Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Reçak and the Unfinished Business Between Kosovo and Serbia

by

For Kosovo, relations with Serbia do not begin in Brussels or end at the negotiating table. They begin in places like Reçak.

by Elmi Berisha | 16 January 2026

www.kosovodispatch.com

On January 15, 1999, Serbian police, military, and paramilitary forces carried out a coordinated operation in the village of Reçak, south of Pristina. By the end of the day, 45 Kosovo Albanian civilians were dead. They were unarmed. Many were killed at close range. Several were executed while attempting to flee. Their bodies were later found scattered in and around a ravine overlooking the village, dressed in ordinary winter clothing.

The killings were documented almost immediately by the OSCE’s Kosovo Verification Mission. William Walker, then head of the mission, publicly described what he saw as a crime against humanity. That assessment was not incidental. Reçak became the moment when the Kosovo conflict could no longer be framed as a symmetrical clash between armed groups. It exposed a pattern of state violence against civilians and collapsed the remaining diplomatic ambiguity surrounding Belgrade’s conduct.

For the United States and its allies, Reçak clarified a central question: whether continued restraint would reduce violence—or legitimize it. Within weeks, negotiations accelerated, patience narrowed, and NATO intervention moved from contingency planning to political decision.

That history matters today because it was never resolved.

Serbia continues to deny that the killings at Reçak constituted a massacre, insisting that the victims were combatants killed in fighting with the Kosovo Liberation Army. This claim has been rejected by international forensic investigations and human rights organizations, yet it remains embedded in Serbia’s official narrative and public discourse.

This denial is not a symbolic dispute. It has concrete consequences for present-day relations.

In post-conflict settings, acknowledgment of wrongdoing is often the minimum threshold for trust. In the absence of accountability, denial becomes policy, and policy shapes behavior. For Kosovo, Serbia’s refusal to recognize Reçak as a crime against civilians signals more than historical disagreement; it signals an unwillingness to accept limits on state power or responsibility for past actions.

That signal is amplified by survivor testimony. Families from Reçak continue to describe how civilians were separated, beaten, marched, and executed while trying to escape. Their accounts are consistent, detailed, and unchanged over time. The absence of justice has frozen these experiences in the present tense.

This year, for the first time, Kosovo’s Special Prosecution filed an indictment in absentia against 21 former Serbian officials and security personnel connected to the operation in Reçak. The indictment describes a coordinated action involving Yugoslav Army units, Serbian police, and special forces, detailing murders, torture, inhuman treatment, destruction of property, and forced displacement. It traces chains of command and names victims.

The likelihood of arrests remains uncertain. But the significance of the indictment lies elsewhere: it formalizes the claim that Reçak was not an aberration or battlefield accident, but a command-driven operation carried out under state authority. For Kosovo, this is not about reopening the past—it is about correcting the record where political processes have failed.

The implications for today’s Kosovo–Serbia relationship are direct. Dialogue premised on “normalization” struggles to advance when foundational facts are contested. Confidence-building measures are fragile when one side denies the most documented crime associated with the conflict. Security assurances ring hollow when historical accountability is treated as optional.

For U.S. diplomats and policymakers, Reçak offers a cautionary lesson. Stability built on unresolved crimes is inherently brittle. The same denial that once enabled violence now complicates deterrence, trust, and crisis management. It narrows the space for compromise and widens the gap between formal agreements and lived reality.

Reçak matters today because it explains why Kosovo views Serbian rhetoric, military signaling, and historical revisionism not as isolated behaviors, but as part of an unresolved continuum. It also explains why Kosovo places such weight on international presence, legal record-building, and moral clarity.

The massacre at Reçak ended ambiguity in 1999. The failure to fully reckon with it continues to shape relations in 2026.

In the Balkans, history does not stay buried simply because diplomacy prefers forward-looking language. What is unresolved has a way of returning—quietly at first, then insistently—until it is addressed.

About the author:

Elmi Berisha is a prominent Albanian-American community leader and businessman based in the New York area, best known as the President of the Pan-Albanian Federation of America “Vatra” (Federata Panshqiptare e Amerikës VATRA), the oldest Albanian patriotic organization in the United States, founded in 1912.

