Nga Kadri Dauti/

Bashkimi (ribashkimi) kombëtar është një aspiratë shumëshekullore dhe e pashuar e kombit tonë. Është një e drejtë historike dhe legjitime e një populli të lashtë, autokton në trojet e veta. E një populli fisnik, liri e paqedashës, që meriton respektin e popujve të tjerë dhe mbarë Evropës për të kaluarën dhe vlerat e tij ndaj identitetit, qytetërimit dhe kulturës evropiane. Asaj Evrope që dikur i ka bërë padrejtësinë më të madhe, duke e ndarë në copa-copa për interesat e saj. 

Ndarja e trojeve shqiptare si prikë fqinjëve tanë ardhacakë, pushtues, nuk mund të mbetet përjetësisht kështu. Nëse në kohën e ndarjes, të Kongresit të Berlinit 1878 dhe të Konferencës së Ambasadorëve në Londër 1913, e më pas, sundonin pikëpamje politike fashiste, sot flitet për rend demokratik, për liri e paqe, për drejtësi e sovranitet. Por këto nuk mund të arrihen duke mbuluar padrejtësitë e mëdha që u janë bërë popujve. Konkretisht, pa korrigjuar vendimet e ndarjes së trojeve etnike shqiptare. Se si e kur kjo varet, por jo kurrë. 

Realiteti i sotëm gjeopolitik, me dy shtete shqiptare dhe pjesë të tjera të trojeve shqiptare në Greqi, Maqedoni, Serbi e në Mal të Zi është i hidhur, i padrejtë dhe i papranueshëm për shqiptarët. Përse duhet të jetë e ndarë Kosova nga Shqipëria?! Opinioni evropian e më gjerë e ka të qartë se shqiptarët duan e kërkojnë të jetojnë bashkë në një shtet të vetin kombëtar. Shqiptarët nuk kanë pasur e nuk kanë përse të kenë strategji nacionaliste për “Shqipëri të Madhe”, sikurse Serbia me “Nacertanie-n” dhe Greqia me “Megaliidhe-në”, por kërkojnë vetëm trojet e veta etnike (natyrale) në një shtet kombëtar. Dhe kjo është aspiratë shumëshekullore, një e drejtë e tyre, e cila kurrsesi nuk lidhet me cenimin e sigurisë dhe stabilitetit në Ballkan. Përkundrazi, do ndikojë vendosmërisht për stabilitet e paqe, siç e ka dëshmuar përgjatë historisë së tij kombi jonë dinjitoz.  

Legjitimiteti i bashkimit të Kosovës me shtetin amë, Shqipërinë.

Sot Kosova është një shtet i pavarur, falë luftës së tij dhe angazhimit të madh të diplomacisë evropiane, veçanërisht SHBA-së dhe ndihmës së tyre e të NATO-s. U zgjidh një padrejtësi e madhe historike. Se “gjaku i Shqipërisë ka forcuar kombet e tjerë”. Evropa reagoi pozitivisht për fajin e saj të dikurshëm. U çlirua një popull nga një regjim fashist, barbar, i Serbisë, që ka ndjekur një politikë shtypëse, shkombëtarizuese, shfarosëse e ka kryer masakrat më çnjerëzore mbi popullin shqiptar të Kosovës dhe atë të Bosnjë-Hercegovinës. Por ironia është se përse Kosova të jetë një shtet i ndarë nga trungu amë? Përse të jenë dy shtete shqiptare? Përse populli i Kosovës nuk është i lirë të vendos vetë për fatin e tij? Në dinamikën gjeopolitike dhe gjeostrategjike sot, Evropa nuk mundet të lëngojë më nga plagët e vjetra. Aspirinat e diplomacisë nuk i shërojnë dot. 

Para objektivit tonë politik, anëtarësimi në BE, duhet të qëndrojë aspirata jonë kombëtare: bashkimi i trojeve etnike shqiptare. Para se Shqipëria të anëtarësohet në BE, duhet të bashkohet Kosova me Shqipërinë në një shtet dhe të futen si një trup i vetëm në BE. Sepse jemi një komb, kemi një identitet. Nuk ka komb kosovar, historikisht ka vetëm një komb: komb shqiptar.

Nuk ka kuptim që në BE, në NATO, në OKB një komb të përfaqësohet me dy shtete, me një flamur kombëtar.  A ka në BE, në NATO dy shtete me një identitet, me një flamur, gjuhë e himn? Përndryshe, nesër, kur Shqipëria e Kosova të jenë në BE, në parlamentin Evropian do jenë deputet shqiptarë të dy vendeve, plus deputetët shqiptarë të Malit të Zi, Maqedonisë dhe Serbisë, për shkak përfaqësisë së minoriteteve atje. Për shqiptarët kjo do ishte një e mirë për të ndikuar në vendimmarrjet e institucioneve evropiane me votat e deputetëve shqiptarë, por kjo nuk qëndron përpara idealit kombëtar.   

