Nga Fatjona R. Lubonja Ed.D

Edukim/Neuro-Shkence/Shkenca Aplikuese

Shqiptarët ndër vite kanë praktikuar një fenomen të përdorimit të gjuhëve të ndryshme, përfshij këtu gjuhën e lindur, gjuhët e mësuara gjatë rritjes dhe dialektet. Ky është një fenomen i rëndësishëm që kërkon reflektimin e një mendimi analizor, edhe pse thjeshtë mund të diskutohet si një hipotezë. Për më tepër popullsia shqip-folëse është një popullsi emigruese (INSTAT, 2018) që praktikon të mësuarit dhe përdorimin e gjuhëve të ndryshme. Kultura e të mësuarit të gjuhëve të ndryshme tek Shqiptaret është pothuajse një kulturë kolektive, praktike dhe e emancipuar. Kjo kulture duhet vazhdur edhe për shqiptarët që jetojnë jashtë vendlindjes. Të praktikuarit dhe të mësuarit e gjuhës Shqipe tek fëmijët, përveç gjuhës së lindur, është një faktor i rëndësishëm për zhvillimin e femijës. Fëmijët që u mësohen dy-gjuhë zhvillojnë aftësi për t’u përshtatur me ndryshimet e vazhdueshme dhe përpunojnë informacionin në mënyrë më efikase dhe adaptive me shpejt se sa fëmijët që mësojnë vetëm një-gjuhë (Bialystok, Craik, & Luk, 2012). 

Aftësia për të mësuar dhe për të përdorur disa gjuhë është një fenomen i trurit (Hamrick, et al. 2018). Më thjesht mund të shpjegohet se gjuha e lindur nuk eleminohet apo harrohet për tu zëvëndësuar nga një gjuhë tjetër. Përsa i përket të mësuarit të gjuhës, truri praktikon sistemin egzistues të aktivitetit të qelizave nervore por gjithashtu krijon dhe aktivon edhe rrugëtime të tjera të qelizave nervore për gjuhë të ndryshme. 

Gjithashtu, gjuha që flasim influencon lëvizjen e syve (Tanenhous, et, al. 1995), pasi disa fjalë në gjuhë të ndryshme kanë ngjashmëri në tingujt por nuk kanë kuptime të përbashkëta që në raste të veçanta krijojnë edhe memorje pamore. Përshembull, një individ që flet dy gjuhët, Shqip dhe Anglisht, kur i referohet fjalës në Anglish që tingullon ¨door¨ ¨open the [door]¨,  gjithashtu gjen ngjashmëri në tingull me flalën shqip ¨dor/ë¨, ¨hape me [dor]¨. Pavarësisht se fjalët kanë kuptime të ndryshme por tinguj të përbashkët, ato kuptohen dhe memorizohen edhe nga ana vizuale dhe motorale me lëvizjen e syve, ku varet nga situata, i drejton sytë nga ¨dera¨ dhe nga ¨dora¨. Qysh në muajt e parë të zhvillimit foshnjet jane në gjëndje të identifikojnë prindin që praktikon dy-gjuhë nga ai një-gjuhë foles (Hernández M, et al, 2010).

Ç’farë rekomandohet duke u bazuar në studime?

Duke ju referuar ç’far diskutohet më sipër, mësimi dhe përdorimi i gjuhëve në mënyrë aktive është një faktor positive dhe i shëndetshëm për trurin dhe qelizat nervore. Komunikimi nëpërmjet gjuhësisë është një aktivitet komplex i trurit (Fedorenko, E., et al. 2011), por truri nuk bën diskriminime përsa i përket mudësisë për të mësuar gjuhë të ndryshme. Ato mund të mësohen në ç’do moshë. Për Shqiptarët mundësia për të përdorur më shumë se një gjuhë është një factor pozitiv që mund të influencoj në shëndetin e tyre. Në përfundim, rekomandohet të praktikohet mësimi i gjuhëve tek fëmijët që në moshë të re, kur hidhen hapat e para gjatë procesit të mësuarit të gjuhës komunikuese. Ky është një faktor shumë i rëndësishëm  për zhvilluar plasticitetin dhe shëndetin e trurit.

*Fatjona Rama Lubonja mban titullin Dr. e Shkencave në Edukim, ka studiuar Neuro-Shkencë/Edukim dhe Behavior në Universiteti i Kolumbias (Columbia University) në New York dhe është specializuar në ABA (Applied Behavior Analysis) dhe Rehabilitimi Mendor. #fatjonalubonja

Përgatiti për Diellin, Alfons Grishaj

With Christmas being right around the corner, I came across a book that shared the meaningful symbols of these holy days. I would like to share this with you.

Symbol of the Christmas Tree

Because it stays green all through the year, the evergreen tree is symbolic of the eternal life offered to Christians through faith in Christ. The treetop points heavenward. A star signifies the special star that guided the wise man to Bethlehem.

