Opinion – Page 154 – Dielli

Bota kulturore arbëreshe në gazetën “Shqiptari i Italisë” (1848)

June 9, 2023 by s p

Nga Dr. Dorian Koçi/

Në shekullin XIX,emërtimin etnik mesjetar për shqiptarët – arbër -kujtesa kolektive e ruante si një kujtim të largët. Më së shumti, ky emërtim përdorej dhe lëvrohej në qarqet e elitës së shkolluar shqiptare, kryesisht në ato që përdornin latinishten dhe kishin njohuri për epopenë arbre të Skënderbeut në shekullin XV, falë leximit të veprave të Barletit apo dhe disa emërtimeve dhe toponimeve që kishin mbetur. Kështu, një trevë fushore e pjesës perëndimore të Shqipërisë së Mesme – që nga Kurbini e gjer poshtë në pllajat e Durrësit e të Tiranës – pra fusha midis lumenjve Mat dhe Erzen, quhet edhe sot Arbën. Ndërkaq, “mal e arbën” përdoret atje për “male e fusha”. Një katund në perëndim të Liqenit të Shkodrës mban emrin Arbnesh. Ndërkaq, Arbënesh quhet edhe ishulli gjuhësor shqiptar që gjendet afër qytetit të Zarës në Dalmaci, themeluar në gjysmën e parë të shekullit XVIII prej të shpërngulurve nga anët e katundit në fjalë. Arbanë është dhe emri i një katundi afër Tiranës. Më anë tjetër, në pjesën jugore të vendit, Arbër e Arbërí quhen krahina të ndryshme të trevës malore të Labërisë – midis qyteteve të Vlorës, Gjirokastrës e Delvinës – dhe po ashtu, “arbëreshë” e “arbërorë”quhen banorët e tyre. Në vise të tjera të Shqipërisë, po ky emër, por me trajta të ndryshme (arbën, arbër, arbëresh, arbëresh, arbnuer, arbëror), përdoret në popull me një kuptim etnik, për të shënuar shqiptarin, në dallim nga arumuni ose nga ndonjë anëtar i ndonjë popullsie tjetër ballkanike.

Sikundër shihet, emri i lashtë, në rrjedhë të kohës, erdhi dhe u mbulua nga emri i ri “shqiptar”, “Shqipëri” dhe ka mbijetuar gjer sot nëpër krahina të ndryshme të vendit.

Shkaqet për kujtimin e zbehtë të emërtimit etnik shumë të rëndësishëm në Mesjetë për gjithë Gadishullin Ballkanik nuk janë plotësisht të njohura. Gjithsesi, mund të supozojmë se, pas shkatërrimit të Arbërisë mesjetare dhe pushtimit të saj nga otomanët, gradualisht humbi dhe koncepti i një Arbërie të krishterë, të organizuar me institucione dhe entitet shtetformues që bazohej në qytetërimin europian të kohës dhe, përkundrejt gjithë këtij ndryshimi thelbësor, nisi të merrte jetë një simbiozë tjetër kulturore që përfshinte tashmë edhe elemente të rëndësishme të qytetërimit osman. Por nëse në vetë territoret arbre ky toponim sa vinte dhe zbehej për vetidentifikimin e popullsisë përkundrejt Arbërisë mesjetare, në Italinë e Jugut, por edhe në Greqinë kontinentale dhe ishuj, si pasojë e emigrimit të hershëm të popullsisë arbre, ky emërtim dhe kjo kulturë gjallonte fort, pavarësisht trysnive të forta kulturore të helenizmit dhe kulturës italiane të iluminizmit dhe romantizmit.

blank

Mjeku Tasos Nerucos, njëri nga veprimtarët e hershëm arvanitas shqipfolës që rindërtoi saktësisht në të folurën arbëreshe athiniote dy poezitë popullore të mbledhura nga Bajroni dhe Hobhousi,sipas një kërkese të albanologut Meyer, i shkruante këtij të fundit më 1888 se arbëreshët e Greqisë nuk i njihnin fjalët “shqip”, “shqiptar” e “Shqipëri;veten ata e quajnë “arbër”, dhe “arbërorë”, kurse atdheun e të parëve të tyre “Arbëri” dhe “Arbëni”. E njëjta gjë mund të pohohet dhe për arbëreshët e Italisë, të cilët,po ashtu, kishin emigruar që herët në Italinë e Jugut. Emigrantët arbëreshë që u ngulën në Itali në mesjetë, gjatë dhe pas vdekjes së Skënderbeut, vazhduan dhe vazhdojnë të identifikohen qartas mes njëri-tjetrit me emrin “arbëresh”. Me po këtë emërtim unik, “arbëresh”, u thirrën jo vetëm shqiptarët që emigruan nga territoret e Arbërisë dheu vendosën në brigjet italike, por edhe refugjatët shqiptarë që banonin prej dekadash emigrimi në territoret kontinentale dhe ishullore greke. Midis popullsive arbre që vinin nga Arbëria mesjetare dhe nga Greqia kontinentale apo ishujt nuk ekzistonin dallime të mëdha esenciale, ngaqë të dyja i përkisnin të njëjtit grup etnik. Ajo që binte në sy më së shumti ishte se mes tyre gjendeshin larmishmëri kulturore mbi çka ata përfaqësonin.

Shekulli XVIII dhe fillimi i shekullit XIX ishin shekujt ku Europa, nën ndikimin e iluminizmit dhe romantizmit, filloi procesin e rivlerësimit të së kaluarës antike dhe mesjetare të kontinentit, si dhe epoka kur do të fillonte të ngjizej ideja për të krijuar shtetet kombëtare. Italia dhe shtetet italiane me kryeqendra të ndryshme,por të ndikuara pothuajse njëlloj nga iluminizmi dhe romantizmi, nuk do të mbeteshin jashtë këtyre proceseve kulturore dhe politike. Kësisoj është e rëndësishme të bëjmë një vlerësim të disa zhvillimeve të përgjithshme, ku përfshihet jo vetëm Ballkani, por edhe pjesa tjetër e Europës, të cilat do të ushtronin një ndikim të rëndësishëm mbi veprimtaritë revolucionare: së pari, formulimi dhe pranimi në shkallë të gjerë i ideologjive liberale dhe kombëtare; së dyti, kushtet ekonomike në ndryshim dhe; së treti, shkallëzimi i ndërhyrjes së fuqive europiane dhe zanafilla e çështjes lindore. Intelektualët dhe udhëheqësit kombëtarë ballkanikë dhe të Europës Lindore të shekullit XIX do të ndikoheshin nga dy doktrina politike me prejardhje europiano perëndimore: liberalizmi, që buronte nga idetë e iluminizmit në shekullin XVIII, si dhe nacionalizmi. Këtë kontribut kulturor dhe intelektual për formimin e idesë së shtetit italian dhe vetëdijes kombëtare mes popullsive e përforcuan disa përvoja historike, ku mes tyre shquante përpjekja për të ndalur procesin e asimilimit të popullsisë arbre në Itali, bashkë me pasojat që mund të sillte. Siç është interpretuar nga breza të mëvonshëm udhëheqësish kombëtarë intelektualë, këto përpjekje zgjuan tek arbëreshët vetë imazhin e një kombi të vogël, por kokëfortë, për të mos u asimiluar dhe për të sendërtuar një integritet moral dhe predikues të lirisë individuale dhe politike, i cili dikur, në Motin e Madh, kishte arritur të shkruante një histori të madhe, siç ishte ajo e ndalimit të pushtimit osman në Europë. Por, në të njëjtën kohë, së bashku me këtë imazh për vetveten kishte marrë udhë edhe farkëtimi i imazhit mesianik për t’u përfshirë në krijimin e shtetit kombëtar shqiptar, sigurisht nën ndikimin kulturortë teorisë së nacionalizmit.

