Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Vilhelme Vranari Haxhiraj,20 vite krijimtari

by

Arti, gjuha dhe origjinaliteti  i “Mjeshtres së Madhe” Vilhelme Vranari Haxhiraj në 20 vite krijimtari/

1-Vilhelme

Nga Lejla Gorishti / U bënë 20 vite punë e lodhshme në fushën e krijimtarisë letrare të shkrimtares vlonjate Vilhelme Vranari Haxhiraj që na bën të ndihemi krenar. Ajo hyri në këtë fushë sa të vështirë dhe po aq të bukur e me vlerë,  me një konceptim dhe këndvështrim të ri Ndryshe mbi botën, natyrën, shoqërinë dhe artin letrar.

Demokrate në shpirt, me aspirata e me një vështrim të ri ndryshe për lindjen e zhvillimin e demokracisë në vend, ka ecur dhe vazhdon të ecë përkrah lëvizjes mendore më përparimtare të kohës. Mbështetëse e lëvizjeve demokratike,Vilhelmja bëri një hap të guximshëm në zhvillimin cilësor të një letërsie ndryshe e në këtë mënyrë doli jashtë kornizave të realizmit socialist. Duke kaluar nga një gjini letrare në një tjetër derisa sot themi pa frikë se ajo ka lëvruar thuajse në të gjitha gjinitë dhe kudo ka dalë e suksesshme. Me stilin e saj thellësisht realist dhe kritik në problematikat e kohës, ajo ka pasuruar traditën ekzistuese, jo vetëm me elementet e kritikës, po dhe me notat e një demokracie europiane, gjë që e bën letërsinë e saj bashkëkohore.
Në këtë këndvështrim me përmbajtjen dhe formën e re që solli, Vilhelmja është një novatore e shquar, një nga pararendëset e letërsisë së sotme moderne.Ajo pasqyron me vertetësi gjendjen reale të shoqërisë së çdo kohe ,pabarazinë shoqërore e veçanërisht pabarazinë gjinore. Shkrimtarja ia doli me artin e portretizimit, t’i rijapë të gjallë përfaqësuesit më tipikë të shoqërisë në rrethanat e kohës, duke nxjerrë në pah imazhin farsë që fsheh, zbeh ose zvogëlon diferencimi klasor dhe gjinor…

Personazhin “Femër”, shkrimtarja e paraqet si viktimë të ndërtimit të padrejtë të shoqërisë dhe tregon gjendjen e saj të robëruar,  në mosha, profesione dhe në mendësi të ndryshme.Te fati i saj ndikon diferencimi klasor, mosvlerësimi si një potencial i rëndësishëm në familje, në komunitet e në rang kombëtar, ndaj tarjtohet e papërfillur, si shtojcë e burrave, apo përdoret si mjet fitimi përmes shfrytëzimit dhe poshtërimit të pashembullt, si Stela, te romani”Dhembje nëne“, lrena Prizreni, te romani“Rrëfim në të perënduar“, Elisa te novela “Çmimi i dualizmit” apo Kaltra te romani “Loja e mëkatit“.
Në skicat apo në tregimet e novelat, shkrimtarja i jep vertetësi personazhit dhe idesë.Duke qenë pjesë e gjysmës së vuajtur e të mohuar të sistemit , portretet përvijohen duke nxjerrë në pah më fort tiparet morale se sa ato fizike. Personazhi realizohet me përshkrimin e shpejtë të gjesteve dhe kryesisht me anë të monologut të brendshëm. Mund të përmendim këtu prozën e shkurtër të titulluar ” Dashuria plagoset, po nuk burgoset“, ku në çdo paragraf lexuesi përjeton një gjendje të dhimbshme.
Pothuajse në të gjitha personazhet duke përfshirë edhe vet shkrimtaren, janë  të zhytur thellë në mendime që përpëliten brenda realitetit në një jetë të brendshme intensive, ku në retrospektivë flet e lëngon shpirti i plagosur. Mbi bazën e tipareve të skicuara me disa detaje, imagjinata e lexuesit i rindërton ato në kompleksitetin e tyre e në perputhje me kushtet sociale, ekonomike e politike të kohës. Pikërisht këtu qëndron një nga vetitë e artit të Vilhelmes.
Njerëzit e thjeshë, autorja i ka përshkruar me ndjenjën e dhembjes, por dhe të dashurisë, kurse anën tjetër të kësaj ndasie të padrejtë si dhe veglat e tyre, i përshkruan me përbuzje, me ironi e deri në sarkazëm. Edhe pse e revoltuar nga padrejtësitë e kohës, si askush tjetër, ajo thotë:”Zgjatma dorën te ecim bashkë!”
Qëllon shpesh gjatë leximit të ndalemi te shumë shprehje figurative me ngarkesë emocionale të përafërta me ato të folklorit, porse janë shprehje të reja frazeologjike të tilla:
-Kush i del pushkës përballë, nuk i trembet plumbit!/-Me një të shtrënguar dore, ndanin gjerdhe dhe sinore./- “Zoti pa burrë mos më lëntë, po një të tillë mos ma dhëntë!”/- Nëna pa mend e që flet pa qira, i fut djemtë në bela./-Faji ngelet jetim…U bë qyrk e doli në rrugë, por askush nuk e pranoi si të vetin./- Mos lejo të të pushtojë zemërimi, se t’i vesh sytë e ta errëson gjykmin!”etje…

 

Gjuha letrare artistike në funksion të brendisë

Në rrugën 20-vjeçare të saj, stili letrar, gjuha artistike ka njohur rritje të vazhdueshme.Duke u rikthyer te vepra e saj e parë, vëllimi poetik”Loti nuk ka faj”ku po të vërejmë nivelin artistik, shprehjet figurative apo pasigurinë metrike, të gjitha këto flasin për një përvojë letrare fillestare. Nëse e krahasojmë këtë vëllim poetik me romanin e saj të parë “Dhembje nëne“, që u botua menjëherë pas tij, ajo është ulur aty tamam si një nxënëse apo një studente e zellshme që kërkon të zerë vend në kolanën e letërsisë pse jo, edhe të arrijë rezultatet e më të mëdhenjëve. Synimin për të qenë vetvetja në këtë fushë, e ka realizuar jo vetëm nga tematika dhe përmbajtja, por edhe nga stili letrar, gjuha e pasur artistike, si dhe nga përngjasimi i frazeologjisë dhe i fjalorit poetik në çdo vepër të botuar. Në këtë prurje të bollshme letrare, autorja  si risi ka sjellë një pasuri fjalori, me fjalë që nuk përfshihen në Fjalorin sinonimik, që zëvendësojnë një tog fjalësh dhe që kanë forcë shprehëse. Ose përdor shumë shprehje frazeologjike të njohura nga folklori, por edhe të reja, që i japin veprës vlera të mëdha filozofike e psikologjike, duke e bërë më të lexueshme dhe më tërheqëse.
Vit pas viti, botim pas botimi, diçka krejt origjinale, krejt ndryshe, fillon të spikatë në larminë e tematikave, në trajtimin e problematikës së tranzicionit dhe veçoritë e saj artistike. Brenda periudhës përherë në ngritje të krijimtarisë së saj (1996- e në vazhdim) autorja i jep çastet e frymëzimit përmes figurash të pasura e të larmishme.

Vihet re se epiteteve tepër të konsumuara, ose të përdorura pa mjeshtëri, ua zënë shpesh vendin epitete të reja me fjalë të reja që i kanë dhënë origjinalitet stilit të saj letrar. Me mjete krahasuese dhe shprehëse, Vilhelmja i jep forcë e qartësi mendimit mbi problemet sociale që shqetësojnë autoren dhe mbarë shqiptarët. Ajo ngre zërin kundër plagëve të vjetra dhe të reja të shqiptarëve, të cilat kërkon t’i mjekojë me mendimin dhe fjalën e saj letrare, që buron nga një shpirt i mardhur e i lënguar ndër vite. Autorja ngrihet me një zë të fuqishëm, kundër çdo lloj padrejtësie, diferencimi dhe mohimi klasor apo social, si: trafikimit dhe përdorimit të narkotikëve dhe armëve, kundër krimit spontan apo të organizuar, kundër trafikut të mishit të bardhë, që është shndërruar në një industri fitimprurëse,kundër tregtimit të fëmijëve, kundër korrupsionit dhe sa e sa dukurive negative. Këto vihen re në të gjitha veprat e Vranarit, por unë po veçoj romanet “Ringjallur si Krishti”, “Loja e mekatit” , “Vonë tejet vonë“, “Ankthi i së vërtetës”,”Jetë në udhëkryq”, “Rrëfim në të perënduar”, “Një mall i pashuar”etje…ku personazhet, viktima të fenomeneve negative, këlthasin e ulërasin pasi kërkojnë ndryshim,duan drejtësi.
Ndjenjat më të thella kombëtare dhe shoqërore janë shprehur me të shumtën e rasteve nëpërmjet personifikimeve apo apostrofave, drejtuar atdheut, flamurit, Vlorës, detit, natyrës prrallore të vendit. Duke u bërë dëshmitare të së kaluarës dhe të tashmes, ajo përmes letërsisë ka lidhur tri kohët, ku shprehet: “E sotmja tronditëse, nuk më lë të harroj të djeshmen tragjike dhe të mendoj për të nesërmen dilemë që po troket…!” .Ky është motivi që e udhëheq autoren në çdo vepër sepse, “nuk mund të jetë e sigurtë e ardhmja, nëse nuk pranojmë të shkuarën dhe të tashmen”-shprehet me të drejtë ajo. Mungesa e drejtësisë në vend , ku ligjin e bënë dhe e zbaton paraja apo rruga, ajo shprehet: “Drejtësia është e barasvlertë me lirinë e shpirtit, të cilën e vendos vetëm i virtytshmi!”

