Avni Alcani/
Pas botimit të disa prej librave shumë të suksesshëm të studiuesit Shaban Gjura, kushtuar historikut të trevave të Librazhdit, si dhe e disa monografive kushtuar figurave historike të këtyre trevave, vjen dhe libri më i fundit i tij, i titulluar “E drejta zakonore e Çermenikës. Kanuni i Must Ballgjinit” (me bashkautor). E lexova me shumë vëmendje monografinë mbi Kanunin e Must Ballgjinit” dhe shpreh admirimin tim për librin, si dhe konsideratën se ky librër është një nga botimet më të mira i botuar në këta 10-15 vitet e fundit, i dy autorëve Gjura dhe Balliu, për trevat e Librazhdit dhe krahinën e Çermenikës në veçanti.
Në vitin 1978 pata filluar punë në Muzeun Historik të Librazhdit. Pas një viti (1979) u ngrit Muzeu Etnografik, i cili ishte një arritje e madhe e mozeologjisë shqiptare, pasi ishte i pari dhe i vetmi muze etnografik në natyrë. Isha tërësisht i pasionuar pas etnografisë vëndase, aq sa kisha filluar që të grumbulloj materiale etnografike në terren, si dhe të mbaja shënime për ritet, zakonet dhe traditat etnokulturore.
Por kisha filluar që të hasja pengesa, pasi, për analizat që u duheshin bërë këtyre traditave, kërkohej një përgatitje e madhe teorike dhe praktike. Duhej shfletuar një bibliografi e tërë në këtë fushë. Gjatë kësaj kohe kisha rënë në kontakt me disa nga studiuesit më në zë të etnografisë shqiptare, në veçanti me prof. Rrok Zojzin, i cili konsiserohej si “babai” i etnografisë shqiptare. Prof. Zojzi ishte autori i projektiti të platformës së muzeut, si dhe drejtuesi shkencor i tij. Ai më rekomandoi që duhej të shfrytëzoja arkivin dhe bibliotekën e Insittutit të Kulturës Popullore në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, e cila kishte bibliotekën më të pasur në Shqipëri.
Gjatë vitit 1980 e më pas, shkova disa herë në bibliotekën e ish Insittutit të Kulturës Popullore në Tiranë dhe miqtë e mi atje më rekomanduan dokumenta, libra dhe studime të fushës së etnografisë. Ndër materialet e para dokumentare, si dhe ato pak botime për trevën tonë, do të veçoja monografinë “Rraporte të vitit 1949” (në dorëshkrim), i cili ishte hartuar nga dy etnografët e njohur Rrok Zojzi dhe Andromaqi Gjergji. Në atë monografi pashë për herë të parë të drejtën zakonore të Çermenikës, e njohur si “Zakonet e Mus Ballgjinit”. Qysh prej atij viti unë kam arkivuar me dhjetra skeda dhe faqe literature, kushtuar të drejtës zakonore të Çermenikës dhe të traditave etnokulturore të trevave të Librazhdit.
Si çermenikas kam pasur një kureshtje të madhe për t’a njohur Kanunin e Çermenikës dhe jetën e Mus Ballgjinit. Gjithashtu kam pasur gjithmonë dëshirën që ta mblidhja dhe ta studioja të drejtën zakonore të krahinës sime. Kaluan vite, por unë kurrë nuk e mora guximin, pasi sa herë që vendosja, po aq herë e shtyja. Jo se s’kisha vullnet, por thjesht nuk guxoja, pasi unë nuk e kisha as njohjen, as formimin dhe as përgatitjen e duhur në fushën e jurispodencës, për të bërë klasifikimin dhe interpretimin profesional dhe juridik të Kanunit.
Ndërsa sot ndjehem krenar që kam në dorë librin “E drejta zakonore e Çermenikës. Kanuni i Must Ballgjinit” (2025), i cili është mbledhur dhe botuar nga dy studiues çermenikas, Shaban Gjura dhe Audernarda Balliu. Nuk do ta marr në analizë librin e tyre, pasi atë e kanë bërë me shumë kompetencë dy nga analistët e këtij libri, siç janë prof. dr. Ismet Elezi dhe dr. Mark Palnikaj. Në “Hyrje” të librit, studiuesi i mirënjohur, prof. dr. Ismet Elezi, shkruan: “Me botimin e Kanunit të Çermenikës jepet një kontribut i rëndësishëm në plotësimin të së drejtës zakonore shqiptare të pashkruar” (faqe 5).