Këto nisma ishin të drejtuara kryesisht nga përcaktimi i alfabetit dhe i rregullave gramatikore të gjuhës shqipe, si dhe në mbledhjen e rapsodive, këngëve popullore dhe studimeve mbi folklorin. Por nuk mungonte edhe ideja e pavarësimit të Shqipërisë. Pararendës të lëvizjes që po ndiqnin pavarësinë e Shqipërisë ishin studiuesit e njohur shqiptaro-italianë, si Jeronim de Rada, veprimtar sidomos që prej vitit 1848, me gazetën e tij “Shqiptari i Italisë” e më pas me botimin periodik Flamuri Arbrit, 1848-1887. Krahas tij, kishte edhe një brez të tërë arbëreshësh të angazhuar nëçështjen shqiptare, si Vinçens Dorsa, Dhimitër Kamarda dhe Zef Skiroi. Nacionalizmi politik i shqiptarëve u zgjua pikërisht në këto momente kur elitat kombëtariste jashtë vendit projektuan ringjalljen kulturore e politike të Shqipërisë dhe elita brenda vendit vërejti se Perandorisë Osmane mund t’i shkëputeshin territore dhe se fati i tyre politik shumë shpejt mund të përcaktohej nga kryeqendrat e tjera të pushtetit në Europë.

Rilindja Kombëtare Shqiptare synonte: në fushën politike – të çlironte atdheun nga robëria e huaj shekullore dhe të formonte shtetin kombëtar shqiptar, të shtrirë në mbarë trojet shqiptare; në fushën shoqërore – të çlironte vendin nga marrëdhëniet e vjetruara feudale dhe ta shkëpuste nga prapambetja politike, ekonomike dhe shoqërore, duke vendosur rendin demokratik përparimtar, nën shembullin e vendeve të qytetëruara të kohës; në fushën kulturore – të çlironte masat nga prapambetja mendore dhe të shpejtonte zhvillimin e tyre arsimor, kulturor dhe shkencor me bazë gjuhën shqipe. Si e tillë ajo do të ishte një lëvizje revolucionare kombëtare me karakter çlirimtar, demokratik dhe iluminist. Elita intelektuale kombëtare shqiptare, nën shembullin e vendeve të tjera ballkanike që gjurmonin në të shkuarën e tyre për të gjetur epoka të lavdishme, rizbuluan figurën e Skënderbeut, prijësit të tyre mesjetar që kishte zhvilluar një nga epopetë më të ndritura në përballjen kundër pushtimit otoman në Gadishullin Ballkanik. Gjuha dhe figura e Skënderbeut u kthyen në dy pikëtakime të botëve shqiptare në të dyja anët e Adriatikut.

Gazetaria e re shqiptare, që lindi sëbashku me përpjekjet për lëvrimin e gjuhës shqipe, luajti rol tëçmuar duke ndihmuar konkretisht në këto aspekte çështjen kombëtare. Në njëfarë mënyre ajo u bë bartëse e mesazheve përbashkuese duke forcuar idenë sesi krijimi i publikut tëmasave lexuese të një gjuhe, një rezultat i shtypit dhe kapitalizmit,zëvendësoi përfshirjen aksiomatike të gjuhëve të shkruara në mendjet e njerëzve dhe shkatërroi solidaritetin e krishterimit, Umanë islamike dhe gjithë solidaritetet e tjera. Nga ana kronologjike, sipas të dhënave që kemi deri sot, njihet si organ i parë i shtypit shqiptar gazeta L’Albanese d’Italia (Shqiptari i Italisë). Kjo gazetë doli në Napoli, më 22 shkurt 1848.Ajo dilte në një format të vogël, me katër faqe. Kryeredaktori isaj ishte Jeronim De Rada, publicist dhe aktivist kulturor i shquar i kohës. Shtypi arbëresh lindi si nevojë e domosdoshmëripër vetë ekzistencën kombëtare dhe shoqërore të dhjetëra mijëra pasardhësve të breznive që emigruan nga viset e ndryshme shqiptaree që u vendosën në trevat italiane në dhjetëvjeçarin e dytë të shekullit XV, sidomos pas vdekjes së Skënderbeut. Gazetaria arbëreshe shfaqet si nismëe dy apo tre personaliteteve, të cilët, për motive atdhetare, kulturore e shoqërore, botonin një gazetë apo reviste (Jeronim De Rada, Zef Skiroi, Françesko Stesi Petka, Antonio Argondiza etj.).

De Rada nisi të merrej me gazetariqë në moshë të re,që në 2 vitet e para të krijimtarisë së tij letrare. Prirjet e tij u panë kur Instituti Kozentin, duke e vlerësuar nga ana letrare,e emëroi në sesionin 11 prillit të vitit 1839 si anëtar korrespondent. Në rrethet letrare dhe intelektuale të atjeshme De Rada nisi të bënte emër. Pas pak vjetësh, më 1 korrik 1842, ai u bë anëtar korrespondent i Akademisë Valentini. Jeronim De Rada kishte filluar të bashkëpunonte me organete shtypit në Napolit, siç na tregojnë këto burime, aty nga vitit 1836, por më 1840 ai u mor drejtpërdrejtme përgatitjen e lëndës si redaktor i së përkohshmes Viaggiatore(Udhëtari), që drejtohejnga shoku itij i afërt, DomenikoMauro. “Së bashkume këtë”, shkruan De Radanë librin Autobiologji, “botonte edhe Vincenc Padula nga Akri. Që të tre ishin të rinj dhe jeta jonëi jepte revistësvulën e saj”.“Kjo gjë solli shumë dobi”, thekson më poshtë De Rada në këto kujtime. “Ajo u përhap në tërë krahinën e Kozencës dhe lexohejnë shumë lokal edhe institucione të Napolit.”

Ajo që ia rriti vlerën De Radës, nga pikëpamja e rrugës që ndoqi si publicist,ishte gazeta L’Albanese d’Italia apo Shqiptari i Italisë. Ai nisi ta botonte këtë gazetë në pragun e ngjarjeve të mëdha politike të vitit 1848, që ishte viti i revolucioneve që shpërthyen në shtetet e mëdha të Europës kundër qeverive dhe regjimeve autokratike, si revolucioni në Francë, mëpas në Itali, Austri, Hungari etj. Këto ngjarje dhe shumë të tjera që lidheshin me konceptin e lirisë politike dhe fillesave të shtetit kombëtar do të pasqyroheshin në shtypin e kohës. Në Autobiologjinë e tij De Rada kujton: “…kisha pak të holla, por sidoqoftë atë ditë bëra kontratën me shtypshkronjën “Trani” dhe kështu doli me një letër të varfër e me një karakter të vjetër Shqiptari i Italisë. Në Napoli ajo pati pak lexues, por në krahinën e Kozencës u abonuan 150 veta.” Gazeta botohej dy herë në javë, çdo të mërkurë e të shtunë,me një format të vogële me katër faqe. Numri i parë i saj u shtypme një tirazh të kufizuar,në rreth 500 kopje(afro 300 kopjesh përndaheshin në Napoli dhe 200 kopje dërgoheshin në Kozencë). Por, pas pak koheajo e rriti tirazhin dhe fitoi popullaritet në masën më të gjerë të lexuesve arbëreshë. Shumica e artikujve u nënshkruan nga De Rada, i cili ishte edhe drejtori i saj, por në gazetë dhanë ndihmesën e tyre edhe figura të tjera të njohura intelektuale të kolonisë arbëreshe, si Francesco Antonio Santori, Vinçenzo Gallo-Arcuri, Giuseppe Petrassi, Cesare Marini, Nicola Castagna, si dhe bashkëpunëtorët Vincenzo dhe Achille Dorsa, Françesco Candreva e Tommaso Lopez.