Lights represent Christ, the light of the world. Gifts beneath the tree are representative of God’s gift of his only begotten son, who brings hope, love, joy and peace.

Saint Nicholas …

Santa Claus

The concept of the American Santa Claus originated with St. Nicholas, who was born in Asia Minor about 270 AD. He was known as a kind, benevolent man and made a saint because of his generosity. In honor of St. Nicholas, December 6 became the traditional day in Europe for the exchange of Christmas gifts and the beginning of the holiday season. Dutch immigrants to the United States brought with them their version of the gift-giving St. Nicholas, known as “Sinter Klass.” Americans, unaccustomed to the Dutch pronunciation, turned this into “Santa Claus,” who is beloved as a symbol of Christmas by children of all ages.

The Star of Bethlehem

Because of its prominence in the Nativity story, the star of Bethlehem is one of the most powerful symbols of Christianity. On Christmas Eve, the Star, shining brightly in the heavens, guided the wise men to the lowly manger where Christ child was born. Matthew 2:2 reads, “ For we have seen his star in the East and have come to worship him.”

Legend of the Icicle

When Christ the Savior was born that first Christmas Eve, the heavenly angels cried in joyful adoration. Their tears of happiness gently fell to earth that crisp winter night, forming icicles on the edges of the stable and nearby evergreens. These tiny pendants of ice twinkled in the radiant starlight. To this day, icicle decorations are often used on Christmas trees as reminders of the joy celebrated over the birth of Christ the King.

Legend of the Christmas Bells

According to early legend, bells rang throughout the world announcing the birth of Christ. The ringing of bells during the joyous holiday season still adds delightful accompaniment to favorite carols and is a significant part of the Christmas celebration. High in the towers, suspended between heaven and earth, church bells have called the faithful to worship for centuries.

Symbol of the Wreath

The Christmas wreath has decorated many doors with a fresh greenery. Wreaths are often made of evergreens, including holly, mistletoe, pine and fir. Because they are green and bear fruit in the winter when other plants appear lifeless and bare, evergreens signify God’s immortality and everlasting life. The wreath’s circular shape reminds us of the circles of life, family and love.

Legend of the Holly

The bright red and green of holly make it a natural symbol of rebirth. Legends regarding this plant abound. According to one legend, holly branches bearing white berries were woven into Christ’s crown of thorns. Since the blood of Christ stained the berries, they grow red on the holly branch to this day. Holly has also come to stand for peace and joy.

Legend of the Christmas Stocking

According to legend, a father was unable to provide his three daughters with a dowry. Hearing of their misfortune and wishing to help, St. Nicholas dropped three bags of gold coins down the chimney. The coins fell into each of the daughters’ stockings, which were hanging by the fire to dry, providing a sufficient dowry. Since then, stocking hung by the fireplace are a traditional part of Christmas gift giving.

NGA ALFONS GRISHAJ

Dekomunistizimi, term i stërpërmendur prej 31 vitesh, sot është bërë moto e qëllim në vetvete  nga një shoqëri që nuk ka asnjë lloj strategjie, boshti apo vizioni, por vetëm e përdorin këtë “inxhi” si sllogan demagogjik, që ngjan me një fishek pa barut që nuk ndez kurrë! Kërkesë e bërë prej vitesh nga ne… ra në veshë të shurdhër që asnjëherë nuk përkoi me “Ideollogët politi-qarë” që thonin se po u kthyem prapa nuk mund të shkojmë përpara…, pa e kuptuar se: “Pa regres nuk ka progres!” Prandaj sot, dekomunistizimi i folësve ngjan me një qitje kuturu që nuk ka objekt, por vetëm llafollogji, retorikë të pafundme në një sfond  me hije e kufoma, përfytyrim i filmit, “Walking Dead”.

Dekomunistizimi, rënë në gojën e agonisë përpiqet të ngjitet në majën e Korabit pa pasur kondicionin mendor e fizik. Pesëmbëdhjetë, tridhjetë vite kohë nuk u mjaftuan për t’a skalitur këtë ligj që të sillnin paqen shpirtërore tek të vuajturit e përjetshëm?! Por jo vetëm që nuk e bënë, por kanë lozur keq me ndjenjat dhe gjakun e derdhur të patriotëve, me inteligjencën qytetare. Deklamimi vulgar nëpër audienca i ngjan një gënjeshtre fëmijësh, të cilët fshehin duart e pista duke treguar këpucët me pluhur. Loja teatrale e këtyrë delitantëve politizinj, ngjan si ombrellë me vrima që nuk mund t’a përdorësh as për shi, as për diell, as për luks. 

Pas “dekomunistizimit”, karta e huaj përdoret si çelës i artë për zgjidhjen e krizës së dhimbshme që vetë e kanë psonisur. Le të mendojmë për një çast… që do shpohet qielli dhe do bien miliona ($) litra ujë në shkretëtirë, ku pas pak uji do zhduket dhe shkretëtira do mbretërojë sërish! Në këtë rast, populli thotë: “Nuk mbahet shtëpia me miell hua!” 

