s p – Page 25 – Dielli

HUNZAKËT, SHQIPTARËT E VJETËR MIDIS PAKISTANIT DHE AFGANISTANIT

February 15, 2026 by s p

Dr. Albert KURTI/

Ndërmjet maleve të larta në veri të Pakistanit, kufi me Afganistanin gjendet një luginë e quajtur Hunza dhe banorët quhen hunzë ose hunzakë. Hunzët ushtrojnë aktivitetet e tyre në këtë luginë, me lartësi rreth 2400 m mbi nivelin e detit. Në të jetojnë rreth 60 mijë banorë dhe njihen si njerëz me jatëgjatësi më të madhe në botë, 120-140 vjeç.

Teoritë e prejardhjes së banorëve të Hunzës janë të ndryshme. Disa e lidhin me hunët gjatë lëvizjes së tyre nga Lindja drejt Perëndimit. Studiues grek kanë kryer ekspedita në këto territore dhe dalin në përfundimin se hunzët janë me origjinë greke. Prapa nuk ngelin as maqedonasit duke u përpjekur për të identifikuar këta banorë si sllavë. Këto janë thjeshtë përpjekje të dëshpëruara për të fshehur të vërtetat që gjenden në popullsinë hunzake.

Në fakt teza më e pranuar është se hunzakët janë me origjinë ilire. Sado që përpiqen studiues albanofobë që të paraqesin me origjinë jo ilire, por faktet ndodhen vetë te këta banorë. Le ti paraqesim me rradhë një sërë faktesh bindëse pse hunzakët janë me lidhje të ngushta me ilirët (paraardhësit e shqiptarëve).

1. Faktet historike

Kur flitet për termat iliro-pellazgo, nuk ka patur shtrirje vetëm brenda gadishullit të Ballkanit (Ilirik). Shqiptarët e vjetër kanë qenë shtrirë deri në Indi, ku gjenden edhe fakte (3). Gjatë pushtimeve të Aleksandrit të Madh drejt Lindjes një pjesë e konsiderueshme e ushtarëve ishin ilirë, pasi edhe vetë strategu ushtarak më i madh i historisë ishte po me origjinë ilire.

Gjatë tërheqjes së ushtrisë së Aleksandrit të Madh ngelën ushtarë në territoret e pushtuara. Këtë fakt e konfirmon edhe rrëfimi i një banori nga rajoni i Hunzës që vizitoi Kosovën në vitin 2020. Ai quhet Ali Tolloikan. Sipas tij: populli që jeton në atë rajon ka prejardhje nga Ballkani. 4 njerëz që erdhën në këtë luginë kanë qenë pjesë e një ushtrie që erdhën nga Perëndimi dhe supozohet të kenë qenë ushtria e Aleksandrit të Madh. Këta 4 njerëz kanë humbur rrugën, ishin të plagosur, nuk mundën të ndiqnin ushtrinë dhe u detyruan të qëndronin aty dhe të fillonin jetë të re duke krijuar familje të tyre. 3 prej tyre mbijetuan dhe mendohet të kenë qenë origjina e tre fiseve të mëdha (hunzët, pamirët dhe kalashët), dhe njëri prej tyre i përket familja ime (1). Ali Tolloikan ka zënë shumë miq shqiptarë dhe udhëtimi në Kosovë është si në vendlindje, deklaron ai.

2. Faktet gjuhësore dhe gjeografike

Gjuha që flasin hunzët është komplet e ndryshme nga gjuhët që fliten në Pakistan, Afganistan, Indi apo Kinë. Edhe pamja fizike e banorëve (gjatësia, ngjyra e lekurës, syve) nuk është e njëjtë me pakistanezët apo afganët.

Gjuha që flasin hunzat është unike dhe quhet Burushaski ose Burusheski: gjuha e burrave. Sipas Ali Tolloikan: gjuha (që flasin hunzat) është vërtet unike dhe vjen nga populli brush (burush), jemi të identifikuar si brushët dhe rajoni quhet Hunza (1).

Interesante është emërtimi i kësaj lugine, e cila ka ardhë për shkak të formës së hundës që formon lugina midis maleve të larta. Kjo është një nga teoritë e prejardhjes së emërtimit të luginës Hunza.

Ali Tolloikan thotë që shumë fjalë të gjuhës shqipe gjejnë vend në gjuhën e pashkruar të popullatës që jetojnë në Hunza. Kam gjetur disa fjalë të gjuhës shqipe që janë të njëjta me tonat, si përshembull: agon d.m.th lindja e Diellit, apo fjala thikë në burusheski është thisk (1).

Në pellgun ujëmbledhës të lumit Hunza konstatohen emërtime gjeografike që kanë kuptim në shqip, si psh:

– lugina e lumit Nalter (shkruhet në hartë Nalter Valley), luginë e nalt ose e lart, rreth 2900 m mbi nivelin e detit. Në këtë hapsirë gjeografike ndeshet edhe emërtimi Nalter Payan.