ISSN: 3070-2186

Boshti i Kujtesës dhe i Udhërrëfimit: Nga Skënderbeu te Gërvallët dhe Kadri Zeka

by

Prof.dr Skender Asani/

Historia e kombeve nuk është arkiv i së shkuarës, por manual orientimi për të ardhmen. Në këtë kuptim, historia shqiptare ofron një bosht të qartë referimi, ku Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe, pesë shekuj më vonë, Jusuf e Bardhosh Gërvalla me Kadri Zekën, nuk përfaqësojnë vetëm kapituj të ndryshëm kohorë, por të njëjtën doktrinë historiko-politike të udhëheqjes kombëtare: unitetin si parakusht, autoritetin moral si themel dhe orientimin perëndimor si destinacion strategjik. Këto figura nuk i përkasin vetëm kujtesës kolektive, por janë busulla më e besueshme për politikëbërësit shqiptarë në kohë pasigurish dhe sfidash strukturore.

Skënderbeu e kuptoi herët se forca e shqiptarëve nuk qëndronte vetëm te shpata, por te aftësia për ta shndërruar përçarjen në kohezion dhe rezistencën në projekt politik. Ai ndërtoi një model udhëheqjeje që e tejkalonte tribalizmin mesjetar dhe krijoi një autoritet moral mbi prijësit arbërorë, duke e vendosur interesin e përbashkët mbi kalkulimet e ngushta personale. Ky model mbetet aktual edhe sot, kur politika shqiptare rrezikon të humbasë funksionin e saj udhërrëfyes dhe të mbetet peng i klisheve të pushtetit dhe interesave afatshkurtra. Doktrina skënderbeane, e rilexuar në kushte moderne, kërkon një elitë politike që bashkëpunon me dijen, me profesionalizmin dhe me institucionet, duke e shndërruar pushtetin në mjet shërbimi dhe jo në qëllim në vetvete.

Në këtë vijë historike të udhëheqjes me përgjegjësi kombëtare, veprimtaria e Jusuf dhe Bardhosh Gërvallës me Kadri Zekën paraqet vazhdimësinë moderne të së njëjtës filozofi. Ata vepruan në një kontekst represiv, ku politika institucionale ishte e pamundur, por ku ndërgjegjësimi politik dhe organizimi intelektual u shndërruan në instrumente strategjike të rezistencës. Mesazhi i tyre për politikëbërësit e sotëm është i qartë: liria dhe shtetndërtimi nuk ndërtohen mbi improvizim, por mbi vizion, sakrificë dhe unitet strategjik. Vrasja e tyre nga aparati represiv jugosllav nuk ishte vetëm atentat ndaj individëve, por përpjekje për të shuar një mendim politik emancipues, i cili, paradoksalisht, u përforcua dhe u shndërrua në kapital historik të kombit.

Në planin diplomatik, si Skënderbeu ashtu edhe brezi i rezistencës moderne dëshmojnë një të vërtetë themelore: shqiptarët historikisht kanë qenë faktor stabiliteti dhe bashkëpunimi në Ballkan. Skënderbeu nuk e ndërtoi fuqinë e tij mbi konflikte të panevojshme me fqinjët, por mbi ekuilibra dhe aleanca, duke e pozicionuar Arbërinë si pjesë organike të botës perëndimore. Po kështu, veprimtaria e Gërvallëve dhe e Kadri Zekës në mërgatë e internacionalizoi çështjen shqiptare, duke e nxjerrë atë nga izolimi rajonal dhe duke e vendosur në agjendën politike evropiane. Ky është një mësim i drejtpërdrejtë për politikëbërësit e sotëm: pa diplomaci aktive, pa aleanca strategjike dhe pa kredibilitet moral, asnjë projekt kombëtar nuk mund të jetë i qëndrueshëm.

Prandaj, sot shqiptarëve nuk u duhet një mit për t’u adhuruar, por një model për t’u zbatuar. U duhet një Skënderbe i kohës moderne, pa shpatë, por me vizion; një udhëheqje që e kupton se dija, institucioni dhe ligji janë armët e shekullit XXI. U duhet gjithashtu fryma e Gërvallëve dhe e Kadri Zekës, që e vendosën idealin mbi jetën personale dhe e shndërruan sakrificën në argument politik. Vetëm nëse këto dy linja historike bashkohen në një doktrinë të re udhëheqjeje, politika shqiptare mund të dalë nga cikli i krizave të brendshme dhe të kthehet në busull të besueshme për të ardhmen.

