Astrit Lulushi – Page 52 – Dielli

Një rënie me sy

July 29, 2020 by dgreca

Nga Astrit Lulushi-

Poeti ka dy bashkëbisedues –

Natyrën dhe veten –

Kur flet u drejtohet të dyve;-

Përgjigjet i vijnë veç e veç-

Por ai i përzien.-

Pyetjet e para janë:

Cila është dashuri,

Dhe cila është romancë?

Të dyja janë trulluese –

Njeriu hutohet prej tyre:

Kur gruaja me të cilën je

Është gruaja e vetme në botë,

Është dashuri.

Romanca është,

Kur gruaja me të cilën je

Është çdo grua në botë.

Po kodër çfarë do të thotë?

Dhe përgjigja është,

Se kodra ishte e para;

Kur kështjella u ngrit në gur,

Hodhi vështrimin poshtë,

Dhe pa një “poshtë-kodër”,

Vendi mori emrin Shkodër.

Ndërsa kështjella Rozafa

U quajt, kur ilirët labeatë

Lundrën ia lanë traditës

Dhe me Gentin në krye

Zgjodhën të jetonin ndryshe.

Në natyrë,

Njeriu i ngjan peshkaqenit

I cili shkon nga shkon, dhe kërkon

Në fund, të kthehet aty ku u lind.

Edhe hedhja e hirit në det,

Kur njeriu vdes, nuk është pakuptim,

As kursim i një pëllëmbe toke

Por është thjesht një ritual

Që fillimisht Ilirët kanë pasur

Për të nderuar të rënët në luftra,

Më vonë këtë zakon

Të tjerët e morën.

Oh, vazhdo, na thuaj më –

Dhe poeti i qetë shton –

Në kohën tepër të lashtë

Para helenëve dhe të gjithëve

Në Egjipt jetonte një popull,

Nga Qielli mendonte se ishte;

Edhe Perëndinë e quante Ra

Jo vetëm se urdhërat e tij

Binin lëshuar nga lart, por se

Mes reve një sy mbante hapur,

Osirin bariun e zgjuar, që vëzhgonte

Në Tokë, se ç’bënin krijesat e Zotit.

Shekuj më pas, Herodoti udhëtoi

Nëpër Egjipt anë e mbanë

Dhe u çudit sa shumë ngjante

Kultura e lashtë atje

Me atë të fiseve që Hënën

Kishin marë për emrin e tyre;

U bë kurioz, kopjoi, studioi

Dhe u ul e shkroi historitë e tij

Për helenët dhe botën;

Ku ilirët barbarë i quante

Sepse flisnin gjuhën e parë.

***

Ftohtësi

Astrit Lulushi

Dje fusha ishte vetëm gri

Nga dëbora e shpërndarë,

Ku tani fijet e reja të barit

E kanë vështirë të zgjaten;

Megjithatë, gjurmët e thella

Shënojnë kufirin e borës që iku

Për t’u fshehur në pyllin pranë

Nga ku e shkuara s’mund të shihet

Pasi shalli i bardhë i mjegullës

Mbështillet rreth pemëve

Rrëzë kodrës së zbardhur

Nën qiellin e heshtur rozë;

Por pret me padurim, e ftohtë,

Për të sjellë psherëtimën e ngrirë,

Kur duhet t’a dijë se e pret

Vetëm më e afërta e saj,

Lamtumira e pashmangshme.

Kodra duket më e pjerrët tani,

Mbi dëborë ecet më ngadaltë;

Pse e shkuara shpreson të kthehet

Kur, veç ftohtësisë, tjetër

Nuk ka asgjë çfarë të sjellë?