– Në jug të rajonit të Hunzës ndodhet masivi malor i Rakaposhi (ra ka posht, posht ka ra) me lartësi 7788 m mbi nivelin e detit. Ky masiv e ka marr këtë emërtim për shkak se uji zbret poshtë drejt kësaj zone. Rakaposhi është pjesë e vargmalit malor të Karakoram.

– Përballë Hunzës ndodhet fshati Balt.

– Edhe vetë vendbanimi Hunza është pjesë e rajonit të madh Gilgit-Baltistan. Vendbanimet në këtë rajon janë ndërtuar në “baltën” e luginave lumore: dominon lugina e Hunzës.

-Në kufirin midis Afganistanit dhe Pakistanit gjendet një tjetër masiv malor i quajtur Tora Bora (to ra bora, pra duke rënë bora) me lartësi rreth 4300 m mbi nivelin e detit.

3. Faktet kulturore

Muzika, veshjet, gatimet, simbolet që mbajnë Hunzakët vërtetojnë origjinën e tyre nga ilirët. Sipas Ali Tolloikan: disa nga gatimet e hunzëve janë të njëjta me atë të shqiptarëve, siç është flija, produkte e bëra nga djathi, llokume dhe shumë gjëra të tjera të gatuara nga mielli dhe më kujtojnë shtëpinë time. Këto gatime përreth rajonit të Hunzës nuk mund t’i gjejmë. Kultura në Kosovë është shumë e ngjashme me rajonin e Hunzës, kjo më intereson se si kjo lidhje të ketë ndodhur, thotë Ali Tolloikan (1).

Disa nga tradita që kanë trashëguar hunzët nga ilirët, mund të përmendim:

a- Hunzët e kanë si zakon (të trashëguar brez pas brezi) pirjen e verës të përzierë me ujin, ashtu si ilirët (2).

b- Burrat veshin shalvare (shallvare), ndërsa gratë bluzët e tyre i quajnë kamisha. Veshjat e grave janë identike me veshjet e grave në zonën e Mirditës e jo vetëm (2). Veshjet e tyre janë ilustruar në fotot e mëposhtme.

c- Vallet që kërcejnë shoqërohen me tupana, fyell apo pipzat (2).

d- Festa më e rëndësishme e hunzakëve është e Vitit të Ri Diellor dhe quhet Naurosh d.m.th na urosh (2).

Këto fakte tregojnë edhe lidhjet e pashmangshme ndërmjet hunzakëve dhe shqiptarëve, duke vërtetuar edhe gojëdhënat për origjinën e këtyre banorëve, të cilët u përmendën më sipër.

Burimet e shfrytëzuar:

1. Ora7 – Hunza, fisi nga pakistanez dhe të përbashkëtat me shqiptarët – 21.10.2020 – Klan Kosova

2. Hundëzakët, ilirë të harruar…! Sipas shënimeve të Fahri Xharrës | RADI & RADI KULTURE – LETERSI – ART – HISTORI – ALBANOLOGJI – POLITIKE DHE PERSONAZHE

3. Sekretet e populli Hunza – Origjina pellazgo ilire?

4. Traditional Wedding dress from Hunza,Gilgit Baltistan,Pakistan

5. Veshja tradicionale e gruas mirditore shpallet Kry – Syri | Lajmi i fundit

ALBANOLOGËT E HUAJ DHE NORBERT JOKLI

February 15, 2026 by s p

Norbert Jokli ishte albanolog. Me albanologjinë nënkuptohet tërësia e studimeve për historinë, gjuhën dhe kulturën e popullit shqiptar. Shqipëria dhe populli shqiptar, historia, gjuha dhe kultura e tij prej shekujsh kanë tërhequr vëmendjen e studiuesve. Ata janë bërë objekt kërkimesh nga albanologë të shquar të vendeve të ndryshme. Albanologjia lindi si një drejtim i veçantë studimesh për Shqipërinë dhe për shqiptarët në fund të shekullit XVIII dhe në fillim të shekullit XIX. U konsolidua sidomos në gjysmën e dytë të shekullit XIX. Në fillim, albanologët u morën kryesisht me historinë e lashtë të shqiptarëve, sidomos me çështjen e prejardhjes së popullit shqiptar dhe të gjuhës shqipe.

Një nga figurat kryesore të fillimeve albanologjike ka qenë historiani suedez Jan Tunma (Hans Erich Thunmann, 1746-1778). Ky është një nga albanologët e partë, profesor në Universitetin e Hales (Halle) në Gjermani. Në veprën “Untersuchungen über die Geschichte der östlichen europäischen Völker” (Hulumtime për historinë e popujve të Evropës Lindore”, Lajpcig, 1774) Tunman bëri përpjekjen e parë shkencore për të shpjeguar prejardhjen e shqiptarëve dhe të gjuhës së tyre.

