s p – Page 27 – Dielli

U FESTUA NË NEW YORK 115 VJETORI I KRYENGRITJES SË MALËSISË

April 20, 2026 by s p

Sokol Paja/

New York, 18 prill 2026 – Shoqata Malësia e Madhe – New York bashkoi bashkatdhetarë, patriotë e aktivistë të çështjes kombëtare për të përkujtuar e nderuar 115 vjetorin e kryengritjes së Malësisë, një ngjarje historike që ka lënë gjurmë pa shlyeshme në historinë kombëtare. Kjo festë nderon me respekt dhe vlerësim kontributin e patriotëve shqiptarë që dhanë gjithçka për lirinë e pavarësinë e Atdheut. Shoqata Malësia e Madhe në New York prej më shumë se tri dekada ka kontribuar thelbësisht në aktivitetet patriotike dhe atdhetare në New York duke bashkuar, udhëhequr e promovuar interesin kombëtar në mërgatën shqiptare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Me prezantimin e shkëlqyer dhe elegant të Veronika Junçaj e Sakib Beqaj, mbrëmja festive filloi me himnin kombëtare të Republikës së Shqipërisë kënduar nga Gjystina Bojaj dhe himni i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kryengritja e Malësisë së Madhe e vitit 1911me në krye trimin malësor Dedë Gjo Luli ishte ngjarje e rëndësishme historike dhe me karakter gjithëpërfshirës për interesa dhe të drejta të shqiptarëve.

Kryetari i shoqatës “Malësia e Madhe” z.Senad Lulanaj në fjalën e tij theksoi se kryengritja e Malësisë së Madhe ishte mesazh e frymëzim mbarëkombëtar për Pavarësinë e Shqipërisë. Kryengritja e Malësisë është një amanet për të mbrojtur historinë kombëtare, traditën e gjuhën shqipe, tha ndër të tjera z.Lulanaj.

Folësja kryesore e mbrëmjes ishte Av.Linda Nikaj. Në fjalën e saj u shpreh se sonte festojmë një moment të madh në historinë tonë — Kryengritjen e Malësisë, të udhëhequr nga heroi ynë kombëtar Dedë Gjon Luli. Më 6 prill 1911, ne ngritëm flamurin tonë etnik, flamurin që simbolizon identitetin dhe mbijetesën tonë. Ata që luftuan për ne — nga Dedë Gjon Luli në Deçiq deri tek ata që sakrifikuan gjatë luftës në Kosovë — nuk luftuan që identiteti ynë të zbehej. Ata luftuan që identiteti ynë të qëndrojë — dhe të lulëzojë! Sonte, ndërsa nderojmë kryengritjen e vitit 1911, ne nderojmë jo vetëm qëndresën dhe këmbënguljen, por edhe triumfin, i arritshëm vetëm përmes unitetit, tha ndër të tjera Av. Nikaj. Sipas saj, sonte nderohet momenti kur një krahinë e vogël u ngrit kundër një perandorie të madhe dhe shpalli ekzistencën e saj para botës.

Flamuri i ngritur në atë majë mali u bë shkëndija që çoi drejt pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912. Ajo e mbylli fjalën e saj me urimin “secili prej jush uroj të arrijë madhështi po aq të qëndrueshme dhe të fuqishme sa malet e Malësisë së Madhe”.

Ansambli Folklorik “Bashkimi Kombëtar” me artistët Vasel Shkreli me lahutë, Tomë Gjergji – këngëtar, Haxhi Zeneli – këngëtar, Sadik Gjokaj me fyell, Gjergj Dedvukaj me recitim përgatitën një performancë me disa rapsodi, melodi, këngë e poezi me instrumente dhe këngë tipike dhe tradicionale kushtuar kryengritjes së Malësisë. Festa vazhdoi deri në orët e vona nën argëtimin brilant të Malësori Prenkoçaj dhe Viki Camaj.

ROLI I KONTIT LEOPOLD BERCHTOLD NË ÇËSHTJEN SHQIPTARE

April 20, 2026 by s p

Saimir Kadiu/

Traktati i Londrës u nënshkrua më 30 maj 1913, në vijim të Konferencës së Londrës 1912–1913. Ky traktat lidhet me armëpushimin midis palëve pas Luftës së Parë Ballkanike dhe me korrektimet territoriale në dëm të Perandorisë Osmane. “Personazhet” e Traktatit të Londrës ishin Liga Ballkanike, që përbëhej nga Serbia, Greqia, Mbretëria e Bullgarisë dhe Mali i Zi, Fuqitë e Mëdha (Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Rusia, Austro-Hungaria dhe Italia) dhe Perandoria Osmane.

Austro-Hungaria dhe Italia mbështetën fuqishëm krijimin e një shteti të pavarur shqiptar. Rusia mbështeti pa rezerva Serbinë dhe Malin e Zi. Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar qëndruan neutrale. Në këto vite të turbullta të Ballkanit, kur fuqitë e mëdha vizatonin kufij me laps të ftohtë mbi harta të nxehta gjaku, një komb i vogël kërkonte të lindte. Shqipëria, e mbuluar nga hijet e perandorive dhe lakmitë e fqinjëve, sapo kishte ngritur flamurin e saj kuq e zi në Vlorë. Ishte një lindje e brishtë, e rrezikuar nga copëtimi, por e mbushur me besë dhe krenari.

Në këtë skenë, Konti Leopold Berchtold, diplomati i Austro-Hungarisë, pa më shumë se një flamur të ri: ai pa një kështjellë strategjike, një mur të gjallë kundër daljes së Serbisë në Adriatik. Me penën e tij diplomatike, ai u bë mbrojtës i heshtur i lindjes së kombit shqiptar. Në sallonet e Londrës, mes fjalëve të fuqive të mëdha, Berchtold ngriti zërin për një Shqipëri të pavarur, duke e mbrojtur jo me pushkë, por me traktate dhe argumente.

Shqipëria lindi si një dritë e re mbi Adriatik, e mbrojtur nga gjaku i bijve të saj dhe nga diplomacia e ftohtë e një aristokrati që pa në të ekuilibrin e Ballkanit. Berchtold nuk ishte shqiptar, por në lojën e fuqive u bë mburojë e lindjes së shtetit të ri, duke e ruajtur nga copëtimi i fqinjëve.

