Me rastin e Ditës Ndërkombëtare te Luftës  kundër   Varfërisë (17 tetor) nga ana e mediave në Mal të Zi  janë prezantuar të dhëna statistikore që dëshmojnë  në mënyrë transparente gjendjën  sociale  se varfëria është bërë dukuri kronike  të një  e katërta  e qytetarëve, që kërkon zgjidhje nga institucionet qeveritare në nivel lokal dhe ate shtetëror.

Nail Draga

Ndonëse sipas kushtetutës Malin i Zi është shtet social, varfëria është e theksuar, duke dëshmuar se një kemi të bëjmë me krizë  ekonimike ku me të rrezikuar janë qytetarët me të ardhura të ulta. Të gjithë jemi dëshmitarë se trajtimi i temave të tilla siç duket është bërë preokupim i mediave  në Mal të Zi, duke prezantuar të dhëna të cilat dëshmojnë pabarazisnë sociale, dukuri e cila është bërë kronike në vend por pa përgjigje nga institucionet qeveritare për të gjetur zgjidhje optimale për këtë kategori  të qytetarëve.

Çdo i katërti qytetar në zonën e varfërisë

Me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Luftës kundër Varfësrisë, 17 tetorit sipas të dhënave në Mal të Zi në këtë vit 77 qytetarë e kanë pritur me shumë së një milion euro në llogaritë e tyre në banka, ndërsa rreth 140.000 qytetarë varfëria iu rri mbi kokë, nga del se çdo i katërti qytetar është i varfër.

E dhëna se qytetarët më të varfër ne vend nga ana e shtetit  marrin ndihmë prej   një korrikut  të këtij viti   76.56 eurove për indvid si dhe 145.55  euro për familje  me pesë apo më shumë anëtarë. Ndërsa ndihmë materiale në qershor të këtij viti e kanë  shfrytëzuar  6.648 familje me  22.481  anëtarë, që janë në gjendje të nevojës sociale.ndërsa popullsia e pa punë është e kërcënuar nga varfëria, ndërsa institucionet qeveritare nuk bëjnë asgjë për që kjo gjendje të zbutet, dëshmon gjendjen e vështirë sociale të qytetarëve në këtë vend.

Shteti social vetëm në letër

Ndërsa në sajë te të dhënave të mëhershme nga Drejtoria e statistikës (Monstat), është dëshmuar që në Mal të Zi rreth 28.000 qytetarë nuk kanë për ushqim e pije, ndërsa çdo i katërti do të thot 146.000 të qytetarëve janë të kërcnuar  nga varfëria sociale apo 23.6% të tyre, ndërsa në rrezik nga varfëria e përhershme është 15.6% e popullsisë, apo 96.000 individë.
Nga ana tjetër të dhënat janë alarmuese sepse  çdo i treti fëmi është në varfëri, ndërsa një e katërta e qytetarëve gjenden në zonën e varfërisë, ndërsa shumica më e madhe e tyre jetojnë me preokupimet e të jetuarit në kohë të krizës së rritjes së çmimeve të ushqimit elementar  pa llogaritur të dhënat tjera që për kohën janë luks i veçantë.

Nga situata e tillë sociale del qartë se Mali i Zi  nuk shtet i  drejtësisë e barazisë sociale por shtet  i monopoleve politike , ku dominon korupcioni  që është shkak i varfërisësë qytetarëve.

Raportët e përgjithshme shoqëroe  dëshmojnë  se në Mal të Zi  është vend tipik i monopoleve politike, manipulimeve dhe korupcionit, dukuri e cila në mënyrë serike prodhon varfëri të qytetarët.

Kuzhinat popullore si zgjidhje 

Ekzistimi i kuzhinave popullore në Mal të Zi nuk janë risi por dukuri të njohura, të cilat mundohën të zbusin varfërinë e pranishme të qytetarëve të cilët janë të rrezikuar në aspektin social. Kështu në qytetin e Tivarit funksionon kuzhina populllore e cila gjatë ditës ndanë 250 racione qytetarëve në nevojë, numër i cili vjen duke u rritur vazhdimisht.Në lidhje me këtë çështje udhëheqësit e kësaj kuzhine  kanë kërkuar ndihmë për ushqime nga donatorë të ndryshëm dhe kanë pasur sukses, ndërsa nga subjektët shtetërore nuk kanë asnjë ndihmë, jo vetëm në nivel lokal por edhe shtetëror.