Në përfundim, historia shqiptare u flet politikëbërësve me një gjuhë të qartë dhe pa ekuivoke: udhëheqja e kombit nuk është privilegj, por barrë morale; nuk është administrim i përditshmërisë, por projekt i së ardhmes. Skënderbeu, Gërvallët dhe Kadri Zeka nuk kërkojnë përkujtim ceremonial, por lexim të thellë politik. Vetëm atëherë kujtesa do të shndërrohet në strategji, sakrifica në vizion dhe historia në busull të sigurt për udhëheqjen e kombit shqiptar.

Kryezoti

by

Dr. Dorian Koçi/

Në mesin e shekullit XV, në një kohë kur Evropa po hynte gradualisht në epokën e Rilindjes dhe kur rreth vitit 1450 Johannes Gutenberg shpiku shtypshkronjën me shkronja të lëvizshme, Kruja – kryeqyteti politik dhe simbolik i Shqipërisë së Gjergj Kastriot Skënderbeut – po përjetonte rrethimin e saj të parë nga ushtritë osmane, të udhëhequra nga Sulltan Murati II. Ishte një epokë trazirash, por edhe shpresash, kur fitoret e një princi ballkanik filluan të perceptoheshin në Evropë si shenjë rezistence dhe vullneti politik kundër zgjerimit osman.

Skënderbeu mbrojti me sukses Krujën kundër tre rrethimeve të mëdha osmane (1450, 1466, 1467), të organizuara nga Murati II dhe Mehmeti II, dy prej sulltanëve më të fuqishëm dhe më ambiciozë të kohës, të cilët komandonin një nga makineritë ushtarake më të forta të botës mesjetare. Megjithatë, Skënderbeu nuk ishte thjesht një komandant i shquar ushtarak. Ai përfaqësonte një figurë politike dhe kulturore që lidhej drejtpërdrejt me horizontin intelektual të Rilindjes Evropiane.

Veprimtaria e tij ushtarake kundër Perandorisë Osmane ishte njëkohësisht edhe veprimtari politike e kulturore. Në këtë kuptim, Skënderbeu shfaqet si një figurë që tejkalon kufijtë lokalë, duke u shndërruar në simbol të unitetit shpirtëror të Evropës, si në dimensionin perëndimor ashtu edhe në atë lindor. Rezistenca e tij kontribuoi në ripërcaktimin e konceptit të Evropës si hapësirë politike dhe kulturore, e ndërtuar mbi idenë e lirisë dhe mbrojtjes së krishterimit.

Ajo që e dalloi Skënderbeun nga shumë udhëheqës të tjerë ballkanikë ishte refuzimi i tij i palëkundur për kompromis me sulltanin. Ndryshe nga krerë të tjerë që kërkonin mbijetesë politike përmes manovrimit diplomatik, Skënderbeu synonte në mënyrë të qartë çlirimin dhe fundin e sundimit osman në Evropë. Ky synim shpjegon këmbënguljen e tij dhe karakterin e pakompromis të kryengritjes shqiptare, e cila me kalimin e kohës u shndërrua në një referencë themelore të historisë evropiane të rezistencës.

Figura e Skënderbeut u rimishërua nga mendimi evropian i shekujve XV–XVI si një hero humanist dhe udhëheqës ideal, duke shërbyer si projektim simbolik i një Evrope të bashkuar kundër rrezikut osman. Dimensioni i jashtëzakonshëm që ai i dha rezistencës antiosmane e bëri atë jo vetëm një model frymëzimi për historinë e mëvonshme shqiptare, por edhe një burim të pashtershëm për letërsinë, artin dhe muzikën evropiane për më shumë se pesë shekuj.

Historia e parë e plotë e Skënderbeut u shkrua në latinisht nga Marin Barleti, prift dhe humanist nga Shkodra, në vitet 1508–1510. Vepra “Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis” u botua fillimisht në Romë dhe u ribotua e përkthye gjerësisht në gjuhët kryesore evropiane, duke ndikuar fuqishëm në formësimin e mitit evropian të Skënderbeut.

Gjatë shekujve XVI–XVIII, figura e tij u përfshi në sonete, poema epike, romane dhe drama nga autorë italianë, francezë, gjermanë dhe anglezë, duke u krahasuar shpesh me heronjtë e antikitetit klasik. Kjo traditë letrare dëshmon për shndërrimin e Skënderbeut në një simbol pan-evropian të rezistencës dhe lirisë.

