s p – Page 806 – Dielli

“Rebeli” Fan Noli…

November 15, 2024 by s p

Nicholas C. Pano*
Historian/

Në këtë vëllim të dytë të biografisë së tij autoritative për Fan Nolin, Ilir Ikonomi përqendrohet në jetën dhe veprimtarinë e Nolit gjatë viteve 192024. Vendndodhja kryesore e veprimtarisë së Nolit gjatë kësaj periudhe zhvendoset, nga komuniteti shqiptar në Shtetet e Bashkuara, në Shqipëri dhe Evropë. Këto vite do të shënonin zenitin në atë që mund të quhet faza publike e jetës dhe karrierës së Nolit. Siç dokumentohet nga autori në vëllimin e parë të kësaj vepre, Noli ishte shfaqur në vitin 1920 si personaliteti dominues i komunitetit shqiptaroamerikan. Udhëtimet e tij në Shqipëri dhe kolonitë shqiptare në Evropë, midis viteve 1911 dhe 1915, kishin afirmuar më tej kredencialet e tij si patriot dhe veprimtar. Fama e tij, brenda asaj që mund të quhej bota shqiptare, i atribuohej roleve drejtuese që ai kishte luajtur në themelimin e Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë (1908), të gazetës Dielli (1909) dhe të Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra (1912).

Të gjitha këto subjekte, si përfaqësuese të rëndësishme dhe praktike të nacionalizmit shqiptar, e kishin nxjerrë komunitetin shqiptaro-amerikan në ballë të kësaj lëvizjeje. Fama që fitoi emri i Nolit i detyrohej gamës së gjerë të kontributeve të tij si klerik, autor, lobist, orator dhe organizator në çështjen kombëtare shqiptare. Diploma që mori në Harvard, i kishte shërbyer atij më së miri kur u bë zëri që fliste në emër të Shqipërisë, si në Shtetet e Bashkuara ashtu edhe jashtë saj. Faza e karrierës së Nolit në Shqipëri erdhi pas vendimit të Kishës Ortodokse Shqiptare të Amerikës, me miratimin dhe mbështetjen financiare të Vatrës, për të inkurajuar krijimin e një kishe ortodokse autoqefale shqiptare në atdhe që do t’u kundërvihej mëtimeve greke se të gjithë të krishterët ortodoksë shqiptarë ishin grekë dhe se territoret ku ata banonin ishin pjesë e Greqisë. Me qëllim që të çoheshin përpara përpjekjet e reja për formimin e një kishe kombëtare shqiptare, Noli së bashku me etërit Vangjel Çamçe dhe Vasil Marko u nisën për në Shqipëri në korrik 1920. Dy priftërinjtë u lejuan, ndërsa Nolit iu mohua hyrja në Shqipëri, siç duket për shkak të shqetësimeve se dorëzimi i tij peshkop në korrik 1919 nuk ishte bërë sipas rregullave të kishës dhe se ardhja e tij mund të kishte një ndikim politik përçarës brenda vendit.

Noli mbeti në Evropë dhe, në nëntor 1920, atij iu kërkua të kryesonte delegacionin shqiptar në Lidhjen e Kombeve për të argumentuar nevojën e pranimit të Shqipërisë në atë organizatë. Siç tregon autori, aftësitë diplomatike të Nolit luajtën rol thelbësor për të arritur mbështetjen e duhur që çoi në votimin e njëzëshëm për pranimin e Shqipërisë në Lidhje, më 17 dhjetor 1920. Noli shpesh do të vinte në dukje se ai i konsideronte përpjekjet e tij që çuan në pranimin e Shqipërisë në Lidhje si arritjen më të rëndësishme të karrierës së tij publike. Misioni i suksesshëm i Nolit në Gjenevë shërbeu për të rritur popullaritetin e tij në Shqipëri. Më pas, atij do t’i kërkohej të përfaqësonte Shqipërinë në Lidhjen e Kombeve edhe për çështje të tjera që lidheshin me vendin.