Bashkimi i Kosovës me shtetin amë, Shqipërinë, nuk është vetëm në interesin tonë kombëtar, por është edhe në interes të drejtësisë, paqes dhe stabilitetit të rajonit të Ballkanit. Sepse një shtet shqiptar më i fortë, do luaj një rol vendimtar në ruajtjen e ekuilibrave gjeopolitik të rajonit, të paqes e stabilitetit në Ballkan. Do ndikonte në politika më të mira mirëkuptimi mes fqinjëve, duke ndikuar më shumë zhvillimin ekonomik dhe lehtësimin edhe të BE nga ana diplomatike, politike e ekonomike. Flasim për Evropë të Bashkuar, për kombe të bashkuara dhe jo më për një komb të bashkuar. 

Korrigjimi i padrejtësisë së ndarjes së Kosovës nga trungu amë, sikurse edhe pjesët e tjera të trojeve tona Çamëria, Sanxhaku, Shkupi, Plava, Gucia etj., është kërkuar pareshtur. Rezoluta e Konferencës së Bujanit (31.12.1943 – 2.01.1944), me  përfaqësues të dy kombësive (shqiptarëve dhe serbëve), bazuar në parimin e vetëvendosjes së popujve deri në shkëputje, thoshte: Kosova dhe Rrafshi i Dukagjinit është krahinë e banuar me shumicë nga populli shqiptar, i cili, si gjithmonë, ashtu edhe sot, dëshiron me u bashkue me Shqipërinë. … edhe populli shqiptar, do të kenë mundësi me vetëvendosë mbi fatin e tyre, me të drejtën e vetëvendosjes deri në shkëputje. Kjo rezolutë doli në mes zjarrit të luftës për liri kundër nazifashistëve. Garant për këtë ishte UNÇ e Jugosllavisë dhe UNÇSH e Shqipërisë. Për këtë garantonin edhe aleatët e mëdhenj të luftës antifashiste: Bashkimi Sovjetik, Anglia e Amerika (Karta e Atlantikut, Konferenca e Moskës dhe e Teheranit). Por kjo aspiratë edhe sot nuk është realizuar, për shkak të politikës shoviniste, gllabëruese të Serbisë, që riokupoi në 1945 Kosovën.  

Bashkimi i Kosovës me Shqipërinë do ishte thjesht një akt korrigjimi i padrejtësisë së Konferencës “kazino politike” të Ambasadorëve në Londër 1913. Fundja a nuk mbahet Evropa e bota sot mbi tre shtyllat: drejtësi, paqe e stabilitet? Këtë kërkojmë edhe ne. Dhe kurrsesi nuk jemi kundër interesave strategjike të miqve tanë. 

Kush e çfarë e pengon bashkimin?

Bashkimin e Kosovës me Shqipërinë mund dhe po e pengojnë sot për sot, por askush nuk mund ta pengojë përjetë. Sepse jemi vëllezër, kemi një identitet, jemi një komb. Ne, populli me shpirt e me zemër jemi të bashkuar dhe askush nuk na pengon dot. As propaganda antishqiptare për një identitet dhe komb kosovar e sajuar në kuzhinat e Serbisë fashiste, që akoma vazhdon me egërsinë e saj kundër Shqipërisë dhe shqiptarëve. 

Politikisht na pengon politika shqiptare dhe gjeopolitika e diplomacia evropiane. Hipokrizitë e politikanëve shqiptarë në Shqipëri dhe Kosovë duhet të marrin fund. Me interesat e aspiratat tona kombëtare nuk mund të bëjnë tregti për pushtet politikanët amoralë. Ata e premtojnë në fushata elektorale bashkimin kombëtar, bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, por e harrojnë sa vijnë në pushtet, se janë të ligj. Fatkeqësisht partitë shqiptare, në Kosovë dhe Shqipëri janë të ndarë e të përçarë egërsisht dhe nuk pritet të punojnë për këtë qëllim madhor kombëtar. Pavarësisht se deklarojnë: “Duam që Kosova të jetë sovrane [dhe] të ketë … të drejtën për t’iu bashkuar Shqipërisë, sepse vetëm kështu do të bëhemi të barabartë me kombet dhe me shtetet e tjerë të zhvilluar demokratikë e përparimtarë të botës”.