Shkruan: Astrit Lulushi-
Vendos të kthehet, si vizitor, në vendin tij të lindjes që kishte menduar se nuk do t’a shihte më kurrë. Krijon ndjenjë optimiste, apo jo? Por ushqen pesimizmin. Kur iku 35 vjet më parë, sy me shikime të frikshme e shoqëruan pa ditur pse. Vështronin sy ulur dhe prisnin prej tij t’u thoshte se çfarë kishte vendosur do të bënte (do të merrte detin). Disa donin ta dinin për ta kallzuar, të tjerë për të thënë ‘oh sa mirë!’ Dhe vetëm kaq. Askush nuk i dinte – as ai vetë – peripecitë e ikjes.Dhimbjet e diktaturës ishin bërë të padurueshme, shumë vetë ishin thyer dorëzuar dhe jetonin në mjerim pashpresë. Sot këta njerëz i sheh përsëri; njësoj të moshuar si ai; mund të jenë të ngarkuar me halle të jetës së përditëshme; ndonjë edhe pa shtëpi; por të gjithë mendojnë se diçka kanë fituar; kanë hedhur tej atë ndjenjë të dikurshme të frikës – që i detyronte të tregonin fytyrën e ujkut shqyes të pamëshirëshëm për të fituar një vështrim dashamirës nga regjimi – liria i ka bërë disi njerëz.Të jetosh pa liri është shkalla më e ulët e të qenit. Ata sot jetojnë një shkallë më lartë, jo më shumë. Për të vazhduar ngjitjen duhet ndershmëria a integriteti që shumë vetë e kanë të vështirë ta gjejnë në këtë kaos e hutim 30 vjeçar. Gjendja jo shumë ka ndryshuar, thonë. Më parë rrugët ishin plot me njerēz; sot duket se ka më shumë rrugë të gjera e sheshe, por jo shumë njerëz. Afërsisht 50% e popullsisë ka emigruar, ligjshëm a duke lënë ligjin pas. Nuk është kjo gjendje që Shqipëria ka meritiuar. Ata të rinj që kanë shkuar jashtë për të studiuar nuk kthehen dot kur shohin perspektivën e mbyllur; qeveria nuk i do për nëpunësa, pasi sjellin me vete frymën perëndimore të kryerjes së punës (prakticitetin, dhe kundërshtimin e padrejtësisë që drejtuesi autokrat nuk e pranon). Janë pastaj edhe ata që kishin emigruar për më shumë liri dhe tani duan një fillim – për ‘ta ky kthim është emigracion i ri, këtë herë në vendlindjen e tyre – ata u ngjajnë jetimëve – një shtet jo i mirë, nuk njeh as të drejtën; dhe pa njohjen e saj s’ka si të njohë gjë tjetër.

Shuhet Philbin, 88

July 25, 2020 by dgreca

Nga Astrit Lulushi-

Regis Francis Xavier Philbin ishte personalitet, aktor dhe këngëtar amerikan, i njohur si njeriu më i vështirë në biznesin e shfaqjeve televizive. Philbin mban rekordin botëror Guinness për shumicën e orëve në televizionin amerikan. Markat e tij tregtare përfshijnë mënyrën e të ngazëllyerit, theksin njujorkez, zgjuarsinë dhe reklamat e tij të parëndësishme.

Philbin lindi në 25 gusht 1931 në Bronx, New York. Babai i tij, Francis “Frank” Philbin, një marins që shërbeu në Paqësor, ishte me prejardhje irlandeze. Nëna e tij, Filomena “Florence” (Boscia), ishte nga një familje emigrante arbëreshe me prejardhje nga Greci, Campania (Katundi), Itali.

Si këngëtar, Philbin mund të përshkruhet midis stilit të këngëtarëve të tij të preferuar: Dean Martin, Perry Como dhe Frank Sinatra.

“Kam pasur vitet e mia të vështira. Disa nga shfaqjet e mia dështuan në mënyrë të mjerë. Kjo më acaroi më nxiti vetëbesimin. Dhe nuk ndalova kurrë, por vazhdova e vazhdova.” Regis Philbin)

Në fillim

July 25, 2020 by dgreca

Nga Astrit Lulushi-Që në fillim, komunizmi – i cili, në ditët më të hershme mori formën e diçkaje të sheqerosur – u ndihmua me aksione, atentate që i përdori aq shumë si reklama, si disa lloj biznesesh sot që presin me përshëndetje e miklime blerësit për t’u shitur prodhime të dobta a false. Komunizmi iu përshtat klimës dhe shijeve shoqërore të kohës, duke krijuar një ofertë-kërkesë të rreme gati të çastit për ide të freskëta. Të gjithë fëmijë donin t’u ngjanin komunistëve, si rebelë, të pabindur ndaj një brezi të rriturish, në kurriz të të cilit jetonin. Kjo tregon sesa përparimtare dhe sa dinamike po bëhej idea komuniste. Librat e historisë akoma pyesin se kush u tërhoq nga kjo ide para se të rrëshqiste nëpër kurthe a plasaritje. Ecuritë ishin aq të pasigurta, ngjarjet ndryshonin aq shpejt. Në çdo rast a shpesh, përndjekësi mund të bëhej i përndjekur. Dje përkrahës a komunist i flakët, sot tradhtar a poli-agjent. Një mani gjithmonë ndezur, ku askush nuk ka kohë të mbajë të dhënat e duhura gjatë një manie të tillë.

Komunizmi në Shqipëri, i cili filloi me “200 petrita” e ndonjë falkon jugosllav kishte rreth 5-6 grupe që përhapnin ide të përkthyera – kishte edhe dyqane cigaresh, ku kryente takime. Kishte edhe shumë pak shtëpi të vogla, posaçërisht për të nxjerrë në pritë e vrarë, pasi ishin spiunuar, shokët e vet dhe më pas t’i shpallte – këtë hero, atë tradhtar.

