s p – Page 57 – Dielli

Stuhi dimërore historike në SHBA: Mbi 10 mijë fluturime të anuluara, miliona qytetarë nën akull, borë dhe të ftohtë ekstrem

January 25, 2026 by s p

Përgatitur nga Rafael Floqi/

Një stuhi dimërore me përmasa historike ka përfshirë Shtetet e Bashkuara, duke shkaktuar kaos në transport, ndërprerje masive të energjisë elektrike dhe duke vënë në provë kapacitetet e emergjencës shtetërore dhe federale. Më shumë se 190 milionë njerëz në 37 shtete janë vendosur nën alarme dimërore, ndërsa temperaturat kanë rënë 10 deri në 40 gradë nën mesataren sezonale, duke krijuar një nga episodet më të ashpra të dimrit në dekada.

Paralizë në transport ajror dhe tokësor

Stuhia ka goditur rëndë transportin ajror, me mbi 11,800 fluturime të anuluara vetëm gjatë fundjavës dhe mijëra të tjera të vonuara. Aeroporte kyçe si Dallas–Fort Worth, Charlotte, Nashville, Oklahoma City dhe Boston janë përballur me ndërprerje masive. Kompanitë ajrore, përfshirë American Airlines, kanë pezulluar një numër rekord fluturimesh, ndërsa udhëtarët janë këshilluar të kontrollojnë vazhdimisht aplikacionet dhe njoftimet zyrtare për rimbursime dhe rirezervime.

Ligji amerikan detyron kompanitë ajrore të rimbursojnë plotësisht biletat e fluturimeve të anuluara, pavarësisht arsyes, edhe nëse biletat janë blerë si “jo të rimbursueshme”. Megjithatë, linjat ajrore nuk janë të detyruara të mbulojnë shpenzime për ushqim apo akomodim në raste moti ekstrem, pasi konsiderohet “ngjarje e pakontrollueshme”.

Në New Jersey, i gjithë shërbimi i transportit publik – autobusë, trena, metro të lehta dhe shërbimi për personat me aftësi të kufizuara – është pezulluar për arsye sigurie. Në shumë shtete, autoritetet kanë ulur kufijtë e shpejtësisë në autostrada, kanë ndaluar qarkullimin e kamionëve të rëndë dhe u kanë bërë thirrje qytetarëve të qëndrojnë në shtëpi.

Qytete të mëdha nën borë dhe akull

Nju Jorku dhe rajoni përreth po përballen me temperaturat më të ulëta të shumë viteve. Bashkia ka aktivizuar planin e emergjencës dimërore, duke pajisur mijëra kamionë të pastrimit të mbeturinave me plugje bore. Autoritetet kanë shpërndarë paraprakisht solucion kripe dhe kripë të thatë, ndërsa qytetarët mund të ndjekin në kohë reale lëvizjen e mjeteve të pastrimit të borës përmes platformës “PlowNYC”.

Në Columbus, Ohio, autoritetet kanë paralajmëruar se kjo stuhi mund të hyjë në pesë apo dhjetë stuhitë më të mëdha të historisë së qytetit, me reshje deri në 14 inç borë në vetëm 48 orë. Edhe me mobilizimin maksimal të mjeteve dhe personelit, bashkia ka pranuar se rrugët nuk do të mund të mbahen të pastra vazhdimisht.

Në Filadelfia, meteorologët kanë paralajmëruar një sasi “të jashtëzakonshme” reshjesh akulli (sleet), ekuivalente me disa inç shi të ngrirë, një fenomen veçanërisht i rrezikshëm për rrjetin elektrik dhe sigurinë rrugore.

Ndërprerje të energjisë dhe rrezik për infrastrukturën

Më shumë se 145 mijë familje dhe biznese kanë mbetur pa energji elektrike, kryesisht në Teksas, Luiziana, Nju Meksiko dhe shtetet jugore. Akulli i trashë mbi linjat elektrike dhe pemët ka shkaktuar rrëzime masive shtyllash, duke rritur frikën për ndërprerje shumëditore të energjisë, veçanërisht në Karolinën e Jugut dhe Virxhinia.

Guvernatorët në disa shtete kanë paralajmëruar hapur qytetarët se mund të mbeten pa energji, pa ujë dhe pa ngrohje për disa ditë, duke e cilësuar situatën si katastrofë potenciale. Qendrat e ngrohjes janë hapur në dhjetëra qytete për personat vulnerabël, të pastrehët dhe familjet pa ngrohje.

Gjendje emergjence dhe përgjigjja federale

Deri tani, 17 shtete dhe Distrikti i Kolumbias kanë shpallur gjendje emergjence. Presidenti Donald Trump ka miratuar deklarata emergjence federale për një sërë shtetesh, duke hapur rrugën për ndërhyrjen e FEMA-s dhe fondet federale për mbrojtje emergjente, pastrim, riparime dhe mbështetje logjistike.

Sekretarja e Sigurisë Kombëtare, Kristi Noem, ka theksuar se shtetet mbeten në vijën e parë të reagimit, ndërsa qeveria federale vepron si mbështetje. FEMA ka parapozicionuar furnizime, ekipe menaxhimi incidentesh dhe njësi kërkim-shpëtimi urbane, të gatshme për t’u dislokuar në zonat më të goditura.