Populli shqiptar e do Evropën, se është evropian, por nuk mund të pranojë të jetojë si komb i ndarë në shtete. Nuk mund të pranojë më diskriminimin, asimilimin, mosnjohjen e të drejtave etnike dhe qytetare të vëllezërve tanë në Çamëri, Manastir, Gostivar, Tetovë, Kumanovë, Preshevë, Bujanoc, Metvegjë, Sanxhak, Plavë e Guci. Se kjo është një vetëvrasje politike, një shkatërrim i kazus sonë kombëtare. 

Politika e mos ndryshimit të kufijve nuk është parim universal, nuk është e përjetshme. Një ditë do shuhet. Por në rastin e Kosovës nuk është e qëndrueshme. Sepse, së pari kufijtë u ndryshuan për ish-Jugosllavinë, dhe së dyti, u ndryshuan edhe për Kosovën që u shkëput nga Serbia. 

Problemi është vetëm te Paketa Ahtisari, e cila ndalon bashkimin me Shqipërinë. Por kjo paketë, e padrejtë në shumë anë, një “Kushtetutë antidemokratike edhe shumë diskriminuese për popullin shqiptar të Kosovës” e ka përfunduar qëllimin e saj. Padrejtësia ndaj popullit shqiptar të Kosovës nuk mund të vazhdojë më. Ka ardhur koha të revokohet Pakoja Ahtisari. Me të drejtën ndërkombëtare, është koha që populli i Kosovës të vendos vetë ardhmërinë e tij, sipas parimit të vetëvendosjes të përcaktuar në pikën 2 të Rezolutës 1514 të Asamblesë së Përgjithshme të OKB, datë 14 dhjetor 1962: “Të gjithë popujt kanë të drejtë që të vetëvendosin lirshëm; në përputhje me këtë të drejtë ata përcaktojnë lirshëm statusin e tyre politik dhe ndjekin në mënyrë të lirë zhvillimin e tyre ekonomik, social dhe kulturor.” Për këtë luftoi populli i Kosovës në 1998-1999. Kosova nuk ka përse të jetë më peng i dialogut me Serbinë, kur ajo është rreshtuar qartë me BE-n, SHBA-në dhe NATO-n. Për këtë mjafton vullneti i diplomacisë evropiane. Ne besojmë se ka kaluar koha kur “Drejtësia dhe e vërteta nuk janë mbrojtje në sallat e diplomacisë” – siç tha ish-ambasadori fisnik amerikan G. F. Williams më 15 nëntor 1915 në Boston në tubimin e shqiptarëve. Diplomacia evropiane duhet ta dijë që, ne kemi etje për liri dhe jemi racë e fortë. Sakrificat, gjakun dhe amanetin e të parëve tanë kurrë nuk do i harrojmë. Kurrë!

Evropa sot e di që ne, populli, jemi të bashkuar shpirtërisht e kulturalisht. Kufijtë mes nesh janë thjesht gjeografik. Piramidat kufitare të vendosura nga Komisioni i Delimitimit të Kufijve të Shqipërisë ne i kemi hequr tashmë. Pengesat për këtë vullnet të shqiptarëve janë subjektive, politike. Na pengon vetëm vullneti politik i Evropës. Evropa e pranon tashmë se ne, populli shqiptar jemi më të dëshirueshmit e më të dashurit, sepse kemi “në të njëjtën kohë elementët e forcës, burrërinë, kurajën, të lidhura me devotshmërinë më të butë dhe më të ligjshme.” Edhe ne jemi Evropa. Nuk jemi as lindje e as perëndim, por jemi Perëndim, identiteti i Evropës.

Vetëvendosje!

Padyshim vetëvendosje. Sepse parimi i vetëvendosjes së popujve deri në shkëputje është parim bazë ky i Kartës së Atlantikut, që në shtëpinë e vetë secili vendos sipas vullnetit të tij. Vetëvendosja e lirë e gjithë shqiptarëve në një Evropë të lirë duhet të sjellë bashkimin tonë. Ne vendosim se çfarë do bëjmë: do bashkohemi një ditë politikisht. Hapësirat shqiptare në Greqi, Maqedoni, Serbi e në Mal nuk mund të mbeten nën kolonializmin e tyre. Kur dhe si do e vendosim bashkë me diplomacinë evropiane dhe amerikane. 

Ne nuk kemi asnjë plan të fshehtë bashkimi dhe as nuk e kemi të fshehur qëllimin tonë për tu bashkuar si komb. Se nuk shquhemi për plane të fshehta e djallëzore. Por kemi një qëllim madhor si komb i lirë e demokratik: bashkimi me demokracitë perëndimore. 

Logjika e ftohtë e pranon që, nesër, në BE në NATO apo në OKB nuk ka përse të jenë dy shtete shqiptare, me dy flamuj, me dy himne, me dy vota, kur kanë një identitet, një rrënjë, një histori dhe një kulturë. Që Shqipëria dhe Kosova do të jenë një shtet dhe kombi shqiptar do jetë një entitet politik kjo është thjesht çështje kohëzgjatje procesi, jo qëllimi në vetvete. Kur flitet të bashkohemi në BE, përse të mos bashkohemi më parë si entitet politik! 