Në këtë kontekst, roli i Kontit Leopold Berchtold (Austro-Hungari) ishte shumë i rëndësishëm. Ai mbështeti krijimin e një Shqipërie të pavarur për arsye strategjike – për të frenuar Serbinë dhe Greqinë. Ndihmoi në njohjen ndërkombëtare të shtetit shqiptar në Konferencën e Londrës (1913).

Pa mbështetjen e Berchtoldit dhe diplomacisë austriake, rreziku i copëtimit të trojeve shqiptare do të ishte më i madh. Berchtold kujtohet si një nga figurat e huaja që ndikoi drejtpërdrejt në lindjen e shtetit shqiptar, duke e parë atë si instrument politik në rivalitetin austro-serb.

Ai, qysh në kohën e shpalljes së pavarësisë, këshilloi politikanët shqiptarë që të mos vonoheshin në shpalljen e saj, duke parë rrezikun e copëtimit të trojeve shqiptare nga fqinjët. Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë u bë në klimën e presionit diplomatik, ku Austro-Hungaria, përmes Berchtoldit, e shihte një shtet shqiptar si barrierë kundër daljes së Serbisë në Adriatik.

Në gazetën austriake “Neue Freie Presse” të 19 nëntorit 1912 gjendet një fragment nga fjalimi i rrallë i ministrit të Jashtëm të Austro-Hungarisë, Leopold von Berchtold, i cili, megjithë kundërshtimet e mëdha, insistoi në parlament se duhej krijuar një shtet shqiptar. Ja argumenti që përdori Berchtoldi, në kohën më të rrezikshme për fatin e Shqipërisë:

“Nëse ekzistenca e një kombi shqiptar vihet në dyshim nga dikush, atëherë do t’i thosha atij se shqiptarët, me gjithë rrethanat e disfavorshme gjatë shumë shekujve, kanë ditur të ruajnë të pacenuara traditat kombëtare dhe veçoritë etnike. Në qoftë se ne u japim tani atyre mundësinë për të përvetësuar të mirat e kulturës perëndimore në një shkallë më të lartë, atëherë unë nuk do ta shihja si të pashpresë një projekt të tillë.”

Nuk gjendet asnjë fjalim i ndonjë personaliteti ndërkombëtar të asaj kohe që të ishte kaq mbështetës për çështjen shqiptare. Është një turp i madh që në Tiranë ende nuk kemi një monument të tij. Jemi mjaftuar me një rrugë në një zonë periferike të Tiranës, që lidh Brrylin me rrugën “Ali Demi” (ky emërtim u vu në kuadër të 100-vjetorit të Pavarësisë), dhe me një bust në Shkodër. Ky i fundit me iniciativë të Ambasadës Austriake dhe konsullit të Austrisë në Shkodër, Gjergj Leqejza.

Asnjë fjalë as në tekstet shkollore të ciklit parauniversitar për njeriun që mbështeti shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë dhe loboi për njohjen e saj në Konferencën e Londrës.

Një vëzhgim i kujdesshëm tregon se historiografia sovjetike ka ndikuar ndjeshëm në mënyrën si u perceptua roli i Austro-Hungarisë dhe i diplomatëve si Leopold Berchtold në historinë shqiptare. Narrativa marksiste-leniniste e shihte Austro-Hungarinë si një fuqi imperialiste, pjesë e sistemit të perandorive që shtypnin popujt e vegjël.

Në këtë këndvështrim, Berchtold nuk mund të paraqitej si mbrojtës i Shqipërisë, por si një diplomat që përdori çështjen shqiptare për interesat e Vjenës. Kjo qasje u përhap edhe në historiografinë shqiptare gjatë periudhës komuniste, e cila ishte e lidhur ngushtë me modelin sovjetik deri në vitet ’60. Kjo bëri që Berchtold të mbetej në hije.

Sot është 163-vjetori i lindjes së Kontit Berchtold.

Lindi më 18 prill 1863, në Vjenë, Perandoria Austriake, në familjen Berchtold von und zu Ungarschitz, një familje aristokrate e pasur me prona në Hungari dhe Moravi. U martua me konteshën Ferdinanda Károlyi më 1893, duke u bërë një nga njerëzit më të pasur të Austro-Hungarisë. Përpara se të bëhej ministër i Jashtëm, ishte ambasador në Rusi (1906–1911), ku fitoi përvojë në marrëdhëniet ndërkombëtare.

U emërua ministër i Jashtëm më 17 shkurt 1912, pas vdekjes së Alois Lexa von Aehrenthal.

Pas vrasjes së arkidukës Franz Ferdinand, Berchtold ishte ndër arkitektët e ultimatumit ndaj Serbisë më 23 korrik 1914. Ky akt çoi drejtpërdrejt në shpërthimin e Luftës së Parë Botërore. Dha dorëheqjen në janar 1915, kur politika e tij u kritikua për dështimet diplomatike dhe përshkallëzimin e konfliktit. Pas dorëheqjes, Berchtold u tërhoq nga politika aktive dhe jetoi në pronat e tij në Hungari. Vdiq më 21 nëntor 1942, në Peresznye, Hungari, në moshën 79 vjeç.

Pashk Përvathi, poeti i peizazhit, virtuozi i ngjyrave të thella dhe dritës së vezullimtë të natyrës

April 18, 2026 by s p

Natyra shqiptare, me egërsinë e saj sublime dhe brishtësinë magjepsëse, do të mbetej një dëshmi e pazëshme, pothuajse e paeksploruar në përmasën e saj hyjnore, nëse nuk do të përthyhej përmes thjerrëzës së perceptimit shpirtëror të piktorit impresionist, Pashk Përvathi. Ajo që rrok syri dhe përpin adhurimi nuk është thjesht një hapësirë gjeografike, por një gjendje shpirti që pret të pagëzohet në telajo, nën shpimin e butë të penelatave dhe lëdhatinë e dritës.

