Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Nobelistja franceze Annie Ernaux në Nju Jork

by

Rafaela Prifti/

Autorja franceze Annie Ernaux (Ani Erno) e cila është laureatja në letërsi për vitin 2022 u takua me shumë admiruesë amerikanë dhe francezë në librarinë Albertine Books në lagjen verilindore të Nju Jorkut të hënën në mbrëmje. Në mjediset e librarisë gjendet koleksioni më i madh i librave franceze dhe përkthimeve nga frëngjishtja në anglisht. Albertine njihet si qendër kulturore e intelektualëve franko-amerikane. Biletat për të hyrë në sallën e leximit, e cila ndodhet në katin e dytë ku janë edhe ambientet e Zyrës Kulturore të Ambasadës Franceze, ishin shitur kohë përpara se të shpalleshin fituesit e Nobelit të këtij viti. Por të hënën radha e njerëzve zgjatej rreth e qark ndërtesës së Ambasadës ndërsa qindra të tjerë e ndiqnin takimin në katin e parë me anë të transmetimit me video.

Shumë nga librat e saj tashmë janë shitur dhe nuk gjenden më në raftet e librarive kurse ata që duan t’i porositin me postë duhet të presin një muaj a më shumë për tituj të caktuar. Në përmbledhjen e botuar nga Dielli në datën 7 tetor, lexuesi u njoftua se Akademia Mbretërore e Suedisë i dha çmimin Annie Ernaux (Erno) “për krijimtarinë 40-vjeçare të pakompromis, gjatë së cilës hulumton jetën, e karakterizuar nga dallimet e thella në sferën e gjinisë, të gjuhës dhe të klasës shoqërore, për guximin dhe saktësinë klinike përmes të cilave zbulon rrënjët, tjetërsimet dhe kufizimet kolektive të kujtesës personale”. https://gazetadielli.com/the-nobel-goes-to/

Nëpërmjet përkthyesit, Erno foli gjerësisht për karrierën e saj dhe procesin krijues. Duke nisur që nga fëmijëria saj në Normandi, librat ishin për të njësoj si ushqimi por ajo ishte e ndjeshme ndaj asaj që thuhej edhe nuk thuhej në to. “Veprat jane qëmtime të mendjes sime,” thotë ajo. Tema e takimit të së hënës në Nju Jork ishte “Arti i të shkruarit për jetën”. Autorja 82 vjeçare foli për veten në raportin e ndërlikuar midis përjetimit të mendimeve të saj, origjinës dhe domethënies se tyre dhe materializimit të tyre në fjalë të shprehura në tekst, që arrijnë të transmetojnë një përjetim të njohur te lexuesi. “Letërsia mu paraqit si e vetmja rrugë për të arritur atë që unë e quaj e vërteta ose realiteti. Me anë të saj gjërat qartësohen por jo në formë të thjeshtë, përkundrazi,” shtoi Erno, “të shkruarit i bën gjërat më të komplikuara. Në një mënyrë mund të thuhet se nëse për diçka nuk është shkruar atëherë ajo nuk ekziston.”

Në veprat e saj Erno përdor gjuhë të kursyer dhe fjali të shkurtëra por gjatë diskutimit të mbrëmshëm ajo fliste me pasion dhe elokuence të mrekullueshme. “Nuk kam pasur asnjëherë synim të shkruaj një libër të bukur dhe as të jem pjesë e letërsisë boterore,” tha Nobelistja e gjinisë letrare për vitin 2022. Libri Ndodhia (Happening), ku autorja jep kronikën e një dështimi të paligjshëm në vitin 1963, u kthye në skenar të një filmi francez me të njëjtin titull vitin e kaluar. E pyetur se përse ju kthye kësaj teme, Erno tha se e ndjente se aty kishte diçka më shumë për tu zbuluar dhe se vetëm narracioni e mundëson një vështrim më të thellë. Në takimin me admiruesit e shumtë të saj në Nju Jork, Erno ishte e shoqëruar nga autorët Garth Greenwell dhe Rachel Kushner.

