s p – Page 70 – Dielli

𝒁𝒆̈𝒓𝒊 𝒊 𝒅𝒆̈𝒔𝒉𝒎𝒊𝒕𝒂𝒓𝒊𝒕 𝒑𝒆̈𝒓𝒃𝒂𝒍𝒍𝒆̈ 𝒑𝒂𝒅𝒓𝒆𝒋𝒕𝒆̈𝒔𝒊𝒔𝒆̈

February 11, 2026 by s p

Prof. Xhafer Beqiraj/

Si dëshmitar në Tribunalin e Hagës (2002) kundër Sllobodan Millosheviqit dhe kundër përfaqësuesve të tjerë ushtarakë të atij regjimi gjenocidal (2009), e ndiej sot si detyrim moral, qytetar dhe historik të flas publikisht për këtë padrejtësi të rëndë që po bëhet sot ndaj ish-krerëve të UÇK-së, kujtesës së viktimave dhe ndaj së vërtetës historike. Unë dhe të tjerë kemi dëshmuar për krimet që u kryen kundër popullit shqiptar në Kosovë, për dhunën sistematike, për dëbimet masive, për djegien e shtëpive, për vrasjet e civilëve dhe për politikën shtetërore serbe të spastrimit etnik ndaj shqiptarëve. Këto nuk janë interpretime politike, por janë fakte që janë dokumentuar para drejtësisë ndërkombëtare dhe para opinionit botëror. Kundër këtij regjimi dëshmuan dhjetëra shqiptarë, njerëz që bartnin mbi supe dhimbjen e familjeve të tyre, të qyteteve, të fshatrave të tyre dhe të një populli të tërë.

Sot, kur zhvillohen procese gjyqësore kundër ish-krerëve të UÇK-së dhe kërkohen dënime jashtëzakonisht të rënda, për mua kjo përbën një padrejtësi të madhe historike. Barazimi midis agresorit shtetëror serb që ushtroi gjenocid dhe të kerëve të popullit që luftoi për mbijetesë dhe liri, është i papranueshëm. Historia nuk mund të shkruhet duke barazuar viktimën me agresorin dhe as duke relativizuar krimet e dokumentuara kundër civilëve shqiptarë nga regjimi shtetëror serb.

Unë besoj fuqishëm se ata që po gjykohen sot janë të pafajshëm. Besoj se procesi në vetvete është i padrejtë dhe se kjo gjykatë është duke vepruar gabim ndaj së vërtetës historike dhe drejtësisë. Si qytetar, unë jam i bindur se ata që në ndërgjegjen kolektive të popullit shqiptar lidhen me rezistencën ndaj dhunës dhe spastrimit etnik të Serbisë, nuk duhet të trajtohen si të barabartë me agresorin. Për popullin shqiptar, lufta për liri nuk ishte zgjedhje ideologjike, por ishte çështje mbijetese. Ishte reagim ndaj dhunës sistematike, ndaj dëbimeve dhe ndaj përpjekjes për zhdukje nga trojet e veta. Prandaj, bindja se viktima po ndëshkohet njësoj ose më rëndë se agresori, lëndon jo vetëm ndërgjegjen historike, por edhe besimin në drejtësinë ndërkombëtare.

Ndëshkimi i luftëtarëve të lirisë dhe relativizimi i gjenocidit serb dhe i spastrimit etnik përbën padrejtësi historike. Një popull që ka përjetuar gjenocid nuk kërkon hakmarrje, por kërkon drejtësi të vërtetë dhe respekt për të vërtetën historike. E vërteta historike nuk mund të fshihet dhe nuk mund të zëvendësohet me interpretime që barazojnë të pabarazueshmen. Kujtesa e viktimave është përgjegjësi morale e brezave dhe e institucioneve. Pa këtë të vërtetë nuk ka drejtësi dhe pa drejtësi nuk ka paqe të qëndrueshme për të ardhmen.

Liri për Çlirimtarët!

