Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909
Shqiptarët nga e gjithë bota bashkohen në Tiranë në mbështetje të UÇK, luftëtarëve e çlirimtarëve që mbahen padrejtësisht në Hagë.
Sokol Paja/
Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra në bashkëpunim me shoqatat kryesore patriotiko-kulturore, shkollat shqipe dhe klubet e studentëve shqiptarë në New York, New Jersey, Philadelphia etj organizon për herë të parë një festë madhështore të librit shqip në New York. Një ngjarje kulturore dhe atdhetare me synim themelimin e një tradite të vyer që rrit, promovon dhe bashkon shqiptarët e mërgatës rreth dijes, librit e kulturës.
Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra fton shtëpi botuese, autorë, grup autorësh, shkrimtarë dhe krijues nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Evropa, Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës që ti bashkohen festivalit të librit shqip që do të zhvillohet në New York nga datat 28 – 30 nëntor 2025. Ky festival libri është një ngjarje kulturore që promovon letërsinë, kulturën dhe identitetin kombëtar shqiptar në diasporën e Amerikës e më gjerë.
Për herë të parë libri shqip i të gjitha gjinive e prej të gjitha trevave do bëhet bashkë në New York për të shënuar ngjarjen më të rëndësishme kulturore për shqiptarët e Amerikës nën udhëheqjen e Vatrës.
Komisioni i organizimit: Dr. Pashko Camaj, Dr. Paulin Marku, Sokol Paja.
Shqipëria ishte ajo që ishte. Të reformoje një administratë tipike orientale të korruptuar deri në qelizë, dukej një mision i pamundur. Në rrugët e Tiranës, ku s’kishe ku të hidhje mollën, shihje plot nëpunës, ushtarë dhe oficerë duke u sjellë kot, që të gjithë të paguar nga shteti.
Nëpër zyra, një duzinë nëpunësish rrihnin ujë në havan për një punë që kërkonte jo më shumë se dy veta. Kafenetë ishin vendi ku bëheshin pazaret e zyrtarëve, ku hartohej politika e brendshme dhe e jashtme e shtetit.
Hatëri, rryshfeti dhe miqësia zgjidhnin çdo problem, privat ose zyrtar. Mjerë ai që nuk kishte miq! Sipas një përshkrimi të Mid’hat Frashërit, në Parlament, në zyra, në kafene, në mbledhje, te miqtë, nuk dëgjoje veçse fjalë dhe ide gjithnjë të dështuara, kurdoherë të përzjera me inat, pasion, smirë dhe zili, mbase fare rrallë ose kurrë të thëna me qëllim të dlirtë.
Në atë kohë, Kryeministria dhe Ministria e Jashtme ndodheshin në të njëjtën ndërtesë me Parlamentin, aty ku sot është Akademia e Shkencave. Pak më tutje ishte Ministria e Brendshme e Zogut. Ndërtesat ruheshin tek hyrja nga burra trupmëdhenj me pushkë në krah. Brenda atyre mureve rrinin deputetët dhe ministrat, ata që duhej ta kishin mendjen dhe trupin tek interesat e Shqipërisë së varfër.
Të gjashtë anëtarët e kabinetit dhe kreu i tyre, Ypi, formonin një ekip ekzotik, që një i huaj do ta kishte të vështirë ta karakterizonte, sepse ishte një përzierje e çuditshme mes orientales dhe oksidentales.
Me përjashtim të Tatzatit shtatvogël me uniformë ushtarake, shumica ishin me kostum e kollare, në dorë mbanin bastunin ndërsa në kokë kësulën prej astrakani, që kishte zëvendësuar fezin turk. Noli dallohej për nga kapela e stilit country gentleman hat që e bënte të dukej edhe më i shkurtër.
Ypi, me kokën e vogël rrumbullake ku mbante rrasur qylafin gati deri te vetullat, dukej si karikaturë prapa mustaqes së trashë dhe syzeve pa skelet. I goditur ishte përshkrimi që i bënte Ypit Mid’hat Frashëri: Kësula mbi vetullat, vetullat mbi syzet, syzet mbi hundën dhe hunda përzier me buzët e me mjekrën, ai dukej sikur një grusht i dhënë majë kokës i kishte shtypur turinjtë dhe e kishte shkurtuar, përmbledhur.
Të gjithë visheshin mirë, por askush nuk ia kalonte Ahmet beut për nga kujdesi që i kushtonte paraqitjes, e cila ishte në harmoni me trupin e tij të hollë e të gjatë, me flokët e verdha, me fytyrën e bardhë e të pastër dhe me duart delikate. Për të pirë kafe, ministrat uleshin zakonisht në një qoshk të vogël, në mes të një bahçeje të lënë pas dore, përballë Kazermës Skanderbeg, ndërsa drekën dhe darkën e hanin në Restorant Internacional.