Në fillim të shekullit XIX studimet albanologjike u zgjeruan. Studiuesit si: ushtaraku anglez dhe përfaqësuesi politik i qeverisë angleze pranë oborrit të Ali pashë Tepelenës (Tepelenë, Shqipëri, 1740 – Janinë, Greqi, 24.01.1822) në fillim të shekullit XIX Martin Uiljam Lik* (William Martin Leake, 1777-1860); mjeku, natyralisti, diplomati, historiani dhe arkeologu francez Fransua Pukëvil (François Charles Louis Pouqueville, 1770-1838); etnografi, natyralisti dhe udhëtari francez Ami Bue (Ami Boué, 1794-1881); konsulli i Francës në vilajetin e Shkodrës në vitet 1853-1862 Lui Jasin Hekard (Louis Hyacinth Hecquard, 1814-1866) bënë përpjekje për të njohur më nga afër rrugën e formimit dhe të zhvillimit të popullit shqiptar, traditat e tij etnokulturore, duke trajtuar edhe probleme të historisë mesjetare të Shqipërisë.

Shënim: Uiljam Martin Lik është autor i dy veprave në gjuhën angleze: “Researches in Greece” (Kërkime në Greqi, 1854) dhe “Travels in Northen Greece” (Udhëtime në Greqinë e Veriut, kate vëllime, 1835).

* * *

Në mesin e shekullit XIX vepra që shënoi një etapë të rëndësishme në fushën e albanologjisë qe “Albanesische Studien”, Jenë, 1854 (Studime shqiptare, 1853-1854) në tre vëllime, e albanologut gjerman, diplomat në shërbim të Austrisë Johan Georg fon Han (Johannes Georg von Hahn, 1811-1869). Vepra e Hanit konsiderohet si një nga punimet shkencore më me vlerë shkruar nga të huajt për historinë, gjuhën dhe kulturën shqiptare. Në vitet 1847-1850 Hani ishte nënkonsull i Austrisë për “Shqipërinë e Poshtme”, në Janinë, ku punoi për zotërimin dhe studimin e gjuhës shqipe me ndihmën e lëvruesit dhe studiuesit të gjuhës shqipe, veprimtarit të Rilindjes Kombëtare në fushën e arsimit dhe të kulturës, Kostandin Kristoforidhit (1827-1895) dhe të mjekut nga Labova e Madhe (Gjirokastër) Apostol Meksit (1825-1879). Kur Meksi mësonte në gjimnazin “Zosimea” të Janinës, u njoh me albanologun Johan Georg fon Han, i cili e cilëson si “mësuesin e tij toskë” të gjuhës shqipe.

Hani përshkroi në veçanti Tepelenën, Luginën e Gjirokastrës, Kurveleshin dhe Malësinë e Shkodrës. Dha njoftime për bujqësinë, blegtorinë, mjeshtëritë popullore, qendrat qytetare, rrugët dhe shkëmbimet tregtare të krahinave të Shqipërisë së brendshme dhe me shtete të Evropës. Trajtoi historinë dhe dha statistika edhe për arbëreshët në Greqi dhe në Itali.

* * *

Pas Johan Georg fon Hanit, studiues të tjerë trajtuan një varg çështjesh të historisë mesjetare dhe të historisë së re të popullit shqiptar. Arkeologjia dhe etnografia në këtë periudhë fillojnë të përvijohen si degë të veçanta në gjirin e shkencave historike. Gjetjet arkeologjike bëhen objekt studimi të mirëfilltë vetëm në fillim të shekullit XX. Në qendër të vëmendjes të këtyre studimeve ishte kultura antike. Me këtë çështje janë marrë sidomos arkeologu dhe historiani austriak, një nga themeluesit e arkeologjisë ilire, Karl Paç (1865-1945) dhe arkeologu austriak, pjesëtar i grupit të gjashtë dijetarëve austro-hungarezë që u dërguan në vitin 1916 në Shqipëri për të kryer hulumtime në disa degë të shkencave historike, Kamilo Prashniker (Camillo Praschniker, 1884-1949). Prashnikeri është autor i librit “Archäologische Forschungen in Albanien und Montenegro”, Vjenë, 1919 (Kërkime arkeologjike në Shqipëri dhe në Mal të Zi) si dhe i librit “Muzakhia und Malakastra” Vjenë 1920 (Myzeqeja dhe Mallakastra).

U bënë përpjekje për të zbuluar kulturën materiale dhe shpirtërore të shqiptarëve dhe për t’i vështruar ato në planin ballkanik, në lidhje me kulturën e popujve fqinjë. Në këtë fushë shquhen gjeologu, paleontologu dh e etnografi hungarez, baron Franc Nopça (Franz Nopcsa, 1877-1933) dhe artistja, antropologia dhe shkrimtarja britanike Edit Durham (Mary Edith Durham; Londër, 08.12.1863 – Londër, 15.11.1944). Ajo ishte shkolluar në Bedford College, Londër në vitet 1878-1882. Njihet për rrëfimet e saj antropologjike të jetës në Shqipëri në fillim të shekullit XX.

