dhe kulturës kombëtare, politikanit të urtë dhe vizionar me kontribut të çmuar në proceset demokratike; shkrimtarit e skenaristit që talentin e vuri në shërbim të popullit dhe vendit të tij”.

Në ceremoninë zyrtare të zhvilluar me këtë rast, në mjediset e Presidencës ishin të pranishëm familjarë, miq dhe bashkëpunëtorë të Sabri Godos. Duke përshëndetur pjesëmarrësit, Presidenti i Republikës u shpreh se është privilegj që në këto momente të rëndësishme të historisë së Shqipërisë dhe shqiptarëve të nderojmë një prej figurave të rëndësishme të historisë së Shqipërisë, Sabri Godo.

“Sot është një privilegj për të gjithë ne të vlerësojmë luftëtarin e luftës për çlirim. Sot për ne është një privilegj të nderojmë artistin dhe shkrimtarin Sabri Godo. Sot për ne është një mundësi për të ofruar nderim për patriotin Sabri Godo. Sot është një rast i mirë për të gjithë ne, por përmes nesh, jam i bindur çdo qytetari shqiptar dhe çdo shqiptari të ndershëm, për të ofruar nderim për politikanin antikomunist Sabri Godo. Sot për të gjithë ne është një moment i rëndësishëm për të vlerësuar dhe shprehur mirënjohjen për eruditin Sabri Godo, babain, bashkëshortin, mikun, shokun, bashkëluftëtarin, politikanin, në të gjitha aspektet. Ndaj ne kemi privilegjin ta shfrytëzojmë këtë moment dhe të gjitha këto kontribute të Sabri Godos t’i ngulisim në historinë moderne të Shqipërisë. Jam i bindur që ky akt i yni në nderim, në vlerësim dhe në kujtim të Sabri Godos është në fund të fundit një vlerësim dhe një borxh që qytetarët shqiptarë dhe çdo shqiptar i mirë dhe i ndershëm do të kishte kënaqësinë që ta jepte si kontribut”, – theksoi Kreu i Shtetit, duke e konsideruar veprën që la pas Sabri Godo, krenari jo vetëm për familjen e trashëgimtarët e tij, por për të gjithë shqiptarët.

Pas leximit të dekretit presidencial nga Sekretari i Përgjithshëm, Bardh Spahia, Urdhri i lartë “ Gjergj Kastrioti Skënderbeu” iu dorëzua nga Kryetari i Shtetit të bijës së Sabri Godos, e cila në shprehje të mirënjohjes për këtë nderim u shpreh se “Ky është një nder i madh që i bëhet babait tonë, sepse me këtë titull të lartë, ai përfundimisht vihet në radhën e njerëzve të shquar të Shqipërisë! Do të doja, do të kisha dëshirë që ai ta kishte marrë vetë këtë titull, por jam e sigurt që ai e ka ndjerë edhe më parë kujdesin tuaj dhe respektin tuaj. Kështu që në njëfarë mënyre jam e qetë. Të jesh bir dhe nip i një njeriu të shquar, nuk është edhe aq e thjeshtë, dhe nuk është një privilegj, sepse njeriu duhet të përpiqet shumë që të mbajë emrin, që të mbajë mbiemrin”.

ARKEOLOGJIA E ZBULUAR NË GJIRIN E VLORËS

by

Tulla me gjurmën e dhisë me e veçanta/

Nga GËZIM LLOJDIA*/

1.