Në prill 1921, Noli u emërua nga Vatra për të zënë vendin si deputet në Këshillin Kombëtar, siç njihej atëherë Kuvendi i Shqipërisë, vend që i ishte dhënë në shenjë mirënjohjeje për shërbimin e vyer që i kishte bërë Shqipërisë dhe popullit të saj. Ky ishte fillimi i përfshirjes intensive të Nolit në politikën shqiptare. Ai do të bëhej një lojtar kryesor në këtë arenë midis viteve 1921-24. Vitet 1920-24 janë ndër periudhat më komplekse dhe më të turbullta të historisë shqiptare. Gjatë këtij pesëvjeçari u bënë dymbëdhjetë ndryshime qeverish me nëntë kryeministra të ndryshëm. Kabineti i Nolit (qershordhjetor 1924) ishte i fundit prej tyre. Për fat të mirë, Ilir Ikonomi na sjell një rrëfim të besueshëm dhe të shkathët për të kuptuar politikën dhe personalitetet e asaj kohe të trazuar. Qeveria jetëshkurtër e Nolit ishte e dënuar të dështonte për një mori arsyesh që autori i trajton në libër. Ato variojnë, nga mungesa e unitetit brenda lidershipit të koalicionit qeverisës dhe mbështetësve të tij, pamundësia për të marrë fonde aq të nevojshme nga jashtë, mungesa e gatishmërisë së qeverive të huaja për të njohur qeverinë revolucionare, e cila nuk u përpoq të legjitimonte statusin e saj në kohën e duhur, vendosja e marrëdhënieve diplomatike me Bashkimin Sovjetik, e deri te mungesat e gjata të Nolit nga Shqipëria dhe shpallja e parakohshme e programit të tij të reformës prej 20 pikash, që rriti në mënyrë jorealiste pritshmëritë e ndjekësve dhe i shtoi më tej radhët e kundërshtarëve.

Ndonëse Noli ishte i fokusuar kryesisht në politikë dhe diplomaci mes viteve 1921-23, ai vazhdoi të inkurajonte nismën për krijimin e një kishe autoqefale. Në një nivel më personal, çështja e mundimshme e konsakrimit të parregullt të Nolit si peshkop do të zgjidhej me dorëzimin e tij kanonik, më 4 dhjetor 1923. Megjithatë, ai zhgënjeu disa nga rivalët e tij politikë, të cilët shpresonin se peshkopi tani do ta braktiste politikën për hir të fesë. Ndërsa hynte në fazën politike të karrierës, Noli kishte arritur të përfundonte dhe botonte, në vitin 1921, biografinë mjaft të lexuar në shqip për Skënderbeun, e cila kishte për qëllim të rriste krenarinë dhe ndërgjegjen kombëtare të bashkatdhetarëve. Edhe pse kjo nuk ishte një periudhë produktive, përsa i përket prodhimtarisë letrare të Nolit, ajo u bë e tillë në aspektin e oratorisë së tij. Për këtë arsye, autori ka përfshirë në libër tekstet e tre kryeveprave oratorike të Nolit, të mbajtura gjatë viteve 1923 dhe 1924.

Më i famshmi prej tyre është f jalimi i Nolit në Lidhjen e Kombeve, më 10 shtator 1924, ku ai kërkoi ndihmë ekonomike për Shqipërinë nga kjo organizatë. Fjalimi është një perlë retorike që u prit mirë nga shumë njerëz në sallën e Asamblesë dhe nga pjesa më e madhe e shtypit evropian dhe amerikan të kohës. Fatkeqësisht, Lidhja nuk ishte në gjendje të jepte apo garantonte një hua për Shqipërinë. Tonet e sarkazmës e të arrogancës që përshkonin f jalimin, si dhe tallja me Lidhjen e me sistemin parlamentar, ofendoi disa udhëheqës politikë evropianë dhe pjesëtarë të komunitetit shqiptaroamerikan, duke përfshirë Faik Konicën. Me rënien e regjimit të Nolit, flirti i shkurtër i Shqipërisë me demokracinë përfaqësuese do të merrte fund. Vendi do të merrte formën e një republike autoritare. Me largimin e tij, ndikimi i jashtëzakonshëm i komunitetit shqiptaroamerikan në vendin amë do të fillonte të venitej.