𝑫𝒓𝒆𝒋𝒕𝒆̈𝒔𝒊𝒂 𝒎𝒖𝒏𝒅 𝒕𝒆̈ 𝒔𝒇𝒊𝒅𝒐𝒉𝒆𝒕 𝒑𝒆̈𝒓𝒌𝒐𝒉𝒆̈𝒔𝒊𝒔𝒉𝒕, 𝒑𝒐𝒓 𝒆 𝒗𝒆̈𝒓𝒕𝒆𝒕𝒂 𝒉𝒊𝒔𝒕𝒐𝒓𝒊𝒌𝒆 𝒎𝒃𝒆𝒕𝒆𝒕 𝒈𝒋𝒊𝒕𝒉𝒎𝒐𝒏𝒆̈ 𝒎𝒃𝒊 𝒄̧𝒅𝒐 𝒈𝒋𝒚𝒌𝒊𝒎.

Kush ishte shkrimtari shqiptar që kishte letërkëmbim dhe vlerësohej nga Viktor Hygo

February 11, 2026 by s p

Prof. As. Dr. Hasan Bello/

Pak kush e di se Viktor Hygo, gjigandi i letërsisë franceze, ishte i lidhur përmes letërkëmbimit dhe vlerësimit me Jeronim de Radën, një nga themeluesit e letërsisë moderne shqiptare. Qysh në vitet ’40 të shek. XIX, De Rada këshillohej që veprat e tij, veçanërisht Këngët e Milosaos dhe Këngët e Serafinës, t’ia dërgonte Hygos dhe madje të mendonte për botimin e tyre në frëngjisht, në Paris.

Vlerësimi i Viktor Hygos për De Radën nuk ishte i rastësishëm. Ai e shihte poetin arbëresh si një zë origjinal, me frymë të fortë kombëtare, që sillte në poezinë europiane një botë të re, historike dhe lirike njëkohësisht. Ky vlerësim moral dhe letrar i dha De Radës një legjitimitet të rrallë në rrethet kulturore të kohës.

Në të njëjtën linjë qëndronte edhe Alfons Lamartini, një tjetër figurë qendrore e romantizmit francez, i cili vlerësoi lart Këngët e Milosaos, duke i konsideruar dëshmi të një talenti të veçantë poetik dhe të një shpirti kombëtar të gjallë. Për Lamartinin, poezia e De Radës ishte një poezi e ndjenjës, e kujtesës historike dhe e idealit të lirisë.

Këto vlerësime tregojnë se Jeronim de Rada nuk ishte thjesht një poet i një kombi të vogël, por një autor europian, që u lexua, u çmua dhe u respektua nga mendjet më të mëdha të shekullit XIX. Një dëshmi e hershme se letërsia shqiptare ka qenë pjesë e dialogut kulturor europian.

Si u bë Tirana kryeqytet dhe përse Kongresi i Lushnjes nuk mori vendim

February 11, 2026 by s p

NGA ROLAND QAFOKU/

Nuk ka asnjë vendim të Kongresit të Lushnjes atë shkurt të vitit 1920 që Tirana shpallej kryeqytet. Po si u bë qendra e shtetit shqiptar qyteti që as mendohej të ishte i tillë? Si u bë kryeqytet ky qytet që ishte nënprefekturë dhe varej nga prefektura e Durrësit? Ndërsa karvani me kuaj dhe karroca shkonin nga Lushnja drejt Durrësit kryeqytet, te Ura e Dajlanit italianët kishin zënë pritë me një arsenal armësh. Ushtria italiane ndodhej ende në Durrës dhe ata nuk e njihnin Kongresin e Lushnjes. Kështu, kishin organizuar të bënin luftë me qeverinë e sapoformuar në Lushnje.