As dekomunistizimi spekulativ dhe as ksenomania nuk janë zgjidhja e krizave, por bashkëpunimi, strategjia dhe vizioni për të ardhmen. Paqa e bashkëpunimi  midis njëri-tjetrit, dhe jo anatemimi, bullizmi, egoizmi, tradhëtia dhe skuthëria që janë ligështitë inferiore të njeriut. Sa më pak Hamza Kastriotër, aq më shumë bereqet e dashuri në votër.

Në momente të caktuara e kuptoj hidhërimin dhe shkapërcimin logjik të njeriut (përfshi dhe vetveten), dhe urrejtjen kuturu të pafundme të njeriut të vogël, por nuk e kuptoj qëllimin e pafund të shkatërrimit të njëri-tjetrit, sepse dëshira e pakufi për të dëmtuar shoqi-shojin është humbja e vetvetes, dështimi i qenësisë tonë njerëzore!

Qeveritë duhet t’i shërbejnë popullit dhe jo klaneve private oligarke. Njëherë e një kohë në Amerikë, u zgjodhën dy apo tre Presidentë nga klasa oligarke ose siç e quante Ruzvelt, “Plutokraci”. Administratat qeveritare i shërbyen filozofisë së klasës që i zgjodhi dhe jo demokracisë. Me ardhjen e Teodor Ruzvelt, plutokracia e John Pierpont Morgan me shokë u mund keq, duke u kthyer  demokracia e vërtetë dhe vota e lirë. 

Çdo vetëkënaqësi megalomane është e përkohshme sepse “mbinjeriu” është një ëndërr dhe jo realitet! Qeveritë duhet të jenë në shërbim të shtetit dhe popullit, dhe jo populli dhe shteti në shërbim të qeverive. Paraja nuk e bën njeriun, po njeriu e bën paranë. Nëse qeveritari bëhet Kuçedër dhe zë burimin e ujit për vete, ka një fund: vetëshkatërrim! 

Sëpaku të respektojmë zakonin kafshëror dhe të mësojmë nga rregulli i tyre që, kur shkojnë tek  burimi (lumi-liqeni) rreshtohen pa ulërima dhe shtyrje fizike.

“Opozita” dhe “Pozita”, duhet të kenë një mendim unik për çështjet e kombit, jo sentimentalizëm kontraversial. Bismark thoshte: “A sentimental policy knows no reciprocity…* 

Nuk mund të mbyllësh një derë të madhe (siç është Europa) për të hapur një derickë kafazi (siç është “Ballkani i hapur”) pa gjysmën e trupit tënd Dardaninë…, dhe më keq, për ti bërë karshillëk e presion “Nismës së Berlinit”. Asnjëherë aleancat rakitike nuk kanë pasur të ardhme, por kanë dështuar që në fillim, ose janë fikur rrugës pa shkuar në destinacion. Në qoftë se ndez bishtukun…atë hapsirë drite do fitosh…, nëse ndez llampën … ditën do gëzosh. 

Shqiptarët kudo që ndodhen duhet t’a kuptojnë njëherë e mirë se respektimi dhe dashuria reciproke do e rrisë dhe fuqizojë shqiptarizmën…, sepse ne kemi  një gjuhë, një burim, një çati, një nënë, një liman: Shqipërinë Etnike! 

Sa më i fortë shqiptarizmi aq më të forta kanë për të qenë aleancat jetike për kombin. Mendoj, çdo përllogaritje, narrativë tjetër e kundërt ka një fund: dëmtimin e interesave kombëtare  dhe turpin e përjetshëm! 

—————————————–

* Citim i Kissinger,  tek libri  “Diplomacy”, faqe, 129.

Çmimi ndërkombëtar në letërsi, “Atjon V. Zhiti”, këtë vit kthehet në Europë, në Itali, dhe i jepet poetes Claudia Piccinno. Në edicionin e parë kishte shkuar në Amerikë, në Argjentinë, për poeten habreje Susana Robert dhe më pas në Azi për poeten japoneze Kae Morii.

Shoqata Ndërkombëtare e Shkrimtarëve “IWA BOGDANI”, me qendrat në Bruksel/ Belgjikë dhe Prishtinë/ Kosovë, në fund të nëntorit merr vendimin, sipas një komisioni ndërkombëtar, “Për pasionin dhe sinqeritetin në art dhe krijimtari” dhe Zonjës Claudia Piccinno, në Itali, iu dha “si autore që ka arritur nivele të larta të të shkruarit….”.             Presidenti, Akademik Prof. Dr. Jeton Kelmendi. Brussels, Belgium/ Prishtina Kosova.

Poetja italiane Claudia Piccinno, pasi pranoi çmimin, shkruajti: 

“Kur fjala poetike i tejkalon kufijtë realë dhe metaforikë, fizikë dhe jo vetëm, ndodh që të shpërblehet bashkë me emra të mëdhenj të peizazhit ndërkombëtar. Sot në Kosovë është dhënë një çmim… Faleminderit..”.