Nga viti 1903 deri në vitin 1922 Franc Nopça erdhi disa herë në malësitë e veriut të Shqipërisë. U mor me studimin e ndërtimit gjeologjik të Shqipërisë Veriore.

Në lëmin e gjuhësisë trashëgimia albanologjike është më e pasur. Lindja e gjuhësisë historike-krahasuese, që prej mesit të shekullit XIX e vuri studimin e shqipes mbi baza shkencore. Një nga themeluesit e kësaj gjuhësie, gjuhëtari gjerman Franc Bop (Franz Bopp, 1791-1867) provoi në mënyrë të argumentuar karakterin indoevropian të gjuhës shqipe. Bopi është albanolog, themelues kryesor i gjuhësisë krahasuese historike indoevropiane, profesor në Universitetin e Berlinit. Në rrafshin e gjuhësisë krahasuese indoevropiane studio edhe gjuhën shqipe. Që më 1843, në një kumtim në Akademinë e Berlinit analizoi numërorët dhe përemrat e gjuhës shqipe dhe tregoi karakterin indoevropian të tyre. Në vitin 1854 botoi studimin “Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen” (Mbi gjuhën shqipe në lidhjet e afrisë së saj) ku u bëri një analizë historike pak a shumë tërësore strukturës gramatikore dhe disa elementeve të leksikut të gjuhës shqipe. Bopi zbuloi një varg elementesh të përbashkëta të shqipes me gjuhët e tjera indoevropiane dhe vërtetoi në mënyrë përfundimtare se ajo bën pjesë në familjen gjuhësore indoevropiane, ku zë një vend të veçantë si gjuhë më vete. Vepra e Bopit qe një gur themeli në studimin e historisë së gjuhës shqipe.

Pas tij, një varg dijetarësh të njohur të shkollave të ndryshme gjuhësore, ndër të cilët u shquan Gustav Majeri, Holger Pedersen, Norbert Jokli – dhanë ndihmesë me rëndësi për studimin e aspekteve të veçanta të gjuhës shqipe.

Gustav Majer (Gustav Meyer, 1850-1900) është albanolog austriak, një nga themeluesit e albanologjisë, grecist dhe turkolog, profesor i gjuhësisë krahasuese indoevropiane në Universitetin e Gracit. Në fushën e studimeve për shqipen u mor me etimologji, fonetikë dhe me gramatikën historike. Më 1891 botoi veprën “Etymologisches Wortebuch der albanesischen Sprache” (Fjalor etimologjik i gjuhës shqipe). Botoi gjithashtu 6 vëllime me studime shqiptare (Albanesische Studien, I-VI; Vjenë 1883-1897). Mbrojti tezën e prejardhjes së shqipes nga ilirishtja dhe përcaktoi shkencërisht pozitën e saj si një gjuhë që zë një vend më vete në rrethin e gjuhëve indoevropiane. Vuri në dukje praninë e një numri jo të vogël fjalësh shqipe në gjuhën greke.

Holger Pedersen (1867-1953) është gjuhëtar danez, indoevropianist, keltolog dhe albanolog. Ka botuar studime për gjuhë të caktuara, përfshi edhe shqipen. Gjatë një qëndrimi në Korfuz në vitin 1893 u interesua të mblidhte përralla dhe këngë popullore shqiptare dhe me atë rast bëri një vizitë të shkurtër në Sarandë dhe Delvinë. Materialin e mbledhur e botoi në vitin 1895 në veprën me titull “Albanesische Texte mit Glossar” (Tekste shqiptare me fjalor). Pederseni ka botuar disa studime me vlerë për gjuhën shqipe: “Kontribut për historinë e gjuhës shqipe” (1894), “Tingujt l dhe ll të gjuhës shqipe” (1897), “Asnjanësi i shqipes” (1899), “Grykoret në gjuhën shqipe” (1900), “Albanesisch 1905” (Shqip 1905) etj. Mbrojti tezën e prejardhjes së shqipes nga ilirishtja. Sipas Pedersenit “Dallimi midis dy dialekteve të gjuhës shqipe është shumë më i vogël sesa dallimet dialektore që vihen re në shumë gjuhë të tjera.”

Studimet dhe artikujt e tij për gjuhën shqipe janë përkthyer dhe janë përmbledhur në një vëllim të veçantë me titull “Studime për gjuhën shqipe”, botuar nga AShAK, Prishtinë 2003.

