Edon Alibegu/
Emërimi im në Këshillin për Bashkëpunim me Diasporën–Mërgatën e Malit të Zi përfaqëson për mua shumë më tepër sesa një përgjegjësi formale. Është një nder personal, por edhe vazhdim i një përkushtimi të përjetshëm ndaj ruajtjes së identitetit tonë, forcimit të diasporës sonë dhe avancimit të shqiptarëve të Malit të Zi dhe pakicave të tjera të tij në kuadër të komunitetit më të gjerë ndërkombëtar.
Si një amerikan me prejardhje shqiptare, rrënjët familjare të të cilit në Ulqin shtrihen për më shumë se njëmbëdhjetë breza, gjithmonë kam besuar se diaspora jonë bart njëkohësisht privilegj dhe përgjegjësi: privilegjin për t’i përkitur dy botëve dhe përgjegjësinë për të ndërtuar ura kuptimplota mes tyre.
Gjithashtu besoj se përfshirja dhe përfaqësimi i shqiptarëve në Këshill është jashtëzakonisht i rëndësishëm — jo vetëm në mënyrë simbolike, por edhe institucionalisht dhe historikisht. Shqiptarët kanë luajtur një rol jetik në zhvillimin shoqëror, kulturor, demokratik dhe historik të Malit të Zi, përfshirë rrugën e tij drejt pavarësisë dhe identitetit multikulturor. Sigurimi që shqiptarët e Malit të Zi të kenë një zë të respektuar brenda institucioneve kombëtare të diasporës forcon besimin, përfshirjen dhe parimin se çdo komunitet ka një vend kuptimplotë në formësimin e së ardhmes së vendit.
Për breza me radhë, shqiptarët nga Mali i Zi kanë ruajtur gjuhën, traditat, vlerat dhe identitetin tonë kulturor pavarësisht distancës, ndryshimeve të kufijve, ngritjes dhe rënies së perandorive dhe shteteve kombëtare, si dhe migrimit. Në të njëjtën kohë, diaspora jonë ka kontribuar jashtëzakonisht shumë në zhvillimin ekonomik, arsimor dhe shoqëror si të Malit të Zi ashtu edhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Megjithatë, besoj se ka ardhur koha të kalojmë përtej njohjes simbolike dhe të punojmë drejt një partneriteti më serioz, institucional dhe afatgjatë mes Malit të Zi dhe komuniteteve të tij të ndryshme etnike në diasporë.
Vizioni im brenda Këshillit përqendrohet në disa prioritete: forcimin e përfaqësimit të diasporës, mbrojtjen e gjuhës dhe identitetit kulturor shqiptar, fuqizimin e brezave të rinj, promovimin e shëndetit mendor dhe mirëqenies së komunitetit, zgjerimin e mundësive arsimore dhe profesionale, si dhe ngritjen e komunave shqipfolëse si Ulqini, Tivari, Tuzi, Plava, Gucia dhe komuniteteve të tjera si ura kulturore dhe strategjike mes Malit të Zi dhe diasporës shqiptaro-amerikane.
Fuqizimi i Komunave Shqipfolëse përmes Angazhimit të Diasporës
Ulqini, Tivari, Tuzi, Plava, Gucia dhe komunitetet e tjera shqipfolëse zënë një vend unik dhe historik brenda Malit të Zi dhe botës më të gjerë shqiptare. Këto komuna përfaqësojnë breza të tërë qëndrese, ruajtjeje kulturore, bashkëjetese dhe kontributi. Besoj se ato kanë potencialin të bëhen qendra të rëndësishme të angazhimit të diasporës, duke lidhur Malin e Zi me komunitetet shqiptare në të gjithë Shtetet e Bashkuara dhe më gjerë.