Figura e tij vazhdoi të mbetej një burim frymëzimi edhe në kujtesën politike evropiane. Në kulmin e fuqisë osmane, gjatë shekullit XVI, Skënderbeu përmendej si shembull historik i rezistencës së suksesshme kundër Perandorisë Osmane, duke frymëzuar jo vetëm intelektualët, por edhe monarkët dhe udhëheqësit politikë të Evropës.

Për shqiptarët, Skënderbeu u shndërrua në shtyllë të kujtesës historike dhe të identitetit kombëtar. Gjatë Rilindjes Kombëtare Shqiptare, figura e tij u përdor gjerësisht si mjet mobilizues dhe simbol i aspiratës për pavarësi. Ai nuk mbeti një figurë formale, por u ngulit thellë në ndërgjegjen kolektive të popullit shqiptar. Sot, emri dhe figura e Gjergj Kastriot Skënderbeut janë të pranishme në sheshe, rrugë, monumente dhe vepra arti në mbarë botën, si dëshmi e një trashëgimie që tejkalon kufijtë kombëtarë.

Evropa përballë një realiteti të ri sigurie; gjeneralët nuk po frikësojnë – po paralajmërojnë

by

Prof. Dr. Muhamet Racaj/

Ka momente në histori kur fjalët e gjeneralëve nuk janë thjesht analiza profesionale, por sinjale strategjike që u drejtohen drejtpërdrejt shoqërive. Sot jemi pikërisht në një moment të tillë. Kur gjeneralët flasin hapur dhe publikisht për rrezikun e luftës, bota – dhe veçanërisht qytetarët evropianë – nuk kanë luksin të mos dëgjojnë.

Deklarata e fundit e një gjenerali të lartë amerikan, e transmetuar në YouTube dhe e shpërndarë nga Klan Kosova dhe 360 Media, se Rusia, Kina dhe Irani po përgatiten, nuk është as retorikë frikësuese dhe as alarm mediatik. Është një vlerësim i ftohtë strategjik. E thënë pa emocione, por me përgjegjësi profesionale, kjo fjali bart peshën e një paralajmërimi serioz për rendin ndërkombëtar.

Boshti Rusi–Kinë–Iran nuk është më një konstrukt teorik. Ai po shndërrohet gradualisht në një realitet funksional, të ndërtuar mbi interesa të përbashkëta për dobësimin e Perëndimit. Rusia ka zgjedhur rrugën e forcës së hapur, duke e shndërruar Ukrainën në frontin kryesor të sfidimit të rendit euro-atlantik. Kina po avancon me durim strategjik, përmes teknologjisë, ekonomisë dhe modernizimit ushtarak, duke shmangur konfliktin e drejtpërdrejtë, por duke ndërtuar epërsi afatgjatë. Irani, me mjete më asimetrike, po vepron si katalizator destabilizimi përmes dronëve, milicive dhe luftës hibride. Të ndryshme në metoda, por të bashkuara në qëllim.

Në këtë kontekst, paralajmërimet e gjeneralëve evropianë që u drejtohen qytetarëve me mesazhin “përgatituni për luftë” nuk duhet lexuar si thirrje për panik, por si thirrje për zgjim strategjik. Komandantë të ushtrive në Francë, Gjermani, Poloni dhe vendet baltike po e ndryshojnë diskursin publik, duke e bërë të qartë se siguria nuk është më çështje ekskluzive e ushtrive, por e shoqërive në tërësi.

Evropa po kalon nga mentaliteti “pas luftës” në mentalitetin e “gatishmërisë”. Kjo përfshin jo vetëm rritjen e buxheteve të mbrojtjes dhe modernizimin e forcave të armatosura, por edhe: përgatitjen e shoqërive civile:

●rezerva strategjike,

●mbrojtje civile,

●qëndrueshmëri energjetike

●siguri kibernetike dhe

●reziliencë ndaj dezinformimit. Këto masa nuk janë shenjë agresiviteti, por reflektim i një realiteti të ri sigurie.

Ajo që duhet të shqetësojë më shumë nuk është vetë paralajmërimi, por fakti se për vite me radhë Perëndimi jetoi në rehati strategjike, me bindjen se luftërat e mëdha i përkisnin së kaluarës. Sot po kuptohet se historia nuk ka përfunduar – ajo thjesht ka ndryshuar formë. Lufta nuk fillon domosdoshmërisht me tanke; ajo nis me perceptime, me keqkalkulim dhe me dobësi të brendshme.