* * *

Norbert Jokli (Norbert Jokl, 25 shkurt 1877 – 6 maj 1942) është gjuhëtar austriak me prejardhje hebraike. Filolog, indoevropianist dhe një ndër themeluesit e albanologjisë. Lindi në Bzenec të Moravisë. Ishte i çmuar si studiues i filologjisë balto-sllave. Studioi për gjuhësi indoevropiane, sllavistikë dhe romanistikë. Diplomoi për drejtësi në Universitetin e Vjenës. Në vitin 1908 diplomoi edhe për gjuhësi. Në vitin 1907 filloi ta studiojë shqipen si autodidakt. Punoi si kryebibliotekist në Universitetin e Vjenës, duke dhënë njëkohësisht mësim si pedagog i jashtëm për shqipen dhe për baltishtën. Me aneksimin e Austrisë nga Gjermania naziste (1938) u përndoq dhe u dërgua në një kamp përqendrimi ku edhe vdiq. Krejt jetën e vet ia kushtoi studimit të gjuhës shqipe. Pyetjes përse nuk martoheni, i ishte përgjigjur: “Jam martuar me gjuhën shqipe”. Punoi sidomos në fushën e etimologjisë dhe të fjalëformimit historik, të marrëdhënieve të shqipes me gjuhët e tjera, për fonetikën dhe morfologjinë historike të saj. Si vëllime më vete botoi:

– “Studien zur albanesischen Etymologie und Wortbildung”, Vjenë 1911 (Studime për etimologjinë dhe fjalëformimin e shqipes) dhe

– “Linguistisch kulturhistorische Untersuchungen aus dem Bereiche des Albanischen”, Berlin-Lajpcig 1923 (Gjurmime gjuhësore dhe historike-kulturore nga lëmi i shqipes”.

Hartoi studime të shumta që u botuan në përmbledhje dhe në organe shkencore, disa edhe pas vdekjes. Me artikullin “Naim Be Frashëri e pasunimi i gjuhës shqipe” (1925) vlerësoi punën e Naimit dhe të rilindësve për pastrimin dhe pasurimin e gjuhës shqipe dhe ndikoi për vijimin e saj me baza filologjike. Mbajti rubrikën e bibliografisë për gjuhën shqipe në organin vjetor ndërkombëtar “Indigermanisches Jahrbuch (1916-1940), ku paraqiti sistematikisht, me vlerësime dhe analiza, të gjitha botime albanologjike të atyre viteve.

Në punimet e tij Norbert Jokli trajtoi çështje të rëndësishme të historisë së jashtme dhe të brendshme të gjuhës shqipe. Hulumtoi çështjen e burimit të gjuhës shqipe. Shqyrtoi marrëdhëniet e shqipes me gjuhët e lashta jogreke të Ballkanit, me ilirishten dhe trakishten dhe shtjelloi tezën e tij të prejardhjes së gjuhës shqipe, duke u përpjekur të bëjë një sintezë të tezave ilire dhe trake. Mbrojti autoktoninë e shqiptarëve, por duke e vendosur djepin e parë të tyre në Dardaninë e lashtë (Kosova e sotme). Vëmendje të madhe i kushtoi elementit vendës, në radhë të parë elementit trashëgimor indoevropian. I çoi përpara gjurmimet etimologjike shqiptare. Rishikoi mjaft etimologji dhe hodhi dritë mbi prejardhjen e shumë fjalëve të shqipes, duke provuar burimin vendës të shumë elementeve të mbajtura si huazime.

Mbante lidhje të rregullta me gjuhëtarë shqiptarë bashkëkohës. Në vitin 1937, me rastin e 25-vjetorit të shpalljes së pavarësisë, vizitoi Shqipërinë.

* * *

Fundi tragjik i albanologut të shquar – Duke qenë hebre, Jokli ishte shënjestër e nazistëve gjermanë. Ish-studenti i tij, poeti lirik Lasgush Poradeci (1899-1987, pseudonim letrar i Llazar Sotir Gushos) i drejtoi një letër qeverisë shqiptare të kohës për ta ftuar që të punonte në Shqipëri. Përpjekja e tij u ndërpre nga pushtimi italian. Pas pushtimit, autoritetet shqiptare dhe filologu italian Karlo Taliavini (Carlo Tagliavini, Bolonjë, Itali, 18.06.1903 – Bolonjë, Itali, 31.05.1982) u angazhuan ta ftonin në Shqipëri duke i ofruar punësim, ku do ta merrte edhe bibliotekën e vet. Jokli u arrestua më 4 mars 1942 në banesën e tij në Vjenë. Disa studiues austriakë pohojnë se vdiq nën tortura në kazermën Roßauer në Vjenë, ndërsa të tjerë thonë se vdiq në kampin e përqendrimit të Maly Trostinec-it, rreth 12 kilometra në juglindje të Minskut. Datë zyrtare e vdekjes së tij konsiderohet 6 maji i vitit 1942.