    Po këmbëngulja e njohur për pasuri letrare artistike, për larmi në funksion të përmbajtjes, u bë më pas një meritë e saj.
E tërë rruga 20-vjecare e krijimtarisë së Vilhelmes mund të përfytyrohet si një kurbë që fillon të ngrihet mbi pengesat që has, arrin në kulmin e saj dhe vazhdon të qëndrojë po aty. Gjuha e autores është e pastër, ajo është njohëse e mirë e normës letrare të gjuhës shpipe, të cilën di ta përdorë, ta flasë e ta shkruajë bukur atë. Pasuron fjalorin vazhdimisht si mjet arti dhe stilin e saj artistik duke krijuar dhe fjalë të reja me efekt stilistikor. Për shembull:
*epokbëmat- kohë të mbushura me ngjarje,/ -zhegvere,- i nxehti përvëlues i verës,/

-laklitarë -e kishte litarin si lak në fyt,/-hallvite, -vitet e gjata vuajtjesh e mjerimi,/

-mikgjendur, – iu gjend si mik,/ -tejzvargur,- ( mëse / tepër/ shumë i zvarritur/  

-Nënnjeri- njeri me nivel jo normal në gjykim,/ -nënzëshëm-nënzëriti= foli me zë të ulët sa mezi dëgjohet,/ -i parlindur -lidhet me brezat e shkuar,lindi i pari fëmijëve,/

-Nevetja – qenia ime,/ -mallzhuritur=e dogji, e përzhëliti mall i madh për gjithçka,/

-buzudha- sapo fillon një rrugë këmbësorësh,/-fatcak= deri këtu e kishte fatin( kufiri i fatit,/-anrrugë= në anë të rrugës, ose anës së rrugës, etje…

 

Në  mbi  40 librat e saj ndeshim neologjizma, përzierje të formave dialektore, frazeologji poetike e folklorike apo aforizma të goditura që i japin bukuri dhe gjallëri të veçantë artit të saj letrar. Le të shohim disa aforizma, ndryshe do t’i quaja fjalë të urta, për të cilat kemi nevojë:

*Shkenca është fuqia sunduese dhe mjeti që i kundërvihet paditurisë./  -Nevoja e bën njeriun të gjejë rrugë të reja në zbulimin e të panjohurave,/ -S’ka vlerë shkenca dhe ligjet e saj, kur s’gjejnë zbatim,/ -Shkenca ka vlerë kur i shërben zhvillimit e jo shkatërrimit,/ -Tradita, sjellja e mirë apo vesi trashëgohen nga familja,kryesisht nga nëna,/-Nuk mund të jesh qytetar i mirë, nëse nuk je bashkëshort i mire,/ -Gruaja është shtëpia, por emrin e mirë të familjes e merr burri,/ -Femra që rend pas burrit paralli e bukurosh, është e paracaktuar të jetë fatkeqe,/ -Gruaja të cilën burri e konsideron shok, është një thesar vlerash i paçmuar,/-Njeriu i aftë e besnik, meriton vëmendje dhe nderim.

 

Si një nga figurat më të vlerësuara të letërsisë së viteve të pas’90-ës, si brenda dhe jashtë vendit, i janë akorduar shumë çmime prestigjioze, Vilhelmja, është njëkohësisht edhe një ndër shkrimtaret e rralla me diapazion më të gjerë krijimtarie, shumëdimensionale që vazhdon të japë një kontribut të vyer në letërsinë shqipe. Për prurjen sasiore dhe cilësore në dobi të zhvillimit të artit letrar në Shqipëri ajo është vlerësuar me shumë çmime të para, me Çmimin e Karrierës, me Medalje Argjendi, kurse nga Presidenti i Republikës me urdhrin “Mjeshtre e Madhe e Penës” dhe me Medalje Ari.

Në disa çaste të rëndësishme historike, sidomos në vitet e para të demokracisë, Vilhelmja si prozatore, romanciere dhe si publiciste, përfaqëson mendimin më përparimtar të kohës. Publicistika e saj kombëtare dhe shoqërore përshkohet nga vërtetësia e realitetit politiko -social dhe është një kontribut i madh në zhvillimet e një demokracie perëndimore, e shprehur  përmes veprave letrare.
Ajo sjell një pasuri fjalori e një përvojë të çmuar për brezat dhe qëndron rehat në shtratin e gjerë të letërsisë shqipe si një art bashkëkohor modern dhe një shkrimtare krejt origjinale.
29-5-2017

ATË DHE BIR

by

Tregim nga Makensen BUNGO/Nju Jork/

Xha Sulua bashkë me të shoqen dhe të birin kishin  hyrë në Amerikë pa  ndonjë  shqetësim, mbasi ishte shkoqur Diktatura komuniste në vendn  tonë, sepse  babai i  atij  vite  më  parë  kishte  punuar atje për  një  kohë  të  gjatë  dhe  kishte  përfituar  nënshtetësinë  amerikane.

Xha Sulua në fillim nuk kishte dashur  të  largohej nga Shqipëria. Ai  kishte  menduar, që  tranzicioni  nuk  do të  sgjaste  shumë  dhe  gjendja  në Shqipëri do  të përmirësohej. Por  tranzicioni po vazhdonte dhe  ndonjë shpresë  përmirësimi nuk po dukej. Edhe i biri e nxiste  gjithëmonë për t’u larguar. Së fundi i ishte mbushur mendja  edhe atij.Kishte marrë  pashaportën  amerikane të  babait dhe ishte paraqitur në  Ambasadën  amerikane dhe  bazë këtyre fituan të  drejtën të hynin në Amerikë. Mbas disa ditësh i hypën aeroplanit  dhe mbërritën  në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në  fillim  vuajtën  ca,  se  fillimi   gjithëmonë  është  i  vështirë, por shpejt i biri  filloi  të punojë në një  firmë  në  zanatin  e  tij  si  mekanik  dhe atyre  të  dyve, burrë e  grua,  si  të  moshuar, që  ishin, shteti  amerikan  u  lidhën një ndihmë shoqërore. Dhe shperjt filluan të  bëjnë një jetë të mirë.

I  biri mbas  një  kohe të shkurtër i vuri vetes detyrë, që të  ecte  përpara. Ai ishte i guximshëm  dhe  me  guxim  njeriu  mbërrinë aty, ku synon. Dhe filloi  të bëjë edhe dy punë në ditë. Lodhej, për t’u  lodhur, por edhe  fitonte mirë dhe mbas  një kohe u bë  pronar i një faktorije të vogël dhe atje puna i  shkoi mbarë.

Xha Sulua cdo ditë, herë vetëm , herë  me  të  shoqen,dilte rrugëve të qytetit dhe vështronte  madhështinë e  Amerikës : ndërtesat madhështore, rrugët e gjëra,makinat e shumta, supermarketet,  reklamat me ngjyra verbuese dhe njerëzit, që shpejtonin për të  kryer punët e tyre.

Herë, herë, kur  dilte me të  shoqen  dhe shikonin gjithë atë  madhështi  të  Amerikës, i thoshte të  shoqes, se ajo nuk  kishte  dashur  të  shkonte në  Amerikë:-E, moj  grua, e  shikon  Amerikën, që s’deshe të  vije!

Mbas disa ditësh që  kishin shkuar  në  Amerikë, Xha  Sulua  mësoi  se, aty  afër  shtëpisë  së  tytre  ishte një  klub i  hapur nga një shqiptar. Vajti  dhe e pa.Në atë klub kishte vetëm shqiptar.Pinin  kafe ose caj , bisedonin, luanin me  letra,  me  domino  dhe  tavull. I  pëlqeu dhe që nga ajo ditë u bë një  frekuentues i rregullt i atij  klubi.

Kur gjente ndonjë të moshuar, shkonte e ulej pranë atij, këmbenin ndonjë cigare dhe bisedonin për  ngjarjet në Shqipëri,për punët e djemve të tyre, për hallet e shtëpisë e për punët,që kishin bërë në   Atdhe.Kur nuk gjente  ndonjë  të moshuar, ulej në karrike , porosiste  kafenë,nxirrte paketën, merrte një  cigare , e  ndiste dhe e thithte tymin ngadalë dhe  në heshtje. Me që nuk kishte njeri me të cilin të  bisedonte , kujtonte ngjarje të ndryshme, që kishte jetuar vetë në Shqipëri dhe shpesh herë edhe fliste me vete.Kur  gjente  gazetën  në  gjuhën  shqipe,që  botohet atje, shkonte dhe e merrte, nxirrte syzet  dhe e lexonte. Se  Shqipërinë nuk e harroi kurrë dhe të afërmit  dhe shokët e tij i  kujtonte gjithënjë.

Një ditë si kishte kaluar një kohë në  Amerikë, në klub hyri një djalë  dhe vështroi rreth e rrotull. Ishte  gati  tridhjetë  vjec, me një trup të  gjatë, me flokë  të  zes, por me fytyrë të venitur. Ai sa e pa  xha  Sulon, u  gëzua, fytyra iu cel dhe sytë  i  ndritën.U drejtua nga nga ai,  iu afrua dhe e përshëndeti. Xha  Sulua nuk e njohu dhe e shikoi për disa caste me  vemendje. Djali e kupotoi se  ai  nuk e njohu dhe i tha  emrin e tij dhe të  babait.Atëherë  xha  Sulua  mësoi , se cili  ishte dhe i buzëqeshi.

Ai ishte djali i një miku të tij, me të  cilin  kishte  bërë  tok  ushtrinë në një repart pune dhe më vonë si  xha  Sulua ashtu edhe babai  i këtij  djali e  kishin forcuar miqësinë  midis tyre dhe i ishin gjetur njëri  tjetrit si në ditë  të  mira ashtu edhe  në të vështira. Xha  Sulua  u  gëzua, që takoi djalin e një miku, i zgjati dorën,u  përshëndetën dhe e ftoi  të  ulej. Pastaj  porositi  kemerierin , që të sillte  një kafe. Djali, si me  turp, tha, se nuk e pinte kafenë. Atëherë  xha  Sulua  porositi një caj.Pastaj  ata  të  dy  filluan  të  bisedojnë  me njëri  tjetrin. Së pari  xha  Sulua e  pyeti  për njerzit e   shtëpisë.

-Vetëm  babai dhe nëna kanë mbetur tani në fshat,- iu  përgigj djali . -Vëllai  i  madh, si e di, është në  Gjermani që nga koha,që u hapën ambasadat, vëllai tjetër ka shkuar në  Greqi  dhe motra bashkë me të  shoqin  jetojnë  në  Itali .

-Paskan  ikur të  gjithë,-tha  i  helmuar  xha Sulua.

-Kanë  ikur,  xha Sulo, kanë  ikur.  Kanë  ikur  të  gjithë. Rrallë  sheh ndonjë të ri në fshat. Edhe  burrat  kanë  ikur. Vetëm  pleqtë  kanë  mbetur  në  fshat. Vetëm ata duken tani nëpër fshatra, si të harruar  nga njerzit dhe nga vdekja.