Gjini të ndryshme të artit, me të njëjtën etje zbuluesish, janë përkulur para kësaj bukurie, duke e stolisur me adhurim dhe duke e burgosur “egërsinë” e saj në butësinë e penelit. Është një përpjekje titanike për ta përjetësuar natyrën në një ndalim kohe, siç bën Përvathi, aty ku rrahja e zemrës sinkronizohet me fëshfërimën e gjetheve dhe ku hapi i udhëtarit nuk rend më drejt destinacionit, por drejt përjetësisë, skajeve të tejme ku mund të mos mbërrij syri, por arrin të ndjej shpirtërorja.

Mjeshtri në kurthi e mrekullimit

Në këtë “kurth” magjik të mrekullimit ka rënë piktori Pashk Përvathi, i cili nuk mjaftohet me pasqyrimin e asaj që sheh syri, por kërkon atë që rrok instinkti, asaj që përbën përjetimin në çdo nivel të tij perceptues. Pashk Përvathi është një arkeolog i dritës, gërmon nën sipërfaqen e ngjyrës për të gjetur shkëlqimin e brendshëm të tokës sonë, njëjt si koha dhe stina që ngërthejnë parmendën në thellësi për të zgjuar thirrjet e bresave që prehen nën këtë truall betejash të shpirtit.

Për Përvathin, peizazhi nuk është dekor, por një monument i gjallë. Ai e ka marrë hirin e kësaj natyre të bekuar dhe e ka ngjitur në altarin e veprës së tij me një përkushtim pothuajse klerikal.

Te vepra e tij, impasti i rëndë dhe dridhja impresioniste krijojnë një teksturë, ku drita duket se ka peshë dhe ajri ka aromë. Çdo tablo është një “trokitje” mbi portën e të bukurës universale që deh vështrimin duke u derdhur brenda nesh si një zgjim në një magjepsje përjetimi.

Përvathi shkon atje ku qielli takon tokën

Vepra e tij qëndron lart, në atë lartësi ku kufiri mes tokës dhe qiellit fshihet nga mjegulla e artë e agimeve. Aty, ku ngjiten altaret dhe dëgjohen kambanat e qiellit, Pervathi ka ndërtuar një strehë për shpirtin shqiptar dhe ka shkruar një dhjatë për predikimin e asaj që për të është besim. Peneli i tij nuk pikturon thjesht pemë apo lumenj, male që futin kokën në re dhe maja që zbardhëdhojnë dimër-verë, det që valëzon si vello nuseje dhe panoramë që u mëkon hir largësive, por shkruan “këngën” që ata lëshojnë nën dritën e diellit tonë dritës.

Në këtë rrugëtim, ai mbetet jo vetëm një piktor, por një gardian i kujtesës estetike, duke na kujtuar se natyra është katedralja jonë e parë dhe vepra e tij, shënjimi që na lidh me të vërtetën e kësaj toke.

Arkitekt i dritës së ngjyrshme

Pashk Pervathi nuk është thjesht një piktor i peizazhit, ai shfaqet si arkitekt i dritës dhe një dëshmitar i shpirtit të tokës shqiptare. Peneli i tij nuk mjaftohet me pasqyrimin e nji pamjeje, por kërkon me nxjerrë në pah “frymëmarrjen” e natyrës, ti japë zë nji kodre e një mali, një lumi apo një shtëpie të vjetë, që duket sikur është shkrirë me dheun dhe me kohën, me hapësirën dhe mahnitjen.

Në universin e tij piktorik, drita nuk asht thjesht element ndriçues, por substancë që ndërton formën dhe emocionin. Ajo rrëshqet mbi sipërfaqe, depërton në thellësi dhe shndërrohet në gjuhë, në rrëfim të heshtun që flet për ciklet e natyrës dhe për përjetësinë e çasteve të vogla. Ngjyrat, të përzgjedhura me një ndjeshmëri të hollë, nuk përplasen, por bashkëjetojnë në harmoni, si një orkestër e qetë ku çdo ton gjen vendin e vet në një ekuilibër të menduem.

Peizazhet e tij nuk janë kurrë “zhurmuese”, ato ftojnë në meditim, duke u bërë pasqyrim i një qetësie të thellë shpirtnore.

Janë hapësina ku koha duket sikur ka ndaluar, ku e tashmja dhe e kaluara treten në njëra-tjetrën, duke krijue atë ndjesinë e kthimit, jo thjesht në një vend, por në një gjendje të brendshme, në një përjetim që pluskon në ngjyrje shpirti. Në to, shikuesi nuk është spektator, por pjesëmarrës në një përjetim që shtrihet mes kujtesës dhe ëndrrës.

Në këtë kuptim, arti i Pervathit është një formë e përkorë e kontemplimit. Ai nuk kërkon spektaklin, por thelbin, nuk ndërton për të impresionuar, por për të depërtuar butësisht në vetëdijen e atij që e sodit. Çdo tablo është një ftesë për të ndaluar hapin, për të dëgjuar heshtjen dhe për të kuptue se bukuria shpesh qëndron në atë që nuk thirret, por vetëm ndihet, thellësisht, thelbësisht.

Kështu, Pashk Pervathi mbetet një prej atyne zërave të rrallë të pikturës shqiptare që nuk e kërkojnë vëmendjen me forcë, por e fitojnë atë përmes një autenticiteti të qetë dhe një besnikërie të palëkundur ndaj natyrës dhe dritës, dy elemente që në duart e tij shndërrohen në poezi vizuale.

Poeti i dritës dhe magjisë së peizazhit

Nëse arti do të kishte nji stinë të përjetshme, ajo do të ishte stina e Pashk Pervathi. Profili i tij krijues përfaqëson një përqendrim të rrallë të harmonisë mes akordit të ngjyrave dhe ndjeshmërisë lirike, ku çdo goditje peneli funksionon si një njësi ritmike në ndërtimin e një simfonie vizuale, është një varg dhe një metaforë, është një drithërimë shpirti që shndërrohet në shpërthim drite në bredësi të ndijimit.

Tek ai, peizazhi nuk është thjesht një gjini, por një sistem shprehës, ku drita organizon hapësirën dhe ngjyra artikulon emocionin. Çdo element piktorik është i reduktuar në thelb, pa teprime, duke i dhënë veprës një pastërti strukturore dhe një qartësi ndijimore që komunikon drejtpërdrejt me shikuesin.