Një nga qëllimet e mia kryesore është të mbështes partneritete më të forta institucionale dhe kulturore të përqendruara rreth këtyre komunave. Kjo përfshin zgjerimin e partneriteteve të qyteteve binjake, iniciativave të diplomacisë kulturore, shkëmbimeve arsimore, zhvillimit të turizmit dhe bashkëpunimit ekonomik që lidhin drejtpërdrejt komunitetet në Mal të Zi me popullatat shqiptaro-amerikane në Nju Jork, Çikago, Detroit, Miçigan, Florida, Kaliforni dhe qendra të tjera të diasporës.
Vendosja me sukses e Marrëveshjes së Qyteteve Binjake mes Ulqinit dhe Staten Island-it në Nju Jork tregoi se çfarë është e mundur kur komunitetet dhe institucionet e diasporës punojnë së bashku me qëllim të përbashkët dhe vizion afatgjatë. Shpresoj të vazhdoj të mbështes iniciativa të ngjashme që krijojnë partneritete të qëndrueshme në arsim, kulturë, biznes, turizëm dhe bashkëpunim ndërkombëtar për komunat në të gjithë Malin e Zi.
Gjithashtu besoj fuqishëm se historia, traditat dhe karakteri multikulturor i këtyre komuniteteve duhet të promovohen më aktivisht në arenën ndërkombëtare përmes aktiviteteve kulturore, forumeve të diasporës, platformave digjitale, iniciativave arsimore dhe programeve për angazhimin e të rinjve.
Fuqizimi i Zërit të Shqiptarëve të Malit të Zi Jashtë Vendit
Shqiptarët e Malit të Zi përfaqësojnë një nga komunitetet më të organizuara dhe më të suksesshme të diasporës në Shtetet e Bashkuara. Nga Nju Jorku dhe Nju Xhersi deri në Detroit, Çikago e më gjerë, komuniteti ynë ka ndërtuar biznese, institucione arsimore, organizata fetare, iniciativa humanitare dhe shoqata kulturore që kanë ruajtur trashëgiminë tonë për breza të tërë.
Megjithatë, shumë anëtarë të diasporës ende ndihen të shkëputur nga proceset institucionale të vendimmarrjes. Një nga prioritetet e mia është të ndihmoj në krijimin e kanaleve më të forta dhe më të drejtpërdrejta të komunikimit ndërmjet institucioneve të Malit të Zi dhe komuniteteve shqiptare në diasporë.
Diaspora nuk duhet të shihet thjesht si një zgjatim nostalgjik i atdheut, por si një partner strategjik i aftë për të kontribuar me lidership, ekspertizë, investime, mentorim dhe ndikim ndërkombëtar. Besoj se përfshirja dhe përfaqësimi më i madh i shqiptarëve në kuadrin e politikave të diasporës forcon jo vetëm komunitetin tonë, por edhe vetë Malin e Zi si një shoqëri demokratike dhe multikulturore.
Ruajtja e Gjuhës Shqipe dhe Identitetit Kulturor
Si dikush i rritur në diasporë, e kuptoj thellësisht se sa të brishta mund të bëhen gjuha dhe identiteti ndër breza nëse nuk ruhen dhe mbështeten në mënyrë aktive. Gjuha shqipe nuk është thjesht një mjet komunikimi; ajo është një lidhje me kujtesën, historinë, familjen dhe përkatësinë.
Do të vazhdoj të mbështes forcimin e mbështetjes institucionale për arsimin në gjuhën shqipe, programet kulturore dhe ruajtjen e trashëgimisë si në Mal të Zi ashtu edhe në komunitetet e diasporës jashtë vendit. Kjo përfshin mbështetjen e iniciativave në gjuhën shqipe për brezat e dytë dhe të tretë të diasporës, zhvillimin e platformave digjitale edukative dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve kulturore dhe organizatave të diasporës.
Identiteti ynë nuk duhet parë kurrë si pengesë për integrimin apo unitetin kombëtar. Përkundrazi, diversiteti i Malit të Zi është një nga pikat e tij më të forta dhe një nga themelet e së ardhmes së tij evropiane dhe demokratike.