Të ftohtë ekstrem: rrezik për jetën

Përveç borës dhe akullit, i ftohti ekstrem përbën kërcënimin më serioz. Rreth 151 milionë njerëz janë nën alarme për temperatura të ulëta, me ndjesi termike që zbresin deri në –30 dhe –50 gradë Fahrenheit në zonat veriore. Edhe qytete si Çikago, Uashington, Filadelfia, Dallasi dhe Bostoni po përjetojnë ndjesi termike nën zero, një rrezik i drejtpërdrejtë për shëndetin publik.

Meteorologët paralajmërojnë se ky do të jetë një episod i zgjatur të ftohti, me temperatura nën ngrirje që mund të zgjasin deri në 10 ditë në disa zona të verilindjes.

Jeta e përditshme nën presion

Dyqanet ushqimore në qytete si Nju Jorku janë përballur me rafte bosh, ndërsa qytetarët janë furnizuar me ushqime bazë, ujë, bateri dhe mjete ngrohjeje. Shërbimet e dërgesave ushqimore dhe pakove kanë paralajmëruar vonesa ose pezullime të përkohshme, ndërsa disa aplikacione kanë vendosur tarifa shtesë për mot të keq, që u kalojnë drejtpërdrejt shoferëve.

Në disa zona urbane, zjarre në ndërtesa banimi – të ndodhura pak para ose gjatë stuhisë – kanë lënë qindra persona pa strehë, duke shtuar presionin mbi shërbimet sociale dhe Kryqin e Kuq Amerikan.

Apel i përbashkët: Qëndroni në shtëpi

Mesazhi i përbashkët nga presidenti, guvernatorët, kryetarët e bashkive dhe shërbimet e emergjencës është i qartë: qëndroni në shtëpi, shmangni udhëtimet e panevojshme dhe ndiqni udhëzimet lokale. Autoritetet theksojnë se vetëm kështu ekipet e pastrimit, emergjencës dhe shpëtimit mund të punojnë në mënyrë efektive dhe të shpëtojnë jetë.

Kjo stuhi dimërore nuk është thjesht një episod i rëndë moti, por një test serioz për infrastrukturën, menaxhimin e emergjencave dhe solidaritetin shoqëror në Shtetet e Bashkuara. Ndikimet e saj pritet të ndihen edhe ditë, ndoshta javë, pas kalimit të reshjeve.

KELETI UJSÁG (1931) / “NJË MUAJ PRANË MBRETIT ZOG, THEMELUESIT TË SHQIPËRISË MODERNE…” — INTERVISTA ME MÁRTON HOSSZÚ, PIKTORIN NGA KOLOZSVÁR-I

January 24, 2026 by s p

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 24 Janar 2026

Gazeta e hungarezëve të Rumanisë “Keleti Ujság” ka botuar, me 4 korrik 1931, në faqen n°5, intervistën ekskluzive me piktorin hungarez Márton Hosszú rreth vizitës dhe misionit të tij asokohe në oborrin mbretëror të Shqipërisë, të cilën Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Një muaj pranë themeluesit të Shqipërisë moderne

Në oborrin mbretëror të Zogut – Dëshmia e Márton Hosszú, piktorit nga Kolozsvár-i

Burimi : Keleti Ujság, 4 Korrik 1931, faqe n°5

Márton Hosszú tregon se Shqipëria po zhvillohet me një energji “në stilin amerikan” për t’u futur me dinjitet në qarkullimin evropian. Informacionet e shpërndara për një kancer të dyshuar të laringut të mbretit janë thashetheme të qëllimshme, pasi Ahmet Zogu u trajtua në Vjenë vetëm për një helmim nga nikotina dhe sot gëzon shëndet të shkëlqyer.

Kthimi i piktorit në Kolozsvár

(Kolozsvár, 2 korrik.) Çdo verë, Márton Hosszú, piktori i shquar me origjinë nga Kolozsvár-i, kthehet për disa javë në qytetin e tij të lindjes. Megjithatë, aty është kryesisht vizitor, pasi kalon pjesën më të madhe të vitit në Budapest dhe në qytetet e mëdha të Perëndimit.

Artist me talent të madh, edhe pse ende nuk e ka arritur karrierën e László Fülöp-it, ai i është afruar shumë, duke u bërë një nga piktorët e preferuar të oborreve evropiane. Disa vite më parë, ai pikturoi Papën dhe më pas udhëtoi në Spanjë, ku ishte i mirëpritur nga familjet më të mëdha aristokrate. Kohët e fundit, me ftesë të sovranit të shtetit më të ri evropian, Shqipërisë, ai qëndroi për një muaj në Tiranë, kryeqytetin shqiptar, ku pikturoi portretin e mbretit dhe atë të nënës së sovranit.

Hosszú mbërriti dje në Kolozsvár. Me këtë rast, ne menduam se ishte interesante ta pyesnim për situatën e brendshme të Shqipërisë, një vend në zhvillim dhe që po rilind vërtet.

Portreti i Mbretit Zog

“Falë ndërhyrjes së dashur të András Hóry-t, ministër i Hungarisë pranë Selisë së Shenjtë dhe me origjinë nga Kolozsvár-i, unë mora ftesën e nderuar nga oborri mbretëror shqiptar për të realizuar portretin e Zogut I. E pranova këtë ftesë me gëzim, jo vetëm sepse detyra për të kapur tiparet e sovranit të monarkisë më të re evropiane më entuziazmoi, por edhe sepse prej kohësh kisha dëshirë të njihesha me këtë vend ballkanik, pothuajse ekzotik për publikun evropian.