Ne jemi popull sovran dhe kemi vullnetin tonë: bashkimi kombëtar. Populli shqiptar e ka deklaruar hapur dhe me vepra verdiktin e vetë për bashkim dhe nuk ka nevojë për referendum. Pritet verdikti diplomatik e politik. 

………..

Tiranë, më 23 dhjetor 2025.

Deklarata e Brukselit dhe paralajmërimi amerikan krijojnë një kuadër të qartë veprimi: mosveprimi nuk është neutralitet, por vetëshkatërrim institucional. Pa ndryshime kushtetuese të thella, rivendosje të plotë të frymës së Marrëveshjes së Ohrit dhe rikthim të orientimit euroatlantik, perspektiva e integrimit evropian shndërrohet në një iluzion, ndërsa shteti ngelet i ngrirë në një tranzicion të pasigurt dhe të rrezikshëm.

Nga Prof. Dr. Skënder Asani

Deklarata e Brukselit e Samitit BE–Ballkani Perëndimor të 17 dhjetorit përfaqëson një pikë kthese historike për Maqedoninë e Veriut, një moment kritik ku të ardhmen e vendit nuk e përcaktojnë më vetëm retorika politike apo premtime boshe, por aftësia reale institucionale, vizioni politik dhe respekti ndaj integritetit kushtetues. Ky dokument nuk është thjesht një instrument diplomatik, por një paralajmërim strategjik dhe një ultimatum i qartë: elita politike e vendit është vënë përballë përgjegjësisë historike për të garantuar stabilitetin dhe perspektivën euroatlantike. Fundi i epokës së iluzioneve integruese është këtu; koha e solidaritetit simbolik dhe stagnimit procedural ka mbaruar. Integrimi i Maqedonisë së Veriut rikthehet në logjikën e ftohtë të përgjegjësisë shtetërore dhe juridike: progresi matet tani me reforma të verifikueshme, konsolidim institucional, respekt rigoroz të standardeve demokratike dhe barazisë ndëretnike, si dhe me implementimin e domosdoshëm të ndryshimeve kushtetuese që regullojnë kontekstin maqedono-bullgar. Mosveprimi ose vonesa nuk janë vetëm gabime politike; ato janë kërcënime reale për stabilitetin, integritetin dhe perspektivën e vendit në skenën euroatlantike.

Ky paralajmërim nuk vepron në izolim. Ai lidhet ngushtë me rezonancën transatlantike, të artikuluar në Ligjin për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare të SHBA-së, të nënshkruar nga Presidenti Donald Trump, ku theksohet se stabiliteti dhe e ardhmja demokratike e Ballkanit Perëndimor janë interes strategjik amerikan. Në këtë kuadër, Maqedonia e Veriut nuk është më një aktor i brendshëm i pazgjedhur, por pjesë e një arkitekture sigurie ndërkombëtare ku çdo devijim nga kursi euroatlantik, çdo flirtim me agjenda lindore dhe çdo dobësim i kohezionit të brendshëm nuk përbëjnë më thjesht çështje politike e brendshme, por kërcënim të drejtpërdrejtë për stabilitetin rajonal dhe besueshmërinë ndërkombëtare të shtetit. Çdo shmangie nga Marrëveshja e Ohrit dhe Marrëveshja e Prespës nuk është vetëm shkelje ligjore, por akt destabilizues që minon themelet e bashkëjetesës etnike, besueshmërinë ndërkombëtare dhe perspektivën euroatlantike të vendit. Respektimi i këtyre marrëveshjeve është jo vetëm detyrim ligjor dhe politik, por edhe provë e qartë e përkushtimit të Maqedonisë së Veriut ndaj rendit demokratik dhe sigurisë rajonale, duke treguar se shteti është i aftë të qëndrojë fort në arkitekturën e stabilitetit ndërkombëtar.

Kronologjia e zhvillimeve në Maqedoninë e Veriut, kur krahasohet me Deklaratën e Bashkimit Evropian dhe dekretin e Presidentit Trump, zbërthen një realitet shqetësues dhe të qëllimshëm: dobësimi i Marrëveshjes së Ohrit, fragmentimi i faktorit shqiptar, eliminimin e subjektit politik i dalur nga kompromisi i vitit 2001 dhe shpërndarja e premtimeve financiare jorealiste, së bashku me hapjen e pa matur ndaj ndikimeve serbe dhe ruso-kineze, kanë zhvendosur orientimin strategjik larg Perëndimit dhe e kanë ekspozuar vendin ndaj rreziqeve ekstreme politike, ekonomike dhe institucionale; këto nuk janë devijime spontane, por projeksione të qëllimshme që minojnë themelet e shtetit, komprometojnë besueshmërinë e tij rajonale dhe rrezikojnë çdo perspektivë euroatlantike, duke e vendosur Maqedoninë e Veriut në një moment historik kritik, ku çdo heshtje, çdo vonesë dhe çdo devijim shtesë mund të shndërrohet në pasoja të pariparueshme për stabilitetin, identitetin dhe orientimin strategjik të vendit.