Në krye të karvanit ishte Ahmet Zogu vetëm 24 vjeç e 3 muaj që sapo ishte zgjedhur ministër i Brendshëm. Për të mos bërë luftë sepse viktimat do ishin të mëdha nga të dy palët, ai mori një vendim që hyri në histori. “Do shkojmë në Tiranë dhe qeverinë do ta vendosim në banesat e mamasë time” tha djaloshi me baba nga Mati dhe nënë nga Tirana. Kaq mjaftoi, karvani u drejtua drejt Tiranës atë 11 shkurt 1920 dhe po atë ditë ministrat u sistemuan ku të mundnin në “banesat e mamasë së Zogut”. Dy ditë më pas Zogu nxori dhe firmosi shkresën e parë nga “banesa e mamasë” si ministër i Brendshëm drejtuar të gjitha prefekturave teksa shkroi: “Tirana u shënue për kryeqytet” (Shkresa e datës 13 shkurt që po e publikoj).

Pra, Tirana as ishte zgjedhur, as ishte caktuar, as ishte votuar dhe për këtë nuk ishte marrë ndonjë vendim, por thjesht ishte shënuar. Ky është një rast unikal në botë që një qytet të bëhej kryeqytet pa asnjë vendim. Po ku kishte më mirë se Tirana të bëhej kryeqyet? Dukej sikur vetë Zoti e kishte zgjedhur që qyteti i themeluar në vitin 1614 të bëhej kryeqendra e Shqipërisë dhe kjo u sanksionua në kushtetutë të ishte i përhershëm në vitin 1925. Megjitahtë, kjo u arrit dhe me lëhtësi. E vërteta është se pati shumë kundërshti dhe historianët pak shkruajnë për këtë. Kandidatë potencialë ishin Durrësi, Elbasani, Belshi, Korça dhe veçanërisht Shkodra për të cilin kishte propozime serioze deri nga personalitete të larta si Fan Noli, Luigj Gurakuqi dhe të tjerë. Por, për fat kryeqytet mbeti Tirana.

E para ambasadë që u vendos në Tiranën kryeqtet ishte ajo amerikane në korrik të vitit 1922. Të gjitha të tjerat ishin në Durrës. Diplomati Maxëell Blake që ishte edhe shefi i parë i ambasadës amerikane në Shqipëri me statusin komisioner mori me qira godinën “Sarajet e Toptanëve” që për fat ndodhet akoma dhe ato ditë i shkruante Departamentit të Shtetit: Unë mendoj që të instalohemi në Tiranë, ndryshe nga legatat e tjera sepse parashikoj që ky do jetë edhe kryeqytet i përhershëm”. Gjithçka më pas është histori. Sapo në Kushtetutën e vitit 1925 Tirana u shpall kryeqytet i përhershëm Kongresi Amerikan mori një vendim për të ndërtuar të parën godinë jashtë kufijve të SHBA dhe kjo ishte ambasada amerikane në Tiranë, pikërisht godina që ndodhet edhe sot.

Sot pas 106 vjetësh na mbetet të themi vetëm që jemi me fat që Tirana “u shënue” kryqytet. Asnjë qytet tjetër nuk do kishte marrë rëndësinë që mori Tirana por dhe asnjë qytete tjetër nuk do kishte dashamirësinë dhe tolerancën që jo vetëm të bëhej kryeqytet por edhe të pranonte çdo shqiptar të ardhur nga çdo cep I vendit. Këtë e perifrazoi aq bukur burri më i mençur dhe personaliteti i profilit më të lartë që ka nxjerra Tirana, Hafiz Ibrahim Dalliu kur mësoi që Tirana ishte “shënue kryeqytet” i cili lëshoi nga goja një thënie lapidare: Lum Tirana kryeqtet, mjer tironsit çër i gjet. Rroftë Tirana kryeqytet dhe tiransit që na pranuan në këtë qytet!

