Prof. Berat Beqiri: “Veprat tona mbartin elemente të kujtesës individuale dhe kolektive, të historisë dhe të përvojës kulturore”.
Intervistoi: Sokol Paja
1. I nderuar Prof. Beqiri, çfarë përfaqëson kjo ekspozitë në New York për ju si artistë shqiptarë dhe profesorë universiteti nga Maqedonia e Veriut? çfarë dëshironi t’i përcillni publikut përmes veprave tuaja?
Kjo ekspozitë në New York për ne përfaqëson një mundësi të rëndësishme për të prezantuar zërin dhe përvojën tonë artistike si artistë shqiptarë që jetojmë dhe veprojmë në Maqedoninë e Veriut. Përveç dimensionit personal dhe profesional, e shohim këtë ekspozitë edhe si një urë kulturore mes vendit nga vijmë dhe një prej qendrave më të rëndësishme të artit bashkëkohor në botë. Si profesorë universiteti, ne e shohim artin edhe si një formë dialogu dhe komunikimi me brezat e rinj. Përmes veprave tona dëshirojmë të përcjellim histori, përvoja dhe reflektime që lidhen me kujtesën, identitetin, njeriun dhe shoqërinë. Nuk synojmë t’i japim publikut një përgjigje të vetme, por të krijojmë hapësirë për reflektim dhe interpretim personal.
2. Cilat janë vlerat artistike, kulturore dhe identitare që bashkojnë veprat tuaja, dhe në ç’mënyrë pasqyrohet në artin tuaj përvoja si artistë shqiptarë nga Maqedonia e Veriut?
Ajo që i bashkon veprat tona është mbi të gjitha një qasje ndaj artit si mënyrë për të reflektuar mbi njeriun, kujtesën, identitetin dhe realitetin shoqëror. Edhe pse secili prej nesh ka gjuhën dhe mënyrën e vet të shprehjes artistike, në punët tona ekziston një lidhje e përbashkët me kulturën, historinë dhe përvojën e hapësirës shqiptare në Maqedoninë e Veriut.
Të qenit artistë shqiptarë nga Maqedonia e Veriut është pjesë e përvojës sonë dhe, në mënyrë të natyrshme, ajo reflektohet në temat, simbolikën dhe mënyrën se si e perceptojmë realitetin. Megjithatë, nuk synojmë që identiteti të jetë një kufizim i veprës. Përkundrazi, e shohim atë si një pikënisje prej së cilës mund të flasim për tema që kanë karakter universal.
Në këtë kuptim, veprat tona mbartin elemente të kujtesës individuale dhe kolektive, të historisë dhe të përvojës kulturore, por njëkohësisht kërkojnë të komunikojnë me një publik përtej kufijve tanë. Besojmë se arti bëhet më i fuqishëm atëherë kur një përvojë e veçantë, lokale apo personale, arrin të prekë një ndjenjë ose pyetje universale te shikuesi.
3. Çfarë mesazhi dëshironi t’u përcillni publikut amerikan dhe shqiptarëve të diasporës dhe veçanërisht komunitetit shqiptar në New York përmes kësaj ekspozite?
Përmes kësaj ekspozite dëshirojmë t’i përcjellim publikut amerikan dhe veçanërisht komunitetit shqiptar në New York një mesazh të lidhur me kujtesën, identitetin dhe përvojën tonë si shqiptarë nga Maqedonia e Veriut. Krahas vështirësive dhe sfidave që përjetojmë si shqiptarë, jo vetëm në Maqedoninë e Veriut, por edhe si pjesë e një historie dhe hapësire më të gjerë ballkanike, ne besojmë se si artistë kemi edhe një përgjegjësi për t’i reflektuar këto realitete përmes instrumentit tonë më të fuqishëm – artit.
Arti për ne nuk është vetëm një mënyrë për të krijuar estetikë, por edhe një mënyrë për të dëshmuar, për të ruajtur kujtesën dhe për të ngritur pyetje mbi realitetin në të cilin jetojmë. Përmes veprave tona dëshirojmë të flasim për përvojat që shpesh mbeten të pathëna, por pa u mbyllur vetëm brenda tyre. Synimi është që këto përvoja të kthehen në një komunikim universal me shikuesin.
4. Sa i rëndësishëm është takimi dhe komunikimi me publikun shqiptar jashtë vendit për një artist, dhe çfarë vlere ka për ju kjo mundësi për t’u lidhur me komunitetin shqiptar në Amerikë?
Takimi me publikun shqiptar jashtë vendit është shumë i rëndësishëm për ne, sepse arti krijohet për të komunikuar dhe për të krijuar ura mes njerëzve. Të ekspozosh në një qytet si New York dhe të kesh mundësinë të takosh komunitetin shqiptar atje është një mënyrë për të afruar dy realitete që, edhe pse gjeografikisht larg, lidhen përmes gjuhës, kulturës, kujtesës dhe prejardhjes së përbashkët.