Ani Erno është autore e më shumë se 30 veprave të përkthyera në shumë gjuhë. Disa prej tyre janë botuar edhe në gjuhën shqipe. Në përmbledhjen tonë të fituesve të Nobel-it të shpallur nga Akademia, në kategorinë e letërsisë ju sollëm reagimin e shkrimtarit Ismail Kadare, i cili është propozuar disa herë për të njëjtin çmim. Ai dhe e shoqja thanë në mediat shqiptare se Erno nuk njihet nga publiku shqiptar dhe as nga ai botëror. Dhe shtuan se Kadareja ka dyzet vjet që pret ‘në listat e fundit’ për të marrë çmimin Nobel.https://gazetadielli.com/the-nobel-goes-to/ Ja si shkruan revista javore New Yorker për këtë pikë “Lajmi për çmimin Nobel në letërsi i ndau lexuesit amatorë në dy kampe: ata që nuk e kishin dëgjuar kurrë më parë emrin e saj dhe ata që e kishin pak të dëgjuar.” Ndërsa bota e letërsisë dhe artit, midis tyre edhe filozofi dhe sociologu francez Didier Eribon, e uroi Nobelisten duke shprehur admirim për veprën e saj. Në veçanti, Akademia suedeze e quan atë një hallkë lidhëse midis traditës së romanit francez të stilit të Marsel Prust (Marcel Proust, 1871-1922) dhe një gjurmimi të ri që shkon në një drejtim tjetër. Erno thotë se është “etnologe e vetvetes” dhe jo shkrimtare. Për nga fryma feministe, ajo është krahasuar me autoren amerikane, të ndjerën Joan Didion.

A woman Story është libri i fundit i propozuar për çmimin “Los Angeles Times Book Prize”. Novelat A man’s Place, Simple Passion, A woman Story janë vlerësuar nga New York Times dhe kritikët. Erno vjen në letërsi si lauretja e parë e cila identifikohet para së gjithash si autore autobiografike në kuptimin bashkëkohor të fjalës, pra që shkruan për jetën ashtu si e përjeton atë. Revista kulturore javore New Yorker shkruan se dhënia e çmimit Nobel një autoreje të fokusuar në fakte jetësore do të thotë se kemi arritur në momentin kur librat e kujtimeve janë vendosur në rangun e parë të zhanreve të kohës sonë.

Metropolitan Ilia of Philomelion passed away at 85

by

Rafaela Prifti/

Metropolitan Ilia (Katre) of Philomelion of the Albanian Orthodox Diocese of America passed away at the age of 85. The announcement was posted today by the Orthodox Observer News. “It is with deep sorrow and every hope in the Lord’s resurrection that His Eminence Archbishop Elpidophoros of America announces the sudden passing of Metropolitan Ilia (Katre) of Philomelion of the Albanian Orthodox Diocese of America,” the notification read. The Archbishop called his passing “a significant loss for Orthodoxy in America.”

Although he was advanced in years, the remarkable bishop was highly involved and actively engaged with the Church. The sudden departure of Metropolitan Ilia comes at a critical time for the Albanian Orthodox Diocese of America. He was ordained to the Holy Priesthood by Bishop Mark in Holy Trinity Church, South Boston and assigned to be pastor of that parish in 1962. Forty years later, Ecumenical Patriarch Bartholomew proposed that a widowed Father Ilia be ordained bishop for the Albanian Orthodox Diocese of America of the Ecumenical Patriarchate.

In 2014, on the second anniversary of consecration of the Resurrection of Christ Cathedral, a Divine Liturgy in Tirana was celebrated by Archbishop Anastasios and other members of the Holy Synod of the Autocephalous Orthodox Church of Albania, among whom was His Grace Ilia.

In a November 2016 video, Bishop Katre and Father Emmanuel Lemelson performed the blessing of a property where a family chapel was being built in Vermont, dedicated to St. Catherine of Alexandria. It is a ceremony rooted in the tradition of the Orthodox faith.

Bishop Ilia, who has ministered in the Church of Albania, was elevated to the rank of archbishop and granted the title of Metropolitan in 2019.

This is a developing story. More updates will follow.

The Nobel Goes to…

by

Rafaela Prifti/

Every October, Committees in Sweden and Norway name laureates in six categories including sciences, literature and economics, as well as peace work in recognition of an individual’s or organization’s contribution to humanity in a specific field. During the pandemic years the Nobel Committee made adjustments by holding some events digitally. The Oslo ceremony for the peace prize was smaller than in most years. In 2022, the organization said that the laureates will receive their Nobel Prize medals and diplomas at a Stockholm ceremony in December, where the winners from the previous two years will also be invited.