Pas rënies së qeverisë së Nolit, një numër ndjekësish të tij radikalë do të shkonin në Bashkimin Sovjetik, ku do të formonin Grupin Komunist Shqiptar dhe, pas stërvitjes e indoktrinimit, do të dërgoheshin në Shqipëri ose në komunitetet shqiptare të Evropës për të organizuar celula apo grupe komuniste. Me ikjen nga Shqipëria, në dhjetor 1924, Noli do të jetonte në mërgim, kryesisht në Austri dhe Gjermani, ku do të lidhej me disa organizata të f inancuara nga Kominterni, midis viteve 1925-29. Pas kësaj, ai ndërpreu lidhjet me këto grupe dhe shpalli tërheqjen nga politika si dhe dëshirën për t’u kthyer në Shtetet e Bashkuara. Por këta kapituj të jetës së Nolit do të jenë ndër temat që do të trajtohen në vëllimin tjetër të këtij rrëfimi të jetës së Nolit, të shkruar e të dokumentuar më së miri dhe me nuancat e duhura, një ndërthurje mjeshtërore e biografisë me historinë.

*Parathënie mbi librin “Rebeli” vëllimi i dytë i biografisë së Ilir Ikonomit kushtuar Fan Nolit.

Veprimtarët, bamirësit, humanistët dhe vullnetarët shqiptarë në New York, frymëzim dhe krenari kombëtare

November 15, 2024 by s p

Sokol Paja/

New York, 14 Nëntor 2024 – Shoqata Humanitare “Duart e Hapura” në New York festoi 10 vjetorin e themelimit dhe veprimtarisë humanitare në shërbim të njerëzve në nevojë. Veprimtarët energjikë, bamirësit zemërmirë, humanistët shpirtbardhë dhe vullnetarët e pa lodhur shqiptarë në New York janë shembull për tu ndjekur, frymëzim shpirtëror dhe krenari kombëtare në mërgatën shqiptare të Amerikës. Shqiptarë si Aleksandër Nilaj, Toni Musaj e Vera Markaj e vullnetari i shquar Viktor Popaj, janë pika reference për komunitetin shqiptar në Bronx, New York me veprat e tyre, dashurinë, përkushtimin e tyre të palodhur e dedikimin profesional e shpirtëror në shërbim të komunitetit shqiptar. Shoqata Humanitare Shqiptaro-Amerikane “Duart e Hapura” në Bronx, New York, e themeluar nga Aleksandër Nilaj dhe drejtues z.Saimir Burgaj me ndihmën e organizatave, donatorëve, vullnetarëve e bamirësve kanë shënuar një emër të ndritur e të nderuar në historinë e mërgatës së Amerikës. Kjo shoqatë bamirëse me vullnetarë shqiptarë të përkushtuar lartësojnë çdo ditë emrin, vlerat, historinë dhe krenarinë tonë kombëtare. Në veprimtarinë e tyre patriotike dhe komunitare shqiptarët gjithmonë shkëlqejnë dhe tregojnë vlerat më të çmuara si popull, si kulturë dhe si komb karshi kombeve, kulturave, komuniteteve e popujve të tjerë të botës.

Në festën e përvjetorit të shoqatës, ishte e pranishme një mike speciale nga Shqipëria, ish – kryetarja e Parlamentit të Republikës së Shqipërisë zonja Jozefina Topalli. Ajo u shpreh e mahnitur nga veprimtaria humanitare dhe patriotike e shqiptarëve në New York. Ndër të tjera në fjalën e saj para të pranishmëve u shpreh: “Të dashur miq dhe bashkëpunëtorë të shoqatës shqiptare të bamirësisë “Duart e Hapura”. Sot, në këtë ditë të veçantë, kemi ardhur së bashku për të festuar një moment të rëndësishëm 10-vjetorin e një pune të palodhur, të një përkushtimi të madh dhe të një zemre të jashtëzakonshme shqiptare.

Në këto 10 vite, shoqata juaj e bamirësisë ka ndriçuar jetë, ka përkrahur ëndrra dhe ka treguar se, edhe pse jemi larg nga vendlindja, jemi gjithmonë afër me zemër. Ju, anëtarët e kësaj shoqate, keni qenë shtylla që mban lart frymën e solidaritetit shqiptar, duke bërë që komuniteti ynë të ndihet i bashkuar dhe i fuqishëm.

Faleminderit secilit prej jush për përkushtimin dhe sakrificën tuaj të vazhdueshme. Keni dhënë ndihmë për fëmijët që kanë nevojë, keni mbështetur të moshuarit dhe keni kontribuar në të gjitha iniciativat që nderojnë emrin shqiptar. Keni dëshmuar se solidariteti ynë është i pakufishëm dhe se fuqia e bashkimit tonë mund të sjellë ndryshime reale.