Përtej kohëve me mjegull .Ne kemi në duar visare. Kemi visare, që i përkasin kulturës tonë . Diamantet nuk e kanë shkëlqimin e tyre nën tokë . Drita është dita . Errësira, nata mjegullinë , që ka mbështjellë rrënojat tona në nën tokën tonë . Do të kapërcejmë mjegullën e shekujve,për tu gjendur materialisht te qytetërimi ynë. Mund të thuhet se rruga , për të rrugëtuar në ato shekuj pas , është një rikthim i vështirësuar. Udhëtimi prapa në kohë është kështu një udhëtim në kahun e kundërt. Pikërisht sepse,atje me kohë mjegulla ka rënë dhe kurthuar ka gjithshka. Mirëpo deri më sot, të gjithë gjurmuesit e shekujve, një rrugë kanë ndjekur,ose kanë rrahur vazhdimisht . Rrëmimi neper rrënojat .Të gjithë atyre që u rranë brinjët për këto rrënoja , shpirti u ndriçoftë ! Të gjithë atyre , që u lektisën në diell, shi e baltëra, ëmbëltoja e baltës tonë mjaltë tu bëhet . C’marveshje bënë me kohën ? D.m.thçfarë i kërkuan Perëndisë , për jetët e tyre ? Shpirti, që rron aq kohë për të sjellë në vëmendje ,qytetërime të humbura. Gjurmuesit e kësaj rruge janë si shenjtorët .Në të vërtetë ata rrugëtojmë me rrugën e lashtë të gjurmuesve shekullor. Do të ecim përbri një rruge të vështirë, të meteorizuar të,që është rruga e ndritshme e pagabueshme,më afër të vërtetës. Madje me këtë do të risjellim një copëz të këtij portreti të një prej figurave të arkeologjisë shqiptare .Kjo rrugë,zbret labirinteve të thella .Është e kthjelltë si qielli pranveror. Është e sigurt,e bardhë si fushëpamja e ngrirë e Antarktidës . Nga fryma e tyre , risillen copëra jete ,të një qytetërimi si ky i yni, që ka jetuar qindra shekujsh . Rruga e tyre për të hyrë në thellësitë shekujve ,pra puna e tyre e gjurmuesve,kërkuesve,hulumtuesve ka qenë arkivat,të dhëna, dëshmitarë,analizat e tokës,gurëve, mureve, copave ,enëve memuareve, traktateve, raporteve,librave të zverdhur, etj, etj. Kështu nëpërmjet gjuhës së shkencës ata janë përpjekur të ringrenë në këmbë portrete fizike,ngjarje etj , që kanë mbetur anonimat të shekujve. Përgjithësisht, kjo rrugë është qindra vjeçare dhe rrihet kaq dëshmonte sot. Do të punohet në kohëra, ndonëse ajo ka mbetur e vetme ,por e paoksiduar nga koha . Një shtresë mjegulline mund të mbuloj një oqean .Atje ndihet mbretëria e heshtjes . Ja përse ,kontributi i këtyre studiuesve është më e rëndësishmja.

2.

Nga kohë shekujt e largët të përshkruar me mjegull,harresë dhe vesë gjetëm tre vjet më parë një fragment tulle të pjekur mire ndërkohë kur kohërat,erozionet, tërbimet e llohërave dimërore apo aluvionet e kodrinës nuk arritën dot më ta zhbënin. Përshkrimin e bëjnë më të veçantë nga kjo cope balte e pjekur në Orik në furrat e baltës edhe për një fakt që shpreh interes sepse kjo cope balte në shpinë e saj ka një gjurme. Gjurma shfaqet qartazi në krahun e saj të djathtë. Ku dallohen së bashku dy gishta e një kafshe të vogël,që mund të jetë ndonjë dhi më mirë mund të themi se ka qenë një kec i vogël, gjurma është tepër e vogël. Fragmenti i tullës me shenjat ose gjurmën e këmbëve të kecit u dorëzua në vitin 2010 në muzeun arkeologjik dhe historik të qytetit . Përmasat e këtij fragmenti janë 16x12x3. Vend gjetja e saj është shënuar tek kulla lindore. Koha ,që do të mund të përcaktohet është e periudhës romake. Çfarë paraqet ky fragment dhe çfarë kodi mund të fshihet ?Misteri, që do të mund të prinin është gati i shumë i lexueshëm ngase do të mund ta rikrijojmë në tenien e trurit tonë. Ky fragment me ketë gjurmë nuk përsëritet tek copat tjera, që u gjetën në të gjithë hapësirat ku ishte shtrirë shekuj më parë qyteti i lashtë i Orikut. Nuk është asnjë simbol që rri fshehur pas kësaj gjurme . Kur furrtarët vendalinj që piqnin tulla apo enë të tjera të kësaj natyre duke qenë në gjendje të njomë besoj një kafshë ka kaluar përmbi tullën e njomë duke fiksuar gjurmët dhe këto gjurmë do të shfaqeshin shekuj më vonë.