Mungon  kartoni social

Eshtë për çdo kritikë qendrimi mohues nga institucionet qeveritare siç Ministria e punës dhe çështjeve sociale  të cilët këtë çështje nuk e kanë trajtuar me seriozitet, për të zbutur kategorinë e qytetarëve të rrezikuar në aspektin social. Madje askush nuk e trajton  implemntimin e kartonit social ku çdo shërbim komunal do të identifikonte qytetarët në nevojë, që iu nevojitet ndihma sociale. 

Por, si më parë edhe tash  ndihma sociale është politizuar, sepse në prag të fushatave zgjedhore, ndihma sociale iu është ndarë familjeve të ndryshme e cila si bazë ka pasur përkatësinë politike, e cila ka siguruar numër të konsideruar votash për subjektet politike, si në nivel lokal dhe ate shtetëror. Raste të tilla ka kudo, ku as  Ulqini nuk paraqet përjashtim, dukuri e cila nuk është e panjohur për qytetarët.

Nxënësit kanë nevojë jo vetëm për libra

Nga viti i kaluar shkollor për të parën here nxënësit në shkollën fillore marrin falas tekstet shkollore që ishte një veprim i qelluar i qeverisë, por duhet theksuar nxënësëve iu mungojnë mjetet mësimore, shujta shkollore, bileta e udhtimit, që do të ishte në favor të politikës sociale. Nga ana tjetër mbulimi i shpenzimeve për çërdhet e fëmijeve si dhe financimi   dhe  ndarja e bursave për nxënës dhe student me gjendje të pavolitshme sociale, do të ishte një impuls për të zbutur problemet e varfërisë. Nga ana tjetër si zgjidhje nuk duhet përjashtuar edhe ndarjën e bonave social për mijëra familje për të siguruar ushqimet elementare.

Dallime në aspektin regjional

Situata aktuale ekonomike dëshmon qartë se dallimet në mes të pasurëve dhe të varfërve vjen duke u thelluar. Në këtë aspekt ekzitojnë dallime të  mëdha edhe  në aspektin regjional, ku veriu I Malit të Zi është në pozitë të pavolitshme. Në sajë të anketimt të qytetarëve, disa nuk hezitojnë të theksojnë se më shumë se gjysma e qytetarëve të Bijellopolës janë të varfër, sepse kanë vështirësi ta përballojnë muajin, sepse jetojnë nga pensionet minimale dhe ndihma sociale, nga del se kemi situate alarmante, andaj kërkojnë ndihmë nga organet lokale e shtetërore. Dhe nga një situate e tillë për qytetarët  ku papunësia është dukuri e pranishme vite me radhë, ku për të rinjët shpëtimi I vetëm është emigrimi në botën e jashtme.

Shumica e punëtorëve janë raste sociale

Duke marrë parasysh se në periudhën e tranzicionit në Mal të Zi, në emër të privatizimit  janë shkatërruar objektët ekonomike, si ata industriale e ajo e ndërmarrjve e repartëve të ndryshme ku është bërë një plaçkitje e përgjithshme.Një veprim i tillë me mbeshtetjen e qeverisë  ka ndikuar që të pa punë të mbesin më mjiëra të punësuar, qe ka ndikuar në varfërinë e përgjithshme të qytetarëve. Dhe nuk ka si të jetë ndryshe kur shumica e punëtorëve janë bërë raste sociale, nga del se në kategorinë e të varfërve është çdo i katërti qytetar në Mal të Zi.

Mungon strategjia e pushtet kundër varfërisë

Ndonëse  në fushatën zgjedhore të zgedhjeve të 30 gushtit 2020 si risi për fituesit e zgjedhjeve ishte miratimi i ligjit kundër pasurisë së paligjshme, përveç fjalëve diçka konkrete deri më tash nuk është realizuar. Sepse nëse një ligj i tillë po të miratohej, nuk ka dilemë se një numër i të pasurve do iu konfeskohej pasuria e cila do të ishte dhuratë për qytetarët e varfër, duke ndihmuar pozitën e tyre sociale.  Por, në këtë aspekt është emërgjente që të punohet strategjia e qeverisë kundër varfërisë, çështje e cila ka munguar deri më tash.

Po ashtu theksojmë se në vendet demokratike tatimohen të pasurit dhe ato mjete  dedikohen për rastët sociale.  Një veprim i tillë do të ishte në favor të kujdesit qeveritar për këtë kategori të qytetarëve  sikurse veprohet në vendet me qeveri dhe pushtet të konsoliduar, duke zbutur nevojat dhe dallimet sociale të qytetarëve. 