Xhelal Zejneli

VATRA FESTOI 18 VJETORIN E PAVARËSISË SË KOSOVËS

February 15, 2026 by s p

Sokol Paja/

New York, 14 Shkurt 2026 – Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra bashkoi shqiptarët e Amerikës në festën e 18 vjetorit të pavarësisë së Republikës së Kosovës. Me pjesëmarrjen e aktivistëve të komunitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, veprimtarëve e atdhetareve, kontributorëve të çështjes kombëtare në Amerikë, Vatra organizoi një takim të shkëlqyer atdhetar e komunitar si dëshmi e autoritetit moral e shpirtëror, fuqisë kulturore, diplomatike e atdhetare në shërbim të çështjes kombëtare. Kryetari i Federatës Vatra Dr.Elmi Berisha në fjalën e tij theksoi se kjo ditë është simbol i triumfit të së drejtës mbi padrejtësinë, i lirisë mbi shtypjen dhe i shpresës mbi vuajtjen. Një urim i veçantë i drejtohet edhe institucioneve të reja të Republikës së Kosovës, të dala nga proceset demokratike.

Zgjedhja dhe konsolidimi i institucioneve të reja është një hap i rëndësishëm për forcimin e shtetit ligjor, stabilitetin demokratik dhe avancimin e Kosovës në rrugën e saj euro-atlantike. Ne shprehim bindjen tonë tha Dr. Berisha, se këto institucione do ta përmbushin misionin e tyre me përgjegjësi, vizion dhe përkushtim ndaj interesit publik. Federata “Vatra”, si organizata më e vjetër dhe më përfaqësuese e diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara, riafirmon sot gatishmërinë e saj të plotë për thellimin dhe forcimin e bashkëpunimit me institucionet e Republikës së Kosovës, në interes të afirmimit ndërkombëtar të shtetit të Kosovës, të forcimit të pozitës së tij në arenën globale dhe të ruajtjes së vlerave demokratike mbi të cilat është ndërtuar ky shtet.

Ne besojmë fuqishëm theksoi Dr. Berisha se diaspora shqiptaro-amerikane ka një rol të pazëvendësueshëm në këtë proces: në lobimin politik, në diplomacinë publike, në zhvillimin ekonomik dhe në mbrojtjen e së vërtetës historike të popullit tonë. Në këtë frymë, dua të shfrytëzoj këtë rast solemn për të bërë edhe një thirrje të fuqishme për mobilizim të gjithë komunitetit shqiptaro-amerikan. Në ditët në vijim, në Washington, D.C., do të organizohet një protestë gjithëpërfshirëse në mbështetje të krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe të luftës së drejtë çlirimtare të popullit të Kosovës, tha ndër të tjera kryetari i Vatrës Dr. Elmi Berisha.

Konsulli i Kosovës në New York, Ambasador Dr. Blerim Reka në fjalën e tij theksoi se në 18 vjetorin e pavarësisë, nuk e harrojmë të kaluarën tragjike: një shekull shtypje koloniale, aparteid dhe gjenocid të Serbisë kundër shqiptarëve në Kosovë. Ku jemi? Sot, Republika e Kosovës është shteti më pro Amerikan në botë, vendi më demokratik në Ballkan me kushtetutën- model më të avancuar për mbrojtjen e pakicave kombëtare. Shteti më i ri evropian, u ngrit nga një luftë çlirimtare kundër pushtuesit serb, në një rrëfim suksesi të shtet-ndërtimit demokratik, tha ndër të tjera Ambasador Reka.

Shpetim Qorraj kandidat për Asamblenë e Shtetit të New York-ut në fjalën e tij ekspozoi sakrificën e luftës së UÇK, kontributin e mërgatës shqiptaro-amerikane për Kosovën, uroi që Kosova të futet në NATO dhe apeloi për liri për Çlirimtarët Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi.

Ushtari i lirisë Shpend Gjocaj ekspozoi në fjalën e tij historinë e themelimit të Gjykatës Speciale, manipulime të Prokurorisë Speciale dhe akuzat e fabrikuara nga serbët që përdoren padrejtësisht nga Specialja. Dënimi i çlirimtarëve është dënim për UÇK, lirinë dhe pastërtinë e luftës së Kosovës, tha z.Gjocaj. Ai apeloi për mërgatën shqiptaro-amerikane që të shqyrtojnë çdo kontakt e mundësi për të lobuar te amerikanët për një proces të drejtë në gjykatën e Hagës.

Diamant Hysenaj kandidat për Kongresin Amerikan falënderoi Vatrën për aktivitetin patriotik dhe u shpreh për bashkëpunim mes shqiptarëve për të çuar përpara çështjen kombëtare.