Qeramika që është prodhuar në këtë zonë gjatë kohës së lulëzimit të Orikut të lashtë mbetet e veçantë.. Një tjetër objekt paraqitej në forma –katrore me përmasat-27×27 cm dhe vend gjetje lokalizohen tek liqeni. Moikom Zeqo arkeolog ka shkruar: “Një tjetër legjendë lidhet me Orikumin. Legjenda thotë se nën liqenin e Orikumit rruhen fragmente të qytetit të vjetër. Duke u zhytur kam parë me sytë e mi trakte të bëra nga dora e njeriut si dhe strukturën e një porti të lashtë”. I pari arkeolog qe shkoi Orikun ishte Leon Hezej rreth viteve 1860 i dërguar nga Napoleoni III qe dëshmon kryesisht rrethanat e luftës civile,por qe lokalizoi edhe murin rrethues rreth 950 m te gjate. Porti i brendshëm i përmendur prej Cezarit në veprat e tij përshkruan tërthorazi pjesë të Ilirisë në të cilën ishin zhvilluar edhe disa ngjarje. Mirëpo ai nuk hynë më thellë në përshkrimet e tija. Në veprat e tij vërejmë përshkrime gjeografike të Ilirisë. Porti i

është lokalizuar ne lagunën 2.2 km të gjate dhe 1.2 km të gjere,. Kemi të bëjmë me një bankine për akostimin e anijeve, e cila, duke u nisur nga gjerësia e lagunës ne këtë vend, arrinte rreth 200 m gjatësi. Tek kjo pjesë e liqenit në vitin 2007 u gjetën edhe shumë objekte të tjera si :fragment trekëndëshi Përmasat-18x19x8 .Shekulli II pes. Te dhëna të tjera mund të japim për pesha e Velmendi. Qeramike(4 cope)Përmasat-9×5 cm, janë gjetur-shkallarja me kthese. Periudha Shek IV-III pes. Një fragment tubacioni qeramikë ne forme harkore me përmasa-16×15 cm është gjetur tek Altari. Një doreze ene horizontale ne forme harku është gjetur-Pusi Nr 2. Doreze vertikale. Përmasat 16×6 u gjet pranë teatrit. Një fund amfore dhe me shenje guackash ne maj okër u gjet tek liqeni sikurse edhe një tjegulle kalipter me hapësire rrethore ne mes me përmasat-15×7 cm. Është gjetur- pusi Nr 1. Kapak qeramike amforash ne forme rrethore (4 cope) 1 cope e thyer. Përmasat-9-10 cm. Gryke amfore me shenje vul,ngjyrw okër tipike. Përmasat-17×15 cm,gjetur-te liqeni.

Në verën e vitit 1958, një ekspeditë shqiptaro-ruse nisi gërmimet për të nxjerrë në dritë gjurmët e qytetit të lashtë të Orikut . Në përbërje të saj ishin akademiku rus Aleksandër Ballavacki dhe dy arkeologët shqiptarë,Dhimosten Budina e Selim Islami,nxorën në sipërfaqe gjurmët e një historie që shkonte deri në më shumë se 2500 vjet. Përmendet për herë të parë nga gjeografi dhe historiani grek Skylaksi, sh VI-V p. Krishtit në veprën “Lundrimi”, qyteti i Orikut, port detar në Jon dhe Adriatik.

Gjurme ne gurë është një objekt që ndodhet ne Muzeun arkeologjik,historik Vlore.

Gdhendje ne gur. Përmasat 33x23cm. Origjinale. Disa të dhëna të janë:Objekti është punim ne gur me një gjurme te shquar te gjysmës se këmbës. Me shume se 50 % e objektit paraqitet me forme drejtkëndëshe. Është dëmtuar .

Gërmadhat e qytetit antik te Orikut gjenden ne pjesën me jugore te gjirit te Vlores ne një skele te futur brenda bregut mbi kodrën Paleokaster. Duke njohur faktin historik se ne shek.I p.e.s. Oriku shërbeu si kryeurë e fuqive pushtuese të kohës, arenë luftërash midis Romës, Maqedonisë dhe Ilirisë, si dhe në luftën rivale midis Çezarit e Pompeut që i solli Orikut shumë shkatërrime dëshmonte kërkimet nënujore do të dëshmonte në këto zone ku ushtria e Pompeut u zu në befasi. Në këtë pjesë të liqenit gjendet akropoli shek IV,tregu i qytetit dhe në kohë të pastër duken gurët.

Prof Dr Neritan Ceka: Në antikitet ka patur një përqendrim qendrash urbane, qytetesh, ku më i vjetri duket se është Oriku ndërtuar diku nga fundi i shek. VII ose fillimi i shek.VI.
Oriku është i lidhur ngushtë me historinë e tij me Apoloninë, veçanërisht me rolin që luan në furnizimin me material guri, pra guroret që janë rreth Orikumit, veçanërisht Grama, që është në krahun e sipërm, furnizon, të paktën që në periudhën arkaike, ndërtimin e monumenteve më të lashta, siç është një tempull i mundshëm i Apolonit, altari arkaik i shek. VI i gjetur në Apoloni dhe kolonat më të hershme, të fillimit të shek.V, duke përfshirë edhe kolonat e tempullit të Shtyllasit, të cilat vijnë, padyshim, nga guroret e Karaburunit, Akrokeraunea e lashtë. Rolin kryesor në këtë transport, jo vetëm në furnizimin e Apolonisë, por edhe të Dyrahut, e ka luajtur gjithmonë Orikumi. Liqeni i Valltos brenda tij,ruan gjurmët e vjetra,që i përkasin kësaj kohe.. Limani i Orikut cilësohej i rëndësishme nga ana ekonomike i forcuar me murre. Dëshmitar i gjallë,larg çdo përfytyrimi,vrojtues i betejës mes Pompeut dhe Cezarit.