(Tetor  2022)

ZEF PERGEGA PhD/

Fjala me simpoziumin shkencor me rastin e 50 vjetorit te themelimit te kishen “Zoja Pajtore me 8-9 tetor 2022.

Historia e krishterimit nder shpiptaret e Amerikes eshte e hereshme. Ajo daton me shume se tre shekuj e gjysem. Madje mendohet se ne anijen e Kolombit ka patur marinare te zot nga trojet tona etnike. Krishterimin e sollen ne Amerike marinaret e Dhimiter Rencit nga Mali i Shengjinit, kapiten i flotes detare ushtarake ne ushtrine e Gjergj Kastriotit, Heorit tone kombetar, i cili mori ne bodin e anijes edhe pjestare te familjes se Katriotit, duke mberritur ne brigjet e Italise se Jugut ne vitin 1468. Ne fundin e shekullit 16-te nje pjese e kesaj familje u vendos ne Kaliforni, ku themeluan shoqaten “Gjergj Kastrioti Skenderbeu” qe ekziston edhe sot, duke u mbajtur gjalle nga arbereshet. Gjjithashtu ato celen edhe nje klub. Nje pjese tjeter u vendos ne Montreal te Kanadase, ku ata trasheguan deri ne ditet e sotme mbiemrat “Beg” dhe “Skenderbeg” Studiusi me origjine nga Libani Mubarak, gazetar ne nje gazete ne gjuhen frenge ne Kanada, ka sjelle ne botimin e tij edhe foto, ku tregon se keta shqiptare themeluan ferma, ngriten kisha, ushtruan fene e tyre, u bene avokate, poete, celen edhe librari e shtypshkrojne, ku botonin kryesisht literature fetare e artistike.

Ne varrezat “Resurektion Cemetery” ne 17 mile ne Clinton Township” shume afer ku jetoj kam pare nje epitaf ku shkruhej: “Mark Bulger” 1783-1866. Pllaka e epitafit eshte pothuase identike me pllakat e varrezave ne Vuksanlekaj ne Tuz te Malesise se Madhe. Wiliam Bulger ka qene kongresmen amerikan dhe babai i tij nje ganster i madh. Fshati Bezane e Bulgerit quhet edhe sot fshtati qe ndal Lezhen me Mirditen. Sipas gazetes “Shekulli, korrik 2004, ne kete fshat u be nje beteje nga se banoret tij nuk pranonuan ti pergjigjeshin Portes se Larte te shkonin nizame, mbeshtetur ne marreveshjen me Kapidanin e Mirdites. Pushtuesit i moren peng disa te rinje dhe nga porti i Shengjinit i nisen per ne Stamboll, por fortunat e deti i perplasen ne brigjet e Spanjes nga ku ata emigruan ne Amerike. Sot me mbiemrin “Bulgeri” ne Amerike e Kanada gjenden 400 vete, madje edhe ne Newfoundland te Kanadase ku ka sherbyer Abati i Mirdites Prend Doci. Kjo histori e emigrimit dhe e ndjekjes se tyre nga barinjte e Zotit, u pasua me vale te dryshme, duke vazhduar perhapjen e Lajmit te Mire dhe ungjillizimit ne kontinentin e ri me Abatin e Mirdites Prend Doci qe mberiti me vendim te Vatikanit ne Newfoundlad te Kanadase nga viti 1887-1883. Vjen me pas prifti Kole Kristofer nga Korca ne vitin 1883, Peshkop Noli 1900, i cili celi 16 kisha ortodokse, njeren prej te cilave ne Detroit, Mons. Dr. Zef Oroshi, kapelani i pare katolik i shqiptarareve te Amerike,s themelues i kishes “Zoja e Keshillit te Mire” ne New-York me 1966 dhe Dom. Prenk Ndrevashaj, themelues i kishes “Zoja Pajtore” ne Detroit ne vitin 1977, e shume te tjere me pas. Te gjithe keta meshtar botuan revista e libra ne gjuhen shqipe, perkthyen librin e shenjte, poezi dhe pjese liturgjike.