Falenderoj gjithashtu të gjithë ata që mbështetën në çdo hap të rrugëtimit tonë, nga donatorët bujarë te vullnetarët që kanë sakrifikuar kohën dhe energjinë e tyre, te komuniteti që gjithmonë është bashkuar për çdo iniciativë të mirë. Sot festojmë të kaluarën dhe shohim drejt së ardhmes. Le të vazhdojmë ta rrisim këtë shoqatë me të njëjtën dashuri dhe përkushtim, për t’u shërbyer atyre që kanë nevojë dhe për të lënë një trashëgimi të denjë për brezat që do të vijnë. Faleminderit për gjithçka që bëni. Gëzuar për 10 vitet e kaluara dhe për shumë vite të tjera përpara” deklaroi ndër të tjera zonja Topalli. Së bashku me grupin shqiptarë të vullnetarëve ajo shërbeu për njerëzit në nevojë duke ngjallur emocion dhe përjetuar shpirtërisht punën fisnike të bamirësve shqiptarë në New York të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Mirënjohje arbëreshëve të Kalabrisë

November 15, 2024 by s p

Lendita Haxhitasim/

Para disa ditësh, u riktheva në të bukurën Kalabri, në zemrën e Arbërisë, tek komuniteti ynë i dashur Arbëresh, për të pranuar me krenari titullin: “Qytetare Nderi” të Komunës Fallkunarë (Falconara Albanese). Titulli më është ndarë në kuadër të mandatit tim si Ambasadore e Republikës së Kosovës në Itali, Maltë dhe San Marino (dhjetor 2019-korrik 2024), në shenjë mirënjohje për angazhimin tim në promovimin e këtij vendi të mrekullueshëm dhe kulturës së tij të pasur dhe të çmuar për të gjithë Kombin shqiptar.

Për mua personalisht, Fallkunara është më shumë se një Komunë, sepse mishëron simbolin e bashkimit mes kulturave, një hapësirë ku traditat e bukura arbëreshe përqafohen me historinë e pasur dhe mikpritjen e banorëve të saj. Ky titull nuk është vetëm një nderim personal, por përfaqëson një lidhje të thellë me të gjithë ju, me këtë vend dhe me historinë tonë, si dhe një reflektim të punës sonë të përbashkët për ndërtimin e urave mes popujve dhe avancimin e dialogut dhe bashkëpunimit.

Jo vetëm që bëhem “Qytetare Nderi” e Fallkunarës, por përmes pranimit të “Çelësit të Qytetit”, bëhem gjithashtu mbrojtëse e vlerave dhe aspiratave që së bashku do t’i kultivojmë gjithmonë dhe kudo. Thellësisht mirënjohëse Komunës së Fallkuarës, Kryetarit Francesco Candreva, Këshillit komunal, si dhe të gjithë motrave dhe vëllezërve arbëreshë për këtë nderim të lartë qytetar, i cili do mbetet përjetësisht në memorien time dhe do të jetë motiv shtesë për t’u përkushtuar në promovimin e vlerave dhe traditave të mrekullueshme shekullore që perbejne trashëgiminë e çmuar të Gjakut tonë të Shprishur. Faleminderit nga zemra të gjithëve për mirënjohjen, mbështetjen dhe besimin!

…

Qualche giorno fa, sono tornata nella bella Calabria, nel cuore dell’Arbëria, dalla nostra amata comunità arbëresh, per ricevere con orgoglio il titolo di: “Cittadinanza Onoraria” del Comune di Falconara Albanese (Fallkunarë). Il titolo mi è stato conferito nell’ambito del mio mandato come Ambasciatrice della Repubblica del Kosovo in Italia, Malta e San Marino (dicembre 2019-luglio 2024), e rappresenta un riconoscimento per il mio impegno nella promozione di questo meraviglioso luogo e della sua cultura ricca e preziosa per tutta la Nazione albanese.

Per me personalmente, Falconara Albanese è più di un Comune, poiché incarna il simbolo dell’unione tra culture, uno spazio in cui le belle tradizioni arbëreshe si abbracciano con la ricca storia e l’ospitalità dei suoi abitanti. Questo titolo non è solo un onore personale, ma rappresenta un legame profondo con tutti voi, con questo luogo e con la nostra storia, così come un riflesso del nostro lavoro comune per costruire ponti tra i popoli e promuovere il dialogo e la cooperazione.