Investimi në të Rinjtë dhe Brezat e Ardhshëm
Ndoshta përgjegjësia më e rëndësishme që kemi është të sigurojmë që brezat e rinj të mbeten të lidhur me rrënjët e tyre, ndërsa fuqizohen për të pasur sukses në nivel ndërkombëtar.
Shpresoj të mbështes iniciativa që krijojnë shkëmbime arsimore, programe bursash, mundësi lidershipi, rrjete mentorimi dhe rrugë zhvillimi profesional që lidhin të rinjtë shqiptarë nga Mali i Zi me institucione dhe mundësi si në Mal të Zi ashtu edhe në Shtetet e Bashkuara.
Të rinjtë në diasporë duhet të ndiejnë krenari — jo konflikt — për identitetin e tyre. Ata duhet të kuptojnë se ruajtja e trashëgimisë së tyre mund të bashkëjetojë me suksesin akademik, profesional dhe pjesëmarrjen kuptimplote në shoqëritë ku jetojnë.
Gjithashtu besoj se duhet të krijojmë më shumë mundësi që të rinjtë e diasporës të vizitojnë Malin e Zi, të rilidhen me qytetet dhe fshatrat e të parëve të tyre dhe të zhvillojnë një marrëdhënie të sinqertë me atdheun përtej politikës apo simbolikës.
Shëndeti Mendor, Mirëqenia e Komunitetit dhe Dinjiteti Njerëzor
Si psikoterapist, besoj gjithashtu se shëndeti mendor dhe mirëqenia e komunitetit duhet të bëhen pjesë e bisedave tona më të gjera kombëtare dhe të diasporës.
Në komunitetet ballkanike, përfshirë tonin, ende ekziston një stigmatizim i madh rreth mirëqenies emocionale, traumës dhe kërkimit të mbështetjes psikologjike. Migrimi, sfidat e identitetit, presioni ndërbrezor, traumat historike dhe dhimbjet e pazgjidhura që barten ndër breza vazhdojnë të ndikojnë në heshtje shumë individë dhe familje.
Për shumë komunitete në Ballkan, trauma nuk përfundoi vetëm me një brez. Përvojat e luftës, zhvendosjes, diskriminimit, paqëndrueshmërisë politike, varfërisë, përçarjes dhe vuajtjeve kolektive vazhdojnë të jetojnë brenda familjeve dhe komuniteteve shumë kohë pasi ngjarjet origjinale kanë kaluar. Shumë shpesh, këto plagë mbeten të pashprehura, të brendësuara dhe barten nga prindërit tek fëmijët ndër breza.
Besoj se duhet të gjejmë guximin për t’u përballur me këto realitete me ndershmëri, për të pranuar dhimbjen që shumë njerëz kanë trashëguar dhe për të krijuar hapësira për shërim, dialog dhe pajtim. Të bësh paqe me të kaluarën nuk do të thotë të harrosh historinë apo të braktisësh identitetin; do të thotë të refuzosh që dhimbja historike të përcaktojë përgjithmonë të ardhmen tonë.
Nuk mund të vazhdojmë të jetojmë me mentalitetin e viktimës, të burgosur nga plagët e së kaluarës. Duhet të bëhemi komunitete emocionalisht të forta, të vetëdijshme dhe të orientuara drejt së ardhmes, të afta për ta shndërruar vuajtjen në urtësi, dhembshuri dhe rritje.
Shpresoj të kontribuoj në iniciativa që promovojnë ndërgjegjësimin për shëndetin mendor, reziliencën e të rinjve, dialogun komunitar dhe sistemet e mbështetjes kulturore si në Mal të Zi ashtu edhe në komunitetet e diasporës në Shtetet e Bashkuara.
Një shtet i fortë nuk matet vetëm me ekonomi apo politikë, por me mirëqenien, dinjitetin, shëndetin emocional dhe stabilitetin e njerëzve dhe familjeve të tij.