E kujtoj si sot 3 shtatorin e vitit 2000, kur u njoha me Dom Ndue Gjergjin, me te cilin pasi shkembyem disa mendime, si te thaush ky meshtar qe ne shkrime e kemi quajtur me te drejte, Kardinali i shqiptareve te Amerikes, me mori per dore dhe duke celur nje dere me tha: “Kja asht dhoma e Dom Prekes. Ky eshte krevati, biblioteka. Une do ta kujtoj e nderoj kete meshtar prej te cilit kam mesuar shume. Tani ai pleqeron ne Arizona!” Mbi komedinen e Dom Prekes ishin disa libra nje bllok me shenime, ku ishte nje poezi per Kosoven dhe nje qiri qe rrinte ndezur dite e nate. Shkendia e shpirtit te kujteses se Dom Ndue Gjergjit, nuk harronte ta ndizte e te bente drite si shpirti lart i Dom Prekes.

Nisur nga ajo poezi u interesova se nese kishte ndokund ndonje reviste te botuar nga Dom Preka “Rreze Shelbuese” Vasel Ujkaj me ndihmoj me 10 prej tyre dhe keshtu nisa kerkimet per te arritur ne vitin 2013 te botoja librin kushtuar veprimtarise letrare te Dom Prenkes, “Kristale Dukagjini” i cili u promovua ne kishen e tij. E telefonova Dom Preken disa here, i bera nje skede me 18 pytje per jeten dhe veprimtarine e tij ne formen e nje bashkebisedimi, por edhe pse ne fillim e pranoi me kenaqesi me vone me tha se nuk mund ta realizonim. Une vazhdova punen time dhe gjate telefonatave i beja pytje gati si naive e nga ana tjeter shpejtoja i shkruaja pergjigjet ne bllok. Ne vitin 2003 botova librin “Vigan ne Krisht e vatan” kushtuar Mons. Zefit dhe “Kembana e Mergimtarit” publicistike nga historia e shqiptareve ne Detroit. U takova me Dom Preken ne shtatorin e vitit 2008 ne kishen “Zoja Pajtore” dhe duke u pershendetuar ia dhurova me autograf te dy keto libra. U ngrit ne kembe dhe me kerkoi ndjese se nuk e kishim realizuar intervisten. Me bekoi per kete pune dhe me tha se sapo te bente nje vizite ne vendlindje do te rrinim bashke per dy jave dhe do te me jepte te gjitha informacionet qe kerkoja. E mbajti dheu e vet i Dukagjinit me gjithe driten e kontributit te tij.

Keshtu ne vazhdim i kerkova nje mendim Imam Vehbi Ismailit themelues i Qendres Isalmike ne Detroit ne vitet 50-te dhe ai ma dergoi me shkrim, ku mund te lexojme: “Me Dom Preken me ka lidhur një dashuri e sinqertë dhe aspak formale. Pak pas vitëve 1980 vjen në Detroit prifti italian Jak Gardin, që kishte bërë 10 vjet burg në Shqipëri, 1945-1955. Në kishën e Shën Palit u organizue një mbremje. Tek rrija mes tyre pashë së Dom Preka mbante një orë me shqiponjën dykrenare. Nuk e fsheha dëshiren për ta patur edhe unë një orë të tillë. I thashë Dom Prekës se kur të vinte ta merrte me vete At Jak Gardin. E mbajti fjalën dhe kur erdhi më solli edhe orën me shqiponjë, që e mbaj në dorë dhe e ruaj si kujtim të shtrenjtë edhe sot” Ne dy letrat qe mi ka derguar Imam Vehbiu, nje nga miqt e Fishtes dhe Dom Prekes, i cili ka perkthyer ne arabisht novelat e Koliqit dhe i ka perfshire ne Biblioteken e Aleksandrise, shpaloset dimesioni i shpirtit human te Dom Prekes. “Dy ditë pas vdekjës së diktatorit Hoxha, mora pjese ne sesionin shkencor nderkombetar, organizuar në San-Françisko, kushtuar përsekutimit të klerit në Shqipëri. Aktivitetin e organizonte Prof Gjon Sinishta, themelus i institutit “Danjel Dajani” dhe i “Buletinit Katolik” me 15 volume. Mernin pjese perfaqesues nga te gjitha vendet e Lindjes komuniste. “Kur do te merrja fjalen, tregon Imami, me thane se kisha vetem 15-20 minuta ne dispozicion. Une doja te flisja gjate kundra komunizmit dhe masakrave te tmerrshme qe ka bere diktatori Hoxha mbi popullin shqiptar e sidomos mbi klerin katolik. Te them te drejten u revoltova dhe e ngrita zerin ne kundershtim. Dom. Preka e pa situaten doli ne podium e tha: “Minutat e mia do te ia jap Imam Vehbiut!”

“Ai kishte me qene letrari me i fuqishëm i brezit te tij!- ka thënë Ernest Koliqi.