Për Ballkanin Perëndimor, këto zhvillime nuk janë abstrakte. Rajoni mbetet hapësirë e ndjeshme ndaj ndikimeve të jashtme, ku presioni ushtrohet përmes dezinformimit, polarizimit politik dhe luftës hibride. Kosova, si shtet me orientim të qartë euro-atlantik, është veçanërisht e ekspozuar, por njëkohësisht edhe pjesë e drejtpërdrejtë e arkitekturës së sigurisë perëndimore në rajon.

Paralajmërimet e gjeneralëve amerikanë dhe evropianë duhet të lexohen si thirrje për vetëdijesim, jo si profeci lufte. Siguria nuk garantohet vetëm me deklarata politike, por me institucione të forta, unitet strategjik dhe shoqëri të përgatitura. Në një botë që po polarizohet sërish, mospozicionimi nuk është neutralitet – është rrezik. Kur gjeneralët flasin hapur, ata nuk po kërkojnë luftë. Ata po përpiqen ta parandalojnë atë. Por kjo është e mundur vetëm nëse shoqëritë i marrin seriozisht sinjalet dhe refuzojnë komoditetin e iluzioneve.

Groenlanda, nyja strategjike e sigurisë globale dhe prova e realitetit të fuqisë amerikane

by

Hisen Berisha/

Groenlanda nuk është thjesht një territor i akullt në skajin verior të Atlantikut. Ajo është pika kyçe gjeostrategjike që kontrollon fushëbetejën (battlespace) mes kontinentit amerikan dhe dy rivalëve kryesorë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të Rusisë dhe Kinës. Kush kontrollon Grenlandën, kontrollon korridoret ajrore, detare dhe raketore mes Amerikës Veriore dhe Euroazisë, si dhe balancën e fuqisë në Arktik apo teatrin e ri të rivalitetit global të fuqive të mëdha.

Në terminologjinë strategjike të Pentagonit, Groenlanda përbën nyje kyqe të mbrojtjes strategjike, një pikë kritike të “forward defense” dhe “power projection”.

Kontrolli mbi të përmes një platforme strategjike të mbrojtjes së avancuar, nënkupton aftësi reale për parandalim raketor, mbikëqyrje hapësinore dhe reagim të shpejtë strategjik ndaj çdo kërcënimi ruso-kinez në hemisferën veriore.

Nga perspektiva historike-ushtarake, Grenlanda ka qenë pjesë integrale e arkitekturës së mbrojtjes amerikane që nga Lufta e Dytë Botërore. Baza ajrore Thule (sot Pituffik Space Base) përbën një element kyç të sistemit amerikan të paralajmërimit të hershëm kundër raketave balistike ndërkontinentale. Kjo bazë nuk është simbol i imperializmit, por shtyllë e doktrinës së mbijetesës strategjike të Perëndimit përballë kërcënimit sovjetik dje, dhe atij ruso-kinez sot.

Reagimi i Danimarkës ndaj interesit amerikan për Grenlandën është ose politikisht egoist dhe strategjikisht i pamatur, ose i kushtëzuar nga frika historike ndaj Rusisë, apo në skenarin më shqetësues, një formë e kolaboracionizmit të heshtur evropian me Moskën, i toleruar për arsye koniunkturale, por i rrezikshëm për sigurinë afatgjatë të Perëndimit.

Në gjuhë të thjeshtë strategjike, Danimarka kërkon sovranitet simbolik mbi një territor që nuk është kurrë në gjendje ta mbrojë. Ky është një luks politik që ekziston vetëm sepse SHBA e ka garantuar sigurinë reale të Grenlandës për më shumë se shtatë dekada.

Në aspektin juridik dhe historik, Danimarka nuk e ka trajtuar Grenlandën si subjekt real sovraniteti, por si periferi koloniale me autonomi të kufizuar. Pretendimi i sotëm për sovranitet të plotë strategjik bie ndesh me faktin se siguria e Grenlandës është garantuar ekskluzivisht nga SHBA, pa asnjë kapacitet real mbrojtës nga Kopenhaga.

Bashkimi Evropian, në realitetin e sotëm gjeopolitik, nuk është i aftë të ekzistojë si subjekt i pavarur sigurie pa NATO-n, dhe NATO vetë nuk është gjë tjetër veçse një arkitekturë sigurie e mbështetur në mënyrë disproporcionale nga Shtetet e Bashkuara.

