Saimir Kadiu/
Historia e artit shqiptar ka lindur emra të shquar, por vetëm pak prej tyre arritën ta shndërrojnë penelin në një gjuhë të identitetit kombëtar. Njëri prej tyre ishte pa dyshim Sali Shijaku (1933–2022) – piktori që e deshi Shqipërinë jo vetëm si vendlindje, por si burim të pashtershëm frymëzimi.
Ndoshta nuk është e tepërt të thuhet se ai ishte një Diego Rivera shqiptar. Ashtu si mjeshtri meksikan, edhe Shijaku e pa artin si një dëshmi të historisë, të njeriut dhe të shpirtit të popullit. Ai nuk pikturonte vetëm figura; ai pikturonte kujtesën. Nuk vizatonte vetëm peizazhe; ai vizatonte frymën e një kombi.
Në telajot e tij jetojnë malet shqiptare, qytetet e lashta, portretet plot karakter, njerëzit e zakonshëm, puna, dinjiteti dhe krenaria. Ngjyrat e tij kanë një intensitet që nuk të lë indiferent. Herë janë të fuqishme si dielli i Mesdheut, herë të buta si drita që bie mbi gurët e Beratit apo Gjirokastrës. Çdo vepër e tij mbart ritmin e jetës shqiptare dhe një ndjenjë të thellë përkatësie.
Sali Shijaku i përkiste atij brezi artistësh që besonin se arti nuk është zbukurim, por ndërgjegje. Edhe kur pikturonte një portret të vetëm, ai arrinte të fliste për një kohë të tërë. Edhe kur ndalej te një peizazh, ai e bënte natyrën të rrëfente historinë e njerëzve që e kishin banuar.
Krahasimi me Diego Riverën nuk qëndron vetëm te monumentaliteti i figurës artistike. Ai qëndron mbi të gjitha te përkushtimi për ta bërë artin pasqyrë të identitetit kombëtar. Rivera i dha fytyrë Meksikës me muralet e tij; Shijaku i dha ngjyrë Shqipërisë me penelin e tij. Të dy besonin se arti duhet të flasë për popullin, për historinë dhe për dinjitetin njerëzor.
Sot, kur shohim veprat e Sali Shijakut, nuk admirojmë vetëm mjeshtërinë teknike të një piktori të madh. Ne lexojmë një kapitull të historisë sonë kulturore. Çdo tablo është një dokument estetik, një rrëfim pa fjalë, një kujtesë se identiteti i një kombi nuk ruhet vetëm në libra, por edhe në ngjyra, dritë dhe kompozim.
Artistët e mëdhenj nuk largohen kurrë. Ata vazhdojnë të jetojnë në veprat që lënë pas, në emocionet që zgjojnë dhe në frymëzimin që u japin brezave të rinj. Kështu jeton edhe Sali Shijaku – si një nga mjeshtrit më të mëdhenj të artit shqiptar, një emër që i dha penelit dinjitetin e historisë dhe ngjyrës shpirtin e Shqipërisë.
Arti shqiptar do ta kujtojë gjithmonë si një nga kolonat e tij më të forta, një mjeshtër që e shndërroi telajon në atdhe dhe pikturën në një himn të heshtur për kombin.