Për ne, kjo mundësi ka një vlerë të veçantë edhe sepse vijmë nga Maqedonia e Veriut dhe sjellim me vete një përvojë artistike dhe kulturore që është formuar në një hapësirë me historinë dhe specifikat e saj. Takimi me diasporën na jep mundësinë jo vetëm të prezantojmë veprat tona, por edhe të dëgjojmë dhe të kuptojmë përvojat e shqiptarëve që jetojnë larg vendlindjes.
5. A e shihni këtë ekspozitë si një mundësi për të promovuar jo vetëm krijimtarinë tuaj, por edhe artin bashkëkohor shqiptar të Maqedonisë së Veriut në një skenë ndërkombëtare si New Yorku?
Po, padyshim. Për ne kjo ekspozitë është një mundësi për të prezantuar krijimtarinë tonë individuale, por njëkohësisht edhe për të sjellë në vëmendje një pjesë të artit bashkëkohor shqiptar që zhvillohet në Maqedoninë e Veriut. Mendojmë se skena artistike shqiptare në Maqedoninë e Veriut ka artistë, ide dhe qasje të ndryshme që meritojnë të njihen më gjerësisht. Megjithatë, prania e saj në skenat e mëdha ndërkombëtare është ende e kufizuar. Prandaj, një ekspozitë në New York është një mundësi për të krijuar një hapësirë komunikimi dhe për të treguar se krijimtaria jonë nuk është e izoluar nga zhvillimet bashkëkohore ndërkombëtare. Për ne është e rëndësishme që të mos paraqitemi vetëm përmes identitetit tonë, por mbi të gjitha përmes cilësisë dhe gjuhës së veprave. Identiteti dhe përvoja jonë janë pjesë e asaj që sjellim me vete, por arti është mënyra përmes së cilës hyjmë në një dialog më të gjerë me skenën ndërkombëtare.
6. Si mund të shërbejnë ekspozita të tilla ndërkombëtare si një urë për promovimin e artistëve shqiptarë, krijimtarisë së tyre dhe vlerave të artit shqiptar në botë?
Ekspozita të tilla ndërkombëtare janë shumë të rëndësishme, sepse krijojnë një urë lidhëse mes artistëve shqiptarë dhe skenës ndërkombëtare të artit. Ato na japin mundësinë që krijimtarinë tonë, temat që trajtojmë dhe vlerat e artit shqiptar t’i prezantojmë para një publiku më të gjerë dhe në një kontekst kulturor ndërkombëtar. Besoj se prania e artistëve shqiptarë në hapësira të rëndësishme kulturore jashtë vendit ndihmon jo vetëm në promovimin e individëve, por edhe në prezantimin e një panorame më të gjerë të artit shqiptar dhe të potencialit krijues që ekziston në trevat shqiptare. Në këtë kuptim, ekspozita në Nju Jork është një mundësi për të krijuar dialog me artistë, institucione dhe publik të ndryshëm, duke sjellë me vete një pjesë të përvojës, identitetit dhe perspektivës sonë artistike. Në përmbyllje, dëshiroj të shpreh mirënjohjen time të sinqertë për Ministrinë e Kulturës dhe Turizmit të Republikës së Maqedonisë së Veriut për mbështetjen institucionale dhe besimin e treguar ndaj këtij projekti, duke na krijuar mundësinë që veprat dhe krijimtarinë tonë t’i prezantojmë në një qendër të rëndësishme kulturore si Nju Jorku.
Një falënderim i veçantë dhe i përzemërt i takon z. Gorazd, drejtorit të galerisë, për mikpritjen, profesionalizmin dhe bashkëpunimin e tij, si dhe për mundësinë që na ka ofruar për ta prezantuar artin tonë në këtë hapësirë. Është një kënaqësi dhe një nder që kjo ekspozitë të zhvillohet në kuadër të një bashkëpunimi të tillë kulturor.
Gjithashtu, shpreh mirënjohjen time për gazetën “Dielli” për mbështetjen mediatike dhe për interesimin e treguar ndaj këtij projekti. Roli i mediave shqiptare në diasporë është veçanërisht i rëndësishëm në promovimin e aktiviteteve kulturore dhe në përcjelljen e krijimtarisë së artistëve shqiptarë tek publiku shqiptar dhe ndërkombëtar. Uroj që kjo të jetë vetëm një pikënisje për bashkëpunime të tjera dhe për krijimin e urave të reja mes artistëve shqiptarë, institucioneve kulturore dhe publikut ndërkombëtar.