Ndikimi i gazetës Shqiptari i Italisë filloi të ndihej në qarqet intelektuale arbëreshe. Më 7 maj 1848, Anxhelo Ferrialo i shkruante De Radës që “ti dërgonte 1,9,10 dhe 21, të cilat përmbajnë artikuj që më pëlqejnë”. Ndërsa Gaetan Kantivani nga S.Markoi shkruan më 3 mars 1848:“Kam marrë dy numrat e parë të gazetës Shqiptari i Italisë dhe pothuajse shpeshherë i kam lexuar dhe rilexuar duke qarë…Nuk ka shqiptar që të mos ushqejë ndjenja të tilla për një ndërmarrje që nderon gjuhën e Epirit”.Një intelektual tjetër arbëresh, Luigi Valentini, i shkruan De Radës për t’u pajtuar në gazetë për gjithë vitin. Ai njeh në të njëjtën kohë edhe kontributin e paçmuar të gazetës, kur shkruan: “…ju do të mbani në lidhje në këtë rast arbëreshët e Italisë me ata të Shqipërisë”.

Përpara se të fillonte botimin e gazetës Shqiptari i Italisë, De Rada e kishte krijuar ndërkohë fizionominë e poetit të botës arbëreshe. Ai ishte një figurë qendrore e letërsisë dhe kulturës arbëreshe të shekullit XIX që, ndryshe nga paraardhësit e vet, jo vetëm pati meritën që hapi siparin e romantizmit në letërsinë shqipe me veprën e tij Këngët e Milosaos(1836), por për herë të parë e integroi letërsinë e një komuniteti të vogël në rrjedhat europiane të kohës. Këtë integrim ai e arriti falë angazhimit të tij të pandërprerë në qarqet kulturore italiane,por edhe falë krijimtarisë së tij të pasur letrare. Një ndër veprat e tij më të rëndësishme është Këngët e Milosaos (1836,1847, 1873).Poema nuk është cilësuar thjesht si një poeme lirike, por përmes saj bëhet thirrje për bashkim e qëndresë, duke na dhënë një pasqyrim poetik të mbështetur në kujtesën kolektive të betejave që ishin zhvilluar nga arbrit kundër osmanëve. Poema ka rëndësi të madhe historike sepse me të fillon letërsia artistike, laike, demokratike dhe kombëtare shqiptare. Ajo çfarë e përshkon veprën është karakteri patriotik. Pak më vonë gjejmë Këngët e Serafina Topisë (1839,1843,1898), një pjesë të së cilës e botoi edhe në gazetën Shqiptarii Italisë. “Kjo vepër u vlerësua për mbajtjen gjallë të traditës arbëreshe në dhé tëhuaj. Deri më sot njihen katër variante të kësaj vepre. Botimin e parë të një pjese të saj e gjejmë më 8 tetor 1836 në të përkohshmen Omnibus”. Në gazetë është botuar Kënga XV në të dyja variantet, italisht dhe arbërisht,çka përbën jo vetëm një dokument të rëndësishëm gjuhësor, por është dhe një dëshmi sesi vetëdija kombëtare ndër arbëreshët gjeti vend në shtypin e shkruar. Heroina kryesore e veprës, Serafina Topia, përkundet mes ndjenjës dhe sakrifikimit për familjen e atdheun, një temë tipike e romantizmit arbëresh, që ndikoi e rrezatoi më vonë dhe në letërsinë shqipe. Po ashtu, Serafina Topia mishëron idealin e gruas shqiptare dhe njëkohësisht idealin e njeriut të zhvilluar në mënyrë të gjithanshme. Edhe pse një personazh i krijuar nga De Rada, ajo është gdhendur sipas tipareve kulturore e fizike të bashkësisë arbëreshe, duke u shndërruar kështu në një simbol të grave të kësaj bashkësie.

Vargu i De Radës mbështetet në poezinë tradicionale të kolonive shqiptare të Italisë dhe atyre më të hershme në Greqi. Mungesa e rimës në to është treguesi kryesor i hershmërisë dhe origjinës së njëmendtë popullore të tyre. “Pa rimë, pa strofa”, thotë De Gracia në lidhje me përmbledhjen e tij me këngë popullore tradicionale italo-shqiptare, “siç është zakon edhe në ditët e sotme edhe ndër shqiptarët më të thjeshtë, por përherë me vargje tetërrokësh të lirë, të përzierë me ndonjë shtatërrokësh dhe gjashtërrokësh;që të gjithë të marrë sëbashku krijojnë një harmoni të këndshme, por monotone”.

Në faqet e gazetës Shqiptari i Italisë janë botuar mjaft shkrime e madje pjesë nga poema të ndryshme, si Vallja e Haresë së madhe e Antonio Santorit.Në këtë poemë trajtohet mënyra e sjelljes në çdo festim publik, ku të gjithë në qytet, tëmbështetur nga të afërmit e gjakut dhe të veshur në mënyrën e tyre tradicionale, zbresin në rrugë duke marrë dorën e njëri-tjetrit dhe interpretojnë një këngë të shoqëruar nën masat e disiplinuara të hapave, duke u sinkronizuar në një mënyrë të unifikuar me njëri-tjetrin. Gazeta ishte një tribunë e arbëreshëve, ku përmes shkrimeve të larmishme publicistike paraqiteshin edhe çështjet kombëtare. Në artikujt e saj gjetën vend disa nga idetë që ushqyen më vonë veprën e De Radës, por edhe mendimin filozofik, estetik dhe letrar shqiptar. Kështu, për shembull, zanafilla e idesë së lidhjes së korit antik të tragjedisë dhe komedisë greke me ritet popullore shqiptare gjendet ne artikullin “La Ridda della grande festa”, fq. 9, shkruar nga Antonio Santori, kur përshkruhet kori, i cili, sipas tij,ishte themeli i tragjedisë së Tespit, por që vjen duke u zgjatur deri te ritet shqiptare.

Pasqyrimi i riteve arbëreshe zuri një vend të rëndësishëm në gazetë, sepse, sipas romantikëve, studimi i folklorit do të bënte të mundur krijimin e modeleve të vektorëve historikë të së shkuarës, por që mund të përsëriteshin në të tanishmen. Intelektuali arbëresh Akile Dorsa përshkruan ritin e festimeve të përvitshme arbëreshe që mbanin gjallë figurën e Skënderbeut dhe Krujën, kryeqytetin e tij. “I dashur mik, këtë vit tri ditët tona të Pashkëve i festuam me një entuziazëm të pazakontë. Ju që jeni shqiptar, nuk keni nevojë të pikturoni entuziazmin dhe jetën e jashtëzakonshme të këtij populli heroik, si një komb që ju e njihni mjaft nga ritet dhe zakonet e lashta që ende lulëzojnë. Shfaqja filloi si zakonisht pas drekës, kur të rinjtë, të lumturuar nga engjëlli i Pashkëve dhe vera, erdhën nga shtëpitë e tyre dhe u mblodhën në shoqëri; ata udhëtuan nëpër vend duke kënduar bëmat e luftëtarit dhe heroit nga Kruja. Veshja e tyre orientale, shpatat pa këllëf, flamujt që valëviteshin, këngët për Skënderbeun që përsëriteshinnë dy kore, i bëri ata të njohin një komunitet të vërtetë, siç janë tashmë, të të parëve tanë, prej të cilëve të tria grupet festuese i mbajnë mend të tjerët me simbolin lart për të hapur rrugën në mes të turmës së spektatorëve, të cilët u mblodhën nga vendet fqinje në turma. Përgjatë rrugëve ju mund të shihni radhë të grave të veshura përfestën, të cilat përshkuan njëra-tjetrën me një harmoni të paefektshme të këngëve kombëtare, që nga pikat e ndryshme të këtij fshati sinkronizoheshin në një thellësi të vetme po aq hyjnore sa ndjenja e lirë që i diktoi ata. Me skena kaq të bukura, të tjerët bien ndesh me shëmtinë dhe format e tyre monstruoze.”