Xha  Sulos  i  erdhi  shumë  keq dhe  tha ngadalë:-Muarën udhët e botës djemtë tanë!I muarën nga ky i shktretë tranzicion, që nuk po mbaron,por  po  e  shkatarron fare  atë  vend!

Xha  Sulua  psherëtiti. Psherëtiti  edhe djali i mikut të  tij  .Pastaj  për  një  kohë  të  gjatë  heshtën  të  dy, edhe  xha Sulua ,  edhe  djali  i mikut.Xha Sulua heshti mendueshëm, ndërsa djali  i  mikut  heshti  ,  se  shikoi  fytyrën e xha Sulos , që  kishte filluar  të  bëhej me blana të  errta.

Pas pak  xha  Sulua e  pyeti:-Po  ti,  si  erdhe këtu,  me  llotari  ?

-Jo,  xha  Sulo, bleva një pashaportë fallso .

-Sa,-e  bleve ?

Djali tundi kokën me hidhërim dhe iu përgjigj: -Shtrenjt, xha  Sulo,  shtrenjt, Vetëm që të ikja prej andej.

Xha  Sulos i erdhi  keq  për  fjalët, që i tha ai djalë dhe,  duke  tundur  kokën, i tha :-Mos i  thuaj këto  fjalë, djali  i xhaxhait !  Ai  është vendi  i  yt.

Djali  e  kuptoi  dëshpërimin e xha Sulos, por  me gjithë  ate vazhdoi :-Ashtu  është , xha  Sulo, ashtu është. Është  Atdheu ynë, është Shqipëria e  jonë, por c’të  bëjmë?  Nuk jetohet  më  atje.Vetëm  vrasje,  varfëri,    prostitucion dhe drogë ka  atje. U harrua nderi dhe burrëria. Rrëmbejnë  fëmijë  të  vegjël  në  rrugë dhe i shesin në shtete të ndryshëm për t’i  birësuar. Gënjejnë  vajza, se do të martohen me ato. i  nxjerrin  jasht  shtetit  dhe i detyrojnë të bëhen  prostituta.

Ndaloi, mori  frymë dhe vazhdoi:- Dhe  me pronat po bëhet e c’po  bëhet , o  xha Sulo!  Bjeri, t’i  biem!Kush mund të vjedhë më  shumë !Me  vendime pronësije të  gënjeshtra nga hipotekat dhe me vendime gjyqesh të paguara  janë bërë  pronarë  ata, që  nuk  kishin as një copë tokë  për varr. Dhe nuk ka ditë, që të  mos  vriten  për  pronat    sot  në  vendin tonë!

Dhe  vështroi  xha  Sulon. Ai ndëgjonte  djalin e mikut të tij me vemendje të madhe  dhe dukej si i  ngrirë, për ato që  po dëgjonte.Djali  vazhdoi:

-Unë  nuk  e di, se si do t’i vejë halli atij vendi.Por sot Shqipëria po bëhet cdo ditë e më keq. S’ka qenë  kurrë ndonjë herë si është sot ai vend. Zoti e ndihmoftë! Xha Sulua ra në mendime për gjendjen e vajtueshme Shqipërisë në atë tranzicion të egër.

E plagosën  shpirtërisht ato që i tha  djali  i  mikut  të  tij, kujtoi ato, që  kishte  parë  e  kishte    ndëgjuar  kur ishte vetë  në Shqipëri edhe solli ndër mend edhe ato, që  kishte  lexuar në  gazetën që  dilte në  gjuhën shqipe atje  dhe parafytyroi  ato që  shikonte pothuaj cdo  natë në një  stacion  televzivë  në  gjuhën shqipe, që e kishin ngritur dy djem aty dhe mendoi  se  Shqipëria e shkretë po rrokullisej  gjithënjë  e  më  shumë  drejtë një humnere të frikëshme.

Vështroi  djalin  e  mikut  të  tij  , mori  frymë  me  vështirësi  ,  tundi  kokën  , sgjati    dorën  ,  mori  një  cigare  nga  paketa   ,  e  ndezi  dhe  e  thithi  duhanin  disa  herë  në  heshtje duke  kujtuar  ,  menduar  dhe  parashikuar  për  të  ardhëmen e  Shqipërisë.

Në  këtë  kohë   ra  një  heshtje  e  trishtueshme dhe efrikëshme midis atyre të dyve, njëri i  moshuar i llahtarisur dhe tjetri i ri i gënjyer. Mbas  një  kohe  të  gjatë xha  Sulua  pa e  mbaruar  cigaren, e  shoi dhe,  për  të  ndërruar  bisedën, ngadalë e  pyeti  djalin e  mikut : -Ti  vuajte  shumë  për  të  ardhur  këtu  ?

-Shumë ,  xha  Sulo!  Me  frikë  në  zemër  dhe  me  gjak  të  ngrirë  nga  një  shtet   në  tjetrin  ,  se  mos  më  diktonin.

Xha  Sulos  i  erdhi  keq  për   ate   dhe, duke shtërnguar  të  dyja  duarët  tok   grusht tha , sa  u  ndëgjua  : – I   shkreti  djalë!

Ai  shtërngim  duarësh  në  ato  caste   para   atij  djali    shorrehte   një      urrejtje  ,  që  ai  më    parë nuk  e  kishte    ushqyer    kurrë   n ë  vetvete  . . .

Pastaj  mendueshëm ,  tundi  kokën, mori  frymë  me  vëshshtirësi , shikoi  djalin  e  mikut  dhe  e pyeti  i  inatosur:-Po  ata  politikanët  c’bëjnë  atje  në  Shqipëri?

Djali   tundi  kokën  dhe    me  ironi  fë  hollë  dhe  duke  psherëtitur  iu  përgjigj:-Xhaxha ,  kur  të   pllakos  e liga  ,  duhet  guxim  dhe  trimëri!

Xha  Sulua  nuk  e  priste  këtë  përgigje  nga  ai  djalë , u  mendua  dhe  tha  ngadalë:-Po, more bir, po. Ke të drejtë!

Pastaj, pas  një  kohe të  gjatë, e pyeti djalin,  në se  kishte  zënë ndonjë  punë. Djali u gëzua, se i erdhi fjala në  shteg  dhe, si  me tur ,iu përgjigj: -Për  këtë kam ardhur këtu sot, xha Sulo, që të  bisedoj me  ju.  U kollit  dhe  vazhdoi:- Më  porisiti  babai  në  telefon , që t’ju  them, nëse  mundet t’më marri  djali  i  juaj  në  punë  në  faktorinë  e tij. Para  dy  ditësh  vajta  vetë  tek  djali i juaj dhe i  thashë, që  t’më  merrte  në  punë, por ai  nuk pranoi.

Xha Sulua e  dëgjoi, por nuk  nuk  foli. Mbasi u mendua,me një zë të  ulët, sa  mezi  u  ndëgjua, e  pyeti: -Domethënë , ti  je  pa  punë ?

-Po ! -ia  ktheu  djali. Kam  shumë  ditë, që kam ardhur dhe po sorollatem e s’po gjej  dot ndonjë  punë.

Xha  Sulua   tundi  kokën ,  u  mendua  për  një  kohë  të  gjatë,përfytyroi  të  birin,  kujtoi porosinë e atij,  solli ndër mend  kohën, kur kishin kaluar me babanë e atij  djali në  repartin  e  punës  dhe  mireqënein  midis  atyre  dhe  i  tha:

-Për  punë  është  ca  e  vështirë.

–  E  di, -foli  ngadalë  djali  .

Xha  Sulua heshti  për  një  kohë fë  gjatë,  pastaj,  duke  mos e  shkuar ndër sy, i  tha   ngadalë  :

-Me  gjithë  ate   ti  duku  një  herë  nesër  këndej.

Djali  u  ngrof  nga  fjalët  e  xha  Sulos ,  e   falënderoi  ate  ,ndejti  dhe  pak,  u  përshëndet  me  ate dhe  u ngrit  e  iku.  Mbas  pak  u  ngrit  edhe  xha  Sulua,  pagoi  kamerierin  dhe  mendueshëm   doli  jasht dhe  mori  rrugën  për  në  shtëpi .

Gjatë  rrugës  mendoi  për  djalin  e  mikut  të  tij.

Në  darkë  e  priti  të  birin  me  një  hall  të  madh  . Do  të  bisedonte  me  ate    ,  që  të merrte  djalin  e  mikut   në  punë,  por   a   do  ta  merrte,  vallë?   Ata  të  dy,  atë  e  birë ,  kishin   maradhënje  të  mira  midis  tyre .I  biri  e  respektonte dhe e  nderonte  si  baba,  që  e  kishte,  bisedonte  shtruar  me  ate  për  cdo  problem  dhe  i  vlerësonte  mendimet e  tij. Vetëm  për  një  gjë  nuk  ishte  i  një  mendje  i  biri  me  babanë, i  biri  nuk  donte , që  babai  t’i  ndërhynte  në  punët  e  faktorisë.

Kur  erdhi  i  biri  në   shtëpi, u  përshëndet  me prindërit  e tij, u  sorollat  nëpër  shtëpi   për  ndonjë  gjë  dhe  shkoi  në  kuzhinë  dhe  u   ul    në  një  karrike  përballë  babait  dhe  ,si  zakonisht  ,biseduan  të  dy   për  ngjarjet  e  ditës .  Mbas një  kohe  xha  Sulua,  si  me  lezet   dhe  larg  e  larg,  i  tha  se ,  kishte  takuar   me  djalin  e  një  miku  të  tij ,  që  kishte   shkuar  ato  ditë  në  Amerikë  .

– Cilin  ? – e  pyeti  i  biri.

Xha  Sulua    i  tha  emrin.

– E  njoh,- i  tha i biri me ngadalë.

Xha  Sulua i  tregoi, se  ishte  takuar  me ate  në  klub.Pushoi pak  dhe shtoi  :

– Më  tha, se  është pa punë.

-Edhe  në  Amerikë,-i  tha  i  biri,-është  vështirësuar  ca   tani, që  të  gjeshë  punë lehtë .

Xha  Sulua e  kishte  para  syshë  porosinë  e  të  birit,  që  të  mois  i ndërhynte  në  punët e  faktorisë ,  por  me  gjithë  ate  mendoi,  se  duhej  të  ndërhynte. U mendua  dhe  i  tha:

-Është  punëtor  i  mirë ai.

-Unë  e  njof  ate,  baba  ! -u  shpreh  i  biri.

Babai  nuk  u tërhoq. Vazhdoi:

-Është  rrobaqepës.