Në shtëpi nuk mund të mblidheshin shumë persona. Kështu, komunizmi krijoi gazeta primitive, trakte (me fjalë të parashikuara), dhe aksione drejtpërdrejt siç mund të shihen në skena a kinema. Supozoni se një ‘shfaqje’ zgjat dy orë. Supozoni se një kinema jep pesë shfaqje në ditë. Supozoni se çdo shfaqe tërheq një turmë mesatare prej 250 vetësh. Kjo do të prodhonte, përafërsisht, 1000 simpatizantë në ditë vetëm në një shfaqje – dhe për 5-6 muaj i gjithë qyteti do të bëhej komunist.

Komunizmi e merr produktin e vet nga propaganda, prej saj krijon një kërkesë të shfrenuar, dhe në fund, për të mos pasur asgjë të re për të treguar. Biznesi në komunizëm ishte kronikisht i paqëndrueshëm dhe i prekshëm nga shteti gangster. Kushtet e dhunës – sulmi ndaj gabimeve, ikja – nënkuptonin se sa shumë një luftë klase, që të fitohej, varej nga filmat dhe letërsia. Kështu, u krijua realizmi socialist ose realiteti në thonjëza. Filmat më të hershëm, ato të viteve 1950, ishin për të varfërit, të pashkolluarit, etj. Të gjithë vinin në dukje fëmijët, dhe ishin të alarmuar se si vendet perëndimore ishin të mbushur me fëmijë të varfër, të cilët dukej sikur nuk kishin asgjë më të mirë për të bërë. Mosmiratimi shoqëror lind me ide të zemërimit akademik. Ndërkohë, nëse jemi të prirur të mendojmë se filmat e letrat e shkruara mund të jenë art, le të kujtojmë se në periudhën 1945 – 1990 ato përkuan dhe ndihmuan shtypjen më çnjerëzore që shqiptarët kanë provuar.

ZGJIMI

July 24, 2020 by dgreca

Nga Astrit Lulushi-Të zgjohesh është mirë, por të zgjohesh në kohë të papërshtashme është gabim, si njeriu që e gjen veten në anën e gabuar të shtratit. Këtë kishte parasysh Faik Konica kur thoshte se shpalja e pavarësisë më 1912 ishte gabim, pasi populli nuk ishte gati, shpejtēsia e ngjarjeve nuk ishte në një hap me ‘të.

Një zgjim i shëndetshëm, premton një ditë të mirë. Provo zgjohu gjumë-prishur a i trembur, dhe gjithë dita do të shkojë si mos më keq. Në këtë pikë zënë fill edhe problemet tona. Kur pavarësia u shpall nga një grup elitarësh perandorakë osmanë, populli ishte asgjë; i vuajtur, i shtypur për 500 vjet, shqiptarë kishin harruar origjinën. Ata mendonin se ishin turq në çdo qelizë. Dhe bënin pyetjen – nga duhet ta shpallim pavarësinë, nga vetja? Kjo ndoshta ishte arsyeja që pavarësia u prit përgjumësh e pa emocione (lëre se ç’thonë filmat a historiografia e kohës me shtypje), si për të treguar se pavarësia a çdo ndryshim varet vetëm nga kreu, siç pretendohej në fundin e sundimit PPSH; kjo bëri që më pas të lindnin edhe lëvizjet me thirrjet “Dum Babën!” – për kthimin e osmanëve – njësoj si sot me disa që thonë, se ishte më mirë koha në diktaturë.

Deri në Kongresin e Lushnjes (1920), Shqipëria ishte thjesht nocion. Vitet që pasuan ngjizën ndjenjën se shqiptarët kishin mbetur vërtet vetëm, “të pavarur”, dhe si rrjedhojë u duhej të ekzistonin për të mos rënë në duart e fqinjëve. Dalja e Ahmet Zogut si figurë qëndrore shkaktoi reagime nga shumë figura intelektuale, jo se Zogu nuk ishte i tillë, por ishte ambicja e tyre për rivalitet e pushtet. Që nga ajo kohë, rivaliteti u bë modalitet, që e detyroi Zogun të mblidhte parlamentin dhe me vota të shpallej Mbret më 1928-n.

Pas kësaj konjukturat ndryshuan; komunizmi hyri në lojë në Ballkan; fillimisht si ide e re në Shqipëri, ku gjeti përkrahje e strehë mes të rinjve, kryesisht bijë pasanikësh, tregtarësh e pronarë tokash, apo studentë të dështuar që shteti i kishte mbajtur me bursa a shpenzime jashtë; njësoj si Marksi që jetonte me ndihmat e Engelsit, i cili luftonte kundër pronës private, por i gëzohej pronës së vet, ose si Lenini që e kishte filluar karierën e tij në Rusi, si bir i një familje të begatë ekonomikisht. Kështu, mos u çudit që komunizmi mbijeton; është thjesht hipokrizi e tërë, sepse ADN-ja e tij nuk është proletarianizmi, të cilën e përdor vetëm për mashtrim e propagandë për të tërhequr pas njerëz të verbër a të fikur.