MEDIA ITALIANE

“NotizieNazionali.it ”, ndër të tjera shkruan:

Për poeten italiane Claudia Piccino vjen çmimi tjetër ndërkombëtar nga “Bogdani”, titulluar “Atjon Zhiti”, emri i studentit të talentuar të Filozofisë në Universitetin Katolik të Milanos… Djali i poetit dhe prozatorit Visar, njëri nga intelektualët më të mëdhenj shqiptarë (ka qenë dhe minister kulture). Atjoni bashkëpunonte me disa gazeta shqiptare dhe me revistën e PEN Clubit Italian…

IWA “Pjetër Bogdani” ka gjithashtu një shtëpi botuese për botime ndërkombëtare dhe për promovimin e letërsisë shqipe jashtë vendit dhe të letërsisë ndërkombëtare në guhën shqipe… Mes atyre që kanë marrë çmime janë dhe italianët Dante Maffia dhe shqiptaro-italiania Anila Dahriu në seksione të tjera prestigjioze. Shoqata nderon figurën e Pjetër Bogdanit (L. 1630 – dhjetor 1689), shkrimtarit më origjinal i letërsisë së hershme shqipe. Është autori i “Çetës së Profetëve”, 1685, vepra e parë në prozë, e shkruar gegërisht.

POETJA FITUESE CLAUDIA PICCINNO

“Poezia e Claudia Piccinno-s është një sublimim i dimensionit njerëzor në të cilin gëzimi dhe dhimbja, paqja dhe qetësia perceptohen si interferime në rrënjët lirike të shekullit njëzetenjë, në të cilin po humbasim humanizmin dhe po zhytemi në shurdhimet e tjetërsimit në të gjitha drejtimet, në rënien e civilizimit. Poezia e Piccinno-s ka guximin të na bëjë të përballemi me frikën tonë, na thërret të pranojmë dhe kapërcejmë gabimet tona, të qëndrojmë pas mburojës së pastërtisë sonë si qenie njerëzore, të risjellim në apogje guximin tone, në mënyrë që të ndjejmë ‘adrenalinën nën gjuhën tonë edhe një herë, të mund të jemi të gjallë, madje të përdorim dhe zemërimin, nëse është e nevojshme, dhe të lidhim harkun e jetës sonë njerëzore në Tokë, me thelbin tonë në Parajsë” citohet nga “NotizieNazionali.It” që të ketë thënë poeti dhe profesori Borçe Panov.

Claudia Piccinno është docente në arsim, e diplomuar për gjuhë të huaja dhe letërsi, përkthyese, autore e shumë librave me poezi, e parathënieve dhe eseve kritike. E lindur në Lecce në vitin 1970, ajo u shpërngul shumë e re në Lombardi dhe më pas në Emilia Romagna, ku jeton aktualisht.  

E pranishme në mbi 100 antologji, brenda edhe jashtë vendit të saj, (Indi, Malesia, Singapor, Turqi, SHBA, Poloni, Kinë), ajo është anëtare e jurisë në çmime të ndryshme letrare kombëtare dhe ndërkombëtare. Që nga maji 2016 ajo punon për të promovuar poezinë e bazuar në respektimin dhe vlerësimin e dallimeve, ajo lufton për të parandaluar paragjykimet gjinore. 

Drejtoreshë për Europën në Festivalin Botëror të Poezisë për vitin 2021, me medalje ari nga “Frate Ilaro 2017”, fituese e çmimit “Ossi di Seppia” 2020, ambasadore për Italinë në Institutin Botëror për Paqen dhe “Sanat Art” të Stambollit, këshilltare e Bashkisë “Castel Maggiore” për vlerat kulturore, etj.. 

Ndër çmimet ndërkombëtare me të cilët ajo është vlerësuar, përmenden: “Rosetta Stone” – Stamboll në 2016, “Naji Naaman” 2018 në Liban dhe në 2021 “Light of Galatas” përsëri në Turqi, çmimin ndërkombëtar të Jurisë “Sahitto” në Bangladesh, çmimin “Aazad” për poezi në Indi.  Së fundmi ka marrë medaljen e artë për poezi në Lunigiana Center of Study për Dante Alighieri. Drejtues e rubrikës së poezisë për “La Gazzetta di Istambul”, redaktore për Evropën e revistës turke “Papirus”, edituar nga Artshop, bashkëpuntore me blog-e të ndryshme, e-magazine dhe revista në letër, duke përfshirë Menabò, Verbum Press, Italine, CiaoMag, Poetry Land dhe Il Porticcoiolo, etj.