Pa SHBA, BE-ja nuk ka kapacitet ushtarak, politik dhe as ekonomik për të garantuar mbijetesën e vet strategjike.

Koncepti i “autonomisë strategjike evropiane” është një konstrukt ideologjik pa mbulim operacional, dhe duhet thënë se, pa inteligjencë amerikane, pa satelitë amerikanë, pa logjistikë dhe pa parandalim bërthamor amerikan, BE mbetet një projekt civil i pambrojtur.

Të dhënat aktuale të buxheteve të mbrojtjes dhe kapaciteteve operative tregojnë se shtetet kryesore të BE-së nuk janë të afta të projektojnë fuqi ushtarake jashtë kufijve të tyre pa logjistikën, inteligjencën, satelitët dhe komandën amerikane. Ideja e “autonomisë strategjike evropiane” mbetet më shumë konstrukt ideologjik sesa realitet operacional.

Kundërshtimi i rolit dominues amerikan në Grenlandë nga qarqe brenda NATOs apo Evropës është jo vetëm paradoksal, por edhe absurd. Deri në konsolidimin e asaj që njihet si Doktrina Trump, që është një rikthim i realizmit në politikën e jashtme të Shtëpis së Bardhë, mbi 70% e potencialit ushtarak dhe politik të NATO-s financohej drejtpërdrejt nga buxheti amerikan.

Pa këtë kontribut, NATO do të ishte një strukturë formale, një aleancë procedurale, e paaftë për veprim real, as instrument real parandalimi.

Doktrina Trump shënon shkëputjen nga iluzioni post-liberal, se rendi ndërkombëtar mund të mbahet vetëm mbi norma dhe deklarata, duke rikthyer realizmin klasik të marrëdhënieve ndërkombëtare, në mënyrë të ashpër, por të domosdoshme, sipas të cilit pa fuqi reale dhe forcë të besueshme nuk ka rend; pa rend nuk ka paqe; dhe pa Amerikën, Perëndimi mbetet strategjikisht i zhveshur. Grenlanda është pikërisht territori ku ky realizëm materializohet dhe shndërrohet në testin praktik të kësaj doktrine.

Rasti i Kosovës përbën një verifikim empirik (case study) të qartë të tezës realiste në politikën e jashtme që ofron Doktrina Trump, sipas së cilës mbijetesa e shteteve të vogla nuk garantohet nga normat abstrakte apo arkitekturat formale të së drejtës ndërkombëtare, por nga prania dhe projekcioni i fuqisë së një aleati mbrojtës.

Kosova si çështje e vendimmarrjes ndërkombëtare, e ekspozon dështimin e multilateralizmit procedural evropian dhe të arkitekturës normative të OKB-së, duke dëshmuar se këto mekanizma funksionojnë më shumë si struktura menaxhimi të krizës sesa si garantë realë të sigurisë dhe mbijetesës shtetërore.

BE-ja, e kufizuar nga konsensusi i brendshëm dhe nga logjika burokratike e vendimmarrjes, ka dështuar të ofrojë garanci strategjike, ndërsa Këshilli i Sigurimit i OKB-së ka mbetur i paralizuar nga vetoja dhe kalkulimet hegjemonike.

Në këtë vakuum, ndërhyrja e SHBA-së në vitin 1999 dhe prania e vazhdueshme strategjike e SHBA-së në Kosovë nuk ishin produkt i konsensusit normativo global, por rezultat i kalkulimit të fuqisë dhe interesit, duke dëshmuar se pa garancinë amerikane, parimet e sovranitetit, demokracisë dhe vetëvendosjes do të kishin mbetur deklarata pa mbrojtje reale përballë presionit hegjemonist dhe autoritar.

Pra Kosova si rast sui generis i të drejtës ndërkombëtare,

nuk ishin akt idealizmi normativ, por shprehje e pastër e fuqipolitikës realiste të Doktrinës Trump, duke konfirmuar se për shtetet e vogla si Kosova, siguria, sovraniteti dhe demokracia nuk mbrohen nga rezoluta dhe procedura, por nga aleanca me një fuqi që ka kapacitetin dhe vullnetin për t’i mbrojtur ato me forcë reale.