Pasojat e këtyre devijimeve janë dramatike dhe të dukshme. Keqmenaxhimi financiar, zbrazja e buxhetit, rënia e standardit jetësor, rritja e tensioneve ndëretnike dhe degradimi i pozitës kushtetuese të shqiptarëve nuk janë më indikacione të izoluar; ato përbëjnë një spirale krize që ushqehet nga paaftësia për vendimmarrje strategjike dhe mungesa e vizionit shtetëror. Marrëveshjet e improvizuara mbi sistemimin e emigrantëve, të hartuara pa transparencë dhe debat institucional, nuk mund të konsiderohen më politika migratore, por akt i hapur destabilizues që ushqen ndarjet e brendshme dhe erozionin e institucioneve shtetërore.

Deklarata e Brukselit dhe paralajmërimi amerikan krijojnë një kuadër të qartë veprimi: mosveprimi nuk është neutralitet, por vetëshkatërrim institucional. Pa ndryshime kushtetuese të thella, rivendosje të plotë të frymës së Marrëveshjes së Ohrit dhe rikthim të orientimit euroatlantik, perspektiva e integrimit evropian shndërrohet në një iluzion, ndërsa shteti ngelet i ngrirë në një tranzicion të pasigurt dhe të rrezikshëm.

Në këtë kontekst, zgjedhjet e parakohshme parlamentare nuk janë instrument formal politik, por domosdoshmëri strategjike për rivendosjen e legjitimitetit, ekuilibrit dhe orientimit shtetëror. Për faktorin politik shqiptar, përgjegjësia nuk është dilemë taktike, por test i aftësisë për të ruajtur rolin shtetformues dhe stabilitetin rajonal. Vetëm një qasje e bashkuar, e bazuar në vizion të qartë dhe strategji të konsoliduar, mund të rikthejë peshën institucionale të shqiptarëve si shtyllë e integrimit euroatlantik dhe garantues të stabilitetit rajonal.

Ky është moment historik ku Maqedonia e Veriut duhet të zgjedhë midis stagnimit të dëmshëm dhe veprimit të vendosur strategjik. Orientimi drejt Perëndimit dhe konsolidimi i integrimit euroatlantik nuk janë opsione, por imperativ historik; çdo devijim nga stabiliteti, çdo fragmentim i brendshëm dhe çdo tolerim i improvizimeve politike shndërrohet në kërcënim të drejtpërdrejtë për të ardhmen e shtetit. Për shqiptarët dhe të gjithë aktorët e vendit, kjo është thirrja për unitet, vizion dhe përgjegjësi: ndërtimi i një shteti funksional, me institucione të forta, barazi kushtetuese dhe pjekuri politike, që garanton paqe, zhvillim të qëndrueshëm dhe besueshmëri ndërkombëtare.

Heshtja dhe pasiviteti nuk mund të jenë më zgjidhje; veprimi i guximshëm, i menduar dhe i koordinuar me partnerët euroatlantikë është e vetmja rrugë për të transformuar krizën në pikë kthimi historik, për të rikthyer stabilitetin rajonal dhe perspektivën e sigurt të Maqedonisë së Veriut si aktor i fuqishëm dhe i përgjegjshëm në arkitekturën euroatlantike.

Në këtë moment të ndërlikuar historik, çdo vendim i drejtuesve politikë shqiptarë dhe maqedonas nuk është më çështje taktike, por vendos për të ardhmen e një shteti, për rolin e tij në rajon dhe për besueshmërinë e tij ndërkombëtare. Ky është çasti ku historia dhe politika bashkohen në një pikë kritike, ku veprimi i vendosur dhe strategjik mund të transformojë krizën në një mundësi të jashtëzakonshme për të ndërtuar një shtet modern, funksional dhe euroatlantik.

31 Vjet Ndërtim Institucional, Ekselencë Akademike dhe Mision Kombëtar

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

Në shënimin e 31-vjetorit të themelimit të tij, Universiteti Shtetëror i Tetovës paraqitet si një nga arritjet më të rëndësishme institucionale të shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor. Ky universitet nuk është vetëm një institucion i arsimit të lartë; ai përfaqëson një paradigmë të dijes shqiptare, një projekt historik, akademik dhe kombëtar që ka luajtur rol vendimtar në formimin e elitës intelektuale dhe profesionale shqiptare.