-Po  e  di,  more  baba , e  di,- tha i  biri  dhe  nxorri nga  xhepi disa letra  të  punës dhe  filloi  t’i  lexojë    me  kujdes.

Në  kuzhinë  ngadalë  ra  një  heshtje  e  lehtë  dhe  në  mes  të  asaj  heshtje njëri  mendohej  për  punën  e  atij  djali ,  ndërsa  tjetri   lexonte  shkresat  e  punës  me  vemendje .

Dëgjohej   vetëm  fërfëritja  e  letrave ,  kur i  kthente  i  biri  mbasi  i  lexonte .

Pastaj xha  Sulua,  mbas  një  kohe  të  gjatë,  duke  u  menduar  për  gjendjen  e   djalit   të  mikut ,  i  tha  të  birit:

– Me  babanë e tij  kam  kryer  ushtrinë   në  një  repart  pune.

– Ma  ke  thënë  .  Dhe  keni  vuajtur  shumë  në  atë  repart  gjatë  kohës  së  diktaturës ,-tha   i  biri  pa  e  ngritur  kokën nga  letrat.

– Miku  i  burgut  dhe  i  ushtrisë  nuk  harrohet  kurrë  . Ata  i  lidh  një  dashuri    e  heshtur   por  e  madhe- i  tha    xha  Sulua- Kemi  qenë  gjithë  ato  vite  miq, si  vllezër e shkuar vëllezërve ,prandaj   duhet  ta  marrës  në  punë  atë  djalë.

I  biri    ngriti  kokën,  shikoi  të  atin  dhe i tha prerazi:-Nuk  kam mundësi, baba!

Këto  fjalë  ranë  si  bombë  dhe  babait  iu  duk  sikur  e plagosën.  Mbas  këtyre  fjalëve   nuk  foli  më  njeri, as  babai, as  i  biri . Me  këto  fjalë i  biri  kishte  thënë  cdo  gjë  dhe  babai  kishte  mësuar  gjithëcka.Në  kuzhinë  ra  prap  heshtja dhe në  këtë  heshtje  xha  Sulua  u  krodh në  mendime  të  thella  tani  jo  vetëm  për  djalin  e  mikut ,  por  edhe për  të  birin , se  nuk  po  poranonte  të   merrte  ne  punë   djalin   e  një  miku  të  tij  me  të  cilin  kishte  vuajtur në  kohën  e  diktaturës.Tundi  kokën  disa  herë  dhe   me  keqardhje, i  tha  të  birit:-Më  duket, se  nuk po  bisedoj me tim bir.

I  biri dëgjoi fjalët e babait,la letrat, ngriti kokën, e shikoi të atin me habi dhe tha:- Baba…! …

Deshi të  vazhdoj, por i ati nuk e la . Ai  i  tha :

-Erdhe  në  këtë  vend  të  begatë  pa  asnjë  pengesë, vure mall e  pasuri  dhe tani nuk po pyet për njerzit  tuaj. Ai  është birë  miku, djalë i  një miku me të cilin kemi  vuajtur tok.

I  biri  nuk  foli. Priti, se cfarë do të shtonte  i  ati.

Babai  vazhdoi :

-Por, a e di ti , se  sa  ka  vuajtur ai  djalë  për  të  ardhur  deri këtu me një  pashaportë fallso, të blerë në tregun e zi?    Me cfarë frike e me cfarë tmerri  ka udhëtar ai  më shumë natën  se  sa ditën?

-E  kam   mësuar  nga  të  tjerët, iu  përgjigj  i  biri  ngadalë  .

Babai  e  shikoi  të  birin  me  keqardhje  dhe  shtoi më  shumë   si  këshillë,  se  sa si  urdhër:- Po  mjerimin  e  madh,  që  e  ka  pllakosur  vendin  tënd, e  di  ti ?Po  varfërinë  e  madhe  në  të cilën  e  kanë  zhytur  atë  popull  të  shktretë,  e  ke  mësuar  ti ? Po  për shpërbërjen  e  padëgjuar, që  kanë pësuar atje të kanë  folur ? Të  të  vijë  keq  , more  bir,  për ata njerëz  atje në Shqipëri,që nuk  dinë  se  c’ të  bëjnë nga  ajo  gjendje  e  mjerueshme,  në  të  clilën  jetojnë, në atë  tranzicion  që  nuk   po  mbaron

Mbas  këtyre  fjalëve i  ati  heshti   dhe   në  heshtje  priti,  se  c’farë  do  të  thoshte i  biri. Por  edhe ai  heshti.  Atëherë, mbasi  djali i  tij nuk po fliste, me ngadalë i  tha  :

-Unë  po  pres, bir!

– Për  cfarë  ?-  pyeti  i  biri.

-Për  atë  djalin.

-Nuk  kam, si  ta  ndihmoi,-  iu  përgjigj i biri  .

Dhe  heshti  pak  dhe shtoi:-Se  nuk  kam  punë!

Xha  Sulos i erdhi  keq nga përgjigjia e të  birit  dhe  u nevrikos . U  kollit  dhe  duke  e  shkuar të  birin  me  inat, i  tha:- Nuk  ke  punë  ti, ë  ?!

Dhe  duke  marrë  frymë  me  vështirësi,përsëriti pyetjen :-Nuk  paske  punë   ti  për  atë  djalë  ?!

I  biri   tani  nga  toni , që  i  foli  i  ati,  e  kuptoi , që  ai  ishte  inatosur  dhe  nuk i foli.  Babai  u  mendua,  parafytyroi   gjendjen e mjeruar të  vendit  të  tij,  mendoi  djalin  e  mikut , kujtoi vuajtjet  e  tij  deri  sa  kishte  mbërritur  në  Amerikë   dhe  e  pyeti  të  birin :

-Po  bukë  ke  ?

Ai  nuk  iu  përgjigj  se  nuk  e  kuptoi,  se  cfarë  donte të  thoshte  i  ati  me  ato  fjalë. Babai   tani  i  nevrikosur   vazhdoi:-Jepi  bukë  atëherë  nga  buka  e jote ! Ndaje  bukën  tënde  për  gjyësm  me  atë!  Ndaje  ! Se ai mund të mos ketë bukë! Në s’ke punë,atëherë jepi  bukë !

I  biri  dëgjoi  fjalët, që tha i ati  dhe  i  habitur e  pyeti  babanë :-T ‘ i  jap  bukë  ?!

–  Po ! – përsëriti i ati, t‘i  japësh  bukë,!

Tundi kokën me inat  dhe  ripërsëriti:-Po  nuk pate punë,  jepi  bukë, se  bukë ti  ke, ndërsa  ai  mund të  mos  ketë  as  bukë  dhe  as  para  për  të  blerë  bukë !

I  biri  sa dëgjoi fjalët e babait,  e  vështroi  ate  me  vemendje  për  një  kohë  të  gjatë,  pastaj u ngrit dhe qëndroi përpara  babait  për  disa  caste,  pa  e ditur,se  cfarë  të  bënte.Pastaj u  kthye  nga  dritarja, që e  kishte  mbrapa dhe nëpërmjet asaj  pa kopshtin e shtëpisë, ku  rrinin me  qera, një  kopësht i vogël, si  ai, që  kishin  në  shtëpinë  e  tyre  në  atë  fshatin e largët të Shqipërisë  së shumëvuajtur. E vështroi  për  disa  caste  në  një  heshtje  të  madhe.Dhe duke vështruar atë  kopësht, iu kujtua Atdheu i  tij  në atë tranzicion të egër, kur  e  ëma  merrte  një  grusht  miell , e  përziente  me lakra  e  gatuante  një  bukë  të  vetme  për  të  gjithë  njerzit  e shtëpisë, një  bukë  të  zezë me më shumë  lakra  se sa miell.U  drodh  dhe  balli  iu  mbush  me  djersë  të  ftohta. U drithërua.Psherëtiti  thellë  dhe  gjatë.Pastaj  iu  afrua  më pranë dritares,  qëndroi  pranë  asaj dhe hodhi  vështrimin larg.

Nuk  shikoi  asgjë  tani  përmes  asaj dritarje. As  pemët e cveshura  në mes të kopshtit në atë dimër të egër, as  lulishten e shkretë  në  fund  të  kopshtit ,as  tavolinën me katër karrike në mes të  atij kopshti të  heshtur.As gjë.

U  zhyt  në  një  botë  tjetër, të  largët, shumë të largët, të mjerë, të varfër, të shkretë, të përgjakur. Dhe mes asaj bote iu kujtuan shokët e tij në  fshat, gëzimet e hidhërimet me ata. Midis atyre iu kujtua njëri nga  ata,që në kohën e Diktaturës , kishte tentuar  të  arratisej,  por  e  k ishin  vrarë  dhe  të   vdekur   e  kishin  lidhur  mbrapa  një   zetori   dhe    e  kishin  tërhekur    svarrë  nëpër  fshat  ,  që  të  tmerrohej  populli .  Iu  kujtuan  demostratat  dhe  greva  e  rinisë  për  të  përqafuar  lirinë  e  ëndërruar   gjatë    atyre  dekadave  të  përgjakura  , iu  kujtua  kur  kishte  hyrë  tok  me  shokët  e  tij  në  ambasadën  gjermane  ,  por  kishte  dalë    nga  ajo  ,  se  kishte  menduar ,  se  ku  po  i  linte  prindërit  e  tij  vetëm  atje  në  fshat   në  një  varfeëri  marramendëse  ,   iu  kujtua  rrëximi  i   trupores  së  diktatorit   . Iu  kujtua  përmbysja  e  diktaturës  dhe  gëzimi   i  popullit  ato  ditë  , Iu  kujtuan  se  si  grupe  të  rinjsh  pastaj  tentonin  të  kalonin  kufirin  nga  malet   ,  por  i  mbulonte  dëbora  dhe  vdisnin  nën  ate  ,  kujtoi  edhe    se   të    tjerë  u  kishin  hypur  gomoneve  dhe  ishin nisur  për  në  vende   përtej   detit, por   i  kishin  përpirë  dallgët  dhe  kishin  përfunduar  në fund  të   detit.

Kujtoi  shumë  skena  të  tilla  të  atyre  kohrave  dhe  nxorri  një  oh  të  gjatë  .  Ishte  një  dhimbje  e  madhe  për  atë  vend  dhe  një  urrejtje  e  heshtur për ata, që  i  kishin  kryer  ato  krime   monstruoze .

