Në Düsseldorf, përballë Landtagut të Nordrhein-Westfalenit, sot u zhvillua një protestë e organizuar nga organizatat e dala nga lufta, me pjesëmarrjen e një numri të konsiderueshëm të shqiptarëve që jetojnë, punojnë apo qëndrojnë përkohësisht në Gjermani.
Në qendër të protestës ishte kundërshtimi ndaj vendimit të Dhomave të Specializuara të Kosovës me seli në Hagë, përmes të cilit ish-pjesëtarët e Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës – Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi – janë dënuar me gjithsej 81 vjet burgim.
Protesta e mbajtur në Düsseldorf nuk ishte vetëm një tubim i shprehjes së pakënaqësisë ndaj një vendimi gjyqësor. Ajo ishte, mbi të gjitha, një manifestim i një qëndrimi kolektiv të një pjese të komunitetit shqiptar në Gjermani, i cili kërkoi të shprehë publikisht qëndrimin e vet ndaj mënyrës se si është trajtuar juridikisht dhe historikisht lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
“Jo në emrin tim” – një mesazh që u përsërit në protestë
Para protestuesve foli veterani i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, z. Gani Nuha, i cili në fjalën e tij falënderoi të pranishmit për pjesëmarrjen dhe për mbështetjen e protestës së organizuar nga organizatat e dala nga lufta.
Në fjalën e tij, Nuha theksoi se vendimi i gjykatës nuk mund të konsiderohet si një vendim i marrë në emër të popullit të Kosovës. Pikërisht mbi këtë qëndrim u artikulua edhe mesazhi kryesor i protestës:
“Jo në emrin tim.”
Kjo thirrje u përsërit disa herë nga pjesëmarrësit, duke u shndërruar në simbolin kryesor të tubimit.
Nga organizatorët u përmendën me radhë emrat e të dënuarve – Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi – ndërsa protestuesit iu përgjigjën me të njëjtën thirrje: “Jo në emrin tim.”
Në aspektin simbolik, kjo shprehje përfaqëson një distancim të protestuesve nga pretendimi se një vendim gjyqësor mund të artikulojë automatikisht vullnetin apo qëndrimin e të gjithë popullit të Kosovës.
Drejtësia kërkon prova, jo perceptime
Një nga kërkesat e artikuluara gjatë protestës ishte që vendimmarrja gjyqësore të mbështetet mbi prova dhe argumente të verifikueshme dhe jo mbi perceptime, interpretime politike apo narrativa të kundërshtuara.
Ky është një parim themelor i çdo sistemi demokratik dhe juridik: faji dhe përgjegjësia individuale duhet të përcaktohen mbi bazën e provave dhe procedurave të rregullta gjyqësore.
Pikërisht për këtë arsye, çdo debat publik rreth proceseve gjyqësore duhet të zhvillohet me kujdes, duke respektuar dallimin ndërmjet qëndrimeve politike, kujtesës historike dhe standardeve të drejtësisë.
Për protestuesit në Düsseldorf, çështja nuk lidhet vetëm me individët që ndodhen përballë drejtësisë, por edhe me mënyrën se si interpretohet një periudhë jashtëzakonisht e rëndësishme e historisë së Kosovës.
Për një pjesë të shqiptarëve, Ushtria Çlirimtare e Kosovës mbetet e lidhur ngushtë me përpjekjen për çlirimin e Kosovës dhe me luftën e viteve 1998–1999. Për këtë arsye, çdo proces gjyqësor që prek drejtuesit e saj shihet prej tyre edhe përmes prizmit të kujtesës historike dhe përvojës kolektive.
Protesta si e drejtë demokratike
Një element i rëndësishëm i protestës ishte edhe mënyra e zhvillimit të saj.
Sipas organizatorëve, protesta u mbajt nën mbikëqyrjen e personave përgjegjës për rendin dhe mbarëvajtjen e tubimit. Pavarësisht numrit të konsiderueshëm të pjesëmarrësve dhe natyrës së ndjeshme të temës, protesta përfundoi pa incidente.
Edhe prania e policisë gjermane ishte pjesë e monitorimit të tubimit, pa pasur nevojë për ndërhyrje.
Ky fakt meriton të veçohet, sepse një shoqëri demokratike nuk matet vetëm nga mënyra se si institucionet e saj trajtojnë vendimet e gjykatave, por edhe nga mënyra se si qytetarët dhe komunitetet mund të shprehin mospajtimin e tyre në mënyrë paqësore.
Protesta paqësore është një prej formave themelore të pjesëmarrjes qytetare. Ajo i jep mundësi individëve dhe komuniteteve që të shprehin qëndrimet e tyre publikisht, edhe kur këto qëndrime janë kritike ndaj institucioneve apo vendimeve të tyre.
Diaspora shqiptare dhe kujtesa e Kosovës
Tubimi në Düsseldorf dëshmoi edhe një herë peshën që vazhdon të ketë çështja e Kosovës në mesin e diasporës shqiptare në Gjermani.
Për shumë shqiptarë të Kosovës që jetojnë jashtë vendit, lufta e viteve 1998–1999 nuk është një kapitull thjesht historik. Ajo është pjesë e përvojës familjare, shoqërore dhe kombëtare. Për këtë arsye, proceset gjyqësore që lidhen me figura të rëndësishme të asaj periudhe shkaktojnë reagime të fuqishme emocionale dhe politike në komunitet.
Por pikërisht për shkak të rëndësisë së kësaj teme, debati duhet të mbetet i civilizuar dhe i mbështetur në argumente.
Është e mundur që një shoqëri të kërkojë drejtësi dhe, në të njëjtën kohë, të mbrojë kujtesën e saj historike. Është po ashtu e mundur që një vendim gjyqësor të kundërshtohet publikisht pa u cenuar parimi i shtetit të së drejtës.
Në këtë kuptim, mesazhi i protestës së Düsseldorf-it ishte i qartë: pjesëmarrësit kërkuan që zëri i tyre të dëgjohet dhe që vendimi gjyqësor të mos interpretohet si shprehje e vullnetit të tyre.
Një protestë që përfundoi në qetësi
Në fund të tubimit, pjesëmarrësit u shpërndanë në mënyrë të qetë dhe pa incidente.
Ky përfundim është domethënës. Përtej dallimeve politike dhe interpretimeve të ndryshme mbi luftën e Kosovës, protestat publike duhet të mbeten hapësira ku qytetarët shprehin qëndrimet e tyre përmes fjalës, argumentit dhe pjesëmarrjes paqësore.
Düsseldorfi sot ishte dëshmi e kësaj forme të shprehjes qytetare.
Mesazhi që u përcoll nga protestuesit ishte i përmbledhur në tri fjalë:
“Jo në emrin tim.”
Një fjali e shkurtër, por me peshë të madhe simbolike për ata që e përdorën atë.
Në fund të fundit, drejtësia dhe historia nuk duhet të përplasen si koncepte, por duhet të dialogojnë përmes fakteve, provave, dokumenteve dhe kujtesës së përgjegjshme. Vetëm përmes një qasjeje të tillë mund të ndërtohet një debat i denjë për një shoqëri demokratike dhe për një popull që ende vazhdon të përballet me interpretimet e ndryshme të historisë së tij të afërt.
Hilmi N Gashi,
Gjermani