Në këtë përmasë të përkorë dhe të menduar, Pashk Pervathi shfaqet si një poet i dritës, ku magjia e peizazhit nuk qëndron në spektakël, por në aftësinë për të krijuar një gjendje, të qetë, të thellë dhe të qëndrueshme në kujtesë.

Estetika e dritës dhe atmosferës

Pashk Pervathi e trajton dritën jo si një faktor të jashtëm që ndriçon objektet, por si një substancë imanente që strukturon vetë pikturën, shtresëzim i ngjyrave dhe i gjëndjeve. Ajo nuk bie mbi formën, ajo lind prej saj, duke u bërë njëkohësisht burim dhe përmbajtje e përjetimit vizual.

Ai zotëron një ndjeshmëri të rafinuar për çastet kalimtare, për ato intervale të brishta ku drita transformon realitetin, arin e perëndimit që përkëdhel relievin, mjegullën e mëngjesit që zbut kufijtë e formave, apo transparencën e ajrit që e bën hapësirën të pulsojë. Këto nuk janë thjesht efekte atmosferike, por gjendje të artikuluara me një saktësi pothuajse meditative.

Në tablotë e tij, atmosfera nuk është sfond, por prani aktive. Ajri fiton densitet, freski dhe jetë, duke krijuar një ndjesi përfshirjeje ku shikuesi nuk e sodit thjesht peizazhin, por e përjeton atë si një realitet të brendshëm, të depërtueshëm dhe të gjallë.

Penelata dhe tekstura e “shpirtit impresionist”

Në gjuhën piktorike të Pashk Pervathi, penelata nuk është thjesht mjet ndërtimi, por akt shprehës që mbart ritmin e përjetimit. Stili i tij anon drejt një impresionizmi të përditësuar dhe të kudogjendur, ku forma nuk ngurtësohet në konture të prerë, por shpërndahet dhe ribashkohet me mjedisin përmes një lëvizjeje të lirë, të gjallë dhe të vetëdijshme, ku soditja shtanget dhe ngjyrat na tavolet jepen si një joshjeje.

Kjo liri nuk është spontane në kuptimin e rastësisë, por e disiplinuar nga një sens i mprehtë harmonie. Paleta e tij, e pasur dhe e nuancuar, ndërton marrëdhënie delikate mes të gjelbrave të thella, të kaltërave të tejdukshme dhe toneve tokësore, ku çdo ngjyrë nuk qëndron më vete, por hyn në dialog me tjetrën, duke krijuar një unitet organik të sipërfaqes.

Tekstura, ndërkohë, fiton një dimension taktil. Ajo nuk është vetëm për t’u parë, por për t’u ndier me sy: relievi i penelit sugjeron ashpërsinë e gurit, lagështinë e dheut, butësinë e gjethes. Kështu, piktura e Pashk Pervathi kapërcen kufirin e imazhit dhe bëhet një përvojë ndijore e plotë, ku “shpirti impresionist” nuk është stil, por gjendje që pulson në çdo fragment të sipërfaqes.

Profili i piktorit, dashnor i etnos dhe peizazhit

Pashk Pervathi shfaqet si një piktor që e ka përshkuar Shqipërinë me kavalet në krah, duke e përkthyer peizazhin në një gjuhë identitare. Për të, natyra nuk është thjesht një objekt estetik, por një strukturë ku ndërthuren memoria, karakteri dhe fryma e vendit, si një kushtrim i brendshëm që dëgjohet nga thellësia.

Ai nuk pikturon “bukurinë” në kuptimin sipërfaqësor, por thelbin e saj, atë që e bën një hapësirë të njohshme dhe të papërsëritshme. Në këtë sens, ai duket se njeh jo vetëm anatominë e pemës, por edhe psikologjinë e reve; jo vetëm formën, por edhe gjendjen që ajo mbart.

Kompozimet e tij mbështeten në një ekuilibër organik, ku çdo element gjen vendin e vet në një rend natyror dhe të paimponuar. Syri i shikuesit nuk drejtohet me forcë, por ftohet të lëvizë lirshëm brenda hapësirës piktorike, duke gjetur aty një ndalesë të qetë, një mundësi meditimi.

Tek Pashk Pervathi, horizonti nuk është kufi, por një vijë e hapur ku fillon kërkimi. Ai mbetet gjithmonë një ftesë për të parë përtej së dukshmes, për të depërtuar në atë dimension ku peizazhi shndërrohet në përvojë dhe në vetëdije.

Piktura si akt dashurie

Për Pashk Pervathi, akti i pikturimit merr trajtën e një raporti etik me natyrën, pothuajse një lutje e heshtur, ku subjekti nuk pushtohet, por respektohet dhe lartësohet. Ai nuk e imponon vizionin mbi peizazhin, përkundrazi, i nënshtrohet ritmit dhe frymëmarrjes së tij, duke kërkuar të kapë një të vërtetë që nuk është thjesht optike, por thellësisht emocionale.

Qoftë në ashpërsinë e relievit verior apo në butësinë e hapësirave bregdetare të jugut, ai ruan një besnikëri të qëndrueshme ndaj kësaj të vërtete të brendshme, që nuk kufizohet nga korniza e tablosë. Piktura e tij nuk mbyllet, ajo vijon përtej, si një jehonë që mbetet në ndërgjegjen e shikuesit.

Në këtë kuptim, Pashk Pervathi na mëson një mënyrë të të parit, jo thjesht si akt perceptimi, por si ushtrim mirënjohjeje. Ngjyra, në duart e tij, nuk është vetëm element formal, por bëhet gjuhë shpirtërore, një medium përmes të cilit realiteti përjetohet dhe fisnikërohet.

Në pikturën shqiptare të dekadave të fundit, ai qëndron si një hapësirë e veçantë drite, ku peizazhi nuk është pamje, por përvojë, jo vetëm një fragment i natyrës, por një gjendje që lind nga bashkëjetesa mes syrit që sodit dhe botës që i shfaqet. Në këtë marrëdhënie të rrallë, ai mbetet një figurë e përmbajtur, por e qëndrueshme, një “gardian i dritës” që e ruan dhe e përcjell atë si një trashëgimi të ndjeshme në historinë e artit shqiptar.