Dhe   pas    atyre  kujtimeve  i  doli  para  syshë  djali  i  mikut  të  babait   duke  blerë  pashaportën  fallco ,  rrugëtimin e tij  nëpër ato vende  të  largët  dhe  të panjohur ,vuajtjet,lodhjen ,frikën,  dëshpërimin ,  urinë  , ndjekjet  ,  poshtërimin  ,  që  kishte    pësuar  ai  djalë  deri  sa  kishte  mbërritur  në  Amerikë  . Pastaj  e  parafytyroi  ate   ,  kur  i  kishte  shkuar    në   faktori  për  ta  marrë  në  punë . Kujtoi  bisedën  ,  që  kishte  bërë  me  ate ,  psherëtimën  e gjatë   dhe  të  thellë  ,  që  kishte  nxjerrë  ai  , kur  i  kishte  thënë  ,  se  nuk  mund  ta  merrte  në  punë  dhe  si  ishte  larguar  pastaj  ai   nga  faktoria,  kokëulur  ,  me duar  në  xhepa   dhe  i  bërë  helm.

Ndejti  ashtu   pranë  dritares  mes  kujtimeve  për  një  kohë  të  gjatë  . Pastaj  i  ktheu  kurrizin  dritares  ,  u  khye   nga  i  ati  ,  eci   ngadalë  drejtë  atij , qëndroi  para  babait  dhe  u  ul  në  karriken , ku  kishte  qëndruar  më  parë,  i  heshtur ,  kokëulur  .

Xha  Sulua   priti, që  i  biri  t’i  thoshte  ndonjë fjalë,por  ai  heshti  . Atëherë  ai  si  një  baba  i  dhëmbshur  dhe  plak  i  vuajtur,  i  tha  ngadalë  :

-Zgjatja  krahun  dhe  jepja  dorën  atij  djali  ,  o  birë  ,  se  ai  është  shoku  i  yt  !

Pushoi, mori  frymë    dhe  vazhdoi  :  – Mbi  të  gjitha  ai  është  shqiptar,  ai  është  yt  vëlla.

Kur  ndëgjoi  fjalët  e  fundit  të  babait, i  biri   e   vështroi  ate  për  një  kohë  të  gjatë.  E  vështroi  edhe  i  ati.  Vështruan  njëri  tjetrin  në heshtje. Pak  mbas  kësaj  heshtje    babai e  pyeti  ngadalë  të  birin     :

-Pse  më   shikon  ?

I  biri  kokën  ulur, iu  përgjigj:  -Për  fjalët,  që  më  the!

Nuk  tha  më  asnjë  fjalë  tjetër,   Heshti. Pastaj, mbas asaj heshtje kuptimplote, ngriti  kokën , e shikoi  të  atin  ndër  sy, ia  kapi të  dyja  duarët, ia  shtërngoi  fort dhe i  tha:-Thuaji, të  vijë nesër në punë                                                                                                                                                    *Marrë   nga  vëllimi  ne doreshkrim“ DHIMBJE QË  S’ DUHEN  HARRUAR “

Lindita Arapi-“Çaste” nga bota urbane

by

Ekziston një ushtri e tërë shkrimtarësh në botë që bëjnë një luftë të vazhdueshme për vëmendje, për lexues. Lindita Arapi mendon se këtë lloj shkrimtari që nuk e arrin suksesin e njeh më mirë. Në librin e ri “Çaste”, ajo ndjek dy fate paralele të panjohurish, dy botë të copëzura gjermano-shqiptare në një atmosferë qyteti.

Arapi: Gjithmonë më ka bërë përshtypje anonanimiteti, vetmia, këto momentet kaq fluide dhe të rrëshqitshme të metropolit. Duket sikur ka një lloj perfomrace urbane shumë të rrëshqitshme.

Ky mozaik tregimesh ka gjurmë të Arapit poete, autore e librave “Kufomë lulesh”, “Ndodhi në shpirt”, “Melodi e heshtjes” të shkruar midis viteve 1993-’99.

Zhvendosja e saj në botën gjermane vetëm sa i krijon distancën e nevojshme për ta parë të kaluarën në Shqipëri me sytë e mendjes, si në romanin “Vajzat me çelës në qafë”.

Arapi: Kur shkruaj shqip, futem brenda atij ishullit të vogël që është dhoma e punës, që është kompjuteri, letra dhe që aty për mua është Shqipëria. Ndonjëherë më duket sikur qëndroj mbi urë.Nga pozicioni i gazetares në Dojçe Vele, qëndrimi i saj për debatet mbi të kaluarën në komunizëm është ky:

Arapi: Në qoftë se kufomat e tua janë në podrum është e pandershme që të dalësh para publikut dhe të pretendosh dhe të luash rolin e atij që do t’i drejtojë gjërat. Prej disa ditesh “Çaste. kolazhe metropoli” është hedhur në qarkullim në libraritë e Tiranës.

VËLLEZËRIT

by

Tregim nga Pierre-Pandeli Simsia/
 Vdekjen e babait 74 vjeçar në pragpranvere, të pesë fëmijët e tij e përjetuan dhimbshëm ashtu siç përjetohet humbja e njeriut të dashur në udhën pa kthim.
Babai i tyre ishte i mbajtur mirë, burrë i respektuar nga të gjithë moshat. Pamja e jashtëme e tij, trupi shtatlart,  rrezatonin fisnikëri. Gravatën nuk e kishte ndarë asnjëherë nga veshja e tij.
Dhjetë vjeçarin e fundit, kishte mbajtur mbi kokë borsalino që i shkonte shumë dhe e tregonte pak më të gjatë nga ç’ishte.
Në moshën 62 vjeçare kishte përjetuar dhimbjen më të madhe të jetës së tij, siç shprehej shpesh. Nga një sëmundje e pashërueshme humbi njeriun e dashur, të pazëvendësueshmen, mamanë e fëmijëve të tij dhe që bashkë kishin kaluar 33 vitet e jetës së tyre bashkëshortore.
Edhe pse mundohej të tregohej i përmbajtur, lotin nuk mund ta ndalonte të rridhte nga sytë kur kujtonte shpesh bashkëshorten e ndjerë.
Dhimbja e thellë e humbjes së bashkëshortes e shoqëroi deri në ditën e fundit të jetës së tij.
Kishin krijuar një familje të bukur, të thjeshtë; u kishin lindur dhe kishin rritur pesë fëmijë si drita; katër djem edhe një vajzë.
Të pesë fëmijët ishin të martuar dhe kishin krijuar familjet e tyre.
Dy nga djemtë e tij punonin dhe jetonin familjarisht në dy shtete të ndryshme në Evropë.
Njëri djalë, punonte dhe jetonte në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Vajza e vetme kishte preferuar kryeqytetin, Tiranën, për të jetuar me familjen e saj.
Djali i madh me familjen e tij jetonte bashkë me babain në shtëpinë e tyre të madhe ku ishin lindur dhe rritur të pesë fëmijët, shtëpi, e trashëguar nga brezat e mëparshëm të atij fisi.
Dera e prindit, ngado që të shkosh, mbetet përherë e hapur për të gjithë fëmijët, për çdo pjesëtar të familjes, për miq e shokë, ashtu siç ishte munduar edhe babai i ndjerë pas vdekjes së bashkëshortes së tij, që ajo derë shtëpie të ishte e hapur, mikpritëse për të gjithë.
Në ditët e dhimbjes prindërore, pasi iu bënë të gjitha ritualet e vdekjes dhe babain e përcollën me nderime të mëdha për t’u prehur i qetë në të njëjtin varr me bashkëshorten e tij, tre vëllezërit, duke ndjerë mungesën e babait, shtëpia po i dukej e zbrazët. Menduan se me humbjen e atit të tyre, po i mbyllej edhe ajo derë shtëpie dhe bashkë me të, do mbylleshin edhe kujtimet e bukura dhe të paharuara nga jeta e tyre fëmijërore, rinore, familjare. Madje, atë mendim ia përforcoi njëri vëlla që jetonte në Evropë kur, në bisedë e sipër me dy vëllezërit, midis të tjerash u shpreh me zë të ulët: – Eh! Me ikjen e babait, tani se si më duket; sikur na u mbyll edhe kjo derë shtëpie! – Por, që dikush edhe e dëgjoi dhe, siç ndodh në raste të tilla, fjala i shkoi më vonë vëllait të madh.
Dy vëllezërit e tjerë, nga ajo ç’dëgjuan, u dukën sikur e miratuan në heshtje me një lëvizje të lehtë të kokës atë çfarë dëgjuan.
Ai mendim i dhimbshëm, që nganjëherë, ata e mendonin të ishte edhe i gabuar, i shoqëroi edhe pasi u kthyen në shtetet ku ata jetonin.
Atë makth,  e mbajtën për vete, pa ia thënë askujt, madje as bashkëshorteve të tyre.
 