Para se të binte muzgu, ata dilnin të gjithë bashkë për shëtitjen e mbrëmjes. Ecnin në krah të njëri-tjetrit, zakonisht të heshtur dhe me duart pas shpine. Prapa tyre vinin shoqëruesit, edhe ata në varg. Nga konaku i qeverisë, shkëlqesitë e tyre kalonin përpara Shkollës Teknike Amerikane (aty ku sot ndodhet monumenti i Azem Hajdarit), vazhdonin në drejtim të Xhamisë së Et’hem Beut, hynin në rrugën e pazarit në mes të dyqaneve të vogla dhe merrnin drejtimin e Rrugës së Durrësit.
Pastaj ktheheshin nga kishin ardhur. Ndiqnin të njëjtin ritual të mbrëmjes si edhe turma e madhe e burrave të Tiranës, nga të cilët merrnin përshëndetjen “Ju ngjatë jeta” sa herë u kalonin pranë.
Qëllonte që pas tyre të ecte ndonjë kope e vogël bagëtish. Për raste të tilla, Noli, që njihej si shakaxhiu i grupit, kishte një shprehje: “Tirana është një qytet i veçantë. Në rrugët e saj shkojnë bashkë ministrat, deputetët, populli dhe bagëtia”.
Pas darke, meqenëse argëtimet e tjera ishin të pakta, ministrat luanin bixhoz, herë tek Eshref Frashëri, herë tek Zija Toptani, apo tek Tatzati, Hysen Vrioni e Sejfi Vllamasi. Zogu ishte i vetmi që nuk merrte pjesë.
Ndërkaq, nuk dihej që ministri i ri, Noli, të luante bixhoz. Ai ishte i dhënë pas gjërave më të rëndësishme në jetë, por i pëlqente të hante mirë dhe të ulej për ndonjë shishe verë në mbrëmje.
(Nga libri REBELI – Ilir Ikonomi)
Në foto, qeveria Ypi. Nga e djathta: Kolë Thaçi, Hysen Vrioni, Ahmet Zogu, Xhafer Ypi, Ismail Tatzati, Fan Noli, Spiro Jorgo Koleka, Mehmet Konica (ministër në Londër).
Teatri i Gjakovës vjen në New York.
Kohë më parë qeveria e Malit të Zi ka miratuar propozimin për ngritjen e monumentit të mitropolitit serb Amfillohije Radoviq (1938-2020). Kush ishte mitropoliti Amfillohije ?
Për një kohë të gjatë Amfilohije ka qenë prijës i Kishës Ortodokse Serbe (KOS) në Mal të Zi dhe i njohur për qëndrimet e tij anti-shqiptare, përkrahës i fuqishëm i politikës serbo-madhe dhe të ish liderëve të serbëve të Bosnjës , Radovan Karaxhiq-it dhe Ratko Mlladiq-it, të tre këto të shpallur kriminel të luftës nga Gjykata Ndërkombëtare e Hagës.
Kujtojmë lexuesit se me ardhjen e Slobodan Millosheviqit në pushtet në Serbi në vitin 1989 ,KOS-i ka qenë bartës dhe motivuesi kryesor i politikës se tij luftënxitëse e cila rezultoj me shpërbërjen e pergjakshme të Jugosllavisë gjatë viteve ‘90-ta.Amfilohije e ka vizituar Karaxhiqin në burg kur ai ishte i arrestuar para se ta dërgonin në Hagë. Kurse nënën e tij, pra të Karaxhiqit ai e ka quajtur “nënë e heronjëve epik serb”. Në vitin 2005, kur Karaxhiq-i kerkohej nga Haga, ambasadori amerikan, Riçard Hollbruk , pat njoftuar publikun se ate e fsheh Kisha Ortodokse Serbe ,ndërsa gazeta “Monitor” e Podgoricës shkruante atëherë se Karaxhiq-in e fsheh mitropoliti Amfilohije.Amfilohije ka pasur mik të ngushtë edhe kriminelin tjetër të njohur serb, Arkanin, dhe ai i ka ‘bekuar’ gupet e tija kriminele që kanë vrarë e masakruar mijëra njerëz në Bosnjë dhe në Kosovë.
Shqiptarët në Mal te Zi e njohin mirë mitropolitin Amfiloje Radoviq i cili derisa ishte në krye të KOS-it në Mal te Zi ,( për rreth tre dekadave), ka udhëhequr fushata agresive në tjetërsimin e objekteve dhe monumenteve të kulturës shqiptare. Ai, bashkë me përkrahësit e tij, shpeshëherë edhe të armatosur, kohë pas kohe kanë zhvilluar të ashtuquajtura ‘ekspedita liturgike’, në vendbanimet shqiptare ,përmes të cilave ata kanë tentuar të bëjnë uzurpimin dhe përvetësimin e monumenteve të historisë dhe të trashigimisë tonë kombëtare, si p.sh. në qytetin e lashtë të Shasit, në malin e Rumisë ,në Krajë , në Martinaj të Gucisë e gjetiu.