Peizazhi si gjendje e përthithur, meditimi i dritës dhe heshtjes

Pervathi nuk e trajton natyrën si objekt për t’u riprodhuar, por si një gjendje për t’u përthithur. Në tablotë e tij, drita nuk bie, ajo merr frymë. Ajo shpërndahet në sipërfaqe me një butësi që kujton një melodi , ku çdo ngjyrë është një notë e menduar, e matur dhe e vendosur me një vetëdije të lartë estetike. Peizazhet e tij, shpesh të zhveshura nga prania njerëzore, nuk janë bosh, por përkundrazi, të mbushura me një prani të padukshme, një qetësi që flet.

Në këtë kuptim, arti i Pervathit është një akt meditimi. Ai e ndërton hapësirën me një ekonomi të admirueshme formash, duke shmangur çdo teprim dhe duke kërkuar thelbin. Kjo e afron atë me një traditë të pikturës evropiane ku peizazhi është një mënyrë për të reflektuar mbi qenien, më shumë sesa për të dokumentuar një vend. Në disa prej punëve të tij ndihet një jehonë e largët e impresionizmit, jo si ndikim formal, por si një afri shpirtërore me idenë se drita dhe momenti janë thelbi i së dukshmes.

Profili i tij si piktor formësohet pikërisht në këtë tension mes disiplinës dhe ndjeshmërisë. Ai është një kërkues i heshtur i harmonisë, një ndërtues i hapësirave që nuk imponohen, por që të ftojnë të hysh brenda tyre.

Pashk Pervathi shfaqet si një poet i dritës dhe i heshtjes, një piktor që nuk e përdor penelin për të treguar botën, por për ta dëgjuar atë. Dhe pikërisht në këtë dëgjim të thellë, arti i tij fiton atë dimension të rrallë, të qenit jo vetëm pamje, por përvojë.

E shkuara në sytë e përlotur të së tashmës

Gjithnjë më kanë magjepsur sytë që notojnë në lot, njësoj si brigjet që, përmes shkumëzimeve, përcaktojnë skajet e pafundme të horizontit. Por në sytë e Pashk Përvathit, emocioni nuk mbetet thjesht ndjesi: ai shpërthen, shndërrohet në përjetim dhe merr trajtë në një përpjekje të pandalur për të prekur kufijtë ku drita e shpirtit të tij është mbrujtur deri në tablo.

Ëndrrat e tij u mëkuan në atë eter të brishtë shpirtëror të Manatit të Lezhës, në atë fshat ku zëri poetik i jetës përzihet me përditshmërinë e njerëzve që e sfidojnë kohën me mund, me shumë mund dhe sakrificë.

Atje nisi rrugëtimi i mjeshtrit, një udhëtim që do ta çonte drejt emrit dhe veprës, drejt vlerësimit dhe vendit që ai zuri, me të drejtë, në traditën e ndritur të pikturës shqiptare. Ai erdhi si një prani e heshtur, por me një akt të pazëvendësueshëm shprehjeje, duke e kthyer gjendjen dhe përjetimin në gjuhë ngjyrash e peneli.

Çdo copëz e së shkuarës ku ai hodhi hapat e parë drejt pushtimit të botës së madhe të artit, çdo kujtim e mall, lexohet me një qartësi gati drithëruese në ata sy që përloten, si një zë i thellë që zhytet në qenien dhe në gjendjet ku ai është mbrujtur, e ku rikthehet herë pas here për të ruajtur të paprekur Betlehemin e tij shpirtëror.

Hormuzi – “Çil e mbyll”

April 18, 2026 by s p

Analizë nga Rafael Floqi/

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, dhe ministri i jashtëm i Iranit thanë të premten se Ngushtica e Hormuzit tani është plotësisht e hapur për anijet tregtare. Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, postoi në X se ngushtica “është shpallur plotësisht e hapur” në përputhje me armëpushimin në Liban dhe do të mbetet e hapur për periudhën e mbetur të armëpushimit. Trump pohoi se ngushtica është “gati për kalim të plotë” në një postim në mediat sociale disa minuta më vonë.

Në një postim pasues, Trump tha se bllokada detare amerikane ndaj anijeve dhe porteve iraniane “do të mbetet në fuqi të plotë” derisa Irani të arrijë një marrëveshje me SHBA-në për t’i dhënë fund luftës.

Ndërkohë, udhëheqësit evropianë kanë planifikuar një mision ndërkombëtar për të siguruar transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit dhe për të rivendosur sigurinë detare. Presidenti francez, Emmanuel Macron, dhe kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Keir Starmer, thanë të premten se planifikuesit ushtarakë do të takohen në Londër javën e ardhshme. Kancelari gjerman, Friedrich Merz, shtoi se dëshiron përfshirjen e SHBA-së në mision.

Hormuzi -21 miljet që mund të tronditin botën

Ngushtica e Hormuzit është një nga ato vende të rralla në hartën e botës ku gjeografia shndërrohet drejtpërdrejt në fat ekonomik dhe politik. Në pamje të parë, ajo duket si një shtrirje e vogël ujore, vetëm rreth 21 milje e gjerë në pikën më të ngushtë, por në të vërtetë ajo është një nga nyjet më të rëndësishme të rendit global. Përmes saj kalon rreth një e pesta e naftës së tregtuar në botë, si edhe një pjesë e konsiderueshme e gazit natyror. Kjo do të thotë se çdo krizë në këtë ngushticë nuk mbetet kurrë vetëm një çështje rajonale. Ajo prek menjëherë tregjet ndërkombëtare, çmimet e energjisë, transportin, inflacionin dhe vetë sigurinë ekonomike të miliona familjeve në botë.