** * 
Një vit më vonë, në fillimpranvere, në përvjetorin e parë përkujtimor për babain e tyre të ndjerë, dy djemtë që jetonin në shtete të ndryshme në Evropë, në pamundësi për vetë kushtet e punës, nuk shkuan në Shqipëri.
Mosardhjen e dy vëllezërve më të vegjël, vëllai i madh nuk e përjetoi mirë; e mendoi si ogur jo të mirë në marëdhëniet e tyre vëllazërore. Madje, si një krisje e dashurisë midis vëllezërish.
Edhe vetë dy vëllezërit nuk e përjetuan mirë mosshkuarjen në shtëpinë e babait atë ditë përkujtimore vjetore. Dhe, që të ndjeheshin të lehtësuar shpirtërisht, në një nga restorantet e qyteteve ku ata jetonin, shtruan një drekë përkujtimore me miqtë dhe shokët për shpirtin e babait të vdekur.
Ditët, javët, kalonin me ritualin e zakonshëm të jetës. Vëllait të madh, boshllëkun në shpirt që i ishte krijuar nga mosardhja e dy vëllezërve të tjerë, nuk mund t’ia plotësonte askush, madje, ai boshllëk, ai makth, ato mendime të ndryshme që i kalonin vrangëllimthi nëpër tru, po ia gërryenin çdo ditë e më shumë shpirtin. Çdo gjë në shtëpi i dukej e pikëlluar, e zymtë. Po ndjente një trishtim të thellë brenda qënies tij.
Atë brengë të madhe që i dallohej qartë në fytyrë dhe që po ia tallaziste shpirtin, e kishte mbajtur për vete pa ia thënë as bashkëshortes, njeriut më të afërm dhe më të dashur të jetës së tij, që ishte edhe njeriu më i shtrenjtë për të edhe kur ajo e kishte pyetur për arësyen e mosardhjes së dy vëllezërve, që atij i ishin dukur pyetje provokative.
Mbante brenda vetes një shpresë tjetër të vakët; vëllezërit mund të vinin në Shqipëri për pushime në stinën e verës siç vinin çdo vit. 
Kishte hyrë muaji i tretë i stinës së verës dhe vëllezërit nuk kishin njoftuar për të kaluar pushimet atë vit në Shqipëri siç ndodhte çdo vit kur babai jetonte. 
Nuk mund të duronte dot më, vendosi që atë mendim, atë brengë që po e gërryente çdo ditë e më shumë, t’ia shprehte edhe bashkëshortes.
E shoqja u gjend e papërgatitur nga ato çfarë dëgjoi nga i shoqi, nuk i shkonte kurrë në mendje për një mendim të tillë. Fytyra i mori një shprehje habie. E pa të shoqin ngultas.
     – I dashur burrë, – filloi ajo të flasë me mirësjellje duke u përpjekur të fshihte emocionin. – Vëllezërit e tu dhe kunetërit e mi njëkohësisht, nuk kanë gjetur rastin më të vogël të pakënaqësisë jo vetëm nga ty që je vëllai i madh, por, as edhe nga sjellja dhe mikpritja ime. Përse duhet të mendosh kështu!
Ai nuk foli. Syt që i dukeshin të rënduar sikur mbanin një peshë dhimbje, i mbante ulur përdhe. Dukej se diç’ mendonte.
E shoqja i kaloi dorën mbi kokë, i ledhatoi flokët, fytyrën, mjekrën. Ndjeu se dora i ishte lagur! 
     – I dashuri im…
     – Të lutem grua… – e ndërpreu ai me zë të dridhur dhe i mbështeti dorën mbi sup. Vështrimin e kishte të shkujdesur.
E shoqja ndjeu zbrazëtirë në shpirt. Syt po i ndrinin si të pikëlluar. Iu dhimbs shumë i shoqi në atë çast. Vazhdonte ta shikonte plot dhimbje.
     – Përse duhet të mendosh dhe të gjykosh kështu, i dashur? 
I shoqi po e shikonte me sy të trullosur: – Heshti pak, pastaj foli: – Mendoj, sepse, nuk dua të na cënohet dashuria, harmonia jonë vëllazërore.
     – Asgjë e keqe nuk ka ndodhur, i dashur. Nga të lindën këto mendime? Mos u bëj me fiksime. Të lutem! Qetësohu! – vazhdoi ti fliste ajo me zë lutës.
Ai e vështroi përhumbshëm. Heshti pak, pastaj vazhdoi të flasë: – Sepse, dua ta mbaj të pacënuar dashurinë tonë, ashtu siç e kemi patur përherë. Nuk dua, në familjen, në fisin tonë, midis ne vëllezërve, të mbijë fara e bimës së urrejtjes, fara e përçarjes. Dua, që në këtë shtëpi, të lulëzojë përherë, në çdo stinë, lulja e dashurisë, e dashurisë vëllazërore. Vetëm kështu, edhe shpirtrat e prindërve tanë të ndjerë do jenë të qetë.
E shoqja vazhdonte ta kundronte me sy të lodhur. Ndjente dhimbje dhe keqardhje në çdo fjalë që dëgjonte nga i shoqi.
 
* * * 
Dy vëllezërit që jetonin në shtetet e ndryshme në Evropë dhe vëllai tjetër që jetonte në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, u ndjenë krejt të papërgatitur kur, në ato ditët e nxehta të stinës së verës, një mesazh i ardhur nga vëllai i tyre i madh, i njoftonte se, edhe pak javë dhe fillon stina e vjeshtës. Mundësisht, pushimet e këtij viti, duhet të vini e ti kaloni së bashku në Shqipëri, ashtu siç keni ardhur çdo vit. 
Por, ajo që e bënte shqetësues mesazhin ishte se, vëllai i madh, kishte shkruar edhe fjalët: “Nuk ndihem mirë”
Të shqetësuar për shëndetin e vëllait të tyre të madh, tre vëllezërit, i telefonuan menjëherë, të mësonin për shëndetin e tij dhe të vërtetën e atij mesazhi.
Por, përgjigja e vëllait të madh ishte disi dyshuese, kur ai u tha: Ndihem mirë, por edhe nuk ndihem mirë; por, ju lutem, duhet të vini…
Të shqetësuar, brenda muajit, tre vëllezërit, në bashkbisedim me njëri tjetrin, mundësuan që në një datë të caktuar të ishin pranë vëllait të tyre të madh, në shtëpinë e tyre.
 
