Nga Rafael Floqi
Në Shqipëri, kur realiteti bëhet shumë absurd për t’u shpjeguar, hyn në punë satira. Dhe kur satira nuk mjafton më, atëherë hyn në lojë SPAK-u – me lista sekuestrimesh që duken si katalog luksi, jo si dosje penale.
Sepse kjo histori nuk është më thjesht për një agjenci. Është për një kastë të re, një elitë të padeklaruar që mund ta quajmë pa drojë: “akshihanët e korrupsionit” – mjeshtrat e tenderit dixhital që përfundojnë me vila analoge.
Le t’i marrim faktet, jo siç i thotë komunikata, por siç i lexon qytetari:
SPAK sekuestron mbi 40 milionë euro pasuri. Jo pak, por një univers i tërë: apartamente në Tiranë, Durrës e Vlorë, toka në Sauk e Petrelë, vila që shohin nga qielli sikur të ishin roje të një mbretërie të padukshme, makina luksoze që nuk njohin gropa rruge, dhe për kurorëzim – një jaht me emër filmi: “Skyfall”. Një fund i denjë për një histori që duket si skenar i shkruar nga vetë absurdi.
Në qendër të kësaj tabloje kemi figurat kryesore.
Mirlinda Karçanaj – ish-drejtoresha e AKSHI-t, e përshkruar publikisht si një njeri që jetonte “me qira”, por që në dosje del me tre apartamente (dy në Tiranë, një në Qerret), 1500 metra katror tokë në Sauk, llogari bankare dhe automjet. Një jetë modeste… me portofol të padukshëm.
Pastaj vjen Ergys Agasi – arkitekti i pasurive në Petrelë, njeriu që duket se kishte zbuluar formulën e re të zhvillimit: nga tenderi publik tek prona private. Apartamente, toka, ndërtesa – një hartë e tërë që nuk shpjegohet me një CV të zakonshme, por me një sistem të jashtëzakonshëm.
Dhe në fund, Ermal Beqiraj – pronari i jahtit “Skyfall”. Një emër që tingëllon si metaforë: kur gjithçka ngrihet shumë lart, një ditë bie. Dhe këtë herë, duket se rënia erdhi nga deti drejt dosjes penale.
Por ajo që e bën këtë histori më të rëndë nuk janë vetëm pasuritë. Janë akuzat: manipulim tenderësh, korrupsion, pjesëmarrje në grup të strukturuar kriminal, madje edhe elementë dhune dhe pengmarrjeje. Pra, nuk kemi më të bëjmë me një “gabim administrativ”, por me një industri të mirëorganizuar.
Dhe këtu satira bëhet e hidhur.
Sepse ndërsa qytetarët luftojnë për kredi, për qira, për një apartament modest, diku tjetër ndërtohen vila që nuk i njeh as banka, por vetëm kontrata të heshtura. Ndërsa të rinjtë largohen nga vendi për një pagë më të mirë, disa të tjerë ndërtojnë pasuri që nuk kanë nevojë për justifikim – vetëm për heshtje.
Dhe heshtja ka qenë bashkëpunëtori më i madh i këtij sistemi.
Prandaj lind pyetja që përshkon gjithë këtë histori si një refren ironik:
AKSHI – apo akshihanët e korrupsionit?
Sepse nëse një institucion që duhet të dixhitalizojë shtetin përfundon si platformë për pasurim, atëherë problemi nuk është vetëm tek individët. Është tek modeli. Tek mënyra se si pushteti përdoret, tek mënyra se si kontrolli mungon, tek mënyra se si përgjegjësia shpërndahet deri sa zhduket.
“Akshihanët” nuk janë thjesht emra në një dosje. Janë simbol i një kohe ku korrupsioni nuk fshihet më – ai organizohet. Ku nuk mjafton të jesh i zgjuar, por duhet të jesh i lidhur. Ku nuk ndërtohet për të jetuar, por për të fshehur.
Dhe kur vjen momenti i drejtësisë, lista e sekuestrimeve lexon si një testament i një sistemi që ka jetuar përtej mundësive të tij.
Por a mjafton kjo?
Sepse sekuestrimi i pasurive është vetëm një akt. Ndërsa rikthimi i besimit është një proces shumë më i gjatë. Dhe nëse pas kësaj historie gjithçka vazhdon si më parë, atëherë do të kemi vetëm një ndryshim emrash, jo një ndryshim sistemi.
Në fund, ndoshta metafora më e saktë mbetet ajo e jahtit “Skyfall”.
Sepse çdo sistem që ngrihet mbi korrupsion ka një fund të parashkruar: bie.
Pyetja është vetëm kur… dhe sa do të marrë me vete.
Vetëm Akshi-hanet apo dhe shefat?