Zhvillimet e fundit e kanë bërë edhe më të qartë këtë të vërtetë. Pas sulmeve të 28 shkurtit nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kundër Iranit, kundërpërgjigjja iraniane krijoi një situatë që praktikisht çoi në mbylljen e pjesshme ose të pasigurt të Hormuzit. Menjëherë tregjet reaguan, çmimet e naftës u rritën dhe frika u përhap në të gjitha ekonomitë që varen nga importi i energjisë. Kjo tregoi se sa e brishtë është në të vërtetë arkitektura ekonomike globale. Mjafton një goditje në një korridor të ngushtë detar dhe pasoja ndihen nga Gjiri Persik deri në SHBA, nga Europa deri në Azi.

Rëndësia e Hormuzit nuk buron vetëm nga sasia e naftës që kalon përmes tij, por edhe nga mungesa e alternativave të plota. Vendet e Gjirit, si Arabia Saudite, Iraku, Kuvajti, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vetë Irani, varen në shkallë të madhe nga kjo rrugë për të eksportuar energjinë e tyre drejt tregjeve botërore. Disa tubacione ekzistojnë dhe teorikisht mund të shërbejnë si rrugë anësore, por kapaciteti i tyre është i kufizuar dhe nuk mjafton për të përballuar të gjithë vëllimin që kalon çdo ditë nëpër ngushticë. Kjo do të thotë se Hormuzi nuk është thjesht një rrugë e rëndësishme. Ai është një pikë bllokimi e pazëvendësueshme, një arterie pa të cilën qarkullimi energjetik i botës fillon të marrë frymë me vështirësi.

Embargoja, si një zgjidhje temporale

Në këtë sfond, vendimi amerikan për të shpallur një bllokadë ushtarake ndaj porteve iraniane paraqitet si një hap me pasoja të thella dhe shumëdimensionale. Sipas logjikës së Uashingtonit, kjo masë synon të detyrojë Iranin të hapë ngushticën për trafikun ndërkombëtar dhe të pranojë një marrëveshje politike në kushtet e presionit të shtuar. Por problemi qëndron te vetë natyra e këtij instrumenti. Një bllokadë e tillë mund të shihet si formë embargoje dhe, në kuptimin më praktik, si një zgjidhje temporale për të frenuar përshkallëzimin ose për të imponuar kosto të menjëhershme mbi Teheranin. Megjithatë, ajo nuk është zgjidhje strategjike dhe as zgjidhje afatgjatë. Ajo mund të blejë kohë, por nuk mund të prodhojë paqe të qëndrueshme.

Ky është thelbi i problemit. Embargoja mund të shërbejë përkohësisht si mjet presioni, mund të krijojë një moment pauze, mund të detyrojë llogaritje të reja politike, por nuk mund të zëvendësojë diplomacinë. Përkundrazi, në shumë raste ajo e ngrin konfliktin pa e zgjidhur atë. Dhe kur konflikti ngrihet në një hapësirë si Hormuzi, ku kalon një pjesë jetike e energjisë botërore, rreziku nuk zvogëlohet domosdoshmërisht. Ai thjesht transformohet. Nga një krizë e hapur ushtarake, situata mund të kalojë në një pasiguri kronike, ku çdo incident i vogël mund të kthehet në shkëndijë për një shpërthim të madh.

Çmimet e naftës ranë me 10%, dhe Mesatarja Industriale Dow Jones u rrit me 1,020 pikë pasi Irani tha se Ngushtica e Hormuzit është plotësisht e hapur, gjë që do t’u lejonte cisternave të naftës të dilnin përsëri nga Gjiri Persik dhe të transportonin naftë bruto për klientët në të gjithë botën. Indeksi S&P 500 u rrit me 1.3% në tregtimin e mëngjesit të së premtes, ndërsa aksionet amerikane vrapojnë drejt përfundimit të një jave të tretë radhazi me fitime të mëdha. Indeksi Nasdaq u rrit me 1.5%. Aksionet janë rritur me 12% që nga fundi i marsit me shpresën se Shtetet e Bashkuara dhe Irani mund të shmangin skenarin më të keq për ekonominë globale.

Irani nuk e sheh këtë presion si një thirrje për kompromis

Irani e ka treguar se nuk e sheh këtë presion si një thirrje për kompromis, por si një akt agresioni. Pikërisht këtu qëndron rreziku më i madh i strategjisë së “presionit maksimal”. Në vend që të prodhojë dorëzim, ajo mund të prodhojë kundërpërgjigje asimetrike. Teherani ka në dispozicion mjete relativisht të lira, por shumë efektive, si dronët dhe raketat, për të goditur infrastrukturën energjetike të rajonit, cisternat, portet dhe objektet e prodhimit. Kjo e bën krizën edhe më të rrezikshme, sepse e zhvendos përballjen nga fushat klasike të betejës në hapësira ku ekonomia globale është më e cenueshme.

Ndikimi ekonomik i kësaj situate është tashmë i prekshëm. Kur furnizimi global me energji tkurret, çmimet rriten pothuajse automatikisht. Në SHBA, çmimi i benzinës është rritur ndjeshëm, ndërsa në vendet importuese të energjisë, veçanërisht në ekonomitë më të brishta, një krizë e tillë përkthehet në kosto më të larta jetese, presion mbi inflacionin dhe pakënaqësi sociale. Në këtë mënyrë, një konflikt në Gjirin Persik pushon së qeni një çështje e largët gjeografike dhe bëhet pjesë e përditshmërisë së qytetarëve në kontinentet e tjera. Në fund, konsumatori i thjeshtë është ai që paguan koston e një përplasjeje që nuk e kontrollon dot.

Ka edhe një paradoks tjetër të hidhur në këtë histori. Ndërsa vendet konsumatore humbasin, disa aktorë të tjerë përfitojnë. Rritja e çmimeve favorizon prodhues të tjerë të mëdhenj të energjisë, përfshirë Rusinë, e cila mund të shohë fitime të shtuara nga një treg më i shtrenjtë dhe më i tensionuar. Kjo tregon se çdo krizë energjetike nuk prodhon vetëm humbës, por edhe fitues, dhe pikërisht për këtë arsye zgjatja e saj bëhet edhe më e ndërlikuar për t’u menaxhuar politikisht.