Non solo divento “Cittadina Onoraria” di Falconara Albanese, ma attraverso il ricevimento della “Chiave della Città”, divento inoltre anche custode dei valori e delle aspirazioni che insieme continueremo a coltivare sempre e ovunque. Sono profondamente grata al Comune di Falconara, al Sindaco Francesco Candreva, al Consiglio Comunale, e a tutte le sorelle e i fratelli arbëreshë per questo alto riconoscimento civico, che rimarrà per sempre nella mia memoria, e che sarà un ulteriore incentivo per dedicarmi alla promozione delle meravigliose e secolari tradizioni che costituiscono il prezioso patrimonio del nostro Sangue Sparso.

Grazie di cuore a tutti per il riconoscimento, il sostegno e la fiducia!

Katër vjet pa aktorin e madh Koço Devole

November 15, 2024 by s p

Gëzim Zilja/

Më 08.11.2024 u mbushën katër vjet, nga vdekja Koço Devoles (28.11.1945-08.11.2020) një nga personalitet e shquara të humorit shqiptar: aktor i madh, karikaturist, skenarist, regjisor dhe prezantues spektaklesh. Pak kush do të besonte sot se filmi “Gjuetia e fundit” me skenar e regji të Koço Devoles, është prodhuar në vitin 1992, vit kur ra diktatura në Shqipëri!? Njerëzit nuk ngopeshin së pari figurën e Enver Hoxhës,të zhveshur nga gjithë ajo lavdi idiote, që i ishte imponuar shqiptarëve për 45 vjet me rradhë. Është një telekomedi që zgjat vetëm 46 minuta. Aty shqiptarët të detyruar t’i thoshnin këmbës dorë, e barit bukë, e panë diktatorin ashtu si ishte vërtetësisht: gjakatar, mizor, gënjeshtar, injorant dhe njëherazi qesharak. Merita e skenaristit qëndron, se ndërsa shikon filmin, njeriu qesh e qesh pa mbarim me personazhet sidomos ato të krijuara nga Vasillaq Vangjeli (diktatori), Koço Devole (Sillo), Marjana Kondi, (Nafija), Mehdi Malko, (Xha Braho) etj. Qesh me njeriun, që për 45 vjet e mbajti vendin të rrethuar, të izoluar dhe në mjerim. Po thellë në shpirt ndërsa qesh, njeriu shqiptar ndjen ulërimën therrëse, që i vjen nga thellësia e shpirtit: Si është e mundur të kemi duruar një rregjim të tillë kriminal? Si është e mundur të kemi përplasur duart e të kemi buzëqeshur aq shumë për një tufë kriminelësh, që e zhytën vendin në mjerim e varfëri e i detyruan njerëzit të ktheheshin në qen gjahu për të kënaqur udhëheqësin? Të qeshësh kur të vjen të ulërish e kur thellë në zemër ndjen trishtim për vitet e kaluara dëm, të qeshësh ndërsa sheh veten tënde që edhe bukën e gojës ia fal ‘’i lumtur’’ shtypësve të tu, të qeshësh kur të varrosin së gjalli e nuk ngopen së poshtëruari… Për mua ky është art i mirëfilltë, maja e groteskut jo vetëm për temën që trajton. Ndërsa filmat “’Kapedani’’, ‘’Pallati 176’’ apo ‘’Shi në plazh’’ i sheh në të gjitha stacionet televizive kombëtare e lokale, kohë e pa kohë, ‘’Gjuetia e fundit’’ e ’’Sillo 2’’, shfaqen shumë rrallë. Nuk jam përkrahës i teorive konspirative, por mendoj se nuk është harresë mos dalja më shpesh në ekrane e filmave të Koço Devoles. Ka kohë që figura e diktatorit, nga disa media po mëtohet të jepet në përmasat e dikurshme si luftëtar, ideolog dhe filozof jo vetëm kombëtar por edhe ndërkombëtar. Korrente të caktuara me pushtet e para, duan të ndryshojnë historinë e të na mbushin mëndjen sidomos të rinjve se ajo kohë nuk ishte aq e keqe, se janë bërë gabime por ka patur edhe të mira se diktaturat duken të