Shqiptarë – fjala hyjnore që na mban gjallë edhe nga larg

February 11, 2026 by s p

Alketa Burimi (Kapaj)/

Fjala shqiptar është hyjnore. Toka është amanet. Largësia është dhimbje — jo çlirim. Nga larg, gjërat duken më qartë. Edhe fjala shqiptar. Ajo nuk është e rrallë në përdorim, por e rrallë në ndjesi. Jo sepse nuk e themi, por sepse jo gjithmonë e mbajmë me përgjegjësi. Dhe nuk duhet ta harrojmë: fjala shqiptar është hyjnore. Ajo nuk është thjesht një emërtim etnik, por një thirrje e lashtë që lidh gjuhën, shpirtin dhe tokën. Është fjalë që lind nga shqipja — gjuha që flet drejt, që nuk fsheh, që mban brenda amanet, qëndresë dhe kujtesë.

Ne që jetojmë në diasporë e ndiejmë këtë më fort.

Sepse atdheun nuk e prekim çdo ditë, por e mbajmë në mendje, në gjuhë dhe në fëmijët tanë. Kur fjala “shqiptar” nis të shoqërohet me idenë e shpëtimit përmes largimit, atëherë nuk kemi humbur vetëm tokën apo mundësitë — kemi rrezikuar kuptimin e vetë emrit. Sepse fjala hyjnore nuk lind për t’u braktisur, por për t’u mbajtur. Shpesh, ikja është quajtur “shpëtim”.

Por largimi nuk është shpëtim — është mbijetesë. Dhe mbijetesa nuk mund të zëvendësojë kurrë përkatësinë.

Dhe pikërisht nga kjo largësi lind reflektimi i dhimbshëm: Çfarë ndodhi këta 35 vitet e fundit? Si u shpërbëm nga brenda? Si arritëm të përçahemi më shumë se kurrë më parë? Dhe pse sot e kemi kaq të vështirë ta duam njëri-tjetrin, edhe pse ndajmë të njëjtën histori? Ne harruam se ajo tokë me zemër të madhe na mban të gjithëve, pa dallim feje. Ajo tokë nuk pyet se si lutemi, por si jetojmë. Nuk ndan, por bashkon. Është toka që Zoti e mbolli për gjakun tonë shqiptar — për ta gëzuar të gjithë ne, për ta bërë të lulëzojë në çdo epokë, nën flamurin tonë kombëtar.

Një tokë që na ka duruar në gabime, në harresa dhe në largime, por që vazhdon të na presë pa kushte.

Nga ajo tokë, me rrënjë ilire dhe kujtesë shekullore, lindën burra trima të pushkës dhe të penës, që me armë dhe me fjalë mbajtën gjallë emrin “shqiptar”.

Të ruash emrin “shqiptar” sot është një përgjegjësi e madhe, sepse ai është mbrojtur dhe sakrifikuar ndër shekuj, që të mbijetojë si identitet, si histori dhe si amanet ndër breza. Shqipëria është e të gjithëve.

Edhe e atyre që jetojnë mbi të.Edhe e atyre që e shqiptojnë emrin e saj nga larg. Ajo nuk është pronë që shitet, as pasuri që negociohet. Nuk është mall tregu, as interes i ditës.

Shqipëria është amanet. Është tokë që trashëgohet, jo që tjetërsohet. Është shtëpi e përbashkët, jo plaçkë për t’u ndarë. Ne në diasporë e dimë se çfarë do të thotë të humbasësh tokën, rrënjën, gjuhën. Prandaj e dimë edhe këtë: kur një vend fillon të shitet, nuk humbet vetëm toka — humbet besimi, humbet drejtësia, humbet ndjenja e përkatësisë. Harruam se kombi nuk mbahet vetëm me flamur, himn apo kujtime historike.

Ai mbahet me sjellje, me respekt, me ndershmëri.

Me mënyrën si i flasim njëri-tjetrit, si e mbajmë gjallë gjuhën, si ua tregojmë fëmijëve historinë.

Ndoshta, pas shumë lodhjesh dhe zhgënjimesh, kemi humbur pak aftësinë për t’i ardhur pranë njëri-tjetrit.

Jo sepse nuk duam, por sepse jemi larguar nga kuptimi i thellë i asaj fjale hyjnore që na mban bashkë.