Para nisjes sime, nuk dija më shumë për Shqipërinë se çdo lexues gazetash. Dija se Ahmet Zogu luante, që nga fundi i luftës, një rol vendimtar në jetën e vendit të tij. Në vitin 1923, ai u shfaq për herë të parë si një faktor politik i rëndësishëm dhe arriti të rrëzonte përkohësisht pushtetin e peshkopit Fan Noli. Situata megjithatë nuk ishte ende e konsoliduar : fiset shqiptare, në konflikt të vazhdueshëm, mbeteshin të ndara, dhe Ahmet Zogu u detyrua të largohej në Beograd.

Megjithatë, në Krishtlindje, ai u rikthye në tokën shqiptare. Ai arriti të thyente rezistencën e fiseve rebele dhe, më 1 shkurt 1925, Kuvendi Kombëtar Shqiptar e zgjodhi unanimisht si president të Republikës. Që nga ajo datë, konsolidimi i Shqipërisë dhe karriera e Ahmet Zogut përparuan paralelisht. Në 1926, ai nënshkroi Marrëveshjen e Tiranës me Italinë ; më 5 shtator 1927, u kurorëzua princ i Shkodrës ; dhe më 1 shtator 1928, Kuvendi Kombëtar vendosi kurorën mbretërore mbi kokën e tij.”

Thashethemet e qëllimshme

“Kjo ishte thuajse e gjitha që dija atëherë për Shqipërinë dhe mbretin e saj. Edhe unë kisha lexuar lajmet fantastike që flisnin për kryengritje kundër Mbretit Zog, për kancerin e tij të dyshuar të rëndë ose vdekjeprurës të laringut, si dhe për projekte të ndryshme atentatesh, madje edhe atentate të pretenduara. Nuk është çudi që këto versione, të përhapura gjerësisht nga shtypi armiqësor jugosllav, të kishin një ndikim tek unë. Habia ime ishte aq më e madhe dhe e këndshme kur mbërrita në Tiranë, kryeqytetin shqiptar.”

Shqipëria moderne

“Më 12 maj mbërrita në kryeqytet. Jeta urbane e tij e gjallë dhe e zhurmshme më bind menjëherë se Shqipëria e sotme nuk mund të krahasohet me vendin që, dhjetë ose pesëmbëdhjetë vjet më parë, njihej nga opinioni evropian vetëm për gjakmarrjet e tij dhe për idenë se populli i saj ishte i pazhvillueshëm.

Mbreti Zog e provoi të kundërtën brenda pak vitesh. Vendi, që ka rreth 1,200,000 banorë dhe territori i të cilit është pothuajse po aq i madh sa Hungaria aktuale, është skenë e një përpjekjeje kombëtare ndërtimi me një madhësi të krahasueshme me atë të Amerikës. Në portet e tij, punimet ndërtimore vazhdojnë me një energji dinamike ; në Tiranë, janë ndërtuar 480 shtëpi të reja brenda dy vitesh; nën drejtimin e inxhinierëve italianë, është vendosur rrjeti hekurudhor kombëtar dhe punimet përgatitore tashmë kanë filluar.

Në rrugët e gjalla të Tiranës, ndesh xhandarë të trafikut si në çdo qytet të madh evropian. Dyqanet elegante dhe kafenetë tërheqin publikun, dhe shkolla të reja hapin dyert njëra pas tjetrës. Gjatë muajit që kalova aty, për shembull, u inauguruan zyrtarisht një shkollë industriale dhe një konvikt për vajza në Tiranë.”

Një vend që nuk e njeh papunësinë

Duke u pyetur për situatën ekonomike të Shqipërisë, Márton Hosszú u përgjigj :

“Shqipëria është një vend jashtëzakonisht i pasur, me depozita të mëdha nafte dhe minierash. Tokat e saj japin prodhime dy herë në vit; vendi është kështu i destinuar për të lejuar popullsinë relativisht të vogël të jetojë në bollëk. Ndërsa Shqipëria ishte skenë kryengritjesh dhe konflikte të gjakta, kapitalet e huaja nuk guxonin as t’i afrohen. Mbretërimi i Zogut, megjithatë, solli një ndryshim të favorshëm edhe në këtë fushë.

Investitorët e huaj mbërritën në vend, dhe aktiviteti ndërtimor filloi me një ritëm aq të jashtëzakonshëm sa që në Shqipëri — gati e pa shembull në Evropë — sot nuk ka asnjë të papunë.”

Mbret Zog nuk ka kancer të laringut, por vetëm helmim nga nikotina

Ne gjithashtu e pyetëm Márton Hosszú për saktësinë e informacioneve, që riprodhoheshin periodikisht nga shtypi botëror, sipas të cilave Mbreti Zog ishte në gjendje të rëndë, madje vdekjeprurëse, gjë që do të parashikonte rikthimin e anarkisë në Shqipëri për shkak të rivalitetit të pretendentëve për fron.

“Mund të dëshmoj personalisht se Mbreti Zog gëzon një shëndet të shkëlqyer. Është një njeri i gjatë, i hollë dhe i fuqishëm, plot energji. Mbretit i janë bërë dymbëdhjetë poza për portretin, gjë që më lejoi ta vëzhgoja me kujdes dhe të kuptoja mënyrën e tij të të menduarit.