këqia por janë të nevojshme etj, etj. Mallakastra madje shpalli qytetar nderi, Mehmet Shehun, një nga kriminelët më të mëdhenjë të Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri. Asnjë insitucion shtetëror e shoqëror nuk reagoi. Ka një dorë precise, që kontrollon e drejton këtë lloj propagande. Kjo ka të bëjë me një grup jo të vogël njerëzish, pasardhës të drejtpërdrejtë të diktaturës dhe figurave kryesore të saj, që qeverisin këto 30 vjet Shqipërinë. Nuk mund të pranojnë që vetë ata, baballarët e gjyshërit e tyre ishin kriminelë, ndryshe do t’u hiqnin dekoratat ‘’Hero i Popullit”, do të hapnin dosjet me kohë, do t’iu duhej t’i ndëshkonin, dënonin e të kërkonin falje publike. Mendoj që ishte taktikë e strategji e rafinuar tipike komuniste, që figurën e Koço Devoles e godisnin, përgojonin dhe e linin në harresë, herë pas here, diku në një cep. Gjatë viteve 1970-1977 Koçua është dërguar disa herë në punë të detyruar për “gabime” ideologjike në artin e skenës. Në vitin 1978 ai nis punën në Televizionin Shqiptar si redaktor, skenarist dhe regjisor i programeve artistike. Pothuaj 20 vjet më vonë më 1997, me marrjen e pushtetit nga socialistët drejtori i atëhershëm i RTSH-së e shkarkon si të paaftë. Koçua detyrohet të emigrojë me familjen në SHBA. Çfarë nuk shpikën e thanë për të! Iu qepën këmba-këmbës këtij krijuesi e aktori të madh, duke e lënë pa punë për shumë kohë kur ishte në kulmin e tij. Ndoshta sot do të kishim Sillo 3, Sillo 4, Sillo 5, për gjithë drejtuesit shqiptarë të demokracisë sikur të mos e mënjanonin. Tashmë shqiptarët janë bindur, që Shqipëria vazhdon të qeveriset nga sillot e soji e sorollopi i tyre. Koçua nuk është më. Po jeta e tij është një shkollë më vete për artin skenik e historinë. Një film dokumentar ashtu shpejt e shpejt për të është shumë pak. Rilindasit e rinjë vazhdojnë të tjetërsojnë qendrat e qyteteve e njëherazi të rrafshojnë kulturën, traditën, historinë, duke ngritur kulturën e betonit e ndërtesave që të marrin frymën, po perfeksionojnë e përjetësojnë shkollën e hajdutëve e të antishqiptarizmit. Kemi një monument të këndshëm të Ollgës (Violeta Manushit) në Pogradec. Po ku e ku figura e saj me atë të Sillos. Nuk mendoj se nesër do të ketë një monument për Edi Ramën, Fatos Nanon, Sali Berishën, Ilir Meten, Lul Bashën apo Spiropalin e Dumën. Por për Koço Devolen dhe veprën e tij duhet të ketë madje në një nga sheshet më të dukshëm të kryeqytetit. Ai jo vetëm na dha figura dhe skenarë të papërsëritshëm por nga të parët me veprën e tij të pavdekshme “Gjahu i fundit” vrau frikën në fillimet e demokracisë. Edhe sa vjet duhet të presim të ngrihet një monument për të? Do pyesni: kush do e ngrejë monumentin?! Zamirët? Shefqetët? Nuk besoj. Pushtetarët? Kurrë! Piedestalët në Shqipëri mjerisht do të ngelen edhe për shumë kohë bosh, derisa shoqëria shqiptare të kuptojë e vlerësojë bijtë e saj të vërtetë. Sqarim për gjarprinjtë e hijenat, që helmojnë e kafshojnë orë e çast për tu nxirë jetën njerëzve të suksesshëm e të pafajshëm. Në 26 nëntor të vitit 2002, Koçua së bashku me një mikun e tij, kapet nga policia italiane. Akuza: transport i 3 kg. heroinë. Pas tetë muajsh më 24 korrik 2003 lirohet nga burgu italian dhe pas gjyqit në Gjykatë e Riminit merr pafajësinë e më pas dëmshpërblimin për muajt e burgut.