“Ne tere qenjen dhe shpirtin e Dom Prekes eshte i mbrujtur talenti i tij letrar sa i ben prozen dhe poezine e tij moderne dhe nje vlere me aftesi te larte shpreses duke treguar se gjuha shqipe edhe e denje te krahasohet me gjuhet e tjera europiane e boterore” – ka shkruar miku i tij Martin Camaj …e Erika bashkeshortja e shkrimtarit thote se ne ate dimer te ftohte, kur Dom Preka erdhi per te pare ne Gjermani ishte veshur shume holle dhe une i dhurova kapoten e Martinit. Ata te dy bashkepunuan per futjen e gjuhes shqipe ne Universitetet amerikane!

Kardinal Mikel Koliqi: “…vellau em Dom Preka me talentin e tij letrar dhe dashnine e madhe qe ka per kulturen kombetare eshte plotesisht i afte me e nxjerr ne drite vepren e Ernest Koliqit!”

Ai qëndoi gjithë jetën i lidhur fort pas lisit të moçëm të traditës dhe kulturës së lashtë kombëtare, duke i dhënë jetë nga talenti dhe shpirti i tij poetik e krijues. Dom Preka ishte dhe mbetet në kujtimet tona si drita e parimorit, gjykatësi i drejtë, mësuesi i dashurisë së vlerave njerëzore,shenja e parë, ku njom buzet, fjala dhe paqja, atdhetar e flakadan me një nostalgji deri në dhimbje për vendlidjen Shqipërinë dhe Kosovën, të cilave u kushtoi vargje dhe krijimtari letrare. Dom Preka krijimtarinë letrare e filloi herët. Ishin kontaket dhe diskutimet e tij të para me shokun e klasës ne seminarin e jezuiteve Martin Camajn dhe eliten intelektuale dhe fetare të qytetit të Shkodrës. 10 vjet në Itali, Dom Preka hyri e doli në dyert e revistës “Shejzat” siç futëshin fatosat e lirisë, të fesë dhe të fjalës shqipe. Koliqin e kishte një mik të ngushtë ndaj vdejken e tij e përkushkoj në një elegji të gjatë me 105 vargje. Lajmi për ndarjen nga jeta të Ernest Koliqit e pikëlloi thellë meshtarin Ndrevashaj. Tërë qenien i’a mbuloi zia dhe dimer e kalur dimrit ndjeu shpirti i tij i ndjeshëm. Aq fort e deshi mësuesin dhe poetin e madh Koliqin sa Dom Preka i drejtohet me këto vargje:

…ku me e marr tash të mjerat

Zemrat që të deshen

Me hi në vorr me ty…!

Ndrevashaj e krahason Koliqin me një prijës drite dhe se vdekja e tij ka pushue edhe pishtarin. Dom Preka e therrët Koliqin të ndalet, duke e cilësuar si mbretin e kangjellave, që nëpër lami të hovit krijues dhe për gjuhën e të parëve në trojet tona i dha vrull atdhedashurie.

Ndalu e prijna, nëpër shtigje drite

Ta lyp këtë nder Shqipëria..!

Dom Preka botoi tek “Shejzat” krijimtari letrare. Ja si shprehet Karl Gurakuqi, gjuhëtari i shkëlqyer shqiptar. “Kur kam lëxuar për herë të parë novelen “Mbishaenat” të këtij shkrimtari të ri, kam marrë në shënim fjalet e rralla dhe mënyrën e të shprehurit, që janë krejt shqip. Eshtë gjuha e pastër e maleve tona, është fjala për talentin dhe penen e meshtarit tonë Dom P. Ndrevashaj, që vazhdon me novelen e tij “Bruti i Helmuar” Ai si bir malesh e ka thith në rrethin familjar, më shokë e miq… Tek Shejzat Ndrevashaj botoi edhe ciklin portik “Kah ja mbanjë kojrilat!” Novela tjeter e Dom Prekes eshte “Logu i Harushes”

Eshtë me dobi të sjellim një mesazh nga poezia “Kur çerdhja e Shqipeve” Në këtë poemë Don Preka me nota trishtuese përcjellë sulmin që i beri komunizmi faltorëve të shënjta të besimit në Shqipëri. Çerdhja e shqipës u mbush me gjak dhe zogjtë e saj i pllakosi në mjerim mizori, sa edhe dielli e vobektësoi dritën. Ata që nuk besojne tek Zoti qëllojnë mbi faltoret, duke përmbysur tempujt e perëndisë, shkatërrojnë biblioteka e literaturë fetare, kombëtare dhe letrare, duke shqimbë çdo gjë që shëndriti nga udha e besimit dhe zani i poetit dëshmon fort, si një tingëllime e këmbanës, herët ditën e diel.