ATJONI I ÇMIMIT

“Profili Atjon” nga piktori Gjergj Kola

Kush është Atjoni? “19 vjeçari i përhershëm” – e quan gjenerata e tij studentin shqiptar të filozofisë në Universitetin “Sacro Cuore” në Milano (Itali), që dinte të jepte shumë dashuri e vrull ndër shokët e shoqet e miqtë, që pëlqente artet, filozofinë dhe sportet, gjuhët e huaja dhe shkencat politike dhe “buzëqeshte çiltërsisht”, gjë që ata që e kanë njohur, ia quajnë “vepër”, duke e patur Atjonin kështu dhe idealin shpirtëror të tyre. – Lindi në qytetin e Vlorës në 30 gusht 1995 dhe u rrit mes ngjyrave, muzikës dhe poezisë në Romë (Itali), ku prindërit punonin si diplomatë.                           – Kur ishte 3 vjeç e gjysmë një viziatim i tij për “Nënë Teerzen” iu botua në një album me shkrime për Shenjten dhe shkruajtën gazeta në Vatikan dhe në Shqipëri. Hapi një “ekspozitë fëminore” në shtëpi e tij në Romë dhe më pas një tjetër në Vlorë, në kopshtin e shtëpisë së gjyshit, ku vizatimet e tij u varën pemëve.                                                                 – Kthehen familjarisht në Tiranë dhe mësimet e para i nisi në shkollën katolike “Ylber”. – Arsimin 9 vjeçar e kreu në Romë në shkollën e muzikës “Giuseppe Sinopoli”, mësoi flautin dhe dha disa koncerte me orkestren e shkollës deri dhe në Auditoriumin e Romës.                               – Nisi studimet në Liceun e njohur Klasik të Romës “Giulio Cesare”, ku krahas italishtes dhe anglishtes, që i përvetësoi shkëlqyer, studio dhe greqishten e vjetër dhe latinishten. – Përfundoi gjimnazin “Ismail Qemali” në Tiranë, ku dhe ishin kthyer sërisht  dhe bëri disa kurse kualifikimi për gjuhët spanjisht, frengjisht e gjermanisht.                                   – Merrej me sporte, me not, kanotazh, tenis dhe shah. – Kishte pasion dhe muzeumet, i vizitoi më të rëndësishmit në atdhe, në Tiranë e Durrës, Vlorë, Korçë, Krujë, Shkodër, etj, edhe në Kosovë, të cilën e shëtiti të gjithë, pastaj dhe në Romë e Vatikan, dhe në qytete të tjera si Firence, Venecia, Paris, Vjenë, Pragë, Beograd, etj, e deri në Chicago, SHBA. – Fiton një bursë për të vazhduar studimet për Filozofi në Itali. 

– Është dhe anëtar i Parlamentit Europian Rinor (EYP), ka përfaqësuar Shqipërinë në disa Konferenca si në Spanjë, Letoni, etj. 

– Pranohet në PEN Clubin Italian, ku është antari më i ri. Krahas  shkrimtarëve që kishte njohur në Shqipëri dhe Kosovë, takohet dhe me poetë nga bota, Sebastiano Grasso, Mario Luzi, Adonis, Hermann Nitsch, Jevtushenko, nobelistin Derek Walcott, etj. Përkthen në shqip për antologjinë “Lajmëtarët e Europës” poezi nga Zai Fundo, personalitet i persekutuar politik, që do të botoheshin për herë të parë. Ndërkohë bën dhe piktura si një adoleshent, një pjesë e të cilave vendosen dhe në ballina librash të ndryshëm, të botuara në Shqipëri, Kosovë e Itali. – Në vitin e dytë universitar nis botimet e eseve të para të tij filozofike në Shqipëri dhe Kosovë dhe në median shqiptare në diasporë, Itali, Zvicër, Angli, SHBA. Është bashkëpërkthyes në librin me poezi të poetit të njohur në botë, Adonis, që botohet për herë të parë në shqip, në 2014…

*   *   *

– “Për atë që dua(m)”, del libri i parë i Atjon V. Zhitit në 2015 me ese e shkrime të tjera, të mbledhura nga prindërit, me jehonë në lexues dhe në media.
– Hapet ekspozita me piktura të tij “Një kuti me xiëllonja”, në Universitetin “Polis”, Tiranë, nën kujdesin e kritikut të njohur të artit, Gëzim Qendro.
        – “Opera Atjon” – është albumi me vizatime dhe piktuara të fëminisë dhe adoleshencës, botohet  në 2017 në shqip dhe italisht, përgatitur nga kritiku i artit dhe botuesi Gëzim Tafa, me pasthënie të tij dhe parathënie nga Gëzim Qendro. Albumi ka patur jehonë brenda dhe jashtë vendit.
“Jam Atjoni” është libri që del ne Kosovë në 2020, botimet “Bogdani, Bruksel-Prishtinë. 

Në Romë Koncert për Atjonin, me violinë dhe pianofort, “Jehonë dhe butësi – dialog mes tingujve dhe një ëngjëlli”, ku luan violinistja e njohur Anyla Kraja dhe recitohen shkrime të Atjonit.
        Ndërkaq botohen librat me tregime “Valixhja e shqyer” dhe përmbledhjet me poezi “Të rritesh nga dashuria” dhe “Dove é la vita” në Itali me ilustrime të Atjonit si bashkautor me Visar Zhitin dhe me një parathënie nga Eda Zhiti.      