I lindur nga nevoja për barazi arsimore, dinjitet akademik dhe afirmim të gjuhës shqipe, Universiteti Shtetëror i Tetovës është shndërruar në një tempull të dijes, kulturës dhe identitetit kombëtar, duke dëshmuar se arsimi i lartë është një instrument themelor i emancipimit shoqëror, vazhdimësisë kulturore dhe ndërtimit intelektual të shtetit.

Kam pasur nderin dhe privilegjin të jem pjesë e këtij institucioni që në fillimet e tij, duke ligjëruar lëndë themelore si “Fillet e së Drejtës / Hyrje në të Drejtë”, të cilën e konsideroj si “Alfabetin e Jurisprudencës”, si dhe lëndë nga e drejta kushtetuese, administrative dhe Administrata Publike. Përmes këtyre disiplinave, universiteti ka ofruar jo vetëm dijen profesionale, por ka ndërtuar edhe vetëdijen juridike, qytetare, etike dhe institucionale të studentëve.

Sot, brezat e dalë nga Universiteti Shtetëror i Tetovës përbëjnë një elitë të gjerë dhe multidisiplinare profesionale: juristë, ekonomistë, inxhinierë, arkitektë, mjekë, pedagogë, edukatorë, artistë, profesionistë të kulturës, studiues dhe specialistë të ndryshëm në fushat shkencore, teknike, artistike, pedagogjike dhe humane. Ata kontribuojnë në ndërtimin e institucioneve funksionale, zhvillimin ekonomik, infrastrukturën moderne, planifikimin urban, sistemin shëndetësor, reformën e edukimit, krijimtarinë kulturore, artin dhe mirëqenien shoqërore – duke dëshmuar se ky universitet prodhon kapital njerëzor strategjik për kombin shqiptar.

Një nga shtyllat kryesore të këtij suksesi ka qenë bashkëpunimi ndëruniversitar dhe kontributi i profesorëve nga universitetet shqiptare dhe ndërkombëtare, që kanë ndërtuar një kulturë akademike të bazuar në standarde të larta, kërkim shkencor, krijimtari artistike, inovacion pedagogjik dhe multidisiplinaritet funksional. Ky ambient intelektual i integruar e ka pozicionuar Universitetin Shtetëror të Tetovës si një aktor të respektuar dhe konkurrues në hapësirën akademike rajonale, evropiane dhe transatlantike.

Universiteti Shtetëror i Tetovës ka shërbyer gjithashtu si urë akademike, kulturore dhe shpirtërore për diasporën shqiptare, veçanërisht në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Përmes edukimit, artit, kulturës dhe kërkimit shkencor, universiteti ka forcuar lidhjet mes atdheut dhe diasporës, duke krijuar një ndjenjë të përbashkët identiteti, përgjegjësie dhe vizioni të përbashkët. Edhe pse aktualisht gjendem në një angazhim profesional ndërmjet Evropës dhe SHBA-së, lidhja ime akademike dhe shpirtërore me këtë institucion mbetet e pandashme, duke e bërë atë pjesë të pandashme të identitetit tim akademik dhe kombëtar.

Shënimi i 31-vjetorit nuk është vetëm një festë jubileu, por një thirrje për vizion të ri: avancim të kërkimit shkencor dhe artistik, forcim të ekselencës pedagogjike, zgjerim të bashkëpunimeve ndërkombëtare dhe formim të breznive të reja të liderëve akademikë, kulturorë dhe profesionalë. Universiteti Shtetëror i Tetovës mbetet një pasuri kombëtare, një gurthemeli i dijes, edukimit, kulturës dhe krijimtarisë, si dhe një burim frymëzimi të pakapërcyeshëm për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.

Faleminderim i veçantë i drejtohet Rektorit Prof. Dr. Jusuf Zejneli për ftesën zyrtare dhe për udhëheqjen e jashtëzakonshme institucionale. Universitetit Shtetëror të Tetovës i uroj suksese të mëtejshme dhe një rrugëtim të ndritur në shërbim të dijes, shkencës, edukimit, kulturës dhe kombit shqiptar.

Hazir Mehmeti/

“Për serbët, armiku më i madh është e vërteta, Ajo e rrezikon ekzistencën e tyre” (Leu Freundlich).