Pompeut ,Oriku i shërbeu stacion për flotën ushtarake,shprehen të dhënat. 6 janar viti 48, para Krishtit,Cezari e pushtoi pa gjakderdhje. U turrën atje legjionet e tij. Aleksandri e pushtoi atë në shekullin 214. Dy radhë gur paralel me njëra-tjetrën tregojnë portin e brendshëm që I ka shërbyer qytetit të Orikut

4.

Me teknikën e gdhendjes ne gur me përmasat 35x 32 cm, me peshë 10 kg,lyer ne pjesën sipërme ,lyre me gëlqere .Ky objekt ka qene ekspozuar në Pashaliman ne bordurat fjetores, se ish-shkollës se instruksionit është ekspozuar pranë zyrave te flotiljes .Bashke me objekte te tjera qe janë përdorur për xhirim te filmit” Balle për balle”.Përshkrimi :ka forme cilindrike me gjeruesi me te madhe ne pjesën e sipërme qe del ne forme buzësh ,.Ka zbukurime me kanelyre ne pjesën e sipërme “gryka”.Zbukurimet janë me mendra e thelluara ovale .

Altari i madh .Përmendet si zbulim ne gërmimet vitit 1958 ne gjendjen qe është sot. Altari i vogël sipas Ugolinit ndodhet ne muzeun e Vlorës. Ka shërbyer si podium ne ceremonitë fetare dhe ngjan me altarin e Apollonit zbuluar ne rrënojat e Pompeut .Shek I pes…Ne perëndim te teatrit gjendet altari. Nga gërmimet dhe pastrimet e kryera janë nxjerre ne pah

Bazamenti,pjese te kornizës se poshtme me gdhendje lineare. Mungojnë pjesët e sipërme qe shërbenin për procesionin fetar. Koha :Shekulli IV para Kane një gjerësi prej 2.5 m dhe distance te barabarte nga njëra- tjetra.

Një pjesë e objekteve arkeologjike janë gjetur në vendbanimet e hershme në Gjirin e Vlorës ,ende nuk kanë vend për tu ekspozuar në muzeun e vogël të qytetit të Flamurit. Muzetë e vetë parqeve arkeologjike të kësaj treve ende nuk janë konturuar si të tillë dhe as mund të flitet se një ditë do të ndërtohen ashtu si i kanë simotrat e tyre Apoloni,Butrint,Durrës etj .Nëse do të kishte marrë jetë projekti për ndërtimin e tre muzeumeve në Pashaliman,i zonës arkeologjike,i luftës së ftohtë dhe i detarisë ,objektet arkeologjike do të kishin vendin e tyre të ekspozimit mirëpo projekti që rezultoi me një kosto tepër të shtrenjtë për një vend të varfër deri në 6-7 milion euro duke hedhur kështu në erë një projekt ku do të rikthehej si në kohët e saj era lemeritëse e “Luftës së Ftohtë” në Gjirin e Vlorës,ku historia e saj zë fill qysh nga shekujt para krishterimit .Në veprën e tij “Lufta Civile”, Jul Çezari përshkon mes të tjerash zbarkimin e trupave të tij “ndanë brigjeve Palaeste” në ndjekje të rivalit të tij, Pompeut deri në Orik .

Laguna e Orikumit shtrihet gjerësisht dëshmonte prej130 ha,kurse Oriku dëshmonte si baza kryesore detare e Çezarit ne Shqipërinë e Jugut. Në shekullin e XV u pushtua nga osmanët u quajt Pashaliman duke u shndërrua në bazën kryesore të marinës turke në perëndim të Perandorisë. Ishte bazë detare dhe mbeti e tillë. Nga kohërat më të lashtë e antike. Banorët e saj kanë qenë detare, ushtarë, gjeneralë dhe anije prej druri deri tek gjitarët e fundit, nëndetëset që zotëronin gjirin e Vlorës. Në strehën e Pashalimanit, gjirit detar të përmendur nga gjeografi grek Skylaksi që në shekujt 5 para Krishtit, në vitin ’43 ka qene një flotilje e vogël italiane dhe më pas nazistët. Nëndetëset shqiptare janë strehuar në këtë gji nga koha e ardhjes së tyre deri në vitin 1987.