Kam mësuar nga burime të sigurta se i famshmi ‘kancer i laringut’ i përket imagjinatës së pastër. Nuk ishte për këtë arsye, por për shkak të një helmimi relativisht të rëndë nga nikotina, që mbreti shkoi në Vjenë për trajtim mjekësor. Sot është plotësisht i shëruar dhe ka pozuar përpara kanavacës me durim dhe mirësjellje maksimale për ta bërë portretin të përsosur.”

Mbreti dhe hungarezët

“Gjatë dymbëdhjetë bisedave tona, sovrani shqiptar më shprehu disa herë simpatinë e tij më të thellë për hungarezët.

— Unë dua hungarezët po aq sa shqiptarët, — tha ai.

Ai më tregoi se kishte shkuar disa herë në Budapest, qytet që e konsideron një nga më të bukurit në botë. Gjithashtu mësova se gjatë Luftës së Parë Botërore, Mbreti Zog kishte luftuar në krah të Fuqive Qendrore si komandant i një regjimenti shqiptar, me gradën e kolonelit.

Mbreti është gjithashtu një njeri me pamje dhe sjellje jashtëzakonisht tërheqëse. Ai ishte i drejtpërdrejtë dhe i interesuar sinqerisht, duke më bërë shumë pyetje për situatën në Rumani dhe Hungari.”

Një nderim

Gjatë qëndrimit të tij në Shqipëri, që zgjati nga 12 maji deri më 17 qershor, Márton Hosszú vizitoi gjithashtu Durrësin, ku Mbreti Zog ka një pallat të mrekullueshëm mermeri. Kalaja mbretërore e Durrësit, dikur rezidencë e Princ Vidit, ish-sovran i Shqipërisë, ishte shkatërruar plotësisht.

Pasi përfundoi portretin mbretëror, Zogu I i kërkoi piktorit hungarez të realizonte gjithashtu portretin e nënës së tij. Për mirënjohje të punës së tij, mbreti i dha Kryqin e Komandantit të Urdhrit të Skënderbeut.

Piktori, me ftesë të oborrit mbretëror, do të kthehet sërish në Shqipëri pas disa muajsh.

Si “Albanian Mafia” zëvendësoi Cosa Nostra-n dhe po rrezikon Shqipërinë

January 24, 2026 by s p

Nga Rafael Floqi

Në vitet e fundit, Shqipëria është përmendur me një intensitet të paprecedentë në raportet e diplomacisë amerikane si një vend që rrezikon të kthehet në nyje të rëndësishme të krimit të organizuar global.

I njoftuari i shpëtuari

Paralajmërimi i fundit i Shteteve të Bashkuara, i përcjellë nga e Ngarkuara me Punë Nancy Van Horn, nuk ishte thjesht një mesazh diplomatik, por një diagnozë e qartë: mafia shqiptare ka hyrë në fazën e saj më të avancuar, është globalizuar, është strukturuar në mënyrë klanore dhe ka ngritur ura direkte me kartelet e Amerikës Latine. Fjalimi i saj para hetuesve të SPAK dhe BKH nuk ishte vetëm alarm për atë që po ndodh; ishte një akuzë ndaj institucioneve shqiptare që kanë dështuar të reagojnë ndaj pastrimit masiv të kapitalit kriminal që po përmbyt vendin.

Harta aktuale e mafies shqiptare

Për të kuptuar këtë transformim, nuk mjafton më të shohim brenda Shqipërisë. Harta aktuale e mafies shqiptare shtrihet nga portet e Guayaquil-it në Ekuador deri në laboratorët e Roterdamit, nga depozitat e Antwerp-it deri në rrjetet kripto të Londrës, nga Venezuela te Dubai dhe në fund prapë kthehet në Tiranë, aty ku kapitali i drogës kërkon formalizim dhe imunitet.

Ajo që përpara pak vitesh dukej si një bashkëpunim sporadik i grupeve shqiptare me kartelet, sot është sistem global i konsoliduar. Një prej provave më të qarta ishte operacioni ndërkombëtar “Kompania Bello”, i konsideruar nga Europol si goditja më e madhe ndaj rrjeteve shqiptare të kokainës. Në qendër të tij qëndronte Dritan Rexhepi, një figurë e padukshme për publikun, por e frikshme për agjencitë e inteligjencës. Hetimet zbuluan laboratorë të tërë të kontrolluar nga shqiptarët, kimistë të trajnuar në Kolumbi, kanale të koduara komunikimi dhe marrëveshje direkte me kartelët e fortë latino-amerikanë. Ishte hera e parë kur autoritetet ndërkombëtare e pranuan se rrjetet shqiptare nuk ishin më “palë ndihmëse”, ato ishin kartel në vetvete.

Operacioni “Los Blancos” në Antwerp konfirmoi të njëjtën gjë. Në zemër të portit më të madh të kokainës në Europë, shqiptarët kishin ngritur një sistem të tërë korrupsioni dhe logjistike. Depo të fshehta, kompani guackë, ndërmjetës të infiltruar në dogana dhe ekipe të specializuara për manipulimin e kontejnerëve mbanin gjallë linjat që furnizonin Europën Perëndimore me kokainë të pastër. Operacioni gjerman “Flamingo” zbuloi një tjetër dimension: trafikun e heroinës me rrjete të sofistikuara, të maskuara si lëvizje emigrantësh, me itinerare të ndryshuara çdo 48 orë.