…Në Kodër të Shënjtë mbeti këmbana

Shqipet tona atëherë fluturuan

Male e dete ata kaluane

Fe e flamur këtu na prune…!

Siç del në këtë refren të këngës së shpirtit të tij, që e ka provuar nën lëkurë të dhimbjës, shqipja e ndoqi pas udhën e mërgimtarit dhe me te ngriti çerdhen në strehen e tij. Tri simbolet më të shënjta që ka shqiptari, shqipja i’a solli me vete, atdheun, flamurin dhe besimin. Poeti Ndrevashja i porositi besimtarët e grigjës së vet, të gjithë mërgimtarët, për dashuri ndaj simboleve, mbasi tiranët i mbyllën dyert e lutjeve të shpirtit. Gjatë qëndrimit të përkohshem në Lubjanë me 1956 Dom Preka shkruan poezine “Lamtumirë Kosovë” dhe e boton me pseudonimin “Fuska” Kjo poemë përmban 18 strofa, ku paraqitet sinfonia e dramës kosovare me akte tmerri nën sundimin sllav.

Çerdhe e shkretueme, djepa të përmbysun

Që shkëputni turr e, turr tue hik si reja

Martinaj pse mi ngulni ato sy të ngrysun

Me leni të shof Nikshiqin tej ke deja

Pas lufte kobplotë

E përflije të vatanit

Kosovë Dukagjin

Skifterat e etshëm

Hedhje në atë fushë të mejdanit

Të pasojave plaçkatare të përjetshme!

Tymi i tmerit serb mbi vatër të kosovarit ngjitet lart e bëhet me retë e zeza të mbysë jetën në lagje e katunde, ku digjën e shuhen nën thembër të huaj, gjuhë, zakon, traditë, e çdo gjë që ka themel shqiptari dhe poeti dukagjinas lëshon piskamen, se a ka njeri me i dal zot kësaj barbarie?!

“Atje s’paska Kastriot as Zot, E na po digjemi rob nën shkie!”.

Dom Preka, gjatë mësimdhënjës në Zadrimë, shkuan një poezi për Mirditën dhe qëndresen e saj me pushkë kundar pushtuesit, e cila e ruan fene si tokën, si vetmja krahinë e pastër katolike për 2 mijë vjet.

E lumja Mirditë, që pushkën kurrë s’e uli

Për maje malesh fluturon tek na

Në luftë me tmerr kudo armikun e përkuli

Atë ditë e sot trimërinë vetit ia la…!

Dom Preka, nuk është poet lokalist, por ai e gjën frymëzimin në çdo epope dhe në çdo shkrepje hovi atdhetar, që është për të mbarë e orëmira e kombit. Nga Michigani ai me 1976 shkruan poezine “Malësia jonë”

Sa herë kobi, sa herë rrufeja

Mbi kryet tënd ka bumbullue

Fuqinë gjete tek feja

Që të ka rrit dhe të ka gjallnue…

Meshtari Ndrevashaj asnjëherë në pretkun e tij nuk e ndau nga fjala Shqipërinë e tij të dashur nën regjimin e egër komunist. Brenga e tij ka pjalm poezie që dhemb thellë në ndërgjegjën tonë, në shpirtin e atyre që u salvuan. Në Shqipëri Krishtlindjet nuk kanë vend, qirinjt janë shuar, pema e madhe e dhjetorit nuk ka me vezullimin e zërave të vegjël dhe urata shkelet me çizme ushtarake e, ai merr penën e shkruan poezinë “Krishtlindje pa vend” Kjo poezi ka tetë strofa me një stil të veçantë në portretin e njeriut që sundon kohën. E ai i drejtohet Zonjës së Shkodrës, mbrojtese e mërgimtarëve.