Rektori i Universitetit të Tetovës Prof. Dr. Vullnet Ameti i shoqëruar nga Prof. Dr. Shpresa Memishi dhe Donika Kamberi, në fjalën e tij u shpreh se është gati sfiduese të gjesh fjalët e duhura për të transmetuar atë se çfarë ndjej, çdo fjalë duket e varfër karshi punës dhe kontributit të tuaj ndër vite. Ju keni hise historike për arritjet e rëndësishme të vendit tonë, nga organizimi, dija, avokimi e lufta për çlirim, tek ekonomia, mirëqenia, demokracia e zhvillimi në paqe. Sot nuk jemi mbledhur vetëm për të shënuar një datë. Jemi mbledhur për të dëshmuar fitore të historisë të cilat do të ishin të pamundura pa mbështetjen e VATRËS. 18 vjet më parë, më 17 Shkurt 2008, Kosova u shpall e pavarur. Por ajo ditë nuk ishte vetëm akt politik. Ishte kulmi i një rrugëtimi të gjatë sakrificash, dhimbjesh, qëndrese dhe besimi. Ishte dita kur një popull i vogël, por me shpirt të madh, i tha botës se FREEDOM IS NOT FREE, Liria nuk është e lirë. Pavarësia e Kosovës është një nga ato momente “sui generis” – e papërsëritshme, atipike, e lindur nga sakrifica dhe e vulosur nga drejtësia historike.

Në përfundim të fjalës së tij Rektori i Universitetit të Tetovës Prof. Dr. Vullnet Ameti i dhuroi Vatrës portretin e Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti, simbolin e flamurin e Universitetit të Tetovës, libra, monografi, revista e studime filologjike kushtuar Nënë Terezës, Adem Demaçit, Ditës së Alfabetit etj. 18 vjetori i Pavarësisë së Kosovës ishte një festë e shkëlqyer e organizuar nga Federata Vatra si shenjë nderimi, mirënjohje e respekti për çlirimtarët e luftëtarët dhe kontributit të tyre historik në nderim të sakrificave për lirinë e pavarësinë së Kosovës. Për miqtë Vatra shtroi një drekë në Restorant Çakor të cilën e bëri dhuratë vatrani Kujtim Funiqi.

Lavdi ushtarëve të lirisë dhe falënderim i përjetshëm SHBA-ve

February 15, 2026 by s p

Ambasador Dr.Blerim Reka*/

Festimet janë jo vetëm kremtim, por edhe reflektim për atë se: ku ishim, ku jemi e ku do të jemi? Ku ishim?

As në 18 vjetorin e pavarësisë, nuk e harrojmë të kaluarën tragjike: një shekull shtypje koloniale, aparteid dhe gjenocid të Serbisë kundër shqiptarëve në Kosovë.

Ku jemi? Sot, Republika e Kosovës është shteti më pro Amerikan në botë, vendi më demokratik në Ballkan me kushtetutën- model më të avancuar për mbrojtjen e pakicave kombëtare. Shteti më i ri evropian, u ngrit nga një luftë çlirimtare kundër pushtuesit serb, në një rrëfim suksesi të shtet-ndërtimit demokratik.

Ku do të jemi? Gjithnjë përkrah SHBA dhe komunitetit evro-atlantik, duke ndarë me ta vlerat e demokracisë perëndimore. E ardhmja i takon Kosovës! Prandaj, duke Ju faleminderit juve, që ishit ambasadorë të Kosovës, kur Kosova nuk kishte ambasada,

Atëherë, kur ju ishit zëri i Kosovës së pushtuar, që fliste për Kosovën ne Uashington e Nju Jork.

URIME 18 VJETORIN E PAVARËSISË SË KOSOVËS!

Lavdi ushtarëve të lirisë dhe falënderim i përjetshëm SHBA-ve,

Lavdi UÇK-së dhe Komandantit legjendar Adem Jashari,

E përhershme Republika e Kosovës!

Zoti e bekoftë Kosovën,

Zoti i bekoftë SHBA!

*Fjala e mbajtur në Federatën Vatra me rastin e festimit të 18 vjetorit të pavarësisë së Kosovës.

18 VJETORI I PAVARËSISË SË KOSOVËS U FESTUA NË BOSTON – KATËR FLAMUJ DHE NJË FESTË

February 15, 2026 by s p

Kastriot Fetahu/

Në çastin që Faton Limani hapi takimin festiv për ngritjen e flamurit të Kosovës, sytë e mi rrëshqitën pas asaj banke të folësit dhe qëndruan në një monument provizor të ngritur me katër flamuj. Pas pak, ai na ftoi në këmbë për të dëgjuar himnet e Amerikës, Shqipërisë dhe Kosovës. Ndërsa flamuri i katërt është edhe ai përtej shekullit, me atë fushën e bardhë të paqes.

Pastaj? Pastaj foli Shirley Cloyes Dioguardi. Mua më pëlqen t’ia shkruaj emrin Shirli. Shirli, një bukuri arbëreshe në diasporë.

Së bashku me bashkëshortin, Joseph J. DioGuardi, ka qenë shumë aktive në mbështetje të të drejtave të shqiptarëve në Ballkan, veçanërisht gjatë viteve ’90.