Mafia Shqiptare Oktapodi i etur

Këto operacione nuk ishin episode të izoluara, por kapituj të një transformimi të thellë. Mafia shqiptare sot funksionon si një trup unik me shumë koka, të organizuar mbi strukturën e klanit. Besnikëria familjare dhe e prejardhjes gjeografike e lidh më fort sesa ritualet e mafies italiane. Ndryshe nga Cosa Nostra, e cila ka hierarki të ngurta, kode të ngadalta dhe strukturë konservatore, mafia shqiptare është moderne, e zhveshur nga ritualet, agresive, mobile dhe jashtëzakonisht e gatshme për të marrë rrezik.

Ky fleksibilitet e ka bërë që ajo të zëvendësojë mafien italiane në korridoret kryesore të trafikut të kokainës. Mafia italiane, sidomos ‘Ndrangheta, ende mbetet e fuqishme, por është e goditur nga një valë e re arrestimesh dhe bashkëpunimesh me drejtësinë. Shqiptarët e shfrytëzuan boshllëkun dhe u shfaqën më të shpejtë, më brutalë, më të përkushtuar dhe më të gatshëm të negocionin vetë me Kolumbinë dhe Perunë. Prokurorët italianë e përshkruan në mënyrë lapidare këtë zhvendosje të pushtetit: “Shqiptarët punonin kur italianët flinin”.

Fitim me shpejtësi skëterre

Etja për fitim të shpejtë e ka bërë mafien shqiptare një strukturë të jashtëzakonshme të ekonomisë së zezë. Ndryshe nga strukturat italiane apo spanjolle që ndërtonin perandori ngadalë, shqiptarët blejnë, ndërtojnë, investojnë dhe riciklojnë paratë me shpejtësi marramendëse. Në Europë, kjo i ka bërë të pakapshëm. Ata nuk hezitojnë të përdorin dhunë, nuk ngadalësohen nga tradita, nuk e njohin frikën institucionale dhe kanë krijuar ekosistemin e tyre të brendshëm të krimit.

SPAK institucionet shqiptare asnjë kallëzim

Por ndërsa në Europë mafia shqiptare është forcuar për shkak të aftësive, në Shqipëri ajo është fuqizuar për shkak të dobësisë së shtetit. Paratë e krimit hyjnë lirshëm dhe legalizohen përmes ndërtimit dhe turizmit. Kulla shumëkatëshe ngrihen pa burim kapitali, kompani të reja marrin leje gjigante infrastrukture brenda pak ditësh, dhe resortet turistike rriten në zonat më të virgjëra të vendit pa marrë asnjë kredi bankare. Vetë SPAK ka deklaruar se institucionet shqiptare nuk kanë dërguar asnjë kallëzim administrativ për pasuritë e dyshimta, fakt që dëshmon mosfunksionimin e institucioneve të kontrollit financiar.

Rasti i familjes Hysa është ilustrim i qartë i këtij përdorimi. Të sanksionuar nga SHBA për trafik ndërkombëtar droge, ata kishin ngritur perandori të tëra biznesi në Shqipëri pa u penguar asnjë ditë. Fotografia ku një prej tyre hyn në zyrën e kryeministrit është simbol i asaj që ndodh sot: krimi nuk troket më te dera e shtetit, ai hyn brenda pa pengesë.

Albania como América Latina

Shqipëria rrezikon, kështu, të përsërisë modelin latinoamerikan, ku kapitali i krimit infiltruan strukturën ekonomike, politike dhe institucionale. Në Ekuador, kartelet morën kontrollin e porteve; në Venezuelë ata kapën ekonominë e ndërtimit dhe turizmit; në Honduras ndikuan drejtpërdrejt në politikë. Shqipëria është në rrezik t’i përjetojë të tre skenarët njëkohësisht.

Mafia shqiptare nuk është kufizuar në Amerikën Latine dhe Europë. Ajo është rrënjosur edhe në Mbretërinë e Bashkuar, ku rrjetet shqiptare janë shndërruar në kontrolluesit kryesorë të tregut të kokainës në Londër, Manchester, Birmingham dhe Liverpool. Raportet e inteligjencës britanike e përshkruajnë këtë fenomen si “strukturën më të sofistikuar kriminale në territorin britanik”, e cila kombinon importet nga Belgjika dhe Holanda me pastrimin e parasë nëpërmjet bastoreve online dhe kriptomonedhave.

Dubai, parajsa ky s’pyetet ku i gjete paratë

Parisë së krimit i mungon vetëm një element për të qenë e paprekshme: një destinacion pa pyetje. Dhe ky destinacion është Dubai. Në Dubai, shqiptarët blejnë prona, krijojnë kompani brenda 24 orësh, hapin llogari kripto, përdorin shërbime offshore dhe pastrojnë fitimet nga Guayaquil, Antwerp dhe Londra para se t’i kthejnë në investime të ligjshme në Shqipëri. Në Dubai nuk pyetet për origjinë kapitali, por për shpejtësi transaksioni. Kjo e bën atë parajsën perfekte të mafies shqiptare.

Dhe pikërisht këtu lind rreziku më i madh për Shqipërinë: vendi nuk është më thjesht stacion tranziti i drogës, por është kthyer në destinacion final të kapitalit kriminal. Shqipëria, ndryshe nga çdo vend tjetër europian, nuk ka struktura të forta të kontrollit financiar, nuk ka polici të specializuar për pastrimin e parave, paraja qarkullon cash. nuk ka transparencë për investitorët, nuk ka sekuestrime të rëndësishme dhe nuk ka vullnet politik për të ndalur këtë valë.