Përpos pasqyrimit të folklorit, letërsisë dhe gjuhës arbëreshe, De Rada do të trajtonte edhe temat e politikës së ditës, të cilat shqetësonin elitën arbëreshe e që kishin të bënin me fatin politik të Italisë. Në numrin 27 të datës 3 korrik 1848, në gazetë zë vend letra e De Radës drejtuar kavalier Saverio Pratit, komandantit të forcave vullnetare në frontin e Venecias kundër forcave pushtuese austriake, në të cilën i jep zemër për qëndresë e guxim në luftë. Në letër, veç të tjerave, shpalosen idetë që do të mbizotëronin më vonë në ligjërimin kulturor e politik të De Radës gjatë angazhimit të tij për çështjen kombëtare shqiptare. “Por çfarë mendimi tjetër mund të zinte vend më tepër në zemrën time”, shkruan De Rada, “sesa ideja që jam shqiptar, se e kam dashur më tepër se çdo gjë mëmëdheun, se e kam për zemër dhe të shenjtë, para së gjithash gjuhën që është shprehje e shpirtit tim dhe pa shikuar madhërinë e pashoqe të saj, edhe para se ta gjeja të ngulitur në shpirtin e saj kuptimin e botës së vjetër fetare.” Në materialet dokumentare të fondit përkatës në Arkivin Qendror të Shtetit ruhet me kujdes si një ekzemplar i rrallë edhe numri 27 i gazetës Shqiptari të Italisë(datë 3 qershor 1848). Edhe në këtë numër ka shkrime me interes,siç është peticioni drejtuar Dhomës së Deputetëve në Napoli nga studiuesi arbëresh Jeno de Koronej, nënshkruar në emër të arbëreshëve të Kalabrisë, të cilët kërkonin të jetonin të lirëe të pavarur nga kisha e Romës që përpiqej t’i shkrinte në ritin e saj latin për asimilimin kombëtar të tyre. Në këtë dokument ata vënë në dukje karakterin burrëror dhe patriotik. “Kujtonin”, thonë ata, “se arbëreshët e parë erdhën këtu të kalitur në ndeshje të armatosura me forcat osmane. Ata erdhën të mjeruar, portë fortë në betejat kundër osmanëve dhe bënë që zëri tyretë dëgjohej në Italie sidomos në mbretërinë e Napolit, ku është ndier më afër nevoja e kësaj mbretërie për ndihmën e heronjve të vendit tonë.” Në këtë mënyrë gazeta Shqiptari i Italisë ishte kthyer në një tribunë të mendimit të lirë të botës arbërore në Itali, ku spikatnin botimi i folklorit, i krijimtarisë origjinale, si dhe përkujdesja për ruajtjen e ritit bizantin. Gazeta Shqiptari i Italisë duket se fitoi një popullaritet të madh mes bashkësisë arbëreshe dhe qarqeve intelektuale italiane që po përgatitnin Risorgimento-n, sepse në numrat e fundit arriti të botohej deri në 3200 kopje. “Kur morri vesh Francesco Krispi”, shkruan De Rada në veprën e vet Autobiologji, “më dërgoi me këmbim Apostolat-in dhe unë i dërgova të gjithë numrat që kishin dalë në atë kohë.”

Sinergjia kulturore që krijoi gazeta Shqiptari i Italisë u kthye në një humus kulturor që ndikoi në periudhat e mëvonshme të konsolidimit të identitetit kulturor të bashkësisë arbëreshe në Itali dhe në projektimin e idesë së themelimit të shtetit kombëtar shqiptar. Bota kulturore arbëreshe, nën rrjedhat e iluminizmit dhe romantizmit evropian, rindërtoi identitetin e hershëm kulturor të sjellë nga atdheu i mëparshëm për të bërë kapërcimin e madh drejt ideve të nacionalizmit dhe formimit të kombeve, çka përfshiu gjithë kombet dhe bashkësitë e tyre në diasporë të Europës Juglindore. Publicistika, mjeti më efikas i nacionalizmit në mesin e shekullit XIX, mbarti idetë kombëtare duke krijuar shtratin e duhur për triumfin e ideve liberale dhe krijimin e shteteve kombëtare, ku pa dyshim gazeta Shqiptari i Italisë është një nga themelet kryesore të këtij rizgjimi kombëtar dhe kulturor.

Festohet mbyllja e vitit mësimor të shkollës “Gjuha Jonë” në Philadelphia

June 8, 2023 by s p

Rudina Bani, nënkryetare e Shoqatës “ Bijtë e shqipes”/

4 Qershor 2023 nuk mund të konsiderohej për gjithë komunitetin shqiptar të Filadelfias thjesht si Dita e mbylljes së vitit mësimor 2022-2023 në shkollën “Gjuha jonë” , por si dita që do mblidhte bashkë : anëtarë dhe jo anëtarë të shoqatës mbarëshqiptare “ Bijtë e shqipes”. Të gjithë së bashku për të mbështetur dhe inkurajuar nxënësit e shkollës dhe të kontribuar për ndërtimin e godinës së re të shkollës.

Përkushtimi, vullneti , puna e mësuesve dhe nxënësve në performancën e tyre shkëlqeu edhe më shumë nga përkrahja e komunitetit dhe bizneseve, sportistëve, prindërve, gjyshërve dhe të ftuarve të nderit. Bashkëpunimi i punës së Kryesisë së shoqatës , mësuesit, nxënësit , me bizneset dhe vullnetarët do të sillnin një atmosfere feste dhe optimizmi. Në skenën e dekoruar aq bukur nën drejtimin e znj Altea Kola u ngjitën të parët fëmijët. Feste pa valle nuk ka. Shkëlqenin sytë e prindërve dhe gjithë të ftuarve teksa shikonin fëmijët e tyre, të lindur e të rritur USA, të kërcenin kaq bukur nën tingujt e këngës: “Jam shqiptar dem baba dem”. Në këtë skenë të bukur ngjiten fillimisht nxënësit e klasës së pestë: Jayden Caka, Enid Bezhani, Oria Bushi, Klea Pajollari , Arbër Hazizaj të cilët do të ishin prezantuesit e këtij aktiviteti. Ata përcollën idenë se në në shollën shqipe , ata nuk mësuan vetëm gjuhën dhe traditat shqiptare , por mësuan se i përkasin këtij komunitetit dhe do jenë ardhmëria e tij.