One prize is announced each day this week, beginning from the 3rd to 10th of October, in Stockholm and Oslo, and the event is streamed live on the official digital channels of the Nobel Prize.

These are the winners so far:

Physiology or Medicine – Dr. Svante Pääbo, a Swedish geneticist, was awarded this year’s prize for his discoveries concerning the genomes of extinct hominins and human evolution. The Committee recognized his work in retrieving genetic material from 40,000-year-old bones, thus producing a complete Neanderthal genome and initiating the field of ancient DNA studies.

Chemistry – Carolyn R. Bertozzi, Morten Meldal and K. Barry Sharpless shared the award for chemistry for the development of click chemistry and bio-orthogonal chemistry. The three chemists have been working independently since 2000 to create functional molecules that have “led to a revolution in how chemists think about linking molecules together,” the Nobel Committee said.

Physics –  The 2022 prize for Physics is shared by three men, Alain Aspect, John F. Clauser and Anton Zeilinger, for their work in quantum technology. Their experiments have “shaken the very foundation of how we interpret measurements,” the Nobel Committee for Physics said.

Nobel Prize in Literature was Awarded to French novelist Annie Ernaux. Her body of work which chronicles her life experience is particularly meaningful to many. “I shall carry out an ethnological study of myself,” she wrote in her 1997 memoir Shame.  The Swedish Academy lauded “the courage and clinical acuity with which she uncovers the roots, estrangements and collective restraints of personal memory.” Authors worldwide praised Annie Ernaux’s novels after ‘the exceptional writer” received the Nobel Prize in Literature, and even expressed admiration for her activism. Among them was Didier Eribon, the philosopher and sociologist, who said “I have such admiration for her, not just as a writer, but for her activism.” Ismail Kadare, nominated many times in the same category, and his wife, Helena, have reacted in the Albanian media to say that they do not know her and it is the first time they hear her name, but, add that “(Ernaux) has been waiting at the bottom of the (Nobel) list for 40 years.”   

Peace Prize – The winners of the Nobel Peace Prize were Rights advocates in Ukraine, Russia and Belarus.  The three laureates are Ales Bialiatski from Belarus, Memorial, a human rights group in Russia, and the Center for Civil Liberties in Ukraine, “who have become symbols of resistance and accountability at a time when Russia’s invasion of Ukraine has set off the largest ground war in Europe since World War II.”  “The Peace Prize laureates represent civil society in their home countries,” Ms. Berit Reiss-Andersen, the chair of the Norwegian Nobel Committee, said in announcing the awards. “They have for many years promoted the right to criticize power and protect the fundamental rights of citizens.”  The prize is an implicit rebuke to Putin’s violent crackdowns on dissidents and critics at home. Many observers noted the overlap of the announcement with Putin’s 70th birthday on Friday. Three laureates have emerged as some of the starkest challengers to the widespread misinformation and harmful myths disseminated by authoritarian leaders and fueled by globalization, digital connectedness and new methods of surveillance. There were 343 candidates for this year’s prize, including 251 people and 92 organizations. Last year, the Peace Prize was shared by two journalists, Maria Ressa and Dmitri A. Muratov, “for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace,” the Nobel committee said. The committee praised the Center for Civil Liberties for taking a stand to “strengthen Ukrainian civil society and pressure the authorities to make Ukraine a full-fledged democracy.” Since the invasion began, the organization is engaged in identifying and documenting human rights violations said the Committee chair,  adding that the group was “playing a pioneering role with a view to holding the guilty parties accountable for their crimes.” At a time when reverence for Stalin as a “effective manager” was on the rise in Russia, the human rights group Memorial led the effort to keep the spotlight focused on his crimes and on the hundreds of thousands of Russians who disappeared into his labor camps, never to be seen again. As news of the Nobel Prize recipients spread, pro-democracy leaders expressed their support on Twitter. President Emmanuel Macron of France said the prize had been awarded to “unfailing defenders of human rights in Europe.” describing them as “artisans of peace”. Jens Stoltenberg, the NATO Secretary General, congratulated the winners with a Tweeter post “The right to speak truth to power is fundamental to free and open societies.” Other political figures seized the moment to call for the release of all political prisoners.  They urged Belarus’s authoritarian leader, Aleksandr G. Lukashenko, to release Ales Bialiatski, the new Nobel laureate, so that he could collect his prize from Oslo.