Ndërtimi i Urave, Jo i Ndarjeve
Në thelb të vizionit tim qëndron bindja se e ardhmja e Malit të Zi duhet të ndërtohet mbi dhembshurinë, dinjitetin, respektin reciprok dhe solidaritetin ndërmjet të gjitha komuniteteve të tij. Çdo qytetar që e quan Malin e Zi shtëpi meriton të ndihet i respektuar, i përfaqësuar dhe i lidhur me të ardhmen e vendit.
Besoj thellësisht se pakicat në Mal të Zi nuk duhet të trajtohen kurrë si mendime të dorës së dytë politike apo simbole përçarjeje, por si partnerë të barabartë në formësimin e së ardhmes së vendit. Dallimet tona nuk duhet të frikësohen apo politizohen; ato duhet të kuptohen si pjesë e pasurisë dhe forcës së identitetit multikulturor të Malit të Zi.
Gjatë gjithë punës sime, jam përpjekur të mbroj jo vetëm shqiptarët e Malit të Zi, por një vizion më të gjerë të bazuar në bashkëjetesë, dialog dhe dinjitet njerëzor. Besoj se diaspora mund të shërbejë si urë ndërmjet komuniteteve, brezave, kulturave dhe institucioneve — duke ndihmuar rajonin tonë të lëvizë përtej plagëve historike drejt një të ardhmeje të ndërtuar mbi bashkëpunim dhe qëllim të përbashkët.
Nuk mund të lejojmë që të mbetemi viktima të së kaluarës; duhet të bëhemi arkitektë të një të ardhmeje më të ndritur. Vota historike prej 55% për pavarësinë e Malit të Zi u arrit përmes mbështetjes dhe unitetit të komuniteteve pakicë që besuan në një të ardhme demokratike të përbashkët për vendin. Ajo e ardhme mund të forcohet vetëm kur të gjitha komunitetet ndiejnë se kanë vendin e tyre në të, kur të rinjtë trashëgojnë shpresë në vend të përçarjes dhe kur ne zgjedhim mirëkuptimin në vend të resentimentit.
Besoj se përgjegjësia e brezit tonë nuk është të thellojë ndarjet e vjetra, por të lërë pas institucione më të forta, komunitete më të forta dhe marrëdhënie më të forta për ata që do të vijnë pas nesh. Forca më e madhe e Malit të Zi do të jenë gjithmonë njerëzit e tij — dhe e ardhmja e tij do të jetë më e fortë kur çdo komunitet të ecë përpara së bashku.
Në fund, kësaj përgjegjësie i qasem si një individ i pavarur — jo përmes ndonjë ideologjie politike apo partie, por përmes një besimi të sinqertë në shërbim, dinjitet dhe kontribut konstruktiv. Shpresa ime është të ndihmoj në krijimin e lidhjeve më të forta ndërmjet Malit të Zi dhe diasporës së tij, duke siguruar që Ulqini, Tivari, Tuzi, Plava, Gucia dhe komunitetet shqiptare, së bashku me të gjitha komunitetet pakicë në Mal të Zi, të vazhdojnë të njihen si pjesë thelbësore dhe të respektuara të identitetit dhe të ardhmes së vendit.
Diaspora posedon potencial të jashtëzakonshëm intelektual, profesional, kulturor dhe humanitar. Nëse angazhohet siç duhet, ajo mund të bëhet një nga forcat më të mëdha të Malit të Zi në dekadat që vijnë.
Siç ka thënë dikur Robert F. Kennedy: “Qëllimi i jetës është të kontribuosh në një mënyrë apo tjetër për t’i bërë gjërat më të mira.”
Gjithmonë kam besuar se ndryshimi kuptimplotë fillon me dhembshuri, shërbim, dialog dhe guximin për të ndërtuar ura aty ku dikur ekzistonin ndarjet. Nëse përqendrohemi në ato që na bashkojnë të gjithëve — familja, shëndeti, arsimi dhe traditat — besoj se mund të krijojmë një të ardhme të përcaktuar jo nga barrët e së kaluarës, por nga dinjiteti, mundësia dhe qëllimi i përbashkët.