Shirli (unë nuk e di pse i krahasoj gratë e bukura kur i shikoj), është më e bukur fisnikërisht se Mbretëresha Elizabet apo Sofia Loren. Shirli, arbëreshja në krah të një shqiptari të madh si Xho Dioguardi. I shikoja ulur dhe gëzoja që përpara ndodheshin emra të mëdhenj të çështjes shqiptare. E dëgjoja Shirlin me simpati të madhe dhe veçova pamjen e saj në fytyrë kur shqiptoi fjalët Kosovë dhe Serbi. Shirli, nuk je vetëm një grua e bukur, por edhe një shqiptare e madhe.

Ajo njihet si një figurë e rëndësishme e diasporës shqiptare në SHBA, me rol në ndërtimin e lidhjeve politike mes komunitetit shqiptaro-amerikan dhe institucioneve amerikane, ndaj sot i buzëqesha Shirlit.

Pastaj foli Xhozef Dioguardi, ish-kongresmeni shqiptaro-amerikan.

Eh, Xho, thashë me vete, në një çast kur nuk u kapërceva dot. Ishte hera e tretë në fjalim që ai përlotej dhe më vendosi edhe mua në një pozicion të vështirë emocional. Unë nuk i rezistova dot. Në një përlotje pa lotë, u ngrita në këmbë bashkë me sallën dhe duartrokita Xho Dioguardin.

Dhe të gjithë ne, bashkë me Xhoin, shikonim flamurin…

Flamuri ynë, origjina e të cilit lidhet me stemën e familjes së Gjergj Kastriotit Skënderbeu në shekullin XV. Shqiponja dykrenare është simbol i sovranitetit dhe i trashëgimisë bizantine.

Flamuri amerikan me tri ngjyra: e kuqja – trimërinë, e bardha – pastërtinë, bluja – drejtësinë dhe qëndrueshmërinë; flamuri i presidentëve Willson, Reagan, Bush, Clinton…

Flamuri i Kosovës: gjashtë yjet përfaqësojnë komunitetet kryesore etnike në Kosovë (shqiptarë, serbë, boshnjakë, turq, romë dhe goranë). Ngjyra blu dhe yjet pasqyrojnë orientimin europian dhe frymën e bashkëjetesës.

Flamuri i Vatrës kombinon shqiponjën shqiptare me elemente amerikane (ngjyra ose yje), duke simbolizuar lidhjen mes atdheut dhe diasporës.

Dhe unë, midis katër flamujve, dhe ne, midis katër flamujve, pasi shqiptarët nuk emigruan në stepat e Lindjes, instinkti i tyre i trashëguar nga Bato dhe Skënderbeu nuk i gënjeu të ndryshonin kursin e Perëndimit. Shpresoj që së shpejti, pas asaj banke të Shirlit dhe Xhosë, të jenë tre flamuj…

Paragjykimi nuk i ngjan një opinioni, por një dëshire për zgjidhjen e munguar nga arsye të pamunguara. Ndjej besnikëri për një qytetërim të ndarë dhe të humbur në tërësinë e tij.

Dua të përmbush profecinë. E ardhmja s’të ngushëllon vetëm si Zoti, por edhe me një Atdhe, një flamur.

Dhe e gjithë çfarë gëzoja në atë auditor të Harvardit kishte njerëz flamurtarë realë që e bënë të mundur, si Vatra e Bostonit dhe, përmes një flamuri të gjallë të saj, kryetari Mentor Maksutaj.

Sa të pasur jemi që kemi një flamur dhe një Atdhe.

Nuk e kuptojmë dot, kur i kemi, se me çfarë pasurie jemi të bekuar. Po e ritregoj: kur takova një punonjëse në kolegjin Malcolm X, në Chicago, dhe folëm së bashku për pak kohë, rutina fillon me pyetjen standarde: Nga je?

“Kongo”, tha ajo vajza e bukur me ato buzë të trasha dhe ca flokë kaçurrela.

“Kinsasha, Patris Lumumba”, i thashë.

Ajo kërceu duke përplasur duart dhe gëzonte si një fëmijë, duke folur pa e ditur çfarë: “Atdheu im, Atdheu im”.

Kush ka Atdhe ka pasuri shpirtërore që nuk arrin ta çmojë në kohën e pavëmendjes. Atdheu nuk është qeveria. Qeverisjet, në të gjithë botën, i bën të drejta vetëm trysnia demokratike e popujve të tyre; përndryshe, ato të shkelin si insekt, nëse ua japim mundësinë në këtë epokë narciste.

Kur dikush e pyeti Dickinson-in se ç’mendonte për Longfellow-n, ajo iu përgjigj: “Është gjeni në konstatimin e të dukshmes, ndaj nuk dua të kopjoj Longfellow-n në çështjet e Atdheut tim.”

Ai është pasuria jonë, kolaterali i vërtetë shpirtëror, i pabraktisur nga shpirti i emigrantit.

Ne, shqiptarët, jemi populli që tringëllin më shumë nga të gjithë popujt në kontrollin e metal detector-it, për atdhedashuri.

“Atdheu im, Atdheu im”, shoqërova kongolezen, më i gëzuar se ajo.

God bless America, Albania, Kosova, Vatra!