Prandaj, NATO nuk e “garanton” sigurinë e Evropës si subjekt autonom strategjik, por vetëm si funksion derivativ i fuqisë amerikane dhe britanike, duke mbetur e strukturalisht e kufizuar dhe e hendikepuar përballë mekanizmave globalë byrokratik të vendimmarrjes, si Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Në këtë konfigurim të rendit ndërkombëtar, Grenlanda shfaqet si nyje kritike e arkitekturës së sigurisë globale, apo një pikë strategjike e parandalimit të avancuar që mbron territorin dhe interesat jetike të SHBA-së, siguron hapësirën euroatlantike dhe stabilizon rendin ndërkombëtar, jo përmes normave deklarative, por përmes parimit klasik të parandalimit me forcë (deterrence by force).

Në aspektin gjeoekonomik, Grenlanda përmban rezerva strategjike të mineraleve të rralla, jetike për teknologjinë ushtarake dhe civile moderne. Lënia e këtij territori jashtë kontrollit amerikan hap derën për penetrim kinez përmes investimeve “civile”, një model tashmë i provuar, i institucionalizuar dhe agresiv i Pekinit, i aplikuar me sukses në Afrikë, Azi dhe Ballkan.

Teoritë globaliste, qasjet sorosiste dhe konceptet që devijojnë nga konservatorizmi amerikan dhe parimet e Doktrinës Trump refuzojnë ta pranojnë këtë realitet të fuqipolitikës amerikane. Ato e injorojnë faktin se fuqia amerikane mbetet e vetmja garanci reale për ekzistencën e lirisë, barazisë dhe demokracisë, veçanërisht për kombet e vogla dhe të shpërfillura historikisht nga shtetet hegjemoniste.

Historia e shekullit XX dhe XXI është e qartë, çdo tërheqje amerikane, çdo vakum i fuqisë amerikane është shfrytëzuar nga regjime autoritare për zgjerim agresiv.

Nga Evropa Lindore gjatë Luftës së Ftohtë, deri te Deti i Kinës Jugore sot, nga ky akt strategjik nuk ka përjashtim, dhe tërheqja amerikane ka prodhuar konflikte dhe jo stabilitet.

Grenlanda është vijë e kuqe e këtij mësimi historik. Prandaj si një territor strategjik nuk mund të lihet pa mbrojtje amerikane që prevenon destabilizimin global.

Në kontrast, shumica e vendeve ku sundojnë regjime të majta autokratike me gjenezë komuniste vazhdojnë të prodhojnë represion, destabilitet dhe kërcënim për rendin ndërkombëtar.

Pikërisht përballë këtij realiteti, kontrolli strategjik amerikan mbi Grenlandën nuk është akt dominimi, por akt përgjegjësie globale, në mbrojtje të rendit demokratik përmes forcës reale.

Zhvillimet e fundit, përfshirë dislokimin simbolik të trupave të disa shteteve evropiane dhe anëtare të NATO-s në Grenlandë, në kuadër të ushtrimeve ushtarake, si dhe reagimet politike e gjykuese që i shoqëruan ato, nuk përbëjnë dëshmi të një autonomie reale strategjike evropiane, por një refleksi reaktiv dhe deklarativ ndaj një realiteti që Evropa nuk e kontrollon. Evropa po reagon, por nuk garanton; po kritikon, por nuk e mbron dot as vetën. Këto veprime, të shoqëruara me pretendime dhe akuza ndaj Shteteve të Bashkuara për shkelje të standardeve të NATOs apo të ndjeshmërive politike të vendeve anëtare, janë në thelb përpjekje për të kompensuar mungesën e kapacitetit real garantues me retorikë procedurale dhe gjuhë normative. Në praktikë, asnjë nga këto dislokime apo qëndrime nuk ndryshon faktin themelor se siguria e Grenlandës, e Evropës dhe e rendit euroatlantik mbetet e varur nga prania, fuqia dhe vullneti strategjik amerikan. Kritika ndaj SHBA-së, pa kapacitet për të marrë përsipër barrën reale të mbrojtjes, nuk është shprehje e sovranitetit evropian, por simptomë e varësisë strukturore dhe hipokrizisë strategjike që Evropa ende refuzon ta pranojë hapur.

Grenlanda, sot nuk është çështje e Danimarkës, as e nostalgjisë koloniale evropiane. Ajo është çështje e sigurisë globale. Dhe në këtë betejë të ftohtë të shekullit XXI, Doktrina Trump ofron qartësinë strategjike që Perëndimit i ka munguar për dekada, pa iluzione, pa globalizëm naiv, dhe me një të vërtetë të thjeshtë, se pa forcën amerikane, nuk ka paqe të qëndrueshme.