Edon Alibegu/
Një vështrim mbi veprën e Astrit Dragovojës.
Astrit Dragovoja u bë piktor pa e planifikuar. Arkitekt nga Ulqini, i lindur në vitin 1991, pas një lëndimi në shpinë që i mori sportet dhe punën, mori një kanavacë që motra e tij e kishte lënë përgjysmë dhe e përfundoi vetë. Piktura e tij e tretë përfundoi në një galeri në Zvicër; së shpejti veprat e tij vareshin në Bazel. Por ajo që mbetet për t’u parë nuk është historia, por vetë pikturat.
Dhe ato janë të jashtëzakonshme. Kanavaca dy metra të larta, ku dora e arkitektit nuk fshihet: aks vertikal, pasqyrim, ekuilibër i llogaritur. Mbi atë skelet të ashpër shtrohet një teprim i plotë — dahlia, pupla, flutura, peshq tropikalë — i pikturuar me durim thuajse forenzik: çdo buzë petali, çdo grimë pjalmi.
Te Where Do We Go When We Fall Asleep, një tigër fle mes luleve, ndërsa një grua shtrihet përkrah tij me një sy të vetëm hapur; ndër petale fshihen kafka të vogla zogjsh, memento mori e vendosur aty ku syri me nguti nuk e gjen. Piktura nuk përgjigjet me një vend, por me një gjendje: atë ku grabitqari shtrihet e nuk të ha, dhe ku një pjesë e vetes refuzon të fundoset me të tjerat.
XXMM dhe Inxhija janë i njëjti mendim nga dy skaje të kundërta. Në të parën, goja e gruas është zëvendësuar nga një flutur morpho: fjala hiqet dhe në vend të saj vihet diçka që vetëm mund të fluturojë larg — e megjithatë sytë e mbajnë të gjithë bisedën. Në të dytën ndodh e kundërta: sytë mbulohen, kurse goja mban një perlë, dhe te supi i saj një gocë deti e hapur me forcë mban perlën e vet. Rima nuk është e rastësishme: bukuria këtu nuk është diçka që trupi e zotëron, por diçka e nxjerrë prej tij.
I pyetur për ndikimet, Dragovoja përmend Monen dhe Degan — dhe të dy gjenden aty, i pari te lulet që gëlltisin kornizën, i dyti te fytyrat e prera në buzë të kanavacës. Por ndihet edhe prania e dy emrave që ai nuk i përmend: Caravaggio, në sfondin krejt të zi ku figura tërhiqet përpara nga një dritë pa burim të dukshëm, dhe Gustave Doré, në dramën vertikale që rrëzohet. Admirimi i tij shkon te drita e ditës; temperamenti i përket barokut.
Sa larg shkon aftësia e tij e dëshmon Ava, ku ngjyra hiqet krejtësisht dhe nuk humbet asgjë. E gjithë kanavaca është modeluar në tone të graduara — përveç maskës së zezë të lepurit, e sheshtë dhe absolute, e vetmja formë që nuk pranon të marrë pjesë: një simbol modern i harxhueshëm, i mbjellë në majë të një apokalipsi romantik.
Vetë artisti nuk pranon të ngarkohet me domethënie. Pikturat, thotë, udhëhiqen nga rrëfimi më shumë sesa nga emocioni.
“Ndonjëherë nuk ka asnjëfarë mesazhi të fshehur për t’u zbuluar, thjesht një bashkim i gjërave të bukura, formave, ngjyrave dhe ideve që krijohen për të zgjuar kureshtje tek vëzhguesi. Nuk besoj se çdo pikturë duhet të jetë me një mësim; ndonjëherë bukuria në vetvete është e mjaftueshme.“
Ulqini nuk shfaqet askund në këto piktura — dhe pikërisht kjo është lidhja. Ky lloj arti mungonte atje, thotë ai, dhe kjo e shtyu të krijonte atë që do të donte ta shihte përreth vetes. Në Born for Greatness, një fëmijë me sy të argjendtë qëndron para një harku të gdhendur guri: kafshët nuk e kërcënojnë, por i rrinë roje. Nuk është e vështirë të merret me mend për kë është pikturuar.
“Mos e matni potencialin tuaj me standardet e qytetit ku jetoni. Prezantoni punën tuaj para botës dhe shihni se ku mund t’ju çojë”.