Në përshëndetjen e tij drejtuar të gjithë të pranishmeve , Kryetari i Shoqatës mbarëshqiptare” Bijtë e shqipes”, z. Dritan Matraku falenderoi mësueset e shkollës “ Gjuha jonë” : Irini Zenelaj, Afërdita Muzhaqi, Mimoza Sotiri, Rajmonda Bardhi dhe Rudina Bani dhe të gjithë nxënësit e shkollës për punën gjatë këtij viti mësimor. Ai i ftoi të gjithë të bashkohen nismës së madhe për të ndihmuar në ndërtimin e godinës së re së, shtëpisë së shqiptarit. Ai theksoi se kjo shtëpi duhet ndërtohet nga të zotët dhe do të jetë një siguri për vazhdimësinë tonë. Z. Dritan Matraku vlerwsoi se shoqata do të vazhdojë punën e nisur 20 vite më parë në promovimin e vlerave tona nëpërmjet aktiviteteve.

Emocione të forta do të përcillnin nxënësit e klasës së dytë me poezitë e tyre si: “ Fjalët e qiririt”, “Atdheu”. Salla do të elektrizohej nga zërat e të gjithë nxënësve që këndonin : Shqipëri,( Kosovë) o nëna ime, ndonëse jam i mërguar/ dashurinë tënde, zemra kurrë, s’ka me harrue. Bashkë me ta kënduan të gjithë të pranishmit. Nxënësit e klasës së tretë do të sillnin bukur poemën e të madhit Tahsim Gjokutaj “Kush e hëngri akulloren?”, ndërsa nxënësit e klasës së katërt do të sillnin gëzimin, harenë e fëmijëve të festës së 1 Qershorit ,së natyrës. Kënga e 1Qershorit e kënduar nga nxënësit e klasës së dytë do të plotësonte tablonë e festës.

C’festë ka klasa jonë , a e gjeni dot?…… kënga e njohur e abetares u këndua kaq bukur dhe sinqerisht nga gjithë vogëlushët e klasës së parë dhe u duartrokit pafundësisht. “O e bukura More”, tingujt e kësaj kënge të njohur arbëreshe u interpretuan me shumë emocion nga nxënësi i klasës së pestë me violinë. Malli për atdheun shumë larg gjeografikisht u përcoll me këta tinguj në shpirtin tonë.

Secila festë e shoqatës “ Bijtë e shqipes” ka miqtë e vecantë të ardhur nga larg, Zonja Valentina Haliti, Kryetare e Qarkut Dibër do të përcillte krenarinë për vazhdimësinë e vlerave shqiptare në brezat e rinj nëpërmjet punës së shoqatës. Kryesia e shoqatës do ta vlerësonte me cmimin “ Mikja e shoqatës” zonjën Valentina Halitin për mbështetjen që ajo i jep shoqatës. Nuk ishte mikja jonë e vetme që vinte nga Shqipëria jonë në këtë aktivitet. Stërnipi i Krijuesit të shtetit shqiptar, njeriut që shpalli Pavarësinë e Shqipërisë , Ismail Qemali, zoti Qamil Vlora, do të përshëndeste gjithë shqiptarët duke shprehur emocionet dhe besimin e patundur që shqiptaria vazhdon edhe pse shumë larg nga atdheu nënë. Edhe pse pamundësisht të papranishëm fizikisht në aktivitet, ishin të pranishëm me përshëndetjen e tyre dhe kontributin për të ndihmuar ndërtimin e shkollës së re, miqtë e devotshëm të shoqatës sonë, Kryetari i Qarkut Kukës, z. Abdulla Domi dhe cifti Korini: Sanije dhe Arian Korini, drejtuesit e institucioneve arsimore “ Arkos”

Energji, gëzim, besim do të përcillte ekipi shqiptar i futbollit Illyrian FC të Philadelphias të drejtuar nga anëtari i kryesisë Bujar Cela. Nuk mjaftoi përshëndetja e këtyre djemve që na bëjnë krenar me fitoret e tyre, por edhe ndihmesa monetare që ata dhuruan shoqatës. Të gjithë prindërit që u vlerësuan nga Kryesia e shoqatës me certifikatë mirënjohje përcollën thirrjen se shkolla “Gjuha Jonë” është vendi ku duhet të vijnë gjithë fëmijët shqiptaro-amerikanë për të transmentuar në të ardhmen gjuhën dhe traditat tona.

Shpërndarja e deftesave , certifikatave të mirënjohjes dhe dëshmive për të gjithë nxënësit e shkollës u zhvillua në një atmosferë shumë të ngrohtë dhe miqësore të ndihmuar nga bizneset e pranishëm në këtë aktivitet. Pas thirrjes së Kryesisë dhe promovimit të vlerave të bizneseve shqiptare në Philadelphia në emisionin “Albanian Dreams” të realizuar me shumë profesionalizëm nga gazetarja e palodhur Eva Dorri, njëkohësisht anëtare e kryesisë, bizneset shqiptare ofruan ndihmën e tyre. Miracle Home Care me pronarë Sokol Serjani dhe Fabio Xhemali, lulet e bukura nga biznesi i znj Desareta Resuli dhe Selena Belulaj, torta e abetares e përgatitur nga Anxhi Dessert me pronare Anxhela Ndreko , ëmbëlsirat dhe ushqimi i sjellë nga “One Pound Cheese Stake” me pronarë Shpëtim dhe Fatbardha Resuli dhe Solly Pizza me pronare Andi Goxhaj librat e dhuruara nga z. Sadik Elshani dhe bluzat “ Ne jemi Bijtë e Shqipes” të sponsorizuara nga vëllezërit Osmanollaj do ta mbushnin gjithë sallën me shumë jetë , do të sillnin ndjesinë e shtëpisë dhe gëzimit të të qënit së bashku . Mirënjohje për ndihmën vullnetarëve, kryesisht prindërve të nxënësve, dhe zonjave Lirie Koboci, Drita Sopaj , z. Milot Rukiqi dhe I riu që kishte ardhur nga Shqipëria, Denis Gjoka që gjendeshin kudo në sallë kur kërkohej ndihmë.

Nga degët e vjetra, dalin degë të reja. Shqiptaria do vazhdojë me shkollën “ Gjuha Jonë” , me shoqatën “ Bijtë e shqipes”. Të gjithë së bashku të ndërtojmë shtëpinë e shqiptarit

Filadelfia, 4 qershor 2023

Rudina Bani, nënkryetare e Shoqatës “ Bijtë e shqipes”

FAN NOLI DHE FRYMA E TIJ NË JETËN TONË

June 7, 2023 by s p

Prof. dr. Begzad Baliu/

Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina”, Republika e Kosovës/

Të nderuar drejtues dhe pjesëmarrës të këtij takimi!

Jemi takuar sot në këtë aktivitet për të shënuar një përvjetor të Degës së Federatës Vatra dhe për të kujtuar njërin prej apostujve të saj Fan Nolin!

Të ishe fanolist dje

Në këtë rast dua të them disa fjalë për frymën e Fan Nolit dje dhe për frymën e Fan Nolit sot.

Fan Noli është shkrimtari, intelektuali, krijuesi, përkthyesi, politikani e politologu, rreth të cilit shqiptarët janë bashkuar shumë herë, shumë kohë dhe shumë breza, sepse prej veprës së tij kemi pasur çka të vjelim e të bisedojmë për të kaluarën, të sotmen dhe të ardhmen e popullit shqiptarë.

