Më 15 tetor 1692, në Urbino lindi Alessandro Albani, një nga figurat më eminente të Kishës Katolike Romake, diplomaci diplomatike dhe një prej koleksionistëve e mbrojtësve më të mëdhenj të artit klasik e antikave në Evropën e shekullit XVIII.
Alessandro i përkiste degës së Urbinos të familjes Albani, me rrënjë të dokumentuara nga Shqipëria e Veriut. Stërgjyshërit e tij ishin vendosur në Itali gjatë shekullit të XV, pas rënies së trojeve shqiptare nën sundimin osman. Ai ishte i biri i Orazio Albanit, vëllait të Klementit XI (Giovanni Francesco Albani), i cili shërbeu si Papë gjatë viteve 1700–1721.
Në moshën 9-vjeçare (më 26 gusht 1701), ai u pranua si anëtar nderi i vëllazërisë ushtarake të drejtësisë të Kalorësve të Shën Gjonit të Romës (Rendi i Maltës).
Në vitin 1707, në moshën vetëm 15-vjeçare, u emërua kolonel i një regjimenti dragoinësh në ushtrinë e Shtetit Papal.
Me ndërhyrjen e xhaxhait të tij, Papa Klementit XI, dhe për shkak të problemeve progresive me shikimin, që më vonë do ta çonin në verbëri të plotë, Alessandro braktisi rrugën ushtarake për t’iu përkushtuar studimeve për jurisprudencë në Universitetin e Romës “La Sapienza” dhe karrierës kishtare.
Pas vdekjes së Klementit XI në mars 1721, pasardhësi i tij, Papa Inocenti XIII, e emëroi Alessandron si kardinal më 16 korrik 1721, duke i dhënë titullin Kardinal-Djak i Sant’Adriano al Foro. Më vonë, ai mori rol kyç në diplomacinë papale, duke shërbyer si mbrojtës i interesave të Perandorisë Austriake (Habsburgëve) në Romë dhe si Librar i Madh i Kishës Romake (Bibliothecarius Sanctae Romanae Ecclesiae).
Përveç karrierës fetare e politike, emri i Alessandro Albanit mbetet i skalitur në historinë e artit botëror.
Ai ndërtoi vilën e tij të famshme në Via Salaria për të strehuar koleksionin e tij gjigand të skulpturave, basrelieveve dhe antikave greko-romake.
Kardinali Albani mori nën mbrojtje babain e historisë së artit modern dhe arkeologjisë, Winckelmann, i cili punoi si bibliotekar i tij. Përmes këtij bashkëpunimi u hodhën themelet e Lëvizjes Neoklasike në Evropë.
I konsideruar si një nga figurat më me ndikim të Romës së shekullit XVIII, Alessandro Albani mbetet një dëshmi e shkëlqyer e kontributit të diasporës historike shqiptare në artin, kulturën dhe politikën evropiane.
Albert Vataj