Helmimet në Kosovë, krim i pa ndëshkuar

Në Kosovë, etapa më e rëndë ishte fundshekulli i njëzet me sulmet kriminale nga pushtuesi serb nga të gjitha anët dhe me të gjitha mjetet e format. Njëra nga ato forma të ulëta dhe agresive ishte helmimi i fëmijëve shqiptarë disa vite me radhë prej viti 1989 deri në vitin 1995 nga sigurimi ushtarak e policor kriminal serb. Tani kanë kaluar 35 vjet qëkur ky akt gjenocidi ndodhi, por krimi nuk u dënua nga asnjë gjykatë edhe pse pas luftës u krijuan rrethanat për padi ndaj pushtuesit serb. Heshtën qeveritë tona vite me radhë, Heshti dhe prokuroria bashkë me gjykatat e brishta dhe të pa përgatitura. Kjo po i kushton dhe do t’i kushton Kosovës në shumë sfera të jetës, veçan në planin politik të saj në ofrimin e së vërtetës dhe në demaskimin e gënjeshtrave serbe.

Helmimet

U hesht mbledhja e dokumenteve të shumta në Kosovë gjerë në vendet e largëta të kontinentit ku shumë prindër dërguan për shërim fëmijët e tyre të helmuar. Janë të njohura spitalet në Zvicër, Gjermani, Suedi, Austri etj. ku u trajtuan të helmuarit. Shumica e tyre të gjinisë femërore disa prej tyre nuk u shëruan kurrë.

Tani e pesë vite qeveria vendosi të lëvizë drejtë në kërkimin dhe dokumentimin e krimeve të luftës të kryera nga pushtuesi serb, mes tyre krimi i rëndë, helmimet . Në vargun e krimeve të shumta të kryera para dhe gjatë luftës në Kosovë, qeveria bëri hap madhor duke themeluar Instituti i Krimeve të Kryera Gjatë Luftës në Kosovë. Në hapin e parë, u punua në krijimin e mundësive për mbledhjen e materialeve faktike nga qendrat përkatëse siç janë shtëpitë e shëndetit, spitalet, shkollat dhe individë të caktuar dhe qytetarëve të prekur në çfarëdo forme rreth helmimeve.

Argumenti direkt dhe faktik mbetën individët e helmuar, mjek që ndihmuan; profesor e mësues të lidhur direkt në ndihmë nxënësve apo individëve tjerë të helmuar.

Në kuadër të aktivitetit në informimit rreth punës së Institutit (IKKL) në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë, organizuan – Forumin, Zë në Kujtesë- “Helmimet në Kosovë 1990-1992” i cili u mbajt me 26 nëntor në Prishtinë me pjesëmarrjen e aktivistëve të shumtë nga rajone të ndryshme të Kosovës. Ishin të pranishëm Vjosa Osmani, Kryetare e Republikës së Kosovës; Kryeministër në Detyrë, Albin Kurti; Arbërie Nagavci, Ministre në detyrë e MASHTI-it; drejtuesi i Institutit IKKL, Atdhe Hetimi dhe autor librash e dokumentesh rreth helmimeve para tridhjetë e pesë vjetëve.

Pjesëmarrësit vizituan ekspozitën me fotografi e dokumente nga helmimet e nxënësve në vitet ’90 -ta, një episod i dhembshëm nga ajo periudhë. Forcimi i kujtesa është mbrojtje e së vërtetës në vigjilencë dhe shtigje drejtë së ardhmes. Atdhe Hetimi e hapi takimin. Sekuenca nga filmimet e ngjarjeve të helmimeve para 35 viteve e hapën diskutimin në sallën e mbushur me pjesëmarrës.

Vjosa Osmani përshëndeti të pranishmit me fjalë respekti për gjithë ata që ndihmuan në forma të ndryshme fëmijët e helmuar. Albin Kurti, përshëndeti duke falënderuar organizatorët e forumit. “Tani pas Forumit të parë kushtuar ushtarëve të vrarë në armatën famëkeqe jugosllave, po mbajmë forumin e dytë – Zë në Kujtesë kushtuar helmimeve “Helmimit në Kosovë 1990-1992”.

Unë, përjetuesi, autori

Në këtë forum mora pjesë si autor i librit dokumentar, si mësimdhënës gjimnazi ku i përjetova të gjitha ato peripeci që tani kishin mbetur në shirit filmi. Aty takova një kohë, takova ato fytyra të nxënësve të mi, takova britmat e tyre, lotin e nxënësve, lotin e prindërve. Kishte edhe prej tyre që i bartem në krahë të trishtuar nga lufta për jetë. Shumë prej tyre i shkrova në ditarin tim aso kohe. I lexova e rilexova, i rikujtova e i ri përjetova. Qava atëherë, qava dhe tani, por tani më ndryshe. Librin “Pranverë e Helmuar” e mbaja në prehër ashtu siç mbahet me kujdes fëmija në rritën e tij. Gazetarja aty afër pyeti: Jeni ju autori i këtij libri, ku mund ta gjej? Nga ky lexoi kryeministri, apo? Ishte fat që tani librin tim, ditarin tim dhe dokumentet e mia nga koha e përjetimit të helmimeve i kisha arkivuar në Institutin e Kërkimit të Krimeve Gjatë Luftës. Nuk merakosesha, se a do flas apo jo, edhe pse e pritja rastin, bile e ngrita dorën dy herë, por nuk m’ u dha fjala për çka e falënderoj drejtuesin e “vëmendshëm”. Isha i papartishëm dhe i panjohur në atë takim shënjues. Fundi, s’kisha nevojë të flisja, të gjitha i kisha thënë në librin tim Pranverë e Helmuar të cilën e kisha dhuruar aty ku e ka vendin, në arkivin e IKKL-së.

I mësuar me saktësinë Vjenezi, u merakosa për vonesën e takimit prej dyzet minutave. Pritja e pjesëmarrësve derisa të vizitonin ekspozitën u duk e gjatë. Jemi mësuar ne me kohën, nuk na dhimbsët fare, i dhashë veti kurajë, edhe nëse kisha udhëtuar nga Drenica hiq më pak se një orë me veturë. Fitova përshtypje të gabuar, se kishte orkestrim nga drejtuesit në zgjedhësit e atyre që do pyetnin dhe flisnin! Tri herë u citua libri im, edhe nga kryeministri i cili e përfundoi përshëndetje me citate nga libri im dhe pikërisht me zgjedhjen time në mbarim të librit për të cilin punova tridhjetë vjet në dhjetëra biblioteka dhe arkive: Vjenë, Graz, Lublanë, Zagreb, Tiranë, Shkodër, Prishtinë, Shkup, me javë të tëra. Kjo ishte e mjaftueshme në vorbullën e hileve tona në lojën “unë i pari” apo ky nuk është i klanit tonë. Ruana djall nga të ligat tona!

Parathënia / preface/

Në parathënien e katalogut i hartuar nga IKKL, drejtuesi i saj Atdhe Hetemi, përmbledhë një informatë me interes në shqip dhe anglisht për Forumin dhe më gjerë: “Ndërsa spitalet e Kosovës mbusheshin me fëmijë të helmuar dhe prindër të dëshpëruar, institucionet e kohës, nën kontrollin e regjimit serb, mohonin përgjegjësinë dhe pengonin çdo përpjekje për hetime të pavarura.

Fotografitë në këtë katalog janë mbledhur nga studiues, dëshmitarë dhe individë që kanë kontribuar në ruajtjen e kujtesës përmes materialeve të dorëzuara në arkivin e IKKL-së. Secilit prej tyre i është krijuar një fond i veçantë arkivor; ndër ta përmendim Besnik Bardhi, Halim Hyseni, Luljeta Pula, Hazir Mehmeti dhe disa tjerë.” (Atdhe Hetimi, katalogu, nëntor 2025)

Tri ditë pas Sapo u kthyem nga Garana e Kërçova ku u inaugurua monumenti madhështor i Gjegj Kastrioti-Skënderbeu, me gazetarin Rexhep Rifati vendosëm të vizitojmë IKKL- me materiale të reja që kishim nga helmimet e fëmijëve shqiptarë. Një pritje vëllazërore e cila na ngrohu shpresën në ecjen tonë drejtë cakut. Rexha solli materiale të shumta nga puna e tij si gazetar me gjithë ato peripeci që kishte pësuar nga policia pushtuese.

IKKL- duhet mbështetur pa hezituar në punën e tij, Është i yni, e kemi pritur gjatë, më gjatë se sa duhej në liri.

Krimi nuk vjetrohet, por dëshmitarët mund të vjetrohen dhe vdesin, andaj secili qytetar të kryen detyrën e tij atdhetare. Secili fshat të kryen detyrimin e tij në arkivimin e krimeve serbe në njerëz, pronë, objekte kulture, objekte personale nga etnografia, krijimtaria etj. Gama e krimeve serbe është e gjerë e brutale. Ne na duhen muze në çdo fshat, lokalitet ku do ruhen objektet nga etnografia jonë e pasur, objekte tjera të kujtesës familjare. Armiku dogji e rrënoi shkolla, shtëpi, kulla muze, objekte kulti. Armiku u dha zjarrin të gjithave, deshi ta vranë kujtesën shqiptare përgjithmonë bashkë me dëbimin nga Kosova.

IKKL -së suksese në misionin e tij!

Burime:

IKKL- katalog-catalog, Helmimet në Kosovë 1990-1992)

Filmi, -Helmimet, 19.05.1990

Libri, Pranverë e helmuar, Prishtinë, 2020.

Poisoning of Albanian youth of Kosova 1990.

Ugenimemoralis, Heyndrickx, Aubin, UGent 2016.