Call Center-at – kjo industri “e pafajshme”,

Në këtë klimë të turbullt, mafia shqiptare nuk është më një armik i shtetit , është kthyer thuajse në një partner strategjik, një lloj “investitori i huaj direkt” që operon pa tender, pa kontroll dhe pa asnjë ndalesë morale. Ekonomia rritet me para që askush nuk pyet nga vijnë, politika bën sehir, ndërsa administrata i shërben krimit me devotshmëri që nuk e ka treguar kurrë ndaj qytetarëve. Në Shqipëri, kush ka më shumë para të pista, merr më shumë leje ndërtimi. Kush ka më shumë lidhje kriminale, bëhet më i respektuar se ligji vetë.

Dhe pastaj vijnë Call Center-at – ajo industri “e pafajshme”, që sipas qeverisë është histori suksesi, por sipas dosjeve ndërkombëtare është supermarket i mashtrimit: mashtrime financiare, grabitje të kursimeve të europianëve, skema investimi që nuk ekzistojnë, dhe sipërmarrje fantazmë që zhduken sa hap e mbyll sytë. SPAK me në fund arreston disa prej tyre, por qeveria vazhdon t’i quajë “të rinj inovatorë”. Ironia është se në Shqipëri mashtrimi me telefon është bërë më i sigurt se biznesi i ndershëm: nuk ke nevojë të eksportosh më drogë, mjafton t’i vjedhësh gjyshes gjermanishtfolëse pensionin me një telefonatë. Ndërkohë në Tiranë, Call Center-at vazhdojnë të shiten si “startupe të suksesshme”, ndërsa janë në fakt shkollat e para të krimit ekonomik, akademitë ku trajnohen mashtruesit e së ardhmes. Sot vjedhin me telefon, nesër legalizojnë paratë në kulla, pasnesër blejnë pasqyra politike.

Nëse Shqipëria nuk ndërron kurs, dhe shpejt, atëherë rruga është e qartë: ose vendi do të bashkohet me Europën e ligjit, ose do të shndërrohet në një version ballkanik të republikave të kapura latino-amerikane. Deri tani, sinjalet e politikës shqiptare duken si “GPS i bllokuar”: gjithmonë të çojnë drejt rrugës së gabuar.

Dhe ja ironia më e hidhur: edhe vetë Nicolás Maduro, mjeshtër i regjimeve të kapura dhe ekonomive të krimit, i druhej ndikimit të mafies shqiptare në Ekuador – aq shumë sa filloi ta shihte atë si konkurrent serioz për kontrollin e territorit. Imagjinoni një diktator që i trembet një grupi shqiptarësh me kontejnerë, banane dhe laboratorë kokaine. Po ky është realiteti.

Kështu që pyetja nuk është më nëse mafia shqiptare ka zëvendësuar Cosa Nostra-n në korridoret e kokainës. Pyetja e vërtetë – dhe më sarkastike – është kjo: po shtetin shqiptar kush po e zëvendëson? Sepse në këtë ritëm, së shpejti mund të vijë dita kur Shqipëria të ketë nevojë të marrë “leje qëndrimi” nga vetë mafiozët që po e qeverisin nga prapaskena.

Në këtë klimë, mafia shqiptare nuk është më një armik i shtetit, është bërë partner i padukshëm i tij. Nëse Shqipëria nuk ndryshon kurs, atëherë e ardhmja është e parashikueshme: ose vendi do të bëhet pjesë e Europës së ligjit, ose do të rrëshqasë drejt modelit latino-amerikan të kapjes së shtetit nga krimi. Deri tani, fatkeqësisht, shenjat flasin për rrugën e dytë.

Dhe deri atëherë nuk dihet se cili “Maduro” do ta ketë radhën?

Për vendlindjen, komunitetin e kombin…

January 24, 2026 by s p

Valdete Cenalia Dida/

“Njeriu mund të largohet nga vendi i vet, por shpirti i tij mbetet i lidhur përherë me tokën që e lindi”. (Pjetër Bogdani). Kjo urtësi e lashtë merr një kuptim të veçantë kur flasim për dy djemtë e Hasit, Ilir Nabollin dhe Shefqet (Shef) Krajën, për të cilët mikpritja nuk matet me pasuri, por me zemër. Largimi i tyre nuk ishte zgjedhje, por domosdoshmëri. Edhe pse edne fëmijë ato morën me vete, vetëm shpresën dhe forcën e shpirtit hasjan. Varfëria e asaj kohe nuk kurseu shumë familje në Has edhe për Ilirin e Shefqetin emigrimi ishte njëkohësisht plagë dhe shpëtim.

Londra, ashtu siç është e ftohtë me klimën, po aq ftohtë i priti edhe këta dy të rinj hasjanë. Netë të gjata vetmie, punë të rënda, përgjegjësi që nuk i përkisnin moshës së tyre, çdo ditë ishte një sprovë dhe një dhimbje shpirtërore. Jeta profesionale u ndërtua ngadalë, gur mbi gur, siç ndërtohet një shtëpi e fortë, me themele të sigurta, mure të qëndrueshme dhe një çati ëndrrash që nuk thyhet.