A është e rastit që Fan Noli i ka pasur jo vetëm bashkëkohësit e tij, po edhe fanolisët e brezave të mëvonshëm. E pra, historianët e popullit shqiptar, na kanë folur shumë për fanolistët e viteve ’20 e ’30, madje jo vetëm shkrimtarë, të cilët janë përpjekur ta emitojnë me krijimtarinë letrare dhe përkthimet e tyre, jo vetëm me pikëpamjet politike e ideologjike po edhe me heroizmat e me vdekjen për atdhe; historianët e popullit shqiptarë na kanë folur edhe për fanolistët e antifanolistët e gjysmës së dytë të shekullit XX, e kjo do të thotë për fanolistët e përkushtuar ndaj veprës së tij dhe prirjet artistike e politike të studimit të saj; për prirjen shkencore të studimit të gjuhës dhe vlerave estetike të saj, si dhe për prirjet politike të ngjyrosjes ideologjike të saj; historianët, kulturologët dhe sociologët sigurisht një ditë do të flasin edhe për fanolistët e kohës sonë.

Në historinë e popullit shqiptar e të kulturës së tij, janë disa personalitet, biografia jetësore, biografia intelektuale dhe vepra e të cilëve e ka pasuruar përmbajtjen shpirtërore të popullit shqiptar në paqe, e ka ndihmuar popullin shqiptar në kohë luftërash dhe ka ndihmuar madje në kapërcyell të kalimit nga një periudhë në tjetrën. Në këtë rrjedhë, i kemi bërë luftërat për liri me këngët për Skënderbeun dhe skëndebegianët e të gjitha kohëve, kemi shtegtuar në periudhat e mëdha të Përlindjes Kombëtare me veprat e apostullit të saj Naim Frashërit e të bashkëkohësve të tij; kemi kapërcyer shtegun më të vështirë të historisë së këtij mijëvjeçari në fillim të shekullit XX, me bëmat e babait të shtetit kombëtar Ismail Qemali dhe ridimensionimin kulturor, intelektual e politik të diskursit të komunikimit tonë me Europën dhe Amerikën, të cilën e kanë bërë Fan Noli, Faik Konica e bashkëkohësit e tyre; jemi përballur me shtypjen e re sllave në ish-Jugosllavi duke u mbajtur, duke nderuar, duke u identifikuar e duke pasur në mendje sakrificën personale të Adem Demaçit etj.

Për mësuesit tanë në Kosovë e ish-Jugosllavi, për edukatorët tanë, ateistë të periudhës së komunizmit, të cilët ligjëronin Fan Nolin në shkollë a në Universitet, nuk ishte e mjaftueshme të ishe besimtar që i faleshe zotit. T’i besoje Perëndisë, ligjëronin ata, do të thotë, të punoje për gjuhën dhe atdheun, që Zoti pastaj ta shpërblente si vlerë të nderimit dhe besimit për të; për mësuesit tanë, të besoje Perëndinë do të thoshte t’i shërbeje kombit dhe institucionit fetar autoqefal të themeluar prej tij, prej Fan Nolit.

A është e rastit që edukatorët, mësuesit tanë ateistë të periudhës komuniste, të cilët nuk e shquanin shumë institucionit fetar të formimit të Konstantin Kristoforidhit; të cilët kalonin nën zë emrin e institucionit fetar të formimit fillestar të Naim Frashërit; të cilët e heshtnin institucionin fetar të formimit e besimit të Ndre Mjedës; në rastin e Nolit, e shquanin largvajtshëm dhe madje gjenin strehë në institucionin fetar autoqefalist të Kishës Ortodokse Shqiptare, të themeluar prej tij.

Të ishe fanolist në fund të shekullit të kaluar dmth të kishe guximin qytetar dhe intelektual që t’ia grisje maskën e së keqes, pushtetit, politikanit, akademikut, shkrimtarit e klerikut serb, maqedonas e malazez, ashtu sikur bënin Profesor Rexhep Qosja në Kosovë, Profesor Agim Vinca në Maqedoni dhe Profesor Nail Draga në Mal të Zi.

Të jesh fanolist sot

Të jesh fanolist sot do të thotë të jesh krijues, që më parë se sa t’i artikulosh idetë, temat, mendimet a konceptet në veprën fetare, letrare, politike, kulturore a shkencore, duhet të krijosh neologjizmat, fjalët vetjake, termat shkencorë, mbi strukturën fjalëformuese e kuptimore të gjuhës shqipe, aq të munguara në komunikimin shkencor, politik e kulturor sot; të jesh nolian sot do të thotë të jesh i pakompromis në identifikimin e saktë të shqetësimeve ditore dhe t’ia çjerrësh maskën politikanit, deputetit, qeveritarit dhe uzurpatorëve të institucioneve shtetërore, arsimore, shkencore e kulturore, aq të pranishme në jetën tonë kombëtare sot; të jesh fanolist sot do të thotë të jesh i vendosur në përzgjedhjen dhe sjelljen e vlerave universale për kulturën e popullit tënd, aq të munguara në institucionet shkencore e akademike sot; të jesh fanolist sot, do të thotë të jesh i vendosur deri në shenjtëri për të thënë të vërtetën dhe vetëm të vërtetën në jetën tonë, pra, të besosh dhe të jesh i bindur deri në idealizëm se e vërteta dhe vetëm e vërteta e sjell fundin e lumtur të çdo gjëje: madje, të jetës dhe të vdekjes!

Të jesh fanolist sot, do të thotë të respektosh qytetërimin, trashëgiminë, besimet fetare, Lindore e Perëndimore në jetën e popullit shqiptar, e kjo do të thotë të mos e shohësh fqinjin si mysliman, katolik a ortodoks, po si shqiptar të një përkatësie, të cilën ai e ka zgjedhur brenda zemrës së tij. Të jesh nolian, në të vërtetë, do të thotë t’i japësh kuptimin kombëtar institucionit fetar në të cilin i lutesh Perëndisë, pa ndjerë nevojën që të kalosh në tjetrin për të ridimensionuar imazhin kombëtar, intelektual e kulturor vetjak.

Të jesh fanolist sot, do të thotë të mos ndalesh një jetë të tërë, së hulumtuari e studiuari veprën e Fan Nolit, sikur bëri Nash Jorgaqi dhe të vazhdosh atë rrugë sikur bën sot studiuesi Sevdai Kastrati në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe botuesi e studiuesi Mehmet Gëzhilli në Shqipëri.

Të nderosh Nolin sot, do të thotë të botosh veprën e plotë, sa më të plotë të tij, ashtu sikur vepron fanolisti nga Tirana, Z. Mehmet Gëzhilli, duke botuar jo vetëm krijimtarinë letrare, mendimin shkencor, publicistikën, përkthimet etj., po edhe literaturën kishtare, në një kohë që edhe botuesit shumë herë më të mëdhenj se ai, kujdesen të botojnë prej tij vetëm një pjesë të Albumit, Historinë e Skënderbeut dhe shumë shumë ndonjë përkthim të Shekspirit për nevoja të lekturës shkollore.

Të jesh sot fryma e Fan Nolit do të thotë të mbrosh me dije dhe me kulturë shkencore e intelektuale Autoqefalinë e Kishës Ortodokse Shqiptare, duke botuar liturgjinë noliane kishtare dhe ta vesh në funksion të secilës Kishë dhe lutësve të saj, ashtu sikur vepron editori Mehmet Gëzhilli në Tiranë.

Të nderosh dhe të risjellësh sot mendimin politik, shkencor e letrar të Fan Nolit në gjithë hapësirën shqiptare, do të thotë të punosh me dekada për të përgatitur Bibliografinë shteruese të tij, duke e vendosur deri edhe në Bibliotekën e Harvardit, ashtu sikur punoi e punon studiuesi e editori nga Tirana, Mehmet Gëzhilli.

