– Nga Visar Zhiti –Dielli/

Është i pari ndër tre romanet e Kafkës, e nisi kur ishte 28 vjeç, por u botua i fundit, i pambaruar, pas vdekjes. Dhe titullin e kishte “I zhdukuri”, por miku i tij, shkrimtari Maks Brod, që nuk e zbatoi porosinë e Kafkës për t’ia djegur Veprën, duke u bërë kështu plotësuesi i një testamenti shpirteror të pashkruar, ia botoi Veprën, ndërkaq ia ndërroi titullin romanit, ia bëri “Amerika”, sepse duhej prapë një K, që Kafkën e ndillnin aq shumë, siç e kishte “Kështjella” e tij apo siç ishte personazhi Jozef K.

Ameri-K-a e Kafkës s’është Amerika e vërtetë, ku ai nuk shkoi kurrë, por e fantazoi atë dhe e rimora ndër duar librin për të zbuluar ndonjë ndjesi tjetër a ide ndryshe, gjeta shumëçka që te Kafka i mëpastajmë do të sublimohej mynxyrshëm: ikjet me asgjëkundin, fatalen me absurdin, sinqeritetin me të pakuptueshmen, dashurinë me groteskun, etj.

Patjetër që është libri me humorin më të begatë të Kafkës para se ky humor të bëhej i zi, tragjik.

Kemi një Karl të pafajshëm, shokët e rrugës së tij janë shumë të zotë për të qenë të liq, sidomos njeri, qe s’e di që është me aq shumë cmirë dhe i pabesë dhe Karli kompkeksohet, aq sa ndihma që u jep atyre, i zhbëhet si të ishin ata, që e kishin ndihmuar, etj, etj. Befasitë, konviktet si burgjet, lëniet pergjysmë të shumë gjërave, zhurma të boshta, fushata zgjedhore, hotele si qeverira festive e shtypëse, të dashura të dhjamura, kotësira serioze, që shndërrohen në rrahje, etj, etj, mbarim i mosmbarimit, mosmbarim i mbarimit, kafkianizëm virtuoz…

* * *

Dhe si një ilustrim i kësaj, një miku im piktor në Itali, Georg K-ola, me K-në kafkiane në mbiemër, i shkrep dhe bën portretin e Kafkës me qeleshe shqiptare dhe pranë tij më vë mua, po me qeleshe, dhe m’i nis, pa më thënë së nga i erdhi ky frymëzim keshtu, mbase për të më shperblyer atë mall gëzimtrishtë për Kafkën, një adhurim zymtan, sa vetanak, po aq dhe K-ozmik…