Msc. Anëtar i Akademisë Evropiane të Arteve

 

HALIL GASHI, KRIJUESI I SIMBOLIT”SHQIPET LART”

by

Shqipëria njihet si një komb me kulturë dhe histori të lashtë, ku personalitete shqiptare kanë krijuar zanafillën e historisë botërore dhe kanë ndryshuar rrjedhën e saj. Që nga mbretërit dhe mbretëreshat e deri në personalitetet moderne si Nënë Tereza, shqiptarët i bashkojnë ndjenjat patriotike dhe dashuria për atdheun. Midis simboleve të tjera që lidh shqiptarët me mëmëdheun, simboli ‘Shqiponjat Lart’ (ose Shqipet Lart) është bërë simboli i identitetit të çdo shqiptari, që nga qytetari i thjeshtë, te Artisti VIP apo politikani, të cilët me krenari hedhin “Shqipet lart” në ajër. Sot ky symbol është transformuar në një fenomen social dhe kulturor që bashkon një rracë të tërë brenda dhe jashtë trojeve të Shqipërisë.  A e dini kush e ka krijuar simbolin e duarve “Shqiponjat lart”?

Halil Gashi, një artist shqiptar mjaft i suksesshëm, është gjeniu pas këtij krijimi. Në vitin 2002 Halil u zgjodh si një nga koreografët për krijimin e videos promovuese të valutës europiane Euro-n. Reklama kërkonte aftësi në përdorimin e duarve dhe lëvizje për të krijuar gjeste që përfaqësojnë Euro-n. I shkëlqyeri dhe i talentuari Halil Gashi, krijoi simbolin ‘Shqiponjat Lart’  për të përfaqësuar shqiptarët, duke bashkuar dy duart për të rikrijuar shqiponjën dhe simbolin e lirisë për shqiptarët. Për Halil Gashin, simboli ‘Shqipet Lart’ ishte një simbol paqeje për një Kosovë tëcopëtuar dhe robëruar nga lufta. (Shiko Halilin në 0.27 sekonda në video duke bërë për herë të parë para botës simbolin Shqipet lart në Reklamën e Euro-s https://www.youtube.com/watch?v=w2U2syVhP6Q).

“E kam krijuar simbolin ‘Shqiponjat Lart’ që në vitin 1999, dhe e kam koreografuar tek video e Euro-s pa e ditur njeri. Për mua ‘Shqiponjat Lart’ tregon krenarinë time për të qenë shqiptar, në një kohë kur ne po luftonim për paqe në Kosovë. Desha të shfaq para botës për t’i treguar atyre se kush jam dhe prej nga vij,” tha artisti i talentuar, Halil Gashi.

Do you know who invented the Eagles Up sign?

Albania is known to be a historically and culturally rich nation with well-known personalities who have changed the course of history throughout the world. From early on kings and queens, to modern day dignitaries like Mother Theresa, Albanians are united in their sense of patriotism and love for the country.

Among other uniting symbols that connect the people to its motherland, the ‘Eagles Up’ hand sign has become the national identity of every Albanian, from the local citizen to the Entertainment VIPs to politicians, who proudly throw the ‘Eagles Up’ in the air. Today the eagles up sign has become a social and cultural phenomena that unites an entire race in and outside Albania. Do you know who the inventor of the Eagle Up sign is?

Halil Gashi, a very successful Albanian artist is the genius behind this creation. In 2002 he was casted for the EURO commercial for a promotional video for the Euro currency. The commercial required only hand movements and gestures that represent European Union and the Euro. Halil Gashi brilliantly created the ‘Eagles Up’ symbol to represent Albanians, who identify with the two headed eagle as their symbol of freedom. For Halil Gashi the Eagles Up was a symbol of peace for a war torn Kosovo. (Check out 0.27 second in the video https://www.youtube.com/watch?v=w2U2syVhP6Q).

“I had created the sign in 1999 and I choreographed it into the EURO video without anyone knowing about it. For me the Eagles UP sign shows my pride to be Albanian, at a time when we were fighting to have peace in Kosovo. I wanted to show this symbol in front of the world to show them where I come from,” said the brilliant Halil Gashi.(Kortezi: Ermira Babamusta)