Të jesh bartës i Frymës fanoliste sot, sot do të thotë të nderosh e respektosh demokracinë planetare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, do të thotë ta mbash në tavolinën e punës e ta nderosh Kushtetutën Amerikane dhe ta mbash në tavolinën e punës e ta respektosh Kushtetutën e shtetit tënd. E kjo do të thotë, ta mbash në njërën dorë Biblën a Kuranin dhe në dorën tjetër Kushtetutën dhe shpatën. Besoj, të tillë ishin fanolistët e Luftës së Kosovës në vitin 1999, luftëtarët e Batalionit “Atlantiku”, për të cilët vite më parë pata shkruar: Nëse moshatarët e tyre në trojet etnike ishin rritur dhe përgatitur për luftë duke lexuar Biblën a Kuranin dhe duke u vetëdijësuar për lirinë si mision njerëzor para varrit të Çerçiz Topullit e Adem Jasharit, luftëtarët e batalionit “Atlantiku” ishin rritur duke mbajtur në dorë edhe Deklaratën e të Drejtave Universale dhe duke u frymëzuar nga Shtatorja e Lirisë, e cila bashkonte konceptin për lirinë kolektive, krenarinë kombëtare dhe botën humane të tyre. E kjo do të thotë se luftëtarët shqiptarë që erdhën nga Amerika në Luftën e Kosovës ishin pasardhës edhe të frymës së Fan Nolit dhe vargjeve të tij paradigmatike “Mbahu, Nëno, mos kij frikë / Se kë djemtë n’Amerikë”.

A mjafton kjo që ta përmbyllim fjalën tonë me konstatimin se, Fan Noli me bëmat e tij në fillim të shekullit XX dhe me veprën e tij në fund të shekullit XX, e ka kryer misionin e tij kombëtar, politik, krijues, klerikal dhe human në jetën e popullit shqiptar.

Duke shkruar për Balzakun, Viktor Hygo, pati thënë: “Njerëzit e mëdhenj e bëjnë vet piedestalin e tyre, e ardhmja ngarkohet të vendosë statujën”. Fan Noli ishte i tillë. Krijoi piedestalin e tij mbi në kontinente, por statujën e kemi borxh ta vendosim edhe ne, brezi ynë.

Le të jetë kjo fryma e tij, vepra e tij dhe lavdia e tij, e cila na ka bashkuar edhe sonte!

Prishtinë, 3 qershor 2023

* Në “10-vjetori i Degës së Federatës VATRA Queens NY”, SHBA

Rikthehet mbas 5 vjetësh me sukses Festivali i Shkollave Shqipe në New York

June 6, 2023 by s p

Drita Gjongecaj/

Në një ambient që mban emrin domethënës Illyria, pikërisht në New Yorkun metropolitan, më 4 qershor, 2023, u mbajt Festivali VI i Shkollave Shqipe me pjesëmarrje nga tri shtetet fqinje, NY, New Jersey, dhe Connecticut.

Festivalin e hapi znj. Drita Gjongecaj, themeluese dhe drejtuese e Organizatës Dy-Gjuhësore Shqiptaro Amerikane – AADLC dhe Shkollës Shqipe “Children of the Eagle”, njëkohësisht edhe Zv. Drejtore prej më se një dekade në një prej shkollave publike të Departamentit të Arsimit në New York.

Mori pjesë dhe përshëndeti të pranishmit, Zv. Ambasadori i Misionit të Konsullatës së Kosovës në NY, z. Fatmir Zajmi. Në fjalën e tij, Diplomati Zajmi vlerësoi punën e mësuesve që japin kontributin në ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe traditave tona të vyera, ndërkohë që konfirmoi edhe një herë se mbështetja ndaj këtyre përpjekjeve vazhdon të mbetet një prej misioneve parësore.

Festivali i Shkollave Shqipe në zonën e Tri-Shtetëshit është ideuar dhe e ka zanafillën pikërisht te Misioni i Kosovës në NY, qysh nga viti 2014. Bashkë me Konsullatën e Republikës së Shqipërisë ato e kanë mbështetur këtë aktivitet për vite me radhë dhe vazhdojnë ta mbështesin edhe aktualisht.

Aktivitetin e mbuloi gazetari i Zërit të Amerikës, Burim Goxhuli ardhur enkas nga Washington DC. Zëri i Amerikës është shërbimi më i madh dhe i hershëm multimediatik ndërkombëtar i SHBA dhe që transmetohet në 48 gjuhë të ndryshme. Muajin e kaluar u shënua 80 vjetori i lajmeve nga Zëri i Amerikës edhe në shqip.

Po ashtu ishte prezent në këtë aktivitet edhe Televizioni Kultura Shqiptare me producent mikun e përhershëm të shkollave shqipe, z. Adem Belliu.

Aktivistë të komunitetit, miq të shkollave shqipe, mësues dhe prindër patën kënaqësinë të ndjekin interpretime në këngë e valle nga nxënës të moshave të ndryshme. Manifestimi i vlerave kulturore dhe identitetit tonë u shpalos me një forcë madhore jo vetëm nëpërmjet muzikës dhe valleve, por edhe nëpërmjet një larmie kostumesh tradicionale nga rajone të ndryshme etnike shqiptare. Veshjet kombëtare shqiptare janë të lashta dhe kanë origjinalitetin e vet. Ato kanë motive dhe ngjyra të vecanta me anë të të cilave shqiptari ka shprehur në shekuj ndjenjat e veta prej artisti, botën, fantazinë dhe kulturën, të njihura si trashëgimi kulturore.

Ky festival është një nga aktivitetet më të rëndësishme të shkollave tona shqipe. Ai vjen pas një shkëputjeje 5 vjecare dhe kjo jo vetëm për shkak të pandemisë por edhe shkaqe të tjera subjektive. Është meritë e shkollave pjesëmarrëse që e risjellin këtë event të rëndësishëm kulturor dhe që janë pikërisht Qendra Kulturore “Struga” nga New Jersey, Qendra Kulturore “Hasan Prishtina” nga Connecticut, si dhe shkolla më e re shqipe në NY, “Mëso Shqip” bashkë me grupin e valleve “Barbana” nën drejtimin e shoqatave “Ana e Malit”, “Kraja”, dhe “Ulqini” dhe me përqëndrim në Staten Island. Po ashtu, edhe Shkolla Shqipe “Children of the Eagle” që këtë vit pati nderin të jetë shkolla organizuese dhe mikpritëse e mysafirëve nga shtetet përreth New Yorkut. Sipas traditës, cdo vit njëra nga shkollat merr rolin e organizatorit të festivalit në një renditje të përcaktuar rotacioni.

Festivali i 6-të merr një rëndësi akoma më të vecantë sepse kapërceu pengesat që ekzistonin për një bashkëpunim të gjerë midis shkollave të cilat, edhe pse ndajnë të njëjtën mision, nuk gjejnë rrugën e një bashkëpunimi të mjaftueshëm që do rriste efektshmërinë e punës së tyre. Janë këto pengesa që shkaktuan dështimin e festivaleve të vitit 2019 dhe 2022 (pa marrë parasysh këtu vitet e pandemisë).

Pavarësisht nga këto, Festivali i 6-të i Shkollave Shqipe qe një sukses dhe provoi edhe një herë se aty ku ka vullnet të mirë dhe ku identiteti kombëtar është me të vërtetë motivi themelor i punës, suksesi dhe impakti marrin vlera të dukshme reale.

Festivali i shkollave shqipe mbetet një traditë e vyer që mes tjerash, mbart këto vlera:

– I bën jehonë kulturës sonë mes bashkështetasve amerikanë dhe atyre të kombësive të ndryshme që jetojnë në Amerikë e që gjithashtu e vlerësojnë dhe ruajnë kulturën e vet.

