Saimir Kadiu/
Në atmosferën jashtëzakonisht të tensionuar dhe paranojake të viteve të para të Luftës së Ftohtë, edhe një fjali e vetme e përkthyer mund të lëvizte ushtri, të ngrinte në fluturim bombardues strategjikë dhe të mbillte frikë në kombe të tëra. Më 18 nëntor 1956, udhëheqësi sovjetik u shfaq plot vetëbesim përpara një grupi ambasadorësh perëndimorë në një pritje diplomatike të organizuar në ambasadën polake në Moskë. Ai mbajti një fjalim të improvizuar dhe plot
pasion, i cili synonte të shprehte besimin e tij absolut në të ardhmen e Bashkimit Sovjetik. Në vend të kësaj, ai prodhoi pa dashje një nga deklaratat më të famshme dhe më kërcënuese në historinë moderne politike.
Duke iu drejtuar diplomatëve të vendeve kapitaliste, Hrushovi, i njohur për stilin e tij të drejtpërdrejtë dhe emocional, u bë gjithnjë e më i zjarrtë. Me fytyrën e skuqur nga pasioni ideologjik, ai deklaroi:
“Për sa u përket shteteve kapitaliste, ekzistenca jonë nuk varet nga ju. Nëse nuk ju pëlqejmë, mos i pranoni ftesat tona diplomatike dhe mos na ftoni të vijmë tek ju. Pavarësisht nëse ju pëlqen apo jo, historia është në anën tonë.”
Dhe më pas erdhi fjalia që do të trondiste botën:
“Ne do t’ju varrosim!”
Në Perëndim, i cili jetonte nën hijen e garës bërthamore dhe frikës së një lufte atomike, kjo fjali u interpretua si një kërcënim i drejtpërdrejtë për shkatërrim total. Gazetat amerikane e vendosën menjëherë në faqet e para me germa të mëdha, ndërsa publiku e kuptoi si një paralajmërim të qartë se Bashkimi Sovjetik synonte të niste një sulm bërthamor që do ta varroste fizikisht botën kapitaliste nën rrënoja radioaktive.
Shprehja “Ne do t’ju varrosim” u bë shpejt një nga simbolet më të fuqishme të propagandës perëndimore gjatë Luftës së Ftohtë. Ajo u përdor vazhdimisht nga politikanët për të justifikuar rritjen e shpenzimeve ushtarake, ndërtimin masiv të strehimoreve kundër bombardimeve atomike dhe zgjerimin e arsenalit bërthamor amerikan.
Në imagjinatën publike, Hrushovi u shndërrua në figurën e liderit sovjetik të rrezikshëm dhe të paparashikueshëm, një njeri që dukej i gatshëm të shtypte butonin bërthamor në çdo moment për të provuar epërsinë e komunizmit. Fjalët e tij u cituan pafundësisht në fjalime politike, emisione televizive dhe artikuj gazetash, duke forcuar imazhin e një Bashkimi Sovjetik agresiv dhe luftënxitës.
Megjithatë, pas titujve alarmues dhe retorikës politike fshihej një keqkuptim i thellë gjuhësor dhe kulturor.
Përkthyesi personal i Hrushovit, Viktor Sukhodrev, kishte përkthyer saktë fjalët ruse “Мы вас похороним” (My vas pokhoronim). Problemi nuk qëndronte te përkthimi fjalë për fjalë, por te kuptimi idiomatik dhe ideologjik që humbi gjatë transmetimit.
Hrushovi nuk po kërcënonte Perëndimin me një holokaust bërthamor. Ai po i referohej një ideje të njohur të marksizmit klasik, e cila buron nga analiza e në Manifestin Komunist. Sipas kësaj logjike, vetë kapitalizmi krijon forcat që do ta zëvendësojnë atë historikisht.
Në rusishten e folur të kohës, shprehja kishte më tepër kuptimin:
“Ne do t’ju mbijetojmë” ose “Ne do të jemi të pranishëm në funeralin tuaj historik.”
Pra, Hrushovi po argumentonte se sistemi komunist do të rezultonte përfundimisht më i qëndrueshëm dhe do të mbijetonte më gjatë se kapitalizmi, pa pasur nevojë për luftë. Në vizionin e tij, Bashkimi Sovjetik do të ishte dëshmitari i rënies së kapitalizmit, jo autori i shkatërrimit të tij ushtarak.
Vite më vonë, në verën e vitit 1963, ai pranoi me keqardhje pasojat e asaj deklarate.
“Një herë thashë: ‘Ne do t’ju varrosim’, dhe kjo më solli shumë telashe,” kujtonte ai gjatë një fjalimi në Jugosllavi. “Sigurisht që nuk do t’ju varrosim fizikisht me lopatë. Klasa juaj punëtore do t’ju varrosë.”
Por sqarimi erdhi tepër vonë.
Deri atëherë, fjalia ishte bërë pjesë e pandashme e kujtesës kolektive të Luftës së Ftohtë. Përkthimi i saj i drejtpërdrejtë kishte ushqyer një narrativë frike që u shërbente interesave politike të të dy kampeve. Në një epokë ku dy superfuqi jetonin nën hijen e armëve bërthamore, ndonjëherë një fjali e vetme mund të ishte po aq e fuqishme sa një raketë.
Dhe historia e “Ne do t’ju varrosim” mbetet edhe sot një nga shembujt më domethënës se si një keqkuptim gjuhësor mund të ndikojë në politikën botërore dhe të ndryshojë perceptimin e një epoke të tërë.