  Festali Ndërkombëtar i Filmit “Giffoni” jep çdo vit çmimin “Atjon Zhiti” për anëtarin më të mirë të jurisë, ku Atjoni bënte pjesë dhe u shqua.
– “IWA BOGDANI” themelon Çmimin Ndërkombëtar vjetor për poezi “Atjon V. Zhiti”. – Një rruge në Tiranë i është vendosur nga Bashkia e Kryeqytetit emri: “RRUGA E ATJONIT”.

KANË THËNË PËR ATJONIN:

Kjo fytyrë e bukur engjëllore… ajo krijesë e mrekullueshme pra, ishte bërë për qiellin, jo për këtë botë…

        Helena dhe Ismail Kadare   

Nuk kam takuar një të ri kaq të mirë, kaq fisnik dhe kaq të dashur në Shqipëri sa Atjoni…                         

       Robert Elsie 

albanalog kanadezo-gjerman, 

Atjoni është djali që çdo prind do të donte ta kishte të tijin…

Sebastiano Grasso

 Poet, President i PEN Clubit, Itali

Libri i Atjonit – testament i Tij… si Ungjilli për bashkëmoshatarët e tij, fari ndriçues i brezit të tij.

                         Eugjen Merlika    

studiues, kritik letrar, Itali. 

      Atjoni jetoi me optimizëm dhe i përkushtuar për artin dhe jetën… Mbetet një shenjë që simbolizon shpresën dhe gjallërinë rinore.

                                                                 Jeton Kelmendi

                       President i International Writers Assosaciation “Pjetër Bogdani”

Bota është më e varfër pa Atjonin… Një engjëll i bukur që na fali gjithmonë dashuri, ngrohtësi e miqësi… 

                Luan Topçiu 

kritik arti, studiues, përkthyes, 

   Bukuresht, Rumani

Mendimet e Atjonit ishin të pakufizuara, qiellore. Ata nuk shfaqeshin asnjëherë brenda diçkaje, por kërkonin të dilnin jashtë për të gjetur të parrokshmen… Brendinë e ka prej të njëjtit material me atë të shpirtit. Atjoni nga njeri i përveçëm është kthyer në simbol të përgjithshëm, përmbledhës i një tërësie hiresh nga Ati.

Andreas Dushi

Shkrimtar

       Biblioteka Kombëtare, Tiranë

Është tronditese, një mrekulli në ngjyra… Një fëmijë që mbledh kështu një civilizim 4000 vjeçar dhe arrin të njëjtën sintezë… Atjoni ka ndjerë shpirtin universal, shpirtin e Zotit, me rëndësi humane.                                                       

                            Padre Marko I. Rupnik

                                      Teolog, artist, 

Universiteti Gregorian. Romë.

…një xhevahir krijimtarie… Libri i Atjonit do të vendoset në sektorin e artit në bibliotekën e dikasterit e do të mbetet si dëshmi e një figure që bëri shumë për kulturën në një hark të shkurtër kohe, që na dha shenjën e gjenialitetit të tij.

                  Kardinal Gianranco Ravasi

              Biblist, kritik arti.

                  Ministër i Kulturës, Vatikan 

M’u bë se ti, Atjon, ishte mes petaleve të melodive,/ vallëzues me format e natyrës./ Shpirti yt po më thoshte të mbroja rrjetin/ që lidh njerëzit… /Me mrekullinë e buzëqeshjes tënde,/ që s’e kisha parë në jetë,/e kuptova që njerëzit kurrë nuk vdesin…

Susana Roberts, 

                                                                    poete nga Argjentina, 

 fituese e Çmimit “Atjon V. Zhiti” 2018

  Atjoni shkëlqente prej poezisë. Dhe vetë është një poezi e magjishme.

   Adonis                                                      

Poet, kandidat per “Nobel”

  Paris, Francë                

DO TË TRIUMFOJ ME VETEN TË PASQYRUAR NË GOTË

6 POEZI 

nga Claudia Piccinno, 

fituese e çmimit “Atjon Zhiti” 2021

SHQETËSIMI

Shqetësimi gjen paqe

në qiellin e dëshiruar

sipër jetës.

Shqetësimi gjen paqe

kur s’pret asgjë më shumë

nga ata që do.

Shqetësimi gjen paqe

në letargjinë e shqisave

dhe në harresën e detyruar.

Ndonjëherë gjen qetësi

në gjestet e thjeshta të dikujt

që bën një detyrë,

Gjen paqe në rrjedhën mekanike 

të transportuesit të bagazheve

në aeroport.

Shqetësimi gjen paqe

në të vërtetat e qarta

dhe në një gjykim

pa nëse dhe por.