The award for Economic Science will be announced on October 10th.

On 27 November 1895, Alfred Nobel signed his last will and testament, giving the largest share of his fortune to a series of prizes in physics, chemistry, physiology or medicine, literature and peace – the Nobel Prizes.

947 laureates and 28 organizations have been awarded the Nobel Prize between 1901 and 2021. Of them, 89 are economic sciences laureates.

At the Nobel Prize award ceremonies on December 10, the Nobel Prize laureates receive three things: a Nobel Prize diploma, a Nobel Prize medal and a document confirming the Nobel Prize amount. Each Nobel Prize diploma is a unique work of art, created by foremost Swedish and Norwegian artists and calligraphers. The Nobel Prize medals are handmade with careful precision and in 18 carat recycled gold.

The Nobel Prize amount for 2022 is set at Swedish kronor (SEK) 10.0 million per full Nobel Prize.

From Sweden to the US, a new Generation of Albanians Rise in Politics and Diplomacy. Will it make a difference?

by

Rafaela Prifti/

In the month of September, a number of politicians of Albanian descent in the West have risen to positions of legislators and diplomats. Is it the outcome of activism from a generation who wants change? Is it a glimpse of the future? It would be premature to make any predictions now yet not too early to start thinking about what it could mean for Albanians inside and outside of Albania. I will attempt to present the issues in several parts.

Part 1

Two Albanians are elected to the Swedish parliament. Aida Birinxhiku and Adnan Dibrani joined Sweden’s parliament on September 16 following parliamentary elections, held on September 11.

This is the third mandate as Member of Parliament for Adnan Dibrani and the first one for Aida Birinxhiku.

Both Birinxhiku and Dibrani are members of the Swedish Social Democratic Party. Dibrani was 7 years old when he came to Sweden from Mitrovica in 1992. He has studied economics and has made reforming the taxation system a priority of his political career. Adnan Dibrani, a three term Congressman says that he tried especially through the Council of Europe to contribute to Kosovo.

At 23 years old, Aida Birinxhiku is a well-known name in Swedish politics. Her parents immigrated to Sweden in 1998. Aida was born there a year later. She entered politics in 2014 and ran for Congress in 2022 focusing her campaign on education issues. “Education is very important to me. I am committed to ensuring that all children, whether they are foreigners, rich or poor, have the same education conditions. It is important that every child succeeds in school, especially children who come from other countries to Sweden. Education is a way out of criminality, alienation, and poverty”, she said to Gazeta Infokus. Aida has made history by becoming the first Albanian woman who is a Member of Swedish Parliament and the youngest legislator elected in the parliament.

Arber Gashi and Aurora Pirraku Eriksson, two other Albanian candidates from Kosovo, campaigned for a seat at the Swedish Parliament for 2022 but did not get enough votes. Nevertheless, 26-year-old Albanian Arber Gashi is the chairman of the Social Democratic Party in the city of Halmstad. In another region in the northeast, Arbresha Sabani, Albanian from Struga, was a candidate of the Green Party for the parliamentary elections. Both winning candidates, Adnan Dibrani and Aida Birinxhiku are elected by and represent the district of Halland, Falkenberg, Sweden.

In the United States, on September 16, the White House nominated B. Bix Aliu as new ambassador to Montenegro. A career member of the High Foreign Service, class of Counselor, B. Bix Aliu was appointed by President Biden to be Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the United States of America to Montenegro, press release stated.

Ali has a Medical Degree from the University of Pristina, Kosovo and a Master’s Degree in Strategic Studies from the US Army War College in Carlisle, Pennsylvania.

His prior assignments include serving as Deputy Chief of Mission at the U.S. Embassy in Podgorica, Montenegro from 2014-2017, Public Diplomacy Officer in Tirana, Albania, US Consul General in Krakow, Poland. B. Bix Aliu returned to U.S. Embassy Warsaw to serve as the Deputy Chief of Mission in June 2019, thirteen years after he was appointed Vice-Consul and Deputy Cultural Attaché at the Embassy. Most recently he served as Charge d’Affaires, Ad Interim at the US Embassy in Budapest, Hungary.