Thuaje një fjalë O Njome, O Lume

Se ti vetë e njeh mërgimin

Sh’ka t’i them Shqipnisë fatlume

Ku Herodi se don shelbimin…

Dom Preka gjatë dhënjës mësim në një fshat buzë lumit Mat shkruan novelen “Bluti i Helmuem” Edhe kur qetësohet rrjedha e vërshueshme e tij, jeta e fshatit, mbërthyer në drama e tragjedi janë të lidhura me natën e kobshme të zakonit e nuk ndjen qetësi. Në këtë fshat nata bie e dëndur edhe kur qielli asht e kulluet. Përbri Kelmendasit të vdekur burrë për shtëpi. Në njërën anë gratë e në anën tjetër trimat. Burrnimi kishte hesht e gratë ndalue vajtimin. Qënka e vertetë, hagrepi në blut të rrushit në kupë të parë që i ka dhënë Bardhoku, paska mbyt Ndre Kelmendin. Ishin vra e shkrumbue, por kurrnjani nuk ishte quajt mikpres. Kuvëndi i pleqve po ziente. Vaji i trishtimit kishte përshkue krejt Maveshin. Një plak 100 vjeç shkonte nëpër grumbuj të shqetësuem tue bërtitë në kupë të qiellit: “Ma bini përpara Bardhokun…! E Bardhoku i mjerë turrej prapa plakut tu ju përgjegj! “…Që ku jam or PërGegë, që bre ku më ke!

Dokët e vjetra i morën në gji. Do të ecin gjatë e më shumë mundim derisa të ndeshin në burrni të Kelmendit…

Me 12 Korrik 2022 u dekoruar me titullin “Kalores i urdherit te Skenderbeut” Dom Preke Ndrevashaj ishte poet, publicist, botues, prozator, novelist dhe tregimtar i holle saterik. Nje nder vepart e tij si perkthyes e botues eshte edhe botimi ne aglisht te librit poetik te Martin Camajt “Palimpsest”perkthyes.

Postulati i tij ishte: “Duaje atdheun, ruaje flamurin dhe dashurinë e Zotit!

Ata që e kanë këshilluar Ministrinë e Jashtme dhe të Diasporës që të mbyllen qendrat kulturore në mëgrim, i kanë bërë një shërbim shumë të keq çështjes sonë kombëtare, sidomos në ato shtete ku gjuha dhe arsimi shqip janë më të rrezikuar. Askush nuk do ta besonte para disa viteve se një ditë do të jemi dëshmitarë të lajmeve të tilla ku mërgata jonë do të trajtohet si një jetim që ka mbetur në mëshirën e burokratëve të pashpirt që dërgojnë këshilla të gabuara në Ministrinë e Jashtme dhe të Diasporës.

Shkruan Mehmet PRISHTINA

Është e tepërt të numërohen meritat e mërgatës sonë në shumë procese të rëndësishme nëpër të cilat kaloi Kosova dhe gjithë bota shqiptare në përgjithësi. Por për mërgatën vazhdimisht flitet si për një pjesë të largët të trupit tonë, të cilën e thërrasim në ndihmë vetëm kur jemi keq. Atëherë kur nuk jemi mirë ekonomikisht, kërkojmë mbëshetje nga diaspora. Të mos flasim kur nuk jemi mirë politikisht. Vazhdimisht mërgatën e trajtojmë si një gomë rezerve, pa të cilën nuk guxojmë të nisemi në një rrugëtim të gjatë. Pra, mërgata jeton me ne dhe në ne, por nuk ia japim hakun që ka, sepse disi nuk duam ta pranojmë publikisht për rolin që ka ajo në jetën tonë të përditshme – private dhe institucionale.

Kur jemi te institucionet, mërgata herë trajtohet si “kuletë rezervë” që plotëson buxhetet e munguara shtetërore, herë si “makinë elektorale” që siguron kontigjent votuesish për të krijuar shumicë parlamentare, por asnjëherë si pjesë e pandarë e zhvillimit tonë si shtet dhe si shoqëri.

Historikisht, mërgata ka qenë motori lëvizës i të gjitha ideve çlirmtare, prandaj si e tillë ajo ka shkruar faqet më të lavdishme të historisë kombëtare. Pavarësia e Shqipërisë u “gatua” në mërgim dhe u finalizua pas përpjekjeve titanike të ideologëve tanë që vepruan në Stambollë, Selanik, Vjenë, Bukuresht, Sofje, Kajro, Romë, Gjenevë, Washington, Nju Jork, Boston etj. Ky rol i mërgatës mbeti i pandryshuar deri në momentin kur shtetet tona kombëtare u pavarësuan dhe u konsoliduan, por nuk duhet harruar se disa segmente të veprimtarisë kulturore e arsimore të diasprës sonë vazhdojnë të jenë të domosdoshme edhe në ditët e sotme. Kjo na imponohet sidomos në ato shtete ku fëmijët shqiptarë ballafaqohen me sfidat e shumta të integrimit, ku rreziku i asimilimit paraqet problem real jo vetëm për prindërit, por edhe për shtetet prej nga vijnë mërgimtarët tanë.