Ç’FITUAM NGA KONGRESI I MANASTIRIT?

November 15, 2024 by s p

Marrë nga: Mid’hat Abdyl Frashëri/

Tre muaj më parë, kur u lajmërua se do të mbahet në Manastir një kongres për abecenë e shqipes, shumë njerëz, mbase më të shumtët e shqiptarëve, thanë se kombi ynë s’kish arrirë në atë shkallë sa për të bërë një mbledhje të tillë për një çështje me kaq rëndësi. Edhe kështu, ajo e re e një kongresi u prit pak me ftohtësi.

Po ja se si u gënjyen, a më mirë u gënjyem, se gjithë ajo frikë na doli për të mirë dhe për gaz.

Mund të themi se pemët e kongresit janë të shumta dhe të ndryshme.

Qëllim i parë i kongresit ishte bashkimi në një abece dhe të marrët fund i ngatërrimit. Në kongres, tërë delegatët menduan me një urtësi të madhe jo dëshirat dhe anësitë e veta, po të mirën e kombit.

Pa mbledhur kongresin kishim frikë se çdo delegat do të mbronte abecenë, që përdor shoqëria, nga e cila është dërguar dhe trembeshim fort se këtu do të ndahej pa mbaruar gjë.

Tani gjithë kjo frikë na duket si një ëndërr e ligë, një ëndërr e zezë, që e përhapi drita e kongresit.

Kongresi u godit fort mirë, se pemët e tij na kënaqën të gjithëve.

Tani, pra, themi se shkrimi i gjuhës sonë u rregullua, themi se abeceja u njësua; tani do të mbledhim gjithë fuqinë, për të shkruar dhe për të përparuar gjuhën, pa humbur kohën në zihje e në grindje të abeceve. Tani gjithë dëshira jonë do të jetë për të sjellë në dritë vepra të nevojshme, për të përhapur mësimin dhe për të lulëzuar gjuhën, libra shkollarë, diturakë dhe letrarë…

Ky bashkim i abeceve, kjo ndarje nga një çështje bizantine, që na nxinte faqen gjer më sot, është pema e parë e kongresit.

Po ka edhe një pemë tjetër, që është mbase më e madhe dhe më e bukur.

Edhe kjo pemë është bashkimi i shqiptarëve.

Vërtet gjer më sot kombi ynë s’ishte bashkuar, për të bërë një punë të duhur për vendin.

Ishte,pra, një ngjarje e re për ne kjo mbledhje, ku pamë shqiptarë të ardhur nga veriu e nga jugu, nga lindja e nga perëndimi, ku pamë krah për krah gegë e toskë, të krishterë dhe myslimanë, hoxhë dhe priftërinj.

Ahere kuptuam se vërtet paska një komb dhe se vërtet ky komb qenka i gjallë!

Dhëntë pra zoti dhe ky kongres qoftë si themel i një bashkimi të përjetshëm, si agim i një jete të re, i një jete urtësie e vëllazerie.

Oh, tani që i pamë shqiptarët bashkë, tani shpresën e kemi të fortë, tani zemrën e kemi të ngrohtë.

Tani dimë që qenkemi edhe ne të zotë për urtësi dhe për bashkim. Një vëllazëri në mes të mendjeve dhe të zemrave tona u rrënjos; dhe ato rrënjë do të na japin gjithnjë fuqi të re.

Mbledhja e Manastirit, sikundër na rrëfeu neve fuqinë tonë, ashtu dhe botës u tregoi qenien dhe rrojtjen e një kombi shqiptar. Bota, që na pandehte se s’jemi të zotë për asnjë vepër qytetarie, ajo botë, ndër të edhe armiqtë tanë, kuptoi tani që shqiptarët s’qenkan ashtu si i pandehnin, s’qenkan aq “të egër” sa thuhej.

Ky kongres, kjo shenjë e parë që dhamë për qytetari, na shtoi nder përpara syve tanë dhe përpara syve të botës. Le të tregohemi, pra, gjithnjë të zotë, që të mbajmë dhe ta shtojmë këtë nder.

Lumo Skëndo (Mid’hat Abdyl Frashëri)

*Botuar në gazetën “Lirija”, Selanik 1908

Foto nga revista “Diturija” e marsit 1909

(Sipas përshkrimit të Mid’hat Frashërit në faqe 41)

…………………..