Ali, who is a native of Chicagoland, comes from a family of immigrants. He started studying medicine at the University of Chicago and graduated from the School of Medicine in Kosovo. He is “proud of the fact that the son of an immigrant could become a diplomat.”

B. Bix Aliu began his Foreign Service career in Macedonia where he was involved in the Rambouillet Peace Accords as a member of the delegation of the U.S. Special Envoy to Kosovo.

He has received numerous State Department Awards, including seven Superior Honor Awards and six Meritorious Honor Awards.

Earlier this year, US Congress announced new nominations for Members of the Foreign Service of the Department of State to be a Consular Officer and Secretary in the Diplomatic Service of the United States of America. A new member of the Foreign Service is our colleague, Ardita Dunellari. She was a VOA journalist for two decades prior to joining diplomatic and consular services.

Layers – Ekspozitë arti e dy artistëve shqiptarë nga Tetova Nora Halimi dhe Edin Kurtishi

by

Rafaela Prifti/

Dy artistë shqiptarë nga Tetova Nora Halimi dhe Edin Kurtishi sollën krijimet e tyre të artit figurativ në studion MC Gallery në Manhattan, Nju Jork. Nata e hapjes ishte më 27 shtator dhe mbyllja sot më 3 tetor. Ekspozita e titulluar Layers përfshin disa dhjetra punime akrilik në leter me përmasa 21×21 cm dhe disa të tjera 58×75 cm.

Të dy artistët, të cilët janë partnerë në jetë, kanë qenë të ftuar në të njëjtën galeri në vitin 2011.

Kjo është ekspozita e tyre e parë pas pandemisë globale dhe të gjitha punimet janë krijuar gjatë këtij viti. Por aty nuk ka gjurmë të pesimizmit dhe izolimit që përjetoi njerëzimi. Madje Nora Hamili thotë se vizitorët e përgëzojnë vecanërisht për ndjenjën e haresë që përcjell freskia e ngjyrave të punimeve të paraqitura. Ata që e njohin stilin e saj artistik e dinë se Halimi, e cila është Profesoreshë në Degën e Arteve Figurative në Universitetin e Tetovës, është shumë e apasionuar pas letërsisë dhe ‘eksploruese’ e dinamikës midis gjuhës, përkatësisht fjalës, dhe larmisë së shprehjeve vizuale figurative.

Duke bërë një kapërcim te ekspozita e kaluar hapur në këtë studio në vitin 2011, Halimi thotë se aty narracioni buronte nga interesimi i saj i vazhdueshëm për të shprehur ndërlidhjet mes sferave artistike si për shembull kaligrafisë dhe poezisë, por në thelb “Boja e zezë dhe letra e bardhë janë forma themeltare e shprehjes.”

Për ekspozitën në MC Gallery, Halimi thotë se të dyve ju duk me vend të zgjidhnin titullin Layers frymëzuar nga poezia me të njëjtin titull e poetit laureant amerikan Stanley Kunitz https://www.poetryfoundation.org/poems/54897/the-layers Poezia e tij Layers hapet me vargjet “I have walked through many lives, some of them my own,/and I am not who I was,” (Kam kaluar nëpër shumë jetë, disa prej tyre të miat, dhe nuk jam ai që kam qenë.” Me intrepretimin figurativ të tyre, artistët Halimi dhe Kurtishi, i ftojnë artdashësit dhe vizitorët të shohin apo tentojnë të njohin shtresëzimet (layers) nga ato të paraqitura në formë vizuale deri te zbërthimi i domethënies së tyre filozofike.

Disa nga punimet e Nora Halimit janë të krijuara në grupe dyshe dhe të tjerat njëshe, por të gjitha janë pa korniza. Artistët shpjegojnë se duke qenë të vetëdijshëm për vështirësitë e mundshme të transportimit, ju desh t’i linin kornizat e punimeve në Tetovë. “Për këtë shkak, i kemi paraqitur në studio në këtë formë,” thonë ata.

Punimet e Edin Kurtishit, diplomuar në artet figurative, janë po ashtu akrilik në letër me përmasa pak më të mëdha. Ndonëse për shkak të hapësirës janë të vendosura në njërin kënd të studios ato kanë thellësi dimensionale të brendshme dhe stil të dallueshëm.

Ekspozita e cila mbyllet sonte mbështetet nga Ministria e Kulturës e Republikës së Maqedonisë Veriore dhe Komuna e Çairit.