* * *
Atë ditë të dielë, dhoma e madhe e shtëpisë së tyre, dukej sikur ndrinte nga gëzimi. Katër vëllezërit po çmalleshin me njëri tjetrin, e bashkë me ta, kishte ardhur edhe motra e tyre nga kryeqyteti.
Mes gëzimit, tre vëllezërit që kishin ardhur nga larg, shikonin njëri tjetrin në sy, madje shkëmbenin edhe shenja nëpërmjet lëvizjes së syve dhe të kokës. E shikonin vëllain e madh dhe nuk po dallonin shenjën më të vogël të keqshëndetit të tij.
Vëllai i madh e kishte menduar që, me vëllezërit e tjerë dhe me motrën e tyre të vetme, të bisedonte pasi të hanin edhe drekën. Dhe ashtu veproi.
Të ulur në dhomën e madhe, atje ku rrinin zakonisht edhe kur kishin jetuar të gjithë së bashku si familje, ai i tha të shoqes t’ju sillte edhe nga një gotë raki rrushi edhe pse kishin pirë më parë.
Trokiti gotat e rakisë dhe, pasi piu një gllënjkë, filloi të flasë:
     – E dashur motra jonë e vetme, e mira motër! Të dashur ju të katër vëllezërit e mi! – Në dhomë ra heshtja. Asgjë nuk pipëtinte. 
     – Ju kërkoj ndjesë që ju kam shqetësuar ndoshta me mesazhin që përmenda fjalën: nuk jam mirë. Unë sot po ndjehem shumë i lumtur mes jush, ashtu siç jam ndjerë gjatë gjithë jetës sime bashkë me ju. Ashtu si atëhere kur ne jetonim të gjithë së bashku edhe me prindërit tanë të paharuar. Jam më se i bindur, kështu si unë po ndiheni edhe ju të gjithë, të lumtur e të gëzuar. Në këtë shtëpi, jemi rritur me ngrohtësinë, me dashurinë e madhe prindërore që na kanë edukuar dhe na e kanë ngulitur atë dashuri që ne e kemi patur midis njëri tjetrit. Dhe, ajo dashuri, ashtu do vazhdojë, derisa unë, po flas për veten time, pra, derisa unë të jap frymën e fundit të jetës sime. Unë vërtet po ndihem shumë i lumtur sot, por, siç edhe ju kam shkruar, edhe nuk ndihem mirë. Dhe ja pse nuk ndihem mirë, madje shpirtërisht, nuk ndihem mirë. 
Heshti pak dhe pastaj filloi të flasë: – Ka kaluar gati një vit e gjysëm që babai ynë i ndjerë na la njëherë e përgjithmonë. Mungesa e tij në shtëpinë tonë, sigurisht, është e pazëvendësueshme. Ai iku, na la fizikisht, por i ndjeri baba, na ka lënë edhe pasuritë. Pasuria më kryesore që babai na la, është harmonia, dashuria që ne kemi midis njëri tjetrit dhe që duhet ta mbajmë të pastër, të pacënuar atë dashuri. Ta trashëgojmë! E dashur motër! – Shikimin e hodhi nga e motra. – Ke qenë dhe ashtu do të mbetesh përherë, princesha jonë e shtëpisë, e pazëvendësueshme…
Syt e motrës u përlotën menjëherë. Nuk po mund të duronte dot, u çua nga vendi ku po rrinte ulur, eci pak hapa drejt tij dhe, ashtu me sy të përlotur, e përqafoi vëllanë.
Instiktivisht edhe syt e vëllezërve të tjerë ishin përlotur.
     – Të dashur vëllezërit e mi, – iu drejtua ai atyre duke ia hedhur shikimin me radhë. – Ju, jeni princër në këtë shtëpi, princër bashkë me mua, pa asnjë dallim, pavarësisht diferencës së viteve të moshës sonë, pavarësisht se kush vëlla është i madhi, i mesmi, i vogli…
Motër e dashur, vëllezër të dashur! Dua t’ju them edhe atë më kryesoren: Babai ynë i ndjerë, na ka lënë edhe të vetmen trashëgimi dhe, ajo trashëgimi e vetme, është kjo shtëpi ku ne jemi sot, ku ne të pesë fëmijët u lindëm dhe u rritëm këtu dhe të gjithë jemi trashëgimtarë të kësaj shtëpie, ashtu sikurse edhe të parët tanë brezëpasbrezi u lindën dhe u rritën këtu dhe që ne e gëzojmë sot këtë shtëpi. Mbajmë të trashëguar një mbiemër të nderuar, të dashur vëllezër dhe ti motër e shtrenjtë. Dhe ashtu do vazhdojë të mbahet mbiemri ynë edhe nga fëmijët tanë në këtë shtëpi shekullore; nga djemtë e mi, nga djemtë tuaj, të dashur vëllezër.
Katër vëllezërit dhe motra që po e ndiqnin me shumë vëmendje pa ia hequr syt për asnjë çast, dukeshin të hutuar; sikur u ishte lidhur fjala në grykë.
Një heshtje e thellë kaploi të gjithë dhomën.
Pastaj ai bëri një veprim; në anën e djathtë të tij mbante një qese plastike. Zgjati dorën, e mori.
Të gjithë po e shikonin me habi; prisnin se çdo bënte ai tani.
U çua nga vendi dhe eci në fillim ku ishte ulur e motra. Hapi qesen, mori diçka dhe ia dha. 
Ajo e mori. Dalloi tre çelsa shtëpie!  Edhe vëllezërit e tjerë po i ndiqnin veprimet e të vëllait dhe veprimet e motrës së tyre. Motra po i mbante çelsat në dorë si pa kuptim dhe po i shikonte.
Të njëjtin veprim, vëllai i madh e bëri edhe me vëllezërit e tjerë.
Të gjithë po shikonin çelsat që po mbanin në duar dhe nuk po kuptonin asgjë, apo u shtirën sikur nuk po kuptonin.
Përsëri vëllai i madh e theu heshtjen: – Motër, vëllezër të dashur! Siç po e shikoni, në duar po mbani tre kopje çelsash të njëjtë. Janë çelsat e kësaj shtëpie, e shtëpisë sime, e shtëpisë suaj, e shtëpisë sonë. Dera e kësaj shtëpie edhe pse prindërit tanë të ndjerë nuk jetojnë më, është dhe do mbetet përherë e hapur për të gjithë ne, pjesëtarët e kësaj shtëpie, pavarësisht se unë nuk u largova nga kjo shtëpi dhe vazhdoj të jetoj këtu.
     – Vëlla i dashur! – ndërhyri e motra! – Të lutem shumë. Unë jam motra juaj e vetme dhe do t’ju dua gjithë jetën time me dashurinë më të madhe që mund të ketë një motër për vëllezërit e saj, ashtu siç edhe ju kam dashur në të gjitha vitet e jetës sime. – U çua nga vendi dhe eci përsëri drejt tij. Zgjati dorën për ti dhënë çelsat. – Merri vëlla; këto nuk më takojnë mua. Unë jam e ikur nga kjo shtëpi. Unë ndjehem e lumtur kur ju shoh të katër juve të lumtur e të gëzuar, në harmoni me njëri tjetrin. E ndjej se, me dashurinë tuaj të madhe që keni, kjo derë shtëpie, do jetë përherë e hapur edhe për mua.
     – Motër e dashur! Ti je bijë e kësaj shtëpie, je gjaku i këtij fisi, ashtu siç jemi ne të katër vëllezërit e tu. Të lutem, mos e harro kurrë: Je nënë me fëmijë, por, dera e shtëpisë dhe zemra për motrën, ashtu siç e the edhe ti vetë, gjithmonë është dhe do të mbetet përherë e hapur.
Dy vëllezërit që jetonin në Evropë, kishin ulur kokat; syt po i mbanin përdhe. Në mendje, fluturimthi u erdhi mendimi, që po u dukej i dhimbshëm. Po ndjeheshin fajtor dhe mëkatar ndaj vëllait të madh, madje edhe po e gjykonin veten e tyre për atë çfarë  kishin menduar.
Vëllai i madh edhe pse po i shikonte, nuk e dha veten; vazhdoi të flasë:
     – Vëllezër të dashur.Tani ndihem shumë i qetë shpirtërish, madje edhe moralisht. Mospranimi nga ju i këtij mendimi, i veprimit tim që unë po bëj ndaj jush, do ndikoj shumë në shëndetin tim. Ju lutem vëllezër! Të lutem motra jonë e vetme, princesha jonë!
Ata të katër, si të telekomanduar, panë njëri tjetrin me sy. Dukeshin të hutuar, por edhe një shkëndijë gëzimi ua shndriste fytyrat. Shkëmbimi i shikimit të tyre me njëri tjetrin, dukej se po flisnin më shumë se ç’fjalë mund të dilte nga goja e tyre.
Heshtjen e theu një nga vëllezërit që jetonte në Evropë. Gotën e rakisë po e mbante në duar. – Vëlla i dashur! – filloi të flasë. Eci tre hapa dhe iu afrua vëllait të madh. I dashur vëlla! I miri ynë vëlla! E dashur motra jonë e vetme! Të dashur ju vëllezër! Tani, po ndjej çastin më të lumtur të jetës sime. Jemi rritur bashkë! Kemi kaluar bashkë fëmijërinë, rininë, pjesët më të bukura të jetës sonë vëllazërore familjare. Pavarësisht se jeta na ndau për arsyet e ndryshme, por, nuk janë këto çelsa që do e mbajnë të pacënuar dashurinë tonë vëllazërore. Janë zemrat tona ato, që do ta duam njëri tjetrin, ashtu edhe siç e kemi dashur deri tani….
     – Të më kuptosh vëlla! Të më kuptosh motër! – ndërhyri vëllai i madh. – Më kuptoni të dashur vëllezër! Dhënia e çelsave janë në kuptimin simbolik, por, kanë qellimin dhe të vërtetën e tyre. Ju do vini në këtë shtëpinë tonë në kohë të ndryshme, në orë të ndryshme, madje edhe pa na njoftuar. Ne edhe mund të mos ndodhemi këtu.
Njëri nga vëllezërit e tjerë u mat të thoshte diçka, por vëllai i madh vazhdoi të flasë: Nuk foli shumë. Me gotën e rakisë në dorë, tha vetëm këto fjalë: 
     – RROFTË VËLLAZËRIA JONË!
     – RROFSH TI MOTËR, PRINCESHA JONË!
U drejtua për nga motra; Syt i ishin përlotur. Të përlotur ishin edhe syt e të gjithëve: Iu afrua, trokiti gotën me gotën e saj duke përsëritur të njëjtat fjalë: Rroftë vëllazëria jonë! Rrofsh motra jonë. 
Ajo nuk u përmbajt. Filloi të qajë me ngashërim. E përqafoi! Fjalët nuk po i dilnin. Pastaj si me gjysëm zëri, shqiptoi: Zemra e motrës ti! Shpirti i motrës! 
Ata të dy motër e vëlla po rrinin të përqafuar; Në faqet e tyre po ndjenin lagështinë e lotëve të njëri tjetrit.
Ashtu të përqafuar, ndjenë duar të tjera t’i preknin supet. Tre vëllezërit e tjerë ishin afruar, me krahët e hapur i ishin bashkuar atij përqafimi.
Ishte ai përqafim, sikur po e forconte më shumë dashurinë e përjetshme vëllazërore. 
Ishin ata lot gëzimi që po rridhnin pa pushim nga syt e tyre, që dukej sikur po vadisnin rrënjët e lules dashuri vëllazërore.
Mes përqafimit që dukej se nuk do ndaheshin kurrë, u dëgjua zëri i vëllait të madh: 
     – Rroftë dashuria jonë vëllazërore.
     – Rrofsh motër, bashkë me ne të gjithë, vëllezërit e kësaj shtëpie.
     – Rroftë dashuria vëllazërore! – U përgjigjën të gjithë njëzëri.

ME LIBËR E SNAJPER, KUNDËR KRYEMINISTRIT

by

 

2 Ben Blushi KMShkruan: Adil FETAHU*/

Në shtator të vitit 2020,  kishte shkuar një grup prej 60 ushtarësh shqiptarë në një mision paqëruajtës në qytetin Herat të Afganistanit, nën komandën e ushtrisë amerikane. Njëni prej ushtarëve shqiptar  ishte përzgjedhur për ta mësuar zanatin e snajperistit (në tekstin e mëtejshëm  do ta quajmë Snajperi, a.f.). Devizë mësimore e kursit të snajperëve ishte: “Armiku më i mirë është armiku që ke vrarë”. Kur e kishte kryer me sukses kursin e snajperit, komandanti i vet i kishte uruar, duke i thënë se në Shqipëri ka shumë nevojë për të vrarë dhe me siguri do të gjesh një punë të mirë. Duke marrë parasysh mundësinë e vrasjes me snajper deri në 2000 metra largësi,  në Shqipërinë e vogël zakonisht armiqtë janë shumë më afër, dhe mund të vritën më lehtë. Në grupin e ushtarëve shqiptarë ishte edhe ushtari me emrin Winston Harasani,  stërgjyshi i të cilit  dikur (1614) paska ardhur si mercenar në Shqipëri prej qytetit Harasan të Afganistanit, dhe  paska vu themelet e Tiranës, duke ndërtuar fillimisht midis fushës: një han për të bujtur, një furrë buke, një hamam për t’u larë, dhe një xhami për t’u falur. Atëherë ai vend  quhej Teheran, por shqiptarët më vonë ia  shkurtuan emrin dhe e quajnë Tiranë.  Winstoni  shoqërohej me dy djem me mjekrra, kishte pranuar islamin dhe ishte përfshirë në  një organizatë terroriste antiamerikane  që quhej: “Organizata Transbotërore e Zemërimit Inteligjent – OTZI”, e cila synonte të bënte luftë inteligjente kundër Amerikës, do të thotë ta shkatërrojë Amerikën pa luftë të armatosur, por duke bojkotuar  të gjitha prodhimet materiale, teknologjike, shkencore e kulturore të Amerikës. Bile, OTZI  kishte pretendime ta zëvendësojë OKB-në. Në grupin terrorist ishte edhe një vajzë liberale afgane, Anila,  e cila qeshte kur dëgjonte se në Shqipëri, si vend aleat i Amerikës në pushtimin e Afganistanit,  i kishim kthyer xhamitë në kinema, kurse imamët i kishim bërë rrobaqepës e berberë.  OTZI pretendonte se Amerika nuk është shtet i së drejtës, por është e drejta e një shteti për të ndërhyrë në punët e padrejta të shteteve tjera. Sipas ndarjes botërore të punës që ka bërë Amerika: gjermanët  prodhojnë makina; zvicëranët  prodhojnë ilaçe; holandezët prodhojnë birra; francezët prodhojnë verë; italianët prodhojnë makarona; rumunët prodhojnë grurë; belgët prodhojnë çokollata; argjentinasit prodhojnë mish; brazilianët prodhojnë sheqer;  kolumbianët prodhojnë kokainë; arabët prodhojnë naftë; japonezët prodhojnë kompjuterë; kinezët prodhojnë kinezë;  rusët prodhojnë konflikte; serbët prodhojnë luftë; ndërsa shqiptarët prodhojnë kanabis. Sipas OTZI-t, Amerika praktikisht është një fuqi koloniale, e cila ka nënshtruar popujt e vegjël, prandaj përmes solidaritetit  botëror të bojkotit inteligjent të gjithçkajes amerikane, atë duhet kthyer në shtëpi.  Pas pak kohe, OTZI u ngrit në një gradë më të lartë të nxehtësisë së urrejtjes  dhe mori emrin “Organizata Transbotërore e Zemërimit Islamik”, me akronime të njëjta,  ndërsa Winstoni kërkoi ta qanin me emrin Otzi. Grupi  i snajperëve, ditën e parë të punës praktike, kishte vrarë 9 bujqë afganistanezë, të cilët ishin duke punuar në arat e tyre, duke mbledhur hashash.  Për shkaqe humanitare, Snajperi shqiptar e kishte zgjedhur ta vrasë  atë më të vjetrin nga radhët e bujqëve. Pas disa ditëve, ishin vrarë katër ushtarë amerikanë ndërsa Otzi kishte dezertuar nga ushtria, e cila po e kërkonte gjithandej.