PËRMES NJË SHKALE TË SHTREMBËR

Përmes një shkalle të zhdrejtë

Kam përshkuar botën

teksa prekja barin në tokë

duke shprehur një dëshirë.

Retë vezulluese e ngatërrojnë ndjenjën

 zbathur pengohem në limitet e njeriut.

Por dyshimi im është i fortë

dhe mëdyshem në është e vërtetë përherë

ajo që na vjen.

Unë do t’i drejtoj shkallët

dhe dua të kuptoj 

si të bëj që erërat t’i kem në ndihmë

pa e kthyer boshtin. 

DHIMBJA Që MBAJ BRENDA

Ndihesha si një foshnjë në atë djep.

Më ngjau në bregun e një plazhi të dlirë.

Më thirre nga rrënojat

– Nxito, eja, eja me ne!

Mbeta e zhytur dhe e trishtë

pa asnjë zgjidhje.

Jam ende ajo foshnja në plazhin e shpërfytyruar.

Trishtimi im nuk ka emër,

as zot e as ngjyrë.

e ndjej mbizotërues

kur e lexoj në mendjen time

dhe ulem prapë në breg

si një kërmill në guaskën time.

Kjo çantë shpine e rëndë

nuk ka emër as zot.

Nëse e lë

do të jem vetëm,

bosh brenda

sërish dhe sërish

HIPOTEZA PËR TY

Asnjë teoremë s’do të ishte hedhur poshtë,

hipoteza që e doja për ty.

Megjithatë inicialet e emrit tënd

s’ishin një ogur i mirë.

Koha ishte më e fortë se çdo mundësi.

S’e vë dot dashurinë kundër statistikave të paraqitjes.

Nga ato ditë ka mbetur një shkarkues premtimesh,

një grumbull ndryshe fjalësh,

bosh i humbur pa rimbursim.

Radhën në incenerator e njoh

inicialet e emrit tënd.

Doja të ktheja letrat,

Të ndryshoja perspektivën,

të bëja anagramën supersticioze

para se të braktisja të gjitha iluzionet

ku ti do të mbeteshe pa maturí,

hero kundër çdo logjike,

aksiomë e pakundërshtueshme

për çdo teoremë.

TUNEL

Tunel pa dalje

në mendje dhe në shpirt,

mbyllur nga heshtja

e betontë.

E humbur drita,

rrugë shpartalluar,

i rrënuar gëzimi.

besimi i pavendosur,

përforcohen shtigjet e errëta,

format strikte të vetmisë

dhe bëhen rrugë e gjerë

me kumbimet e shurdhëta

të talljes.

Një ditë ajo do të rilindë,

lule në tokën e gurtë,

që ferrave t’u vijë rëndë nga gjembat.

FJALA E PAKUJDESSHME

Fjala e pakujdesshme

që gudulis pakënaqësinë e fshehur keq,

dhe shpërthen me zemërimin

Aty ku kulloste rrëqebulli

mirësia e rremë e të tjerëve

gëlltiti pastërtinë

Se ç’dëgjova një të vërtetë të hidhët, 

shurdhane dhe u shqetesova,

Do të doja të lutem: oh, Paqe!

Pyesja veten

në kërkim të së vërtetës,

unë aq elastike

Mes gënjeshtrave të të tjerëve.

Zbulova tufa gjembash

të mos jenë dorëzuar

nga gënjeshtari i çastit,

E shikova…

që ta spërkas me petale përreth

të martohesh me të vërtetën tënde

Për një pamje sa më të pastër, të mirë.

Unë nuk u përkula, koha bëri pjesën tjetër.

Madamë Plastik i zemëroi të gjithë

me atë mendim të rehatshëm,

 buzëqeshjen mediatike

me ato përmirësimet e mundësive.

Vetëm verbi i pakujdesshëm

Ishte shoku im

Dhe një ditë do të triumfoj

me veten time të pasqyruar në gotë.