Nga këto sakrifica lindi I&S Construction, jo thjesht një kompani ndërtimi, por një filozofi jete, ku puna e ndershme, fjala e mbajtur dhe respekti për njeriun janë themeli i çdo projekti. Çdo ndërtesë e përfunduar, çdo hap përpara ishte një fitore kundër varfërisë dhe një dëshmi se shpirtit hasjan nuk mund t’i vendosë kufij as largësia.

Por suksesi nuk mjaftonte. Malli për Hasin dhe dhimbja e largimit nga vendlindja u shndërruan në përgjegjësi morale.

Kështu lindi Diaspora Hasjane, një ide e dalë nga zemra, për bashkimin e hasjanëve në mërgim, për ruajtjen e identitetit, gjuhës dhe traditave, dhe për kthimin e suksesit në vepra konkrete për vendlindjen. Krahas Ilirit dhe Shefqetit, një rol të rëndësishëm për krijimin e Diasporës Hasjane, patën Edmir Dida, Mentor Bokçiu, Ermal Karakushi, Misin Dajçi, Mustafa Ahmati, Alfred Ferizolli, Fatmir Kastrati dhe Uran Derri i cili, edhe pse jeton në Shqipëri, është koordinator i Diasporës Hasjane. Të gjithë ndanë të njëjtin vision, që hasjanët, kudo që ndodhen nëpër botë, të mbeten një familje e madhe dhe e bashkuar.

Diaspora Hasjane u bë urë mes mërgimit dhe atdheut, bashkëpunim dhe kontribut nga gjithë hasjanët në mbarë botën kudo që jetojnë, një dorë e shtrirë për familjet në nevojë, një zë për ruajtjen e identitetit dhe një kujtesë se rrënjët nuk thahen po u ujitën. Kjo ishte mënyra e tyre për të thënë: “Ne nuk harruam nga vijmë”.

Iliri dhe Shefqeti kanë dhënë donacione për shoqatën “Ardhmëria” dhe disa shkolla shqipe, për mësimin e gjuhës shqipe në Mbretërinë e Bashkuar. Nga kontributi dhe bashkëpunimi i ngushtë mes hasjanëve në Mbretërinë e Bashkuar dhe kryetarit të Bashkisë së Krumës, Myftar Dauti, u siguruan 24 karrige elektrike dhe 2 krevate për të sëmurë që nuk lëvizin, si dhe ndihma me ushqime dhe veshmbathje për disa familje në nevojë në dyja anët e kufirit, Hasi i Kosovës dhe i Shqipërisë. Po ashtu, financohet ekipi i futbollit “Pashtriku” i Hasit.

Kur më 15 qershor 2025, Ilir Nabolli dhe Shefqet Kraja u nderuan me Çmimin e Ekselencës në Albanian Stars Gala, ajo ditë ishte më shumë se një vlerësim profesional. Ishte kurorëzimi i një rruge të gjatë sakrifice, i netëve pa gjumë, i mallit të pafund dhe i këmbënguljes së dy fëmijëve të Hasit që u bënë shembull për gjithë diasporën shqiptare. Ishte dëshmi se ndërtesat më të forta nuk ndërtohen vetëm me beton, por me zemër dhe shpirt.

Historia e tyre është rrëfim i fëmijëve që u bënë burra larg shtëpisë, i hasjanëve që nuk u thyen dhe i emigrantëve që ndërtuan jo vetëm jetën e tyre, por edhe shpresën e shumë të tjerëve. Sepse shpirti hasjan, edhe kur lind në varfëri, di të ngrihet lart pa harruar kurrë nga erdhi. Nga oborret e Hasit në rrugët e Londrës, u shpërndanë këta djem hasjanë për bukën e gojës, por Hasin në zemër dhe mallin për vendlindjen kurrë s’e lanë.

“Hasjani jeton kudo, por rrënjët i ka gjithmonë aty ku i ka lënë lotët e parë”. (Besim Muhadri)

Kur liria e njërit, bëhet burgu i tjetrit

January 24, 2026 by s p

Dr.Ilire Zajmi /

Miqësia është mbase një nga temat më universale në letërsi. Autorë të shumtë kanë shkruar për miqësinë, besnikërinë, sakrificën, tradhëtinë. Erich Maria Remarque te “Tre shokët” na tregon se si miqësia shërben si e vetmja strehë dhe kuptim në një botë të shkatërruar nga lufta. Te “Tre musketierët”, Alëksandër Duma me moton e famshme “Të gjithë për një dhe një për të gjithë”, krijoi një standard për miqësinë që bazohet te aventura dhe besnikëria deri në vdekje.

Khaled Hosseini te “Gjuetari i balonave” na rrëfen një histori prekëse për fajin dhe shlyerjen, ku miqësia mes dy djemve në Afganistan thyhet nga një akt frike, por mbetet forca lëvizëse e gjithë jetës së protagonistit.

Një histori miqësie në kohën e diktaturës dhe plagëve të saj e trajton libri më i ri i profesorit dhe ekspertit të shëndetit publik në SHBA, Pashko R. Camaj, i titulluar “Brenga” (botuar nga shtëpia botuese Onufri), duke sjell një këndvështrim sa njerëzor, aq edhe filozofik mbi koston e lirisë.

I botuar paralelisht në dy gjuhë (anglisht: “When Eagles Cry”), ky libër nuk është thjesht një kronikë arratisjeje, por një odise e shpirtit njerëzor midis dy poleve: lirisë në mërgim dhe prangave në atdhe.