Në fytyrë të parë shohim këta veta: 1. Midhat Frashëri (Lumo Skëndo) delegat i Klubit të Selanikut dhe i Klubit të Janinës; kryetar i zgjedhur i Kongresit; dreqtonjës** i së përkohëshmes s’ënë dhe i gazetës Lirija.

2. Gjegj Fishta delegat i Shoqërisë Bashkimi në Shkodër; auktor i Lahut’ e Malsisë, Anzat e Parnasit dhe të tjera libra e vjersha; dreqtonjës i një shkolle shqipe në Shkodër.

3. Emzot Kaçorri, delegat i Durrësit dhe ndihmës i arqipeshkut të këtij qyteti.

4. Dom Nre Mjeda, delegat i Shoqërisë Agim në Shkodër, kryetar i kësaj shoqërie dhe auktor i libravet shkollare të kësaj shoqërie; vjershëtor.

5. G. D. Qiriaz Manastiri, delegat i Manastirit, nënkryetar i Kongresit dhe auktor i Hristomathi.

6. Fehim be Zavalani, delegat’ i Manastirit, kryetar i Klubit të Manastirit.

7. Dimitri Mole, delegat i Filibesë.

8. Nyzhet Vrioni, delegat’ i Beratit.

9. Rok Berisha Gjakova, delegat’ i Shkupit.

10. Bajo Topulli Gjirokastra, deputet’ i Gjirokastrës, luftëtar i lirisë.

11. Thoma Abrami, delegat’ i Korçës, dreqtonjës i së përkohshes Besa që ka dalë në Kairo.

12. Sotir Peci Dardha, delegat i Shqiptarëvet n’Amerikë dhe të Bukureshtit, dreqtonjës i gazetës Kombi në Boston.

13. Luigji Gurakuqi Shkodra, delegat’ i këtij qyteti; auktor dhe vjershëtor nën pseudonimin Lekë Gruda. 14. Shahin Kolonja, delegat i Kolonjës; dreqtonjës i gazetës Drita që dilte në Sofje; deputet i Korçës.

15. Ahil Eftim Korça, delegat i Konstancës.

16. Adam Shkaba Statobërdha, delegat i Sofjes.

17. Dimitri Buda Elbasani, delegat’ i këti qyteti.

18. Matea Logoreci Shkodra, delegat’ i shoqërisë Agim i këti qyteti.

19. Aziz, delegat i Starovës.

20. Shevqet Frashëri, delegat’ i Korçës.

21. Simeon Shuteriqi Elbasani, delegat i këti qyteti dhe shkronjës i klubit t’Elbasanit.

22. Leonidha Naçi Korça, delegat’ i Vlorës.

23. Zejnel Glina, delegat’ i Leskoviqit.

24. Sami Pojani, delegat’ i Korçës, dreqtonjës i gazetës Korça.

25. Refik Toptani, delegat’ i Tiranës.

26. Mihal Gramenua, delegat’ i Korçës, luftëtar’ i lirisë, auktori dhe vjershëtor’ i Vdekj’ e Piros dhe Mallkim i gjuhës shqipe.

Burri q’është në mes të zotit R. Toptani dhe të zotit M. Grameno është Çeço Topulli, luftëtar’ i lirisë. Më të mëngjër**** të Gramenos është Muhtari nga shokët e Çeços, dhe më të mëngjër të Muhtarit është kavas’ i klubit*** të Manastirit. Më të mëngjër të zotit Ahil Eftim është Xhelal be Poda, dhe ay q’është në mes të zotërinjvet Simeon Shuteriqi dhe Zeinel Glina është zoti Selman nga Elbasani.

Në këtë fytyrë të delegatëve mungojnë zotërinjtë: Hil Mosi, delegat’ i Shkodrës, G. Cilka, delegat i Korçës; Hafez Ibrahimi dhe Emin beu delegatët e Shkupit; Rauf beu, delegat’ i Gjinokastrës, dhe Selahedin beu nga Prizreni, delegat i Manastirit.

………………………..

**drejtues, ndreqës [shënim i administratorit të faqes]

***shoqërues, shërbëtor [shënim i administratorit të faqes]

****në të majtën [shënim i administratorit të faqes]

#HistoriaPaRetushime

#TëNjohimHistorinëTonë