SHBA fuqia globale, Irani fuqi rajonale

Në planin gjeopolitik, Hormuzi është sot pasqyra më e qartë e rivalitetit midis Amerikës dhe Iranit. Shtetet e Bashkuara duan të ruajnë kontrollin mbi rendin rajonal dhe sigurinë e rrugëve energjetike, ndërsa Irani kërkon të tregojë se është i aftë të sfidojë këtë rend dhe të imponojë veten si fuqi rajonale. Përplasja midis tyre nuk është vetëm ushtarake. Ajo është një betejë për ndikim, prestigj, legjitimitet dhe kontroll strategjik. Prandaj, edhe mjetet që përdoren, si embargoja apo bllokada, nuk duhen parë vetëm si instrumente operative, por si pjesë e një loje më të madhe fuqish.

Pikërisht për këtë arsye, është e rëndësishme të thuhet qartë se embargoja mund të jetë vetëm një zgjidhje temporale. Ajo mund të shërbejë për të krijuar një presion të menjëhershëm dhe për të penguar përkohësisht zgjerimin e konfliktit, por nuk mund të prodhojë një rend të ri të qëndrueshëm. Nëse mungon një rrugë diplomatike që t’i japë secilës palë një dalje politike, atëherë embargoja mbetet thjesht një shtyrje e krizës për më vonë. Dhe në një zonë kaq të ndezur, shtyrja nuk është domosdoshmërisht qetësim. Ajo mund të jetë vetëm përgatitje për një shpërthim më të madh.

Në fund, drama e Hormuzit na kujton se bota moderne mbështetet mbi ekuilibra tepër të brishtë. Një rrugë ujore prej 21 miljesh është e aftë të tronditë bursat, të ndryshojë çmimin e karburantit, të ndikojë zgjedhjet politike dhe të shtyjë fuqitë e mëdha drejt përplasjes. Kjo është arsyeja pse ajo që po ndodh në këtë ngushticë nuk duhet lexuar vetëm si lajm lufte, por si paralajmërim për kufijtë e fuqisë dhe për rrezikun e madh që lind kur ekonomia globale varet nga një nyje kaq e ngushtë.

Prandaj, zgjidhja e vërtetë nuk mund të jetë vetëm presioni ushtarak, as vetëm embargoja, as vetëm frika. Zgjidhja e vetme e qëndrueshme mbetet diplomacia, sado e vështirë dhe e ngadaltë të duket ajo. Sepse nëse kjo krizë vazhdon të menaxhohet vetëm me forcë, atëherë 21 miljet më të rëndësishme të botës mund të kthehen shumë shpejt në 21 miljet më të rrezikshme të saj.

Repertori i Mjeshtrit të Këngës Hajro Ceka bashkon Kombin

April 18, 2026 by s p

Keze Kozeta Zylo/

Hajro Ceka një superstar i këngës u vlerësua me Pllakën e Mirënjohjes nga Bordi i TV dhe Shkollave Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit.

Mjeshtër i Këngës, Hajro Ceka vizitoi Shkollën Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit në Brooklyn në një nga shkollat e shumta të saj, rrjetit më të madh të Shkollave Shqipe në Diasporë. Vizita e një këngëtari në mjediset e shkollës shqipe në New York ishte një ngjarje e veçantë dhe e paharrueshme për nxënësit, mësuesit dhe prindërit. Kjo ditë solli emocione të mëdha dhe një atmosferë festive, duke bashkuar të gjithë nxënësit rreth dashurisë për muzikën dhe kulturën shqiptare.

Këngëtari u prit përzemërsisht nga z. Qemal Zylo themelues dhe drejtues i Shkollave Shqipe si dhe mësueset profesioniste Fatlinda Bajçinca Gashi dhe Rozeta Daçi Hyseni. Ai u mirëprit me duartrokitje të ngrohta dhe me shumë entuziazëm nga nxënësit, të cilët kënduan bashkë me të si: “Xhamadani Vija-Vija” etj. Kjo krijoi një lidhje të veçantë mes artistit dhe fëmijëve, duke i frymëzuar ata të ndjekin ëndrrat e tyre.

Gjatë vizitës, këngëtari ndau me nxënësit përvojat e tij në rrugën drejt suksesit, duke theksuar rëndësinë e punës së palodhur, përkushtimit dhe besimit në vetvete. P.sh. kur ai pyeti një nxënëse të talentuar si Ikbalen tek grupi i më të rriturve se sa vjeçe je? – Unë tha ajo jam 12 vjeçe. -Në moshën tënde kam ardhur në Amerikë iu përgjigj artisti, por Gjuhën Shqipe s’e kam harruar kurrë dhe jam munduar ta transmetoj atë tek fëmijët e mi. Mësojeni mirë Gjuhën Shqipe, pasi ju është dhënë një mundësi e artë nga Alba Life në këto mjedise të mrekullueshme. Unë e njoh mirë përkushtimin e themeluesit që në fillimet e krijimit të saj dhe sot prek suksesin, pasi kjo shkollë është hapur në gjithë Nju Jorkun dhe Online. Sot konkretisht iu përgjigj Qemali ndërkohë që jemi këtu në Brooklyn, vazhdojnë mësimin në të njëjtin orar në Staten Island, Queens dhe Albany.

Kjo vizitë nuk ishte vetëm një aktivitet i radhës, por edhe një mundësi e vlefshme edukative për nxënësit. Vizita i ndihmoi ata të ndihen më të lidhur me kulturën dhe identitetin e tyre, duke i motivuar të ruajnë dhe të promovojnë gjuhën dhe traditat shqiptare edhe larg atdheut. Z. Qemal Zylo në emër të Bordit të Alba Life e vlerësoi artistin e shquar Hajro Ceka me Pllakën e Mirënjohjes me këtë motivacion: “Televizioni dhe Shkollat Shqipe “Alba Life”, New York, Ambasador i Kombit i jep Çmimin e mirënjohjes Zotit Hajro Ceka Superstar i Këngës Shqipe, për kontributin e tij shumë të çmuar dhe profesional në Shkollat Shqipe, në Diasporë dhe në Atdhe. Kjo pllakë e mirënjohjes jepet në mbrëmjen gala, me rastin e 7-8 Marsit në nderim të mësueseve dhe të grave shqiptare organizuar nga TV dhe Shkollat Shqipe “Alba Life”

15 Mars, 2026, New York

Qemal Zylo

Themelues dhe drejtori i TV dhe Shkollave Shqipe, New York

Ky vlerësim u mirëprit me duartrokitje dhe shumë nxënës donin të bënin fotografi me artistin e shquar.