Monumentet e figurave historike shqiptare zëvendësohen me ato kriminale serbe
Në vazhdimësi të asaj çfarë u tha më lart, afër qytetit të Beranit në Mal të Zi kemi të ngritur një përmendore tjetër e turpit, ate të komandnatit çetnik Pavle Gjurishiq ( 1909-1945). Të dhënat që tashmë janë publike, tregojnë se si Gjurishiq në fillim të vitit 1945 ,vetëm brenda tre muajve, trupat e tij kanë vrarë dhe masakruar 10,000 burra,gra dhe fëmijë të popullsisë jo sllave ( pra bashnjakë dhe shqiptarë) në Bosnjë e Hercegovinë dhe në Sanxhak.
Në ndërkohë, në Gusht të këtij viti, në bazë të një vendimi të Ministrisë së Kulturës së Malit të Zi, pushteti lokal i Gucisë zbatoi urdhërin për heqjen e monumentit të heroit kombëtar shqiptar të kësaj zone, Isuf Kamer Çelaj në fshatin Vuthaj.Isuf Çelaj është figurë e shquar e rezistencës shqiptare ndaj okupatorëve i cili luftoj dhe dha jetën e tij në luftë kundër çetnikve siç ishte Pavle Gjurishiq.
Vendimi për heqjen e monumentit të Isuf Çelaj,është sulm i drejtëpërdrejtë ndaj figurave historike të shqiptarëve por edhe tentim i pushtetit për të nën vlerësuar dhe anashkaluar ata që ishin në anën e drejtë të historisë.
Mali i Zi i cili ne vend që të distancohet një herë e përgjithëmonë nga figura të tilla të cilët kanë sjellë aq shumë vuajtje, dhunë e dhimbje popujve jo sllav të këtyre zonave, ata përmes ngritjes së këtyre monumenteve po ringjallin fantazmat e një të kaluare shumë të hidhur dhe kriminale, posaçërisht për shqiptarët dhe për këtë arsye ato nuk mund të karekterizohen ndryshe përveç si monumente turpi. Glorifikimi i kriminlëve të luftërave apo i përkrahësve të tyre, është një veprim i cili ka filluar dhe praktikohet në Serbi dhe tani këte dukuri të shëmtuar po e ndjek edhe Mali i Zi, çka tregon qartas se çfarë rruge kanë zgjedhur këto dy shtete të Ballkanit Përendimor për të ardhmen e tyre!?.
Subjektet politike shqiptare vazhdojnë të jenë pjesë e pushtetit..!?
Pas gjithë kësaj që u tha më lart,pyetja që nuk mund ti shmangemi dot është se ku janë përfaqësuesit politik të shqiptarëve në Mal të Zi ?.
Shqiptarët janë të përfaqësuar me numrin më të madh të tyre në pushtetin qendror si dhe mbajnë pozita të larta qeveritare si asnjëherë më parë. Janë mbushur dy vite që kur dy subjektet(kualicione) politike shqiptare janë pjesë e pushtetit dhe gjatë këtyre dy viteve kanë ndodhur shumë ngjarje dhe veprime të inicuara nga ky pushtet të cilat janë kundër interesave të shqiptarëve në këtë shtet. Ngritja e monumentit të çetnikut Gjurishiq dhe plani i ngrtitjes së monumentit të mitropolitit Amfiloje, si dhe heqja e munumentit të Isuf Çelaj janë vetëm disa nga të fundit. Lidhur me këto ngjarje, vertetë që ka pasur reagime nga ana e subjekteve dhe të përfaqësuesve politik të shqiptarëve në Mal të Zi, por reagimet (në formë të deklaratave), në vete janë për konsumin publik dhe si të tilla nuk kanë peshë dhe ndikim në ndryshimin pozitiv të këtyre veprimeve. Reagimet dhe deklaratat publike janë për organizatat jo qeveritare, kurse subjektet politike shqiptare, në veçanti ato që janë pjesë e pushtetit e kanë për detyrë dhe obligim që me veprime konkrete të ndikojnë në vendim-marrjen e atij pushteti, gjithëmonë në favor të interesave shqiptare që ata do të duheshin ti përfaqësojnë. Mund të konstatohet se deri më tani subjektet politike shqiptare që janë pjesë e bashkëqeverisjes nuk kanë pasur sukses në ndikimin e atyre vendimeve dhe veprimeve të qeverisë që kanë shkuar në dëm të shqiptarëve. Pasi bashkëqeverisje do të thotë bashkëpërgjegjësi, atëherë subjektet politike shqiptare mbajnë përgjegjësinë e vet për çdo vendim të qeverisë i cili nuk përkon me interesat e shqiptarëve në Mal të Zi.
Përkundër kësaj, ata (pra dy kualicionet shqiptare) edhe më tutje vazhdojnë të jenë pjesë e një pushteti i cili në përbërjen e vet ka elemente të forta të klero-nacionalizmit serb me tendenca shoveniste, të cilët me veprimet e tyre e kanë dëmtuar dhe vazhdojnë ta dëmtojnë pozitën e shqiptarëve në Mal të Zi dhe që i kanë kontribuar degradimit të të drejtave të tyre kulturore e kombëtare.
Xheladin Zeneli