– Rikonfirmon rolin esencial të shkollave shqipe në vazhdimësinë e identitetit kombëtar.

– Motivon akoma më shumë fëmijët ta duan, mësojnë dhe përhapin kulturën dhe gjuhën shqipe.

– Nxit ndjenjën e bashkëpunimit dhe lidhjet mes fëmijëve me të njëjtën prejardhje edhe përtej grupit të vogël ku ata zakonisht mblidhen.

Festivali i 6-të u moderua nga mësuesja e Shkollës Shqipe “Children of the Eagle” Kristine Saliasi, dhe dy nxënësit e po kësaj shkolle, Luka Vuksanaj dhe Alfons Gjelaj. Kristine sapo është diplomuar nga Universiteti prestigjioz Fordham University me drejtim të dyfishtë professional dhe me titullin më të lartë të nderit për një student (Summa Cum Laude).

Kosflo Events, u kujdes për dekorimin jo vetëm të sallës së shfaqjes por edhe të hyrjes së Amfiteatrit Illyria, ndërsa DJ Bujar Sadikaj, shoqëroi me muzikë interpretuesit e rinj.

Të parët dolën në skenë nxënësit e Shkollës Shqipe “Children of the Eagle” si shkolla mikpritëse. Në programin e tyre, ata interpretuan “Kënga e Alfabetit”, “Kuq e Zi Janë Ngjyrat Tona” me soliste Gulianna Stefa dhe Ujvara Hulaj, “Hapa Dollapa”, “Gjimnastika dhe Muzika” kënduar nga Ujvara Hulaj, “E Imja Kosova”, si dhe “Vallja e Tropojës” e “Vallja e Librazhdit” përgatitur nga Majlinda Tafaj, drejtuese artistike e grupit.

Grupi “Hasan Prishtina” u paraqit me Valle me muzikën e këngës “Sërish Vjen Marsi”, këngën “Mora Fjalën”, kënduar nga Eliesa dhe Elina Abazi, vallen “Jam Kosova e Shqiptarisë”, “Jemi Një”, kënduar nga Eliana Dani, për ta mbyllur programin me Vallen “Pavarësia”.

Më pas u ngjitën në skenë interpretuesit e Qendrës Kulurore “Struga” me renditjen e mëposhtme: Vallja “Suitë Kosovare” me koreografi të Mirela Serjani, kënga “Nanë moj Nanë” kënduar nga Melana Abdulaj, Pavarësia”, kënduar nga Medina Toska, dhe në mbyllje, “Vallja e Drenicës” përsëri me koreografi të Mirela Serjani.

Grupi “Barbana” solli tri valle nga grup mosha të ndryshme. Grupi i parë interpretoi vallen “Shota e Anës Malit”, Grupi i dytë – “Vallja e Ulqinit” dhe Grupi i tretë, me “Vallja e Atdheut Tim” me koreografe Hanah Demiri dhe Dia Hoxha.

Të gjitha shkollat pjesëmarrëse interpretuan sipas një minutazhi të njëjtë të paracaktuar.

Në mbyllje të këtij aktiviteti me përmasa jo aq të zakonshme, interpretuesit e të katër shkollave sollën një emocion të fuqishëm tek të pranishmit duke u ngjitur në skenë nën tingujt e këngëve “Kuq e Zi” dhe “O Sa Mirë që Jam Shqiptar!”.

Një falenderim special për të gjithë prindërit që vazhdojnë të na mbështesin në këtë mision të vështirë, por mjaft fisnik, dhe mbi të gjitha, një falënderim për mësuesit dhe drejtuesit artistik që punojnë me fëmijët e të rinjtë në mënyrë konsekuente cdo fundjavë të vitit. Në saj të punës së tyre, këta nxënës megjithëse të lindur larg trojeve të prindërve, kanë mësuar të flasin, shkruajnë, vallëzojnë e këndojnë shqip, kanë mësuar ta vlerësojnë më shumë gjuhën, kulturën dhe identitetin tonë.

Le të shërbejë ky aktivitet edhe si një apel për prindërit që akoma nuk i janë bashkuar shkollave shqipe për t’i regjistruar fëmijët në këto shkolla duke përfituar nga mundësitë e shumta që ofrohen në Tokën e Premtuar, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në mënyrë që të rinjtë dhe fëmijët e diasporës të bëhen bilingual, duhet që prindër edhe mësues të punojnë paralelisht dhe po aq e rëndësishme, të kenë mbështetjen e komunitetit dhe institucioneve tona.

VATRA në Boston, drejt ringritjes

June 5, 2023 by s p

Flamur Vezaj/

Grupit të degës i bashkohet Andrea Pani, nipi i Vasil Panit, ish kryetar dhe arkëtar i Vatrës, ish luftëtar i çetës së Themistokli Gërmenjit.

Grupi i punës, i caktuar për ringritjen dhe organizimin e degës Nr. 1 të VATRËS në Boston, zhvilloi takimin e radhës. Gjatë mbledhjes disa orëshe, të drejtuar nga kryetari ad-hoc Theofan Koja, grupi i punës mori disa vendime të rëndësishme. Vendime që do të ndihmojnë në riaktivizimin sa më të shpejtë të VATRËS së Bostonit. Në këtë mbledhje, u rikonfimua edhe njëherë se grupi i punës i caktuar disa ditë më parë, është një grup vullnetar, i përkohshëm por me ndjesi të madhe kombëtare për të riaktivizuar degën e VATRËS në Boston. Ky grup, do të ushtrojë aktivitetin e tij, deri sa anëtarët e rinj e të vjetër të organizojnë dhe bëjnë zgjedhjet në bazë të kanunores së VATRËS ku do të përzgjidhen me vota kryetari, zv/kryetaret, sekretari dhe i gjithë stafi i VATRËS siç e parashikon kanunorja.

Gjatë mbledhjes, grupi punës përzgjodhi me dakordësinë e të pranishmëve arkëtarin e përkohshëm, i cili do të jetë Jorid Celaj. Ky i fundit mori autorizimin e kryesisë ad-hoc të degës Boston, që të fillojë me procedurat e hapjes së llogarive bankare, ku të gjithë të interesuarit e komunitetit shqiptare në Massachussets dhe jo vetëm mund të kontribuojnë dhe me donacione për VATRËN dhe të bëhen anëtarë të organizatës patriotike më të vjetër shqiptare që ekziston në diasporë. Në mbledhje, u caktuan me detyra të përkohshme edhe audituesi Albert Maksutaj. Ndërsa u zgjodhen për të ushtruar detyrën e Komisionerëve Isa Bytyqi, Ardian Lami dhe Andrea Pani. Ky i fundit, nipi i Vasil Panit, ish kryetar dhe arkëtar i Vatrës, ish luftëtar i çetës së Themistokli Gërmenjit. Gjatë fjalës së tij, Andrea Pani kujtoi kontributin e familjes së tij pranë VATRËS si dhe ndau me të pranishmit disa kujtime të gjyshit të tij dhe letërkembime të Faik Konicës me Vasil Panin.

Gjithashtu, në mbledhje u diskutua dhe u vendos edhe për takimin e radhës, që do të zhvillohet më 25 qershor 2023 ku do të diskutohet në detaje rreth rezultateve të deritanishme si dhe vazhdimi i punës për ringritjen e degës së VATRËS në Boston.

Ftohen dhe mirëpritën të gjithë bashkatdhetarët tanë në Boston që ti bashkohen VATRËS.