Për të parandaluar këtë murtajë asimiluese në mërgatë, një rol të padiskutueshëm e kanë luajtur qendrat kulturore, klubet dhe shoqatat e mërgimtarëve tanë, përmes së cilave janë amortizuar goditjet që vijnë nga ndikimet e kulturave e civilizimeve të huaja. Të ndodhur në këto rrethana të pa favorshme, shumë veprimtarë të mërgatës sonë janë detyruar të punojnë edhe vullnetarisht që shqipja të mos shndërrohet në gjuhë të huaj për fëmijët tanë në Europë, Amerikë, Australi, Turqi e gjetiu.

Por, kohët e fundit jemi dëshmitarë të një tendence negative që godet drejtpërdrejt mërgatën tonë, pasi që, siç është paralajmëruar, Qeveria jonë nuk do të mbështesë më qendrat kulturore në mërgatë.

Siç është e njohur, Në Zvicër Qendra Kulturore është mbyllur më herët, kurse në Suedi dhe në Stamboll nga 1 Mars 2020 nuk kane drejtorë të Qendrave Kulturore te Kosoves dhe qeveria nuk ka ndare buxhet per aktivitetin e tyre dhe me këtë ato de facto janë të mbyllura pasi qe nuk kane aktivitete.

Një veprim i tillë, përpos që është i pakuptimt, ai është edhe tepër i dëmshëm dhe me pasoja të rënda për të ardhmen e mërgatës sonë. Madje vet Donika Gërvalla, minister e Jashtme dhe e Diasporës më mire se kushdoi tjetër e di rolin e këtyre aqendrave kulturore në mërgatë, andaj ajo e para do të duhej të refuzonte këto këshilla aspak të qëlluara.

Në vend se institucionet tona të fuqizojnë mbështetjen për këto themelata në diasporë dhe të inkurajojnë njerëzit tanë që nuk kanë kursyer asgjë që të jenë në shëbim të arsimit dhe kulturës shqiptare në shtetet e ndryshme, ato e bëjnë të kundërtën: Ministria e Diaspores së Kosovës u mbyll dhe iu bashkangjit Ministrisë së Jashtme, në Shqiperi u mbyll Ministria e Shtetit për Diasporen, Qendrat Kulturore të Kosoves qe i kishte Kosova ne Zvicer, Suedi dhe në Stamboll nuk jane funksionale që nga 1 Mars 2020. Dhe me këtë po shuajnë shpresat që rinia jonë e mërguar, sidomos kuadrot me diploma e ekspertësh, një ditë ta ndjejnë veten pjesë e proceseve politike, shoqërore e ekonomike në Kosovë.

Ata që e kanë këshilluar keq Ministrinë e Jashtme dhe të Diasporës që të mbyllen qendrat kulturore në megrim, i kanë bërë një shërbim shumë të dëmshëm çështjes sonë kombëtare, sidomos në ato shtete ku gjuha dhe arsimi shqip janë më të rrezikuar. Një shqiptar (ka kursant nga mosha 9 deri në moshën 83), bie fjala, në Stamboll, tash e tutje do të jetë i privuar nga mundësia e ndjekjes së kursit në gjuhës shqipe, për arsye se ndonjë burokrati në Prishtinë i është tekur që ta shuaj Qendrën Kulturore në Stamboll dhe për pasojë të mbyll një dritare ku Qamil Bytyçi për çdo ditë sillte frymën shqipe të gjuhës dhe kulturës sonë.

Edhe përkundër faktit se në rastin e Turqisë kemi marrëveshje bilaterale ndershtetërore për hapjen e qendrave kulturore ne këtë shtet dhe anasjelltas !

Ai ka tre vjet që nuk merr rrogë por mbi baza vullnetare vazhdon të jep mësim në ambientet e Qendres Kulturore të Kosoves dhe gjithandej në Stamboll ku ka shqiptarë duke bërë mijëra kilometra udhë.

Askush nuk do ta besonte para disa viteve se një ditë do të jemi dëshmitarë të lajmeve të tilla ku mërgata jonë do të trajtohet si një jetim që ka mbetur në mëshirën e burokratëve të pashpirt që dërgojnë këshilla të gabuara në Ministrinë e Jashtme dhe të Diasporës.

Prishtinë, 23 tetor 2022