Me të kthyer në Shqipëri (2021),  për shkak të aftësive që kishte fituar, Snajperi ishte caktuar në Gardën e Republikës, në eskortën personale të Kryeministrit. Për sherr të tij, Otzi filloi të komunikonte me Snajperin përmes postës elektronike, së cilës sigurimi i shtetit i kishte rënë në gjurmë. Këshilltari i Kryeministrit, Kim Kurani, e kishte kontaktuar Snajperin dhe e kishte udhëzuar se si të vepronte, në mënyrë që të arrinin ta arrestonin Otzi-n, së fundi  edhe duke e ftuar në çaj, mirëpo plani iu dështoi. Në mesazhin e fundit që Otzi i kishte dërguar Snajperit, i kishte thënë: “Thuaju miqve tu se Otzi nuk e pi çajin e ftohtë”. Me qenë se në Shqipëri ishin afruar zgjedhjet, Kryeministri kishte sajuar një skenar sipas të cilit duhej të fitonte zgjedhjet edhe për mandatin e katërt. Këshilltari Kim Kurani e kishte ftuar Snajperin, të cilit i kishte bërë shantazh se mund të arrestohej nën akuzën si pjesëtar i një organizate terroriste antiamerikane. Dhe  për të shpëtuar nga burgu, i kishte lënë një zgjidhje të vetme, që “ta vriste” Kryeministrin. Snajperi që e çmonte shumë Kryeministrin, u trand nga sa dëgjoi, por shpejt u qetësua kur Këshilltari i kishte shpjeguar, se ky skenar është me kërkesën e vet Kryeministrit, dhe nuk kërkonte ta vriste, por si specialist që ishte duhej vetëm ta plagoste, pa rrezik për jetë. Kjo do ta kthente Kryeministrin  në viktimë-hero  të terrorizmit, dhe do bënte që nga mëshira populli ta votonte edhe për një mandat, gjë që do të ishte në interesin e përgjithshëm publik dhe në interesin privat të Kryeministrit. Pasi Kryeministri të plagoset dhe të fitojë zgjedhjet, ty askush nuk të prekë, pasi autorët nuk do zbulohen kurrë. Ky është një film elektoral, i destinuar për shijen e votuesve, në të cilin aktorët as nuk vriten, as nuk vdesin dhe as nuk kapen,  i kishte thënë Kim Kurani. Snajperit i dhanë  pushim dyjavor, për t’u qetësuar e përgatitur për të zbatuar planin. Pastaj  Kim Kurani e aranzhoi një takim të Snajperit me Kryeministrin ku u morën vesh për hollësitë e zbatimit të skenarit. Në kërkesën e Snajperit që Kryeministri të mos lejojë njeri t’i afrohej, që të mos ketë viktima anësore, ai i kishte thënë: “Kjo është e sigurtë, se tani njerëzit nuk më afrohen edhe kur unë dua”.Të nesërmën Kryeministri do të mbante një fjalim në oborrin e një shkolle në periferi të Tiranës, ndërsa Snajperin e kishin  vendosur në një objekt të përshtatshëm në afërsinë e nevojshme. Sipas marrëveshjes, kur Kryeministri  kishte ngadalësuar ligjërimin, Snajperi e shenjon në kraharor, duke ditur se aty ishte i veshur me antiplumb. Kryeministri rrëzohet, dhe krijohet panikë, ikje,  tollovi në oborr e rreth tij. Snajperi po mendonte se Kryeministri qëllimisht nuk po ngritej edhe për pak kohë, që efekti i atentatit të zgjatej si në film, por shpejtë vërenë se me autoambulancë po e dërgonin në spital. E kishte vrarë përnjëmend. E kishte goditur në qaftë. Natyrisht, njerëzit që e kishin sjellë Snajperin në vendin e caktuar, e arrestuan duke e grushtuar, me akuzën se ka vrarë Kryeministrin. Në hetuesi Snajperi pranoi vrasjen, duke u arsyetuar se e kishte pushuar nga puna dhe i kishte shkaktuar varfërimin e familjes. Në burg kishte kohë të mendohej për gjithë veprimin, dhe në aspektin moral i gjente vetes një justifikim që i jepte qetësi ndërgjegjës, se kishte vrarë njeriun të cilin gjysma e Shqipërisë do donte ta vriste, madje ai vet kishte kërkuar “ta vriste”. Vrasja e Kryeministrit nuk binte në asnjë nga tri kategoritë e vrasësve dhe  të vrasjeve, që ishin: 1) vrasje nga pasioni – hakmarrësit; 2) vrasje për para – profesionistët; dhe 3) vrasje për popullin – heronjët. Unë nuk isha asnjë prej tyre, arsyetohej Snajperi. Po, për konsideratën që kishte ndaj Kryeministrit, kurrë nuk e tregoi të vërtetën e asaj vrasje, sepse po ta tregonte, do ta vriste për herë të dytë, meqë shqiptarët do ta konsideronin KM si një makijavelist i cili sajon gjithçka për të fituar vota e për të mbajtur pushtetin.

Kjo është fabula e romanit më të ri të politikanit, deputetit e shkrimtarit Ben Blushi,  titulluar: “KM,Kryeministri”. Autori e vënë ngjarjen në kohën e ardhshme (vitet 2020/21), por duke krahasuar realitetin aktual midis Afganistanit e Shqipërisë, gjenë  shumë ngjajshmëri: Afganistani prodhon opium, Shqipëria prodhon kanabis, si prodhime kryesore agrare që  me prodhimet e tyre mbajnë fshatarët  në punë  të përkohshme, dhe të rinjët perëndimorë – në eufori të përhershme. Në Shqipëri të gjithë merren me kanabis. Fara vjen nga jashtë, tokën e punojnë fshatarët (të cilët fitojnë pak e rrezikojnë shumë, a.f.), transportin e bëjnë grumbulluesit, shitjen e bëjnë trafikantët, mbikëqyrjen e bënë policia, ndërsa fitimet më të mëdha i merr qeveria, dhe kjo është e vetmja mundësi për të siguruar të ardhura e për të mbajtur popullin në qetësi. Kështu, Shqipëria e ka fituar statusin e saj në Evropë si një arë kanabisi të cilësisë së lartë, thotë autori i romanit. Kur përshkruan vetitë e shqiptarëve, autori thotë se shqiptarët nuk janë të egër, por dukën të vrazhdë; nuk janë armiqësorë, por dukën dinakë;  nuk janë punëtorë, por dukën të fjetur;  nuk janë të çmendur por dukën të marrë; nuk janë perëndimorë por dukën lindorë; dhe në përgjithësi gjithmonë dukën sikur janë – ata që s’janë.

Ben Blushi si politikan dhe deputet, edhe në letërsi është i preokupuar me zgjedhjet në Shqipëri. Në romanin e tij paraprak “Kandidati”, zgjedhjet për kryebashkiak të Basenit (lexo:Elbasanit) i fiton kandidati  Kadim Sadini (lexo: Qazim Sejdini), i cili kishte vdekur dy ditë pasi kishte paraqitur kandidimin për t’u zgjedhur.  Ndërkaq, në romanin “KM Kryeministri”, për të fituar zgjedhjet për një mandat të ri, ndaj Kryeministrit duhet të bëhet atentat nga një organizatë terroriste, që pastaj populli do ta votojë nga mëshira, që siç e thotë autori në romanin “Kandidati”, Shqipëria mbetet një parajsë për  gjithë të vdekurit që zgjidhen, dhe një ferr për  gjithë të gjallët që zgjedhin.

Sado që autori bënë akrobacione letrare, duke trilluar histori në paraqitjen e ngjarjeve në kohë të ndryshme, që herë i përgjigjet kohës kur kryeministër i Shqipërisë ishte Sali Berisha, e herë   kohës së Edi Ramës, askush nuk e beson se personazhi i Kryeministrit është vetëm fantazi e autorit, e jo aludim në personin konkret. Aq më tepër që autori ka një opsesion ndaj të dy kryeministrave të përmendur. Blushi ka zgjedhur mënyrën për të larë hesapet me kundërshtarët politik përmes librave, dhe nuk i ka dalë keq; është “hesapë, me hesapë”, se duke i shpotitur letrarisht ata, po fiton materialisht për vete, nga shitja e librave.  Bile, edhe unë me këtë vështrim, po e ndihmoj shitjen. Veçse e tepron me ironinë, cinizmin dhe karikimin e ngjarjeve e të personaliteteve në të cilat aludon. Sipas trajtimit që  i bënë popullit shqiptar,  si një turmë me vetitë më të këqija (fq.91-93) Blushi me partinë e tij të sapoformuar, nuk do të duhej të kalonte pragun zgjedhor për të hyrë në Parlament. Sado që në kontekst letrar, vet e ka thënë një të vërtetë: “Askush më shumë se unë nuk është tallur kaq keq me vendin e vet” (fq.73 e romanit “Kandidati”). Si romancier (sidomos me romanet “Kandidati” dhe “KM Kryeministri”, që janë të ngjajshëm),  ka krijuar profilin e vet, dhe sadoqë nuk është shumë bindës në krijimtarinë e tij, artistikisht dhe me fantazi nuk qëndron keq.

Pas botimit të romanit “KM Kryeministri”, ka pasur reagime gjithfarësh, pro e kontra, madje edhe batuta, por edhe fyerje. Në një emision televiziv, Edi Rama kishte ironizua Blushin, duke thënë: “Meqë iku nga partia, mund ta thyejë heshtjen, por Blushi ka patur dy kryetarë partie: Fatos Nanon dhe mua. Me Nanon u bë tre herë ministër, dhe s’bëri asnjë punë. Me mua s’bëri asnjë punë, por bëri tre libra. Tani që është akoma me mllefin ndaj PS, do t’i sugjeroja ta bëjë edhe një libër tjetër,  sepse kur ta bëjë partinë e tij,  s’do të bëjë më as punë as romane”. Në replikën e tij përmes profilit të vet në facebook, Blushi ishte  më i paskrupullt, kur kishte shkruar: “Paska folur Edi Rama për romanet e mia! Kur shkrimtarët merren me qentë, qentë merren me librat”!

Nivel i ulët i komunikimit, që s’i bënë nderë, as s’i ka hije askujt!

*Ben Blushi: KM/ KRYEMINISTRI (roman), botoi “MAPO”, 2016, fq.224