Mbi 100 personalitete nga 36 shtete u mblodhën nga 25 deri më 30 shtator 2026 për të diskutuar rolin e artit, kulturës, shkencës dhe dijes në shërbim të paqes botërore.
Prof. dr. Xhemil Bytyçi, Prishtinë
Për gjashtë ditë, Kosova u bë vendtakim i poetëve dhe i mendimit kulturor nga vende të ndryshme të botës. Kongresi i 45-të Botëror i Poetëve, i zhvilluar nga 25 deri më 30 shtator 2026 në Prishtinë, Pejë, Prizren dhe Lipjan, solli në vend, sipas të dhënave mbi 100 personalitete nga 36 shtete. Poetë, akademikë, profesorë universitarë dhe profesionistë të fushave të ndryshme u bashkuan rreth një çështjeje që tejkalon kufijtë e letërsisë: kontributit të krijimtarisë dhe të dijes në ndërtimin e paqes. Organizatorët e cilësuan këtë manifestim si ngjarjen më të madhe kulturore ndërkombëtare të mbajtur ndonjëherë në Kosovë. Për vendin mikpritës, Kongresi ishte një mundësi për ta paraqitur kulturën e tij përmes takimeve të drejtpërdrejta me autorë dhe intelektualë të botës. Për pjesëmarrësit, ai hapi një hapësirë ku përvojat letrare dhe historike mund të takoheshin dhe të krijonin lidhje të reja bashkëpunimi. Tema qendrore, roli i artit, kulturës, shkencës dhe dijes për paqen botërore, e vendosi fjalën poetike në marrëdhënie me përgjegjësinë publike të krijuesit. Në një takim me pjesëmarrës nga 36 shtete, paqja u trajtua si një angazhim që kërkon mirëkuptim, njohje të ndërsjellë dhe gatishmëri për dialog. Ky orientim i dha Kongresit një përmbajtje që shtrihej përtej prezantimit të veprave letrare.
Në ceremoninë qendrore, presidenti i Kongresit të 45-të Botëror të Poetëve, akademik Jeton Kelmendi, e vlerësoi lart rëndësinë e këtij takimi për Kosovën dhe për bashkëpunimin ndërkombëtar. Ai theksoi se edhe shkrimtarët mund të ndikojnë për paqen. Mesazhi i tij e lidhi fuqinë e fjalës me aftësinë për të afruar njerëzit, për të nxitur mirëkuptimin dhe për t’i dhënë zë dinjitetit njerëzor. Kongresi organizohet nga Akademia Botërore e Arteve dhe Kulturës. Sipas prezantimit të organizatorëve, të pasqyruar edhe në njoftimin e Komunës së Pejës, manifestimi zhvillohet nën mbikëqyrjen e UNESCO-s. Presidenti i Akademisë, Dr. Yu Hsi, përmes të dërguarit të tij përcolli falënderimet dhe mbështetjen për Kosovën si vend organizator i kësaj ngjarjeje të rëndësishme të kulturës botërore. Një nga mesazhet e veçanta të Kongresit ishte ai i zëvendëspresidentit të parë të Akademisë, profesorit emeritus Ernesto Kahan. I angazhuar në organizatën Mjekët Ndërkombëtarë për Parandalimin e Luftës Bërthamore, e cila mori Çmimin Nobel për Paqe më 1985, Kahan e lidhi vlerën e paqes me përvojën historike të Kosovës. Ai theksoi se Kosova është një vend që ka përjetuar shumë dhe, pikërisht për këtë arsye, e çmon thellësisht paqen.
Në këtë kontekst, prania e krijuesve të huaj kishte edhe kuptimin e një takimi me kujtesën dhe realitetin e vendit. Zhvillimi i programit në katër qytete e zgjeroi hapësirën e Kongresit dhe u dha të ftuarve mundësinë të njihnin mjedise të ndryshme kulturore të Kosovës. Prishtina, Peja, Prizreni dhe Lipjani u bënë pjesë e të njëjtit rrugëtim, ku mikpritja dhe shkëmbimi kulturor shoqëruan diskutimin për paqen. Ne Rugovë, vizita ishte shumë mbresëlënëse, pasi që u mahniten me pamjet e bukura të natyures atje. Një pjesë e rëndësishme e manifestimit iu kushtua nderimit të personaliteteve për kontributet e tyre. Me titullin Doctor Honoris Causa u nderuan akademiku Anastas Angjeli nga Shqipëria, Shoshana Vegh nga Izraeli, Carlos Coré nga Uruguai, Teodosie Petrescu nga Rumania dhe Prof. Dr. Xhemil Bytyçi nga Kosova. Këto nderime bashkuan figura me veprimtari në fusha të ndryshme, në frymën e një Kongresi që e afroi letërsinë me jetën akademike dhe shoqërore.
Organizatorët ndanë gjithashtu nderime të kategorisë emeritus për Prof. Blerim Olluri, Venera Llunji, Gazmend Muhaxheri, Rexhep Kurtbogaj, Zafir Berisha, Ibush Reçica, Doc Drumheller nga Zelanda e Re dhe Krystyna Lenkowska nga Polonia. Vlerësimi i tyre ishte pjesë e mirënjohjes së shprehur gjatë Kongresit për veprimtarinë dhe kontributet e personaliteteve të përfshira në këtë manifestim.
Presidenti i Kongresit, akademik Jeton Kelmendi, ndau medalje presidenciale për Dr. Suthee Kumanon, nga India, Gordana Sarić nga Mali i Zi, Dr. Mujë Buçpapaj nga Shqipëria, Bei Ta nga Kina, Prof. Sultan Catto nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Maria Miraglia nga Italia. Me këto nderime, Kongresi shprehu vlerësimin për personalitete që, përmes veprimtarisë së tyre, i japin hapësirë bashkëpunimit kulturor dhe komunikimit ndërmjet vendeve. Për letërsinë dhe kulturën e Kosovës, një takim i kësaj përmase krijon mundësi që të vazhdojnë edhe pas përfundimit të programit.
Njohjet ndërmjet autorëve mund të hapin rrugë për përkthime, botime dhe ftesa në veprimtari të tjera ndërkombëtare. Rëndësia e Kongresit lidhet, kështu, edhe me vazhdimësinë e marrëdhënieve që ai ndihmoi të krijoheshin. Kongresi Botëror i Poetëve zhvillohet në vende dhe kontinente të ndryshme, duke e zhvendosur çdo edicion drejt një mjedisi të ri kulturor. Sipas njoftimit të organizatorëve, edicioni i ardhshëm parashikohet të mbahet në Zelandën e Re, në tetor 2027. Nga Kosova drejt atij takimi, mesazhi që mbetet është ai i një përgjegjësie të përbashkët: arti dhe dija mund të ndihmojnë që njerëzit ta njohin më mirë njëri-tjetrin dhe ta ndërtojnë paqen edhe përmes fjalës.