_________________________

Përktheu Dardan Shkreli  

Skicat nga Atjon Zhiti

Sokol Paja

Petrit Jushi, mësues dhe kordinator i stafit pedagogjik të shkollës shqipe “Gjon Buzuku” në Kretë- Greqi, në një rrëfim për gazetën Dielli- Organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra në New York dhënë Editorit Sokol Paja, shprehet se shkolla e parë e mësimdhënies së gjuhës  shqipe është “Gjon Buzuku” në Qytetin e Rethimnos në Kretë e përbërë nga dy klasa me nxënës shqiptarë, që për herë të parë ulën në bankat e klasës, por kësaj herë për të shkruar, lexuar dhe bashkëbiseduar më njëri-tjetrin në gjuhën e prindërve të tyre për të mesuar Gjuhën Shqipe. Shkolla Shqipe “Gjon Buzuku” e ka zanafillën e saj, dhe historikun që në fillimin e pranisë së emigrantëve Shqiptarë në ishullin e Kretës dhe në Prefekturën e Rethimnos. Me kalimin e viteve dhe integrimin e shqiptarëve në shoqërinë vëndase dhe përpjekjet e tyre sporadike për tu Organizuar në Shoqatë të mirëfilltë, nuk e zbehu aspak ëndërrën e tyre të “arkivuar” në thellësinë e identitetit kombëtar shqiptar sipas Petrit Jushit. Rrënjët dhe trungu i një kombi qëndron dhe vitalizohet në rradhe të parë në kultivimin e gjuhës së tij, dhe nga kjo pikënisje, pas themelimit të Shoqatës Shqiptare në Rethimno ku shpërtheu dhe ëndrra e arkivuar në hapjen e kurseve të gjuhës tonë të dlirë, të hapjes së klasave të mësimdhënies në Gjuhën Shqipe. Petrit Jushi gjithashtu anëtari i këshillit drejtues të Shoqatës Shqiptare Rethimno dhe kordinator i Lidhjes së shoqatave shqiptare në Kretë shpjegon se falë organizimit të Shoqatës dhe konsolidimit të saj,  lidhjeve me Shoqatat e tjera Shqiptare në Kretë, nga bashkepunimi me njëra-tjetrën, u hap kjo shkollë shqipe e cila nuk është e vetme në Kretë. Kjo shkollë kujton Petrit Jushi u pagëzua me emrin e atij kollosi të përjetshëm që qëndisi në kujtesën tonë gjuhësore shkronjat e para të alfabetit të gjuhës shqipe atij monumenti gjuhësor, që pagëzoi për herë të parë (1555) Mesharin e  GJON BUZUKUT. Kurset e gjuhës shqipe funksionojnë në dy shkollat publike Greke falë bashkëpunimit me strukturat lokale vëndase si (Bashkia seksioni arsimit vëndas ) dhe shumë faktorëve të tjerë duke përmendur dhe ndihmën e çmuar të Ambasadës Shqiptare në Greqi dhe Qëndrës së botimeve të Diasporës në paisjen me Abetare dhe librat e Gjuhës Shqipe. Sipas Petrit Jushit mësues dhe kordinator i stafit pedagogjik të shkollës shqipe “Gjon Buzuku” në Kretë të Greqisë, vihet re një fluks, dhe një etje nga të gjithë prindërit shqiptarë për të sjellë të gjithë fëmijët e tyre në shkollën “Gjon Buzuku” në Rethimno, kjo tendencë e bukur që po përjeton stafi i Shoqatës Shqiptare Rethimno, dhe stafi i mësuesve të gjuhës shqipe, na bën krenarë, por duhet të përballemi me sfida të reja, siç është ajo e hapjes së klasave të tjera, dhe shkollave të tjera. Qëllimi kryesor i stafit të shoqatës dhe i mësuesve është në rritjen e cilësisë së mësimdhënies bazuar në radhë të parë mbajtjen dhe forcimin e dëshirës që kanë nxënësit për të vazhduar në këtë strategji, dhe duket zhvilluar kurrikulat gjuhësore të ndërlidhura me disiplina të tjera jo vetëm gjuhësore, por dhe ato kulturore, gjeografike matematike dhe duke përdorur metoda dhe teknologjinë në shërbim të dinamikës së nxënësve. Shkolla Shqipe “Gjon Buzuku” do të vazhdojë në konsolidimin e saj bazuar në dashurinë dhe dëshirën e nxënësve për të ardhur në klasat shqipe, në bashkëpunimin e ngushtë midis nxënës-mësues –prindër, në aplikimin për çdo nxënës në individualitetin dhe mundësitë e tij /saj në ndihmën dhe stimulin në mënyre që çdo nxënës i gjuhës shqipe të ndihet i lumtur dhe i aktivizuar në klasë. Mësuesit dhe stafi i Shoqatës Shqiptare Rethimno Kretë tregon z.Jushi se kanë një lidhje të fortë me Lidhjen e Shoqatave Shqiptare Kretë (e përbërë nga shoqatat motra në Iraklio, Hanja, Rethimno) por edhe me gjithë diasporën shqiptare në botë besojnë se çdo ëndërr, dhe çdo dëshirë kombëtare kur kryqëzohet me një vullnetarizëm dhe humanizëm të pastër kombëtar arrihen dhe objektiva të pa-imagjinuara më parë. Për punën e mrekullueshme, një falenderim të veçantë ka për mësueset tona të palodhura, Flora dhe Aneta. Duke falenderuar nga zemra të gjithë ata bashkatdhetarë, individë apo grupe që kontribuan për hapjen e shkollës shqipe “Gjon Buzuku” në Kretë, urojmë suksese dhe vazhdimësi dhe jetë gjatë në udhën e shkronjave, në udhën e dijës, në udhën e gjuhës amtarë, përfundon prononcimin e tij për Diellin e Vatrës në New York, Petrit Jushi mësues dhe kordinator i stafit pedagogjik të shkollës shqipe “Gjon Buzuku” në Kretë të Greqisë.