Në qendër të romanit është historia e dy miqve të fëmijërisë: Tonin Mirakajt, një personazh real që arratiset nga Shqipëria komuniste në moshën 21-vjeçare, dhe Mark Ukës, një personazh imagjinar që paguan faturën e kësaj arratisjeje me 28 vite burg dhe internim.

Romani shpalos një urë dhimbjeje midis dy paradokseve: paradoksin e lirisë dhe të burgut, e dilema që ngre autori është rrëqethëse: A mund të bëhet liria e atij që ikën, burgu i atij që mbetet?

Kjo dilemë ekzistenciale e ndjek tërë linjën rrëfimore, ku përshkruhen vuajtjet, krajatat,e mizoritë e protagonistëve që jetojnë në dy realitete paralele.

Arratisja e Toninit ndodh në fshehtësi, pa i treguar as mikut të tij të shpirtit. Pasi në Shqipërinë e Enver Hoxhës “e vërteta ishte gjëja më e rrezikshme”. Këshilla e babait të Toninit, Zefit, para ikjes: “Askujt, as mureve të zhveshura mos u beso”, shërben si një uverturë për një jetë ku mbijetesa ishte çështje dite dhe heshtja ishte e vetmja mburojë.

Pasojat e kësaj ikje, bien mbi fatin e zi të mikut të tij, Markut.

Fatet e dy miqve këtu vulosen. Ndërsa Tonini me familjen arratiset me një mijë mynxyra në Kosovë, prej aty në kamp refugjatësh në Kroaci dhe më pas në Itali, për të shijuar më në fund aromën e shumëkërkuar të lirisë në Amerikë, Marku, miku i tij i fëmijërisë ballafaqohet me tortura çnjerëzore brenda mureve të burgut të Burrelit e në ferrin e Spaçit.

Marku nuk numëron vitet, por hapat deri te muri, fytyrat që zhduken dhe lutjet që veniten.

Camaj shkëlqen në përshkrimin e psikologjisë së personazheve.

Tonini, një i arratisur në kërkim të lirisë, që e bart frikën me vete kudo që shkon, e mësohet të flas vetëm atëherë kur ndihet i lirë:

“ Në Shqipëri, heshtja dhe frika ishin si zinxhirë, – tha ai njëherë, – por këtu mësova të flas” – thotë Tonini.

Marku, një i syrgjynosur në burgjet mizore të diktaturës që është i gatshëm edhe të vdesë, i bindur se kujtimet nuk mund t’ia marrin kurrë, e s ‘do ta bëjnë asnjëherë gënjeshtar. Sepse asnjë regjim në botë, sado i egër që jetë nuk mund të komandojë besnikërinë dhe miqësinë.

Latimi psikologjik me kaq mjeshtri i këtyre dy personazheve, e fut lexuesin në botën ku qenia njerëzore herë na shfaqet e pafuqishme t’i kundërvihet një makinerie vrastare që zhvesh individin nga gjithçka humane, herë e bën atë aq të fuqishëm sa ti dal përballë kësaj lubie, në kërkim të lirisë e të ruajtjes së dinjitetit, moralit e shenjtërisë së miqësisë.

Një nga pikat më të forta të romanit është përdorimi i simboleve. Malet, që për djemtë e rinj dikur ishin simbol i mbrojtjes dhe traditës, ndërsa më vonë kthehen në dëshmitarë të pafuqishëm. Kurse muret bëhen skllavëruesit e rinj, duke i bërë të përjetojnë vuajtje, tortura e ferrin në tokë.

Dialogu i takimit pas 37 viteve midis dy miqve është kulmi emocional i veprës. Mark Uka, “fantazma” e asaj që mund të kishte qenë, nuk kërkon hakmarrje. Ai kërkon të drejtën për të mos u fshirë nga kujtesa.

“U përpoqën të më fshijnë… më morën vitet, ndryshimet e stinëve, ngjyrën e qiellit.”- thotë Marku.

Forca e kujtesës ishte mjeti i fundit i rezistencës kundër një regjimi që kërkonte të zhbënte identitetin dhe ajo që kishte përjetuar ai prapa gjembave, duhej të dëgjohej. E heshtja të shpërthente qiellin, të mësohej e vërteta. Të mësohej nga miku i tij Tonini, pas gati katër dekadash, por edhe nga bota që se njihte fytyrën e përgjakur e të shëmtuar të diktaturës enveriste.

Te rrëfimi i Toninit, sinonimi i kujtesës është atdheu, një atdhe që ngjason në diçka të humbur përgjithmonë:

“Tani kujtimi ishte bërë atdheu i tyre i vetëm dhe digjej brenda tyre me dhembjen e diçkaje të humbur përgjithmonë” .

Si përfundim, romani “Brenga” është një thirrje për katarsis. Ai na mëson se falja nuk është harresë, por një proces çlirimi.

Pashko Camaj ka arritur të ndërtojë një monument letrar për ata që vuajtën në heshtje, duke na kujtuar se e vërteta, sado e dhimbshme, është e vetmja rrugë që një komb dhe një njeri të marrë frymë lirshëm përsëri.

Prandaj, ky roman është një lexim i domosdoshëm për këdo që kërkon të kuptojë jo vetëm historinë e Shqipërisë, por edhe kufijtë e besnikërisë dhe forcën e pamposhtur të dinjitetit njerëzor.