(Nga vazhdimësia e identitetit kombëtar shqiptar te realiteti shtetëror i Shqipërisë dhe Kosovës: një analizë historike, juridike dhe krahasimore mbi vetëvendosjen, integrimin dhe rolin e së drejtës ndërkombëtare)
Prof. Dr. Fejzulla BERISHA
Shqipëria Natyrale ndërmjet historisë, identitetit dhe së drejtës ndërkombëtare
Koncepti i Shqipërisë Natyrale përfaqëson një nocion historik, kombëtar dhe juridik që lidhet me vazhdimësinë e identitetit shqiptar, me gjuhën, kulturën, traditat dhe kujtesën historike të një kombi që ka ruajtur vetëdijen e tij përballë ndryshimeve të shumta politike dhe territoriale.
Ky koncept nuk duhet kuptuar vetëm si një çështje gjeografike apo si një ide politike e një periudhe të caktuar, por si një proces historik i afirmimit të një identiteti kombëtar dhe i zhvillimit të institucioneve politike shqiptare.
Në kushtet e rendit ndërkombëtar bashkëkohor, Shqipëria Natyrale duhet analizuar në raport me dy parime themelore të së drejtës ndërkombëtare: të drejtën e popujve për vetëvendosje dhe respektimin e integritetit territorial të shteteve. Këto parime kërkojnë një qasje të ekuilibruar, ku historia, vullneti i qytetarëve dhe normat ndërkombëtare trajtohen në harmoni.
Nga kombi shqiptar te krijimi i shteteve shqiptare
Historia shqiptare është një rrugëtim i gjatë i ruajtjes së identitetit kombëtar dhe i përpjekjes për organizim politik. Rilindja Kombëtare Shqiptare krijoi bazën ideologjike dhe kulturore për formimin e shtetit shqiptar, i cili u shpall i pavarur më 28 nëntor 1912.
Megjithatë, zhvillimet ndërkombëtare të fillimit të shekullit XX sollën ndarjen e hapësirave me shumicë shqiptare jashtë kufijve të shtetit të ri shqiptar. Kjo krijoi një dallim ndërmjet kufijve politikë dhe hapësirës së identitetit kombëtar.
Në këtë kuptim, Shqipëria Natyrale shpreh vazhdimësinë historike dhe kulturore të kombit shqiptar, pa u kufizuar vetëm në aspektin territorial. Ajo lidhet me ruajtjen e identitetit dhe me aftësinë e shqiptarëve për të ndërtuar institucione demokratike në përputhje me zhvillimet ndërkombëtare.
Kosova dhe realizimi i së drejtës për vetëvendosje
Kosova paraqet një kapitull të veçantë në historinë moderne shqiptare dhe në zhvillimin e së drejtës ndërkombëtare. Për dekada me radhë, çështja e Kosovës ishte e lidhur me kërkesat për barazi politike, mbrojtje të identitetit dhe të drejtën për të përcaktuar të ardhmen e saj.
Pas krizës së viteve 1998–1999 dhe ndërhyrjes ndërkombëtare, Kosova kaloi nën administrimin ndërkombëtar sipas Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Procesi politik dhe diplomatik për përcaktimin e statusit përfundimtar përfundoi me shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008.
Rasti i Kosovës është një rast i veçantë në marrëdhëniet ndërkombëtare, i formuar nga rrethana historike, juridike dhe politike të veçanta. Mendimi këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i vitit 2010 vlerësoi se deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare.
Pavarësia e Kosovës përfaqëson një etapë të rëndësishme të procesit historik shqiptar: krijimin e një shteti të ri me institucione demokratike dhe me përgjegjësi në sistemin ndërkombëtar.
Vetëvendosja dhe integriteti territorial në praktikën ndërkombëtare
E drejta ndërkombëtare moderne përballet vazhdimisht me sfidën e harmonizimit të së drejtës së popujve për vetëvendosje me parimin e integritetit territorial të shteteve.
Përvoja botërore tregon se çështjet kombëtare janë zgjidhur në mënyra të ndryshme, varësisht nga rrethanat historike dhe politike.
Bashkimi i Gjermanisë në vitin 1990 paraqet shembullin e ribashkimit të një kombi të ndarë për dekada. Ndarja paqësore e Çekosllovakisë në Republikën Çeke dhe Sllovaki tregon një model tjetër të transformimit politik. Rastet e Eritresë dhe Sudanit të Jugut dëshmojnë se vetëvendosja mund të realizohet përmes proceseve të njohura ndërkombëtarisht. Ndërsa modeli i Irlandës së Veriut tregon rëndësinë e dialogut dhe marrëveshjeve politike në trajtimin e çështjeve të identitetit kombëtar.
Këto raste tregojnë se çdo çështje kombëtare duhet të analizohet sipas veçorive të saj historike dhe juridike, pa përdorur modele të njëjta për të gjitha situatat.
Shqipëria dhe Kosova: një vizion i përbashkët për të ardhmen
Në shekullin XXI, realiteti shqiptar përfaqësohet nga dy shtete sovrane: Republika e Shqipërisë dhe Republika e Kosovës. Këto dy shtete kanë histori të përbashkët, gjuhë dhe kulturë të njëjtë, por veprojnë në kuadrin e rendit juridik ndërkombëtar si shtete të pavarura.
Bashkëpunimi ndërmjet tyre në ekonomi, arsim, kulturë, shkencë, infrastrukturë, siguri dhe diplomaci përbën formën më të avancuar të afirmimit kombëtar në kushtet moderne.
Ky bashkëpunim nuk bie ndesh me të drejtën ndërkombëtare, por përputhet me frymën evropiane të bashkëpunimit ndërmjet shteteve. Bashkimi Evropian dëshmon se identitetet kombëtare mund të ruhen dhe njëkohësisht të ndërtohen hapësira të përbashkëta zhvillimi.
Shqipëria Natyrale si vizion historik
Shqipëria Natyrale, në kuptimin historik dhe juridik, përfaqëson vazhdimësinë e identitetit kombëtar shqiptar dhe procesin e afirmimit të tij përmes institucioneve demokratike, vetëvendosjes dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.
Republika e Shqipërisë dhe Republika e Kosovës janë sot dy shtete shqiptare që përfaqësojnë një etapë të re historike. E ardhmja e tyre lidhet me forcimin e demokracisë, zhvillimin ekonomik, integrimin evropian dhe bashkëpunimin strategjik.
Një komb, dy shtete dhe një vizion historik – kjo është shprehja e një realiteti të ri shqiptar, ku identiteti kombëtar dhe përgjegjësia ndërkombëtare ecin së bashku.