Ardhja e tij mbetet një kujtim i bukur dhe një përvojë frymëzuese për të gjithë nxënësit dhe mësuesit. Ai dëshmoi se arti dhe kultura kanë fuqinë të bashkojnë njerëzit dhe të krijojnë momente të paharrueshme.

Ne restorantin Si N’Shtepi

Rrënjët në Diasporë

Pas mbarimit të mësimit shqip, Z. Ceka na ftoi të darkonim së bashku me mësueset në restorantin shqiptar “Si n’shtëpi” me pronar shqiptar nga Kosova. Është kënaqësi gjithmonë të përzgjedhim restorante shqiptare dhe t’i çmojmë për sakrificat e tyre dhe suksesin.

Bisedat ishin të këndshme plot me vlerë. Ai u shpreh se i kishte bërë shumë përshtypje konfidenca e fëmijëve në të shprehur, takimi i tyre pa ndrojtje. Ja ç’do të thotë kur fëmijët vijnë në shkollën shqipe “Alba Life” dhe ata mësojnë jo vetëm shqip, por shoqërizimin me njëri-tjetrin, daljen në skenë, lidhjet me rrënjët, komunikimin më të ngrohtë me gjyshërit dhe të afërmit në Mëmëdhe. Ai solli përvojën e tij, luftën për Gjuhën Shqipe në Mal të Zi dhe punën e madhe të prindërve të tij për të na mësuar shqip.

Mësuese Fatlinda Gashi pasi e vlerësoi ardhjen e tij në shkollë tha se unë bashkë me familjen time vinim shpesh në Ulqin, Vuthaj etj. Xhaxhai im Prof. Isa Bajçnica profesori i dalluar i gjuhës ne Universitet dhe ish pjesëmarrës në Kongresin e Drejtshkrimit në Tiranë më 1972 dhe një nga themeluesit e Universitetit të Prishtinës na shoqëronte familjarisht gjithmonë për në Ulqin, Tivar, Vuthaj, etj na mësonte të këndonim së bashku në restorant si “Shqipëri o nëna ime”. Zërat tanë përhapeshin si jehonë ndaj dhe takimi me ju sot më solli nostalgji, lot në sy dhe mall që nuk rrëfehet dot me fjalë. Shtoj këtu se Hajro Ceka është shqiptar i Malit të Zi. Ne në Kosovë kemi vuajtur shumë vazhdoi mësuese Fatlinda! Kurre nuk e harroj kur si studente në demonstrata policia serbe përdori kërbaçin, apo mbylljen e shkollave dhe ne përdornim shtëpitë tona fshehtas për të mësuar shqip. Sa u gëzova kur mora vesh, që Alba Life kishte shkollë në Brooklyn, ndonëse vonë, por menjëherë regjistrova vajzën dhe si prind jam shumë e lumtur.

Mësuese Roza Hyseni tha se Alba Life është një mundësi e mirë për të mësuar shqip dhe ne duhet të punojmë fort për ta zgjeruar më tej. Mësuese Roza e ka çmuar së tepërmi përkrahjen që i ka dhënë Alba Life si dhe kontaktin direkt për të dhënë mësim dhe për të qenë pranë nxënësve. Ceka u shpreh se gjuha shqipe në Diasporë përbën një nga shtyllat më të rëndësishme të ruajtjes së identitetit kombëtar. Për shqiptarët që jetojnë jashtë atdheut, gjuha nuk është vetëm një mjet komunikimi, por edhe një lidhje e fortë me kulturën, historinë dhe traditat e tyre.

Këto shkolla luajnë një rol të pazëvendësueshëm në edukimin e brezave të rinj, duke u dhënë atyre mundësinë të flasin, të shkruajnë dhe të lexojnë shqip.

Megjithatë, ruajtja e gjuhës shqipe në diasporë përballet me sfida të shumta. Fëmijët shpesh rriten në një mjedis ku dominojnë gjuhët e huaja, dhe përdorimi i shqipes mund të zvogëlohet me kalimin e kohës.

Aktivitetet kulturore, si festat tradicionale, koncertet dhe organizimet komunitare, që keni organizuar janë gjithashtu një mënyrë efektive për ta mbajtur gjallë gjuhën shqipe. Përmes këtyre aktiviteteve, fëmijët jo vetëm që mësojnë gjuhën, por edhe ndihen krenarë për prejardhjen e tyre.

Suprizë e bukur ishte dhe takimi me dy efektivë të policisë së shtetit amerikan me pozicione të larta në hierarkinë e tyre. Njëri prej tyre u shpreh se duke qenë miq të Hajros me duhet të mësojmë shqip, pse jo mund të regjistrohemi tek Alba Life. Me shumë kënaqësi iu përgjigjën të dyja mësueset duke iu thënë se jeni të mirëpritur në çdo kohë.

Qemal Zylo tha se Hajro Ceka bashkë me grupin muzikor dhe DJ Ceka ka qenë vazhdimisht në aktivitetet e Alba Life dhe gjithmonë ka suportuar me profesionalizëm dhe plot dashuri. Artisti i shquar me zërin e tij magjik ka ndezur atmosferën nëpër koncerte, aktivitete madhështore, dasma shumë elegante, përvjetore, ditëlindje dhe këto si në Diasporë dhe në Mëmëdhe. Ai ka bërë që publiku të çohet në këmbë me zërin e tij shpërthyes.

Hajro Ceka është këngëtar shumë i njohur. Ka publikuar mjaft videoklipe dhe ja disa prej tyre si: “Jam shqiptar”, “Të kaloj afati”, “Ah bre zemër”, “Falë falë ti këtë zemër”, etj.

Krenar që Shkollat Shqipe “Alba Life” e kanë festuar për 19 vjet Ditën e Shenjtë të Mësuesit, nëpër klasa, