Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

LAJMI I IKJES DHE VEPRA QË JETON…

by

Nga Visar Zhiti/

NEBIL ÇIKA, gazetari i njohur, veprimtari i palodhur i çështjes së të përndjekurve politikë, idealisti i së djathtës shqiptare, autor librash, mik i denjë, papritur ka ndërruar jetë. Ky lajm dëshpërues, i dalë nga familja e tij, është përhapur sot gjithandej në media dhe rrjetet sociale në atdhe dhe në diasporën shqiptare kudo në botë duke pikëlluar të gjithë ata që e kanë njohur dhe dashur, që e kanë lexuar e dëgjuar si një zë i veçantë, guximtar, i drejtë dhe i mençur. Ndërkaq ai mbetet siç ishte, dhe një familjar i përkushtuar, një prind i dashur dhe i përkujdesur, mik besnik, aq sa i thjeshtë dhe dinjitoz, që luftonte dhe për dinjitetin e tjetrit…Mbartëte emrin e paraardhësit të tij, gazetarit të shquar të viteve 20-30 të shekullit të kaluar, Nebil Çika i Vjetri, përndjekjen e familjes nga diktatura komuniste, patriotizmin shqiptar, konservatorizmin tradicional, vazhdimin si një premtim të Nebil Çikës së Ri, dashurinë për vendin dhe vendlindjen e tij të bukur, Borshin e Sarandës, virtytet e Jugut, mirësinë dhe besnikërinë, etj. Ikja e parakohëshme e tij mbushet veç me bëmat dhe shëmbëlltyrën e tij, emblemë e qëndresës dhe e ëndrrës për një Shqipëri demokratike, të lirë dhe euroatlantike. Ai tashmë hapi një rrugë dhe do të vazhdojë të prijë me idealin…

DËSHMI DHE AKUZË NJËHERËSH, KUJTESË DHE DREJTËSI…

– parathënia e Visar Zhitit –

Libri me biseda, që ka për qëllim të zbulojë nga krimet e komunizmit në Shqipëri, i gazetarit të njohur Nebil Çika, është dyfish drithërues, por mbi të gjitha i rëndësishëm, ai është krejt i veçantë në kolanën e librave të kujtesës, që po mbushin mungesën e rëndë të bibliotekave tona duke dëshmuar fate të njeriut shqiptar dhe si rrjedhojë dhe të vëndit nën diktaturë. Ndërkaq ai (ri)sjell dhe dukuri të qëndresës njerëzore, forcën morale, diçka nga udhëtimi shpirtëror i Shqipërisë nga terret e frikshme humnerore drejt agut të lirisë. Të jetosh për të treguar, por dhe të tregosh për të jetuar.

1. ZBARDHJA E KRIMIT

Fjala “zbardhje” të kujton të bardhën, të pastrën dhe disi harresën, pse jo dhe zbardhëllimin e pafajshëm të ditës. Por duke i vënë pas fjalën “krim” ajo menjëherë errësohet si në një mbyllje sysh dhe spërkatet me gjak. Kurse kompozita “zbardhja e krimit” tregon se ka nisur misioni i një dite tjetër, i kohës për t’i ditur krimet si dukuri, por edhe kriminelin si përgjegjës. Autori si mjet shpalosjeje zgjodhi bisedën, këtë institucionin të lashtë të njeriut, të pa zëvëndësueshëm, që teksa i rrëfehesh tjetrit, që s’është gjithmonë i sotshëm, i rrëfehesh dhe vetes, ke bërë një lloj çlirimi, katarsis, gjykohesh dhe ke gjykuar. Gjyq. Autori ka thirrur nga at që kanë qënë gjyqeve të diktaturës, që janë dënuar dhe kanë vuajtur në ferr, vijnë prej andej, nga burgjet dhe internimet, të afërm të tyre apo të njohur, nga ata që kanë kundërshtuar e kanë sakrifikuar.

Rrëfimi ushqen kujtesën dhe me të nisin jo vetëm historitë, por edhe historia. Biseda të drejtpërdrejta, me guxim, pa asnjë pengesë, përveç atyre të psherëtimave të dhëmbjes shpesh e më shpesh. Të nxjerra nga një emision televiziv, si të fantazmëta, i ideuar po prej autorit të këtij libri, që tërhoqi dhe shokoi mijëra shikues. Por, që të mos mungonin personazhet e vrarë nga diktatura, Nebil Çika hyn më thellë, me ndërgjegjen e gazetarit, hulumton, pyet për ta, heton të vërtetat, pse ndodhi krimi, ku i vranë, si, në ç’përmasa ishte ploja, vetanake, shtetërore, kombëtare, e fshehtë, e doktrinuar, banditeske, por gjithsesi krimi mbetet përherë krim dhe s’ka justifikime, as doktina nuk të ndihmon. Po ku janë varret e të pavarrëve, në ç’harresa të dëmshme? Po vrasësit çfarë bëjnë? Janë penduar apo përgatiten për vrasjen e radhës, me forma të tjera?

Shqipëria tashmë e ka nisur rrugën e ringritjes, si rrjedhojë dhe e zbulimit të të vërteva, e mbrojteve të tyre. Njeriu i saj po aftësohet të gjykojë në kushte lirie, të ndëshkojë të keqen me drejtësi, që sa më parë të bëhet paqe me historinë, në emër të ardhmërisë.

Libri i ngjan një hetuesie tjetërlloj, një kundërhetuesie, që kërkon të çojë moralisht në bankën e të akuzuarve ata që bënë hetuesira kriminale dhe ushtruan me tepri dhunën, ashpërsuesit e luftës së klasave, që do të thoshte mosndërprerje e luftës civile në kohën e sundimit totalitar të të vetëshpallurve komunistë. Ky proçes shkon deri tek diktatori, me të cilin duhej të fillonte. Dhe vrasës dhe buzëqeshur, thoshte Shekspiri.

Duke patur personazhe realë, të dënuar, ish të internuar, të burgosur, kryengritësa, studiues, historianë, dëshmitarë, por dhe ata që s’mund të vinë dot, personazhe në mungesë, të pushkatuar, të varur, të varrosur për së gjalli, me dialogë të rëndë, të beftë, me vende dënimesh, torturash, të rrethuar me tela me gjëmba, Spaçi, Burreli, Tepelena, Qafë-Bari, me emra vrasësish, vepra i ngjan një drame, një tragjedie, sa mesjetare, po aq dhe e tanishme, e shumë zërave, një kor lemerisës.

I duhet kujtesës kombëtare, sado përzishëm qoftë. Është dëshmi dhe akuzë njëherësh. Ndihmon në të kuptuarin e së shkuarës, pavarësisht se të tashmen nuk e lë të qetë, me qëllim që ajo të ketë tagrin e duhur, përgjegjësitë, njohjen e së vërtetës, pa të cilën nuk mund të ketë përvojë historike dhe ndjellje të njëmëndët të së ardhmes.

Vazhdon apeli për drejtësinë e nisur në ndërgjegjësimin e mëtejshëm kolektiv në kërkimin e zanafillës të së keqes për të krijuar sa më shumë kulturë qytetare, nga ajo që ka munguar, që e copërluan në diktaturë, po, po kulturë për të qënë të aftë të qortojmë e të ndreqim e të qetësojmë shpirtrat. Ndërgjegjëson për të veçantën dhe të përgjithshmen, të cilat duket se i lidh e njëjta prangë. Libri, ashtu si shoqëria shqiptare sot, ka për qëllim çprangimin.

NJË EMËR, DY GAZETARË…

Kur marrim ndër duar këtë libër, na vjen vetvetiu të pyesim me habi: kush është autori, Nebil Çika? Po atë e kanë pushkatuar? Si, janë dy? Po kush e ka shkruar, i Vjetri apo i Riu, i vdekuri apo i gjalli, i vrari në diktaturë apo i ringjalluri në demokraci?

Nebil Çika i Vjetri ishte publicist dhe filozof, gazetar i njohur i vitieve ’30 të shekullit të kaluar, drejtues i disa mediave, i gazetës “Arbëria”, “Minerva”, etj. Ishte gjithashtu korrespondent i Retrues dhe New York Times në Tiranë. Demokrat, nacionalist. Bashke me Branko Merxhanin, Ismet Toton, Vangjel Koçën, etj, njihen si themeluesit e “Neoshqiptarizmës ”.

Më 17 Nëntor 1944, kur në histori shkruhet se po çlirohej kryeqyteti, ikte pushtuesi duke shkatërruar ç’linte nga pas, fitimtarët vinin me mizori duke goditur ç’gjenin përpara. Pa gjyq fare ata pushkatuan, mes intelektualëve të tjerë të lartë dhe Nebil Çikën.

Por kjo s’do të ishte e fundit për familjen Çika nga Borshi i Sarandës, pronarë tokash e tregtarë, veprimtarë të njohur të patriotizmës dhe të demokracisë.

Pasardhësi Sorkadh Çika, mësues në Konispol, 5 vjet më vonë arrestohet dhe dënohet me 15 vjet burg si kundërshtar i diktaturës komuniste. Por duhej ruajtur nderi, ideali, emri. Shqiptarët besojnë se emri mbart dëshirat tona dhe fatin. Fëmija, të cilit do t’i vihej emri i paraardhësit Nebil Çika, do të shikohej me çudi në shkollë, me inat nga komunistët, me admirim të druajtur nga të tjerë për guximin e prindërve që e pagëzuan me një emër të vrarë nga sundimtarët e kuq. Ata, emërvënësit, e kishin tejkaluar zakonin, ky ishte qëndrim dhe kundërshti dhe shpresë e fshehtë për ndryshim. Po thirrej një epokë e rrëzuar, misioni i pa përfunduar. Kjo i tmerronte bishat e diktaturës.

Nebil Çika i Riu, që edhe gjyshin nga nëna, Hysni Merkaj, ia kishin pushkatuar si një nga komandantët e njohur të Ballit Kombëtar, do të rritej duke u përndjekur dhe prej Emrit, pra. Emri i tij ishte i rëndë si ato pajimet e hekurta të një gladiatori mbi trupin e një njomëzaku, shpata e thyer ndhe brena në mishin e tij, mburoja e përgjysmuar, përkrenarja e çarë.

Ai nuk duhej të shkollohej, nuk…

Por ora e kohës së vjetër ndali, teksa binin pika gjaku prej saj si në pikturat ankthëruese të Dalisë. Ra Muri i Berlinit, ra perandoria komuniste dhe, edhe Shqipëria e vogël, mori rrugën e lirisë së madhe, të Europës.

Në gazetat e reja dhe të çliruara po trokiste një burrë i ri, serioz. Sapo kishte kryer studimet universitare për gjuhë dhe letërsi shqipe dhe kishte vendosur të bëhej gazetar. Kur thoshte emrin Nebil Çika, ata që dinin diçka, për një çast hutoheshin, hapnin sytë, rrëqetheshin. Nebil Çika… ai i pushkatuari… Erdhi fantazmë…?! Është pasardhësi… Kanë ngjallur emrin e tij. Ashtu…? Po, po, është Nebil Çika i demokracisë. Se siç vdesin, emrat dhe ringjallen.

Artikujt, kronikat, raportet, reportazhet, komentet, analizat, opinionet editoriale, intervistat e tij do të ishin me mijëra. Por gjithmonë me një qëndrim të palëkundur, i drejtë dhe patriot, i angazhuar si qytetar.

Të dy Çikët me të njëjtin emër, Nebil, kanë një pikë takimi në përplasjen e kohëve. I Vjetri shqetësohej për të ardhmen, por e lanë pa atë. Ja, një nga porositë e tij në vitin 1942: “Unë nuk dua veçse t’i ftoj këndonjësit të mendohemi së bashku mbi problemin themelor të së ardhmes sonë si qenie kombëtare pa marrë parasysh kontigjencat e jashtme…”.

Kurse i Riu është i detyruar t’i kthehet së shkuarës, në emër të së ardhmes. 80 vjet më vonë ai thotë: “…misioni është zbardhja e krimeve të komunizmit dhe prurja e vlerave të këtyre figurave të historisë së Shqipërisë, pra është dhe një rishikim i historisë shqiptare nga rrëfimet e protagonisteve…”

E ardhmja ngjante e penguar. Sikur nuk e linin të vinte. E shkuara pas një muri, që nuk e linin të ikte. Por duhet shkruar dhe pas vrasjes. Me mitin e ringjalljes. Frymë të tillë ka dhe ky libër i Nebil Çikës. Është i pari, le ta hapim…

Tiranë, 21 maj 2013

***

Kaluan 10 vjet. Nebil Çika iku sot në amëshim, fjala e tij, porositë mbeten pas si një udhërrëfim me rëndësi…

Fotot:

Nebil Çika i Riu

Në një emision televiziv…

Nebil Çika, “Zërat e mbijetesës”…

Nebil Çika e Visar Zhiti në burgun e rrënuar të Spaçit, në përkujtim të revoltës…

STUDENTËT SHQIPTARË NGA ZVICRA VIZITË ARBËRESHËVE  NË KALABRI             

by

Hazir Mehmeti,
Kalabri/

                 

Frasnitë, 1O-11 prill 2023.  Shoqata “Studenti” e  Universitetit të Cyrihut me kryetarin e saj  Eleonit Smajli organizuan vizitë pesë ditore në Kalabri, shoqëruar nga Prof. Rexhep Rifati, gazetar hulumtues i njohur me studimet e tij mbi arbëreshë i shoqëruar nga grupi i tij.  

    Arbëreshët e Kalabrisë janë shembulli i veçantë i ruajtjes së kulturës, traditave dhe gjuhës arbëreshe gjashtë shekuj. Ata që i vizitojnë arbëreshët do përjetojnë pritje vëllazërore, do mësojnë mbi rrënjët e një pjese të kombit me gjithë sfidat dhe sakrificat shekujve. 
        Në grupin shoqërues të Prof. Rexhep Rifatit gazetar ishin edhe  Ramadan Morina, aktor nga Gjermania dhe Hazir Mehmeti, publicist nga Vjena. Shoqata STUDENTI nga Zvicra vizituan disa fshatra arbëreshe ku mësuan mbi  historinë e kulturën e lashtë arbëreshe e cila në shumë elemente ruhet akoma.  Nuk ishte hera e parë që shoqatat studentore nga Zvicra kishin ardhur në Kalabri dhe Sicili. Kësaj radhe ishin 40 student, shumica për herë të parë.  

        Vizita në Shën Sofia (Santa Sofia de Epirio), ishe fillimi i shijimit të mikpritjes arbëreshe. Busti i Gjegj Kastriotit – Skënderbeut i ngritur në qendër të katundit shndriti i rrethuar nga shkëlqim rinor, shpresë e progresit shqiptar.  Nën riga shiu grupi vazhdoi rrugën drejt Shën Mitër Koronës i njohur me kolegjin e Shën Adrianit ku studiuan Jeronim De Rada,  Zef Serembe,  Luigj Gurakuqi, Avni Rrustemi.  Por, nuk u vizitua Makia, fshati i lindjes së Jeronim De Rades ku ruhet shtëpia e tij para së cilës qëndron busti i shkrimtarit ku përkulën me respekt vizitorët. Rilindësi i madh, De Rada, qysh në vitin  1848 nxori të parën gazetë shqiptare “L’Albanese d’Italia”(Shqiptarët e Italisë). 
    E veçanta e kësaj vizite  ishte vizita në Frasnitë (Frascineto), katundin arbëresh me histori të veçantë i cili luajti rol me rëndësi në kultivimin dhe ruajtjen e gjuhës dhe kulturës arbëreshe. Ky fshat dha gjatë historisë dolën figura të njohura me rëndësi për gjithë kombin. Në kohën tonë, pa dyshim, figurë e njohur është At Antonio Belushi, gazetar–shkrimtar-pedagog, etnolog dhe mbi të gjitha, një misionar e atdhetar i madh i cili në ditët më të vështira në Stejt Departamentin amerikan u vu në mbrojtje të Kosovës. Frasnitë. Rruga e ngushtë me kalldrëmin e vjetër dhe shtëpitë e gurta shekullore me ballkonet e nxjerra sipër, të krijonin ndjenjë të veçantë me gjithë fantazinë rrugëve në largësinë e jetës sonë. Ballkoni në shtëpinë bibliotekë, dallohej i stolisur me flamuj  që fliste në vete për vizitorët e rinj. Në portën e gurtë me këngë arbëreshe priste Rina Belushi, veprimtare e dalluar krahas vëllezërve të saj At Antonio dhe Tomaso Belushi (Tommasso Besllusci). Edhe pse në moshë të shtyrë Zonja e Shtëpisë, me zërin e  saj melodik ngrohu zemrat “Kur jemi bashkë Skënderbeu zbret nga qielli”, një refren i njohur moteve arbëreshe.

      Në fjalën emocionuese të At Antonio Belushit para studentëve përcjellë nga melodia këngës së njohur arbëreshe “Moj e bukura More” ai tha: “Nga varri i të parëve akoma vjen një jetë, një filozofi,  një etikë, një dritë, një udhëtim. Nga varri i të parëve me trupat e tretura del drita, del kujtimi, dashuria që vetëm ne e kemi. Profesori i njohur Arshi Pipa tha: “Arbëreshët janë një fenomen ndërkulturor”. Ta dini këtë thënie për arbëreshët këtu ku ju jeni për vizitë.”  Studentët e mrekullueshëm nga Zvicra, dëgjuan fjalën nga At Antonio Belushi e cila do shënohet në kujtesën e secilit si porosi dhe detyrim kombëtar, si rreze shprese gjeneratave.   Bujaria arbëreshe është e lindur dhe nuk shuhet dot. Vet At Antonio u shërbeu vizitorëve me sheqerkat dhe pijet. Secili nga studentët u mrekullua me pritjen dhe përjetimet e këndshme të pa përsëritshme. 

        “Fati ju prinë trimave”,- thoshte fjala popullore. Edhe kësaj radhe. Agjenta e studentëve u takua me agjenten e vizitës së presidentes së Republikës së Kosovës Vjosa Osmani në Frasnitë. Ajo e shoqëruar nga personalitete politike e të kulturës vendore bëri zbulimin solemn të pllakës “Sheshi i Kosovës”, emërtim në shenj kujtimi e respekti për shtetin e Kosovës. Studentet u takuan me presidenten e cila bisedoi ta. Ata gjallëruan sallën ku mbahej takimi ceremonial i pritjes së presidentes e shoqëruar nga Ambasadorja e Republikës së Kosovës në Itali Lindita Haxhitasimi.  Në katundit Civita (Çifti) grupi i studentëve përcolli festivalin tradicional të valleve arbëreshe ku morën pjesë  grupe vallesh nga Kalabria, Shqipëri, Zvicra etj. Në Kalanë “Kruja” u dha program me këngë e valle të bukura shqiptare dhe arbëreshe, kurse ditën tjetër në sheshin “Gjergj Kastrioti – Skënderbeu u mbajt hapja solemne prezantuese e programit i cili pasoi me paraqitjen e grupeve valltare. Kryetarja e Republikës së Kosovës Vjosa Osmani mbajti fjalë përshëndetëse krahas drejtuesve arbëresh.   Të vizitosh vëllezërit arbëresh është më shumë se aq; është mësim, është detyrim gjaku, është porosi për sot e nesër. Faleminderit vëllezër arbëresh! 

Irlandezët e Parë në Shqipëri që në Vitin 1322

by

– Rrugetimi nga Irlanda drejt Tokës Shenjte

Nga NDREK GJINI

Në vitin 1322, dy pelegrinë anglofonë irlandezë, Simon Fitzsimons dhe Hugh the Illuminator, mbeten të impresionuar nga qëndrimi i tyre i shkurtër në Shqipëri.

 Simon Fitzsimons shkroi me shumë dashuri e pasion rreth atyre gjërave që pa. 

Në përgjithësi rrëfimet e pelegrinëve që udhëtuan për në Tokën e Shenjtë ofrojnë burime të rëndësishme informacioni për pjesën më të madhe të Mesdheut Lindor në gjysmën e parë të mijëvjeçarit të dytë. 

Shumica e pelegrinëve treguan pak interes për vendet që vizituan gjatë udhëtimeve të tyre, por dy pelegrinët irlandezë u mahnitën me atë që panë  gjatë atij udhetimi të rrallë në bregdetin shqiptar në gjysmën e parë të shekullit XIV.

“Itinerarium Symonis Semeonis ab Hybernia ad Terram Sanctam” (Udhëtimi i Simon Fitzsimmons nga Irlanda në Tokën e Shenjtë) përmban informacione për gjithçka, nga kontrollet dhe procedurat doganore te veshjet, monedhat, materialet dhe produktet në vendet që ai vizitoi. Përmban informacione dhe sigurisht, përshkrime për kishat dhe vendet e shenjta.

Duket se nga rrëfimi I tij del qartë se në vitin 1322, porti i Durrësit nuk ishte rikuperuar plotësisht nga tërmeti i rëndë që e kishte goditur gjysmë shekulli më parë. Popullsia fillestare e qytetit, thotë ai, ishte zëvendësuar në një masë nga një valë nomadësh shqiptarë nga fshati. Mund të konkludohet se në atë kohë shqipja duhet të flitej nga një shumicë e njerëzve në rrafshnaltën bregdetare dhe në zonat malore. Kjo bazuar në vëzhgimet e Simonit, kur shkruante se krahina kishte gjuhën e saj, d.m.th. shqipen. Megjithatë, brenda qytetit të Durrësit, ‘shqiptarët’ përmenden vetëm si kategoria e katërt, pas latinëve urbanë, grekëve dhe hebrenjve, një tregues se ata nuk ishin ende shumicë.

Është interesant fakti që Simoni iu referohet edhe “barbarëve shqiptarë” në Dubrovnik, duke vënë në dukje: “In eadem Dominentur Veneti, et ad eam confluunt Sclavi, Barbari, Paterini et alii scismatici negotiatores qui sunt in gestu, habusu et lingua dibus Latinis in omni”. Dubrovniku, thotë ai, dominohej nga venecianët dhe shpesh ka sllavë, barbarë, paterinë dhe tregtarë të tjerë që janë krejtësisht të ndryshëm nga latinët në zakone, veshje dhe gjuhë).

Pasi kaluam disa ditë në Ulqin, thotë ai, kaluam qytetin e Rashkës, i cili është në pronësi të mbretit të Rashkës, dhe u nisëm për në Durrës, qytet dikur i famshëm dhe i fuqishëm në për tokën dhe detin. Kjo në kohën kur qyteti ishte nën sundimin e perandorit të grekëve, thotë ai. Duhet theksuar, thotë ai, se Shqipëria është një krahinë midis Sllovenisë dhe Rumelisë, dhe ka gjuhën e saj. Mbreti i Rashkës e ka nën kontroll Durrësin tani, nënvizon ai në shënimet e tij.

Shqiptarët janë të ngjashëm me grekët në veshje dhe sjellje, pasi rrallëherë mbajnë kapuç, thotë ai. Ata janë shumë krenarë dhe tërheqës për sytë e udhëtarëve. Kapelet e tyre janë të ngjashme me ato të grekëve. Sllovenët, nga ana tjetër,thotë ai mbajnë një kapele të bardhë ovale dhe një gëzof të gjatë, për të rënë në sy të fshatarëve. Kjo për t’i bërë ata më të identifikueshëm nga pjesa tjetër. Qyteti I Durrësit është i madh jashtë mureve të tij, por i vogël dhe i dobët Brenda mureve të tij. Kjo pasi ai pasi u shkatërrua nga një tërmet i disa dekadave më parë. 24,000 njerëz raportohet të kenë vdekur si pasojë e këtij tërmeti, shkruan ai.

Qyteti i Durrësit tani është më pak i populluar dhe i ndarë në fe, zakone dhe gjuhë të ndryshme. Monedhat e përdorura në treg, thotë ai, janë të vogla dhe secila vlen një dukat venecian. Këto monedha janë në përdorim në të gjithë qytetin. Ky qytet është dyqind milje nga Dubrovniku. Më pas, duke përdorur erërat e favorshme, ne vazhduam për në Vlorë, thotë ai, një kala e perandorit të grekëve, dhe më pas ne shkuam në ishullin e Korfuzit, i cili është i banuar nga latinë, grekë, hebrenj dhe shqiptarë.

Diplomacia ndërkombëtare dhe Çështja e Kosovës 1997 – 1999

by

Dr. Naim Musliu/

Monografia “Diplomacia ndërkombëtare dhe Çështja e Kosovës 1997 – 1999”, e autorit Dr. Lulzim Nika, është një studim, i cili përfshinë një periudhë historike mjaft interesante dhe të rëndësishme të historisë së popullit shqiptar. 

Periudha e luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, si një nga periudhat më të ndritshme të historisë së popullit shqiptar, më së paku është trajtuar nga historiografia shqiptare. Edhe pse ka botime të caktuara të kësaj periudhe, rreth luftës së Kosovës, të rralla janë botimet e aspektit diplomatik të Luftës së Kosovës. Në këtë kontekst, studiuesi Dr. Lulzim Nika ka konsideruar se duhet kushtuar vëmendje zhvillimeve diplomatike të Fuqive të Mëdha karshi zgjidhjes së Çështjes së Kosovës, duke realizuar kërkime në arkiva dhe biblioteka, për të paraqitur të dhëna me interes, të cilat ndriçojnë segmente të caktuara të zhvillimeve politike dhe diplomatike për çështjen e Kosovës. 

Autori e ka parë të arsyeshme që strukturën e kësaj monografie ta trajtojë, dhe ndërtojë në këtë formë, ku ka paraqitur parathënien, hyrjen, katër kapituj, përfundimin, bibliografinë, shtojcën me dokumente dhe recensionet, duke ndjekur vazhdimisht renditjen kronologjike dhe pikëpamjen tematike. 

Në kapitullin e parë “Kosova në analet e diplomacisë ndërkombëtare (1997 – 1999)”, autori trajton shumë ngjarje të cilat ndodhën në Kosovë nga viti 1989 deri më 1999. Nga suprimimi i autonomisë së Kosovës, më 1989 nga Serbia, grevat e shumta, zhvillimet pluraliste politike dhe themelim i Lidhjes Demokratike të Kosovës, si parti që mbronte të drejtat e shqiptarëve në Jugosllavi, të udhëhequr nga kryetari Ibrahim Rugova, zgjedhjet e para të organizuara në Kosovë dhe krijimin e institucioneve shqiptare në krye të të cilave qëndronte Presidenti Ibrahim Rugova. Në të shtjellohet interesimi i diplomacisë ndërkombëtare, sidomos të ShBA-së për gjendjen e rëndë në Kosovë dhe trajtimi jo i drejtë i çështjes së Kosovës në Konferencën e Hagës, Londrës, Dejtonit etj., protestat e studentëve në vitin 1997 dhe filllimin e Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Masakrën e Reçakut dhe zhvillimet diplomatike e politike në Rambuje dhe nënshkrimi nga pala shqiptare i marrëveshjes së Rambujesë, e cila solli ndërhyjrjen ushtarake e NATO-s deri në çlirimin e Kosovës. 

Në kapitullin e dytë “Diplomacia amerikane dhe Kosova”, shpaloset veprimtaria diplomatike e ShBA për çështjen e Kosovës, sheshimi i politikës amerikane ndaj çështjes së Kosovës, vizita e delegacioneve amerikane në Prishtinë dhe themelimi i zyrës amerikane në Prishtinë, të cilat ndikuan në krijimin dhe afrimin e politikës amerikane karishi zgjidhjes së çështjes së Kosovës në të mirë të popullit shqiptar. Në këtë kapitull autori ka trajtuar edhe koordinimin e politikës amerikane me atë britanike për zgjidhjen e çështjes së Kosovës. 

Në kapitullin e tretë “Diplomacia evropiane dhe Kosova”, trajtohet qëndrimi i shteteve perëndimore të Evropës për çështjen e Kosovës, si i Gjermanisë, Francës, Italisë dhe shteteve tjera. Shtetet evropiane ishin për ruajtjen e status kvos dhe qëndrimet e tyre gjithnjë ishin hezituese dhe të paqëndrueshme për çështjen e Kosovës. 

Në kapitullin e katërt “Diplomacia ruse dhe Kosova” trajtohet qëndrimi pengues rus ndaj Kosovës, i cili mbronte të drejtën pushtuese të Serbisë mbi Kosovën dhe ishte në sinkroni të plotë me politikën serbe. Diplomatët rus ishin pengues në gjetjen e zgjidhjes së çështjes Kosovës në çdo instutucion dhe konferencë ndërkombëtare që flitej për të. 

Duke marrë për bazë strukturën dhe përmbajtjen brenda tekstit, autori i ofron historiografisë shqiptare argumente të bollshme për zhvillimet e vrullshme diplomatike ndërmjet ShBA-së, Bashkimit Evropian dhe Rusisë. Përveç Luftës çlirimtare të UÇK-së, zhvillimet diplomatike hapën rrugë për zgjidhjen e çështjes së Kosovës. Në këtë kuadër, autori ka arritur përmes dokumenteve të shumta të provojë rolin aktiv të Fuive të Mëdha, sidomos ShBA-së, në arritjen e zgjidhjes së çështjes së Kosovës përmes veprimeve diplomatike e ushtarake, ku si produkt i saj është edhe Pavarësia e Kosovës. 

Për hartimin e kësaj monografie autori ka përdorur dokumente arkivore të pabotuara, të botuara, literaturë relevante historiografike, memoaret etj. Në këtë kontekst, duhet përgëzuar guximin e autorit për t’i hyrë më thellësisht studimit monografik për një periudhë kohore që është ende e freskët. Prandaj, autori ka arritur të dallojë subjektin e monografisë dhe ta veçojë rolin e tij në rrethanat e kohës. 

Marrë në tërësi, monografia “Diplomacia ndërkombëtare dhe çështja e Kosovës 1997 – 1999” e autorit Dr. Lulzim Nika, do të jetë një kontribut i rëndësishëm për historiografinë shqiptare në ndriçimin e mëtejshëm të zhvillimeve diplomatike për zgjidhjen e çështjes së Kosovës.

R E C E N S I O N – për monografinë “Diplomacia ndërkombëtare dhe çështja e Kosovës 1997 – 1999” të autorit Dr. sc. Lulzim Nika 

Nobelisti

by

Astrit Lulushi/

Cilësohet si një nga artistët më të mëdhenj të muzikës në botë dhe çmimet që ai ka fituar, si Medalja Presidenciale e Lirisë dhe Çmimi Nobel për Letërsinë, dëshmojnë thellësinë e trashëgimisë së tij. Bob Dylan mund të festojë ditëlindjen e tij, më 24 maj, por tekstet e tij janë po aq emocionuese sa ishin në fillimet e tij në vitet 1960.I lindur në vitin 1941, Dylan filloi karrierën e tij muzikore në moshën 21-vjeçare. Këngët e tij shkrinë muzikën popullore dhe rock ‘n’ roll për të krijuar një tingull të ri dhe unik. Tekstet poetike të kantautorit nxjerrin në pah të vërteta të thella dhe të mprehta për jetën dhe ai i përdori këngët e tij për të komentuar çështjet urgjente të kohës, nga lufta në Vietnam e deri te të drejtat civile. Në total, Dylan shkroi më shumë se 500 këngë gjatë karrierës së tij dhe shiti dhjetëra miliona albume, duke përfshirë albumin e tij më të shitur, Bob Dylan’s Greatest Hits, i cili përmbante këngë të njohura si “Like a Rolling Stone”.Kur nuk keni asgjë,nuk keni asgjë për të humbur. Dylan mund të jetë duke hyrë në një dekadë të re, por kjo nuk do të thotë se mbretërimi i tij si një yll rock ka mbaruar. Ai vazhdon ta shtyjë veten drejt lartësive më të mëdha, duke nxjerrë albume të reja deri në vitin 2020, edhe pse hitet e tij më të hershme vazhdojnë t’u bëjnë përshtypje fansat pothuajse 60 vjet më vonë. Për të festuar ikonën muzikore, këtu janë disa nga tekstet me mendim më të thellë të Bob Dylan.‘Nëse koha ia vlen të kurseni,atëherë më mirë filloni të notoni, përndryshe do të fundoseni si gur’”The Times They Are A-Changin”, 1974‘Përgjigja, miku im, po fryn në erë’.- “Blowin’ In the Wind”, 1963‘Nëse nuk më nënvlerësoni,Unë nuk do t’ju nënvlerësoj.- “Dear landlord”, 1967‘Mos kini prire për të parë ndonjë gabim’.- “Every grain of sand”, 1981Mos qaj për mua, për të gjitha gjërat që kam qenë’.- “My own version for you”, 2020‘E çuditshme se si njerëzit që vuajnë së bashkukanë lidhje më të forta sesa njerëzitqë janë më të kënaqur’.- “New Danville Girl”, 1986‘Kur shihni fqinjin duke mbajtur diçka,Ndihmojeni atë me ngarkesën e tij,Dhe mos e gaboni Parajsën,Për atë shtëpi përballë rrugës’.- “Balade of Frankie Lee dhe Judas Priest”, 1967‘Qofshin duart tuaja gjithmonë të zëna,gjithmonë këmbët tuaja të shpejta,të kesh një themel të fortë,kur erërat e ndryshimeve lëvizin’.- “Forever yong”, 1974‘Nuk mund ta marrësh me vete dhe e di se është shumë e pavlerë për t’u shitur,Ata ju thonë, “Koha është para”, sikur jeta juaj ia vlente peshën e saj në ar’.- “When you’ll wakeup”, 1979‘Pse të presësh më për atë që doKur ai qëndron para jush’.- “Lay, Lady, Lay”, 1969‘Ajo e di se nuk ka sukses si dështimi dhe se dështimi nuk është aspak sukses’.- “Love Minus Zero” (1965)‘Kur nuk keni asgjë, nuk keni asgjë për të humbur’.- “Like a Rolling Stone”, 1965‘Mund të ktheheni gjithmonë, por nuk mund të ktheheni deri në fund’.- “Misisippi”, 1978