Shqiptarët janë më të fortë nga sa mendojnë vetë,

por edhe më të lodhur nga sa pranojnë. Jo sepse u mungon forca, por sepse kanë mbajtur gjatë një emër që është më i madh se vetja. Dhe kur një emër është hyjnor, ai kërkon më shumë se mbijetesë: kërkon besim, përgjegjësi dhe kujtesë.

Dhe megjithatë, ndihma mes nesh ekziston — shpesh në heshtje. Pyetja nuk është nëse dimë të ndihmojmë, por si të rikthehemi te besimi që fjala “shqiptar” kërkon prej nesh. Uroj që e ardhmja të sjellë politika që u mundësojnë shqiptarëve të rikthehen në vendin e tyre, të ruajnë gjuhën dhe traditat, të jetojnë pranë familjeve dhe të jenë zotër në tokën e tyre. Të kenë një jetë të denjë dhe të lumtur, ashtu siç e meritojnë. Sot, fjala shqiptar ndonjëherë shqiptohet me lodhje apo dyshim.

Por nga larg, ajo duhet të tingëllojë si betim. Sepse një komb nuk vdes kur varfërohet. Ai vdes kur humbet dashurinë për veten, për tjetrin dhe për tokën që e mban gjallë. Ai vdes kur shet atë që nuk i përket askujt veçse historisë, gjakut dhe amanetit shqiptar ndër breza.

Mediat e huaja i kanë bërë jehonë protestës së tretë kombëtare të opozitës në Tiranë

February 11, 2026 by s p

Mediat e huaja i kanë bërë jehonë protestës së tretë kombëtare të opozitës, kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama dhe skandaleve që e kanë përfshirë së fundmi atë.

Associated Press, The Telegraph dhe Washington Post shkruajnë se mijëra mbështetës të opozitës u mblodhën në kryeqytetin e Shqipërisë për të kërkuar largimin e qeverisë së Ramës, pas akuzave të ngritura nga drejtësia ndaj zëvendës kryeministres së pezulluar Belinda Balluku.

Mediat vënë theksin edhe te përdorimi i gazit lotsjellës dhe uji nga policia ndaj protestuesve, ndërsa këta të fundit hodhën molotov.

“Qeveria e kryeministrit Edi Rama është kritikuar ashpër për akuzat për korrupsion që përfshijnë zëvendëskryeministren Belinda Balluku, por Rama i ka rezistuar thirrjeve për ta shkarkuar atë. Ka pasur kërkesa në rritje që ligjvënësit t’i heqin imunitetin Ballukut nga ndjekja penale, gjë që mund të bëhet vetëm me votim parlamentar.”, kanë shkruar mediat.

Vihet theksi gjithashtu edhe te akuzat ndaj Ballukut si edhe kërkesa nga ana e SPAK për t’i hequr imunitetin dhe hapjen e rrugës për arrestimin e saj.

“Prokurorët antikorrupsion e kanë akuzuar Ballukun, e cila është gjithashtu ministre e energjisë dhe infrastrukturës, për ndërhyrje në prokurimin publik për projektet e ndërtimit për të favorizuar kompani të caktuara dhe kanë kërkuar heqjen e imunitetit të saj.”, thuhet më tej në artikuj.

Në protestën e së martës morën pjesë mijëra njerëz, thuhet në artikujt, duke shtuar se kjo ishte demonstrata e tretë e tillë në muajt e fundit që kërkonte dorëheqjen e Ramës. Më shumë se 1,300 oficerë policie ishin vendosur për të garantuar sigurinë.

“Kreu i Partisë Demokratike të opozitës, Sali Berisha, një ish-kryeministër i cili është përballur edhe vetë me akuza për korrupsion, e përshkroi protestën si një “kryengritje paqësore” në një moment kritik për Shqipërinë. Duke folur në protestë, ai akuzoi Ramën se “i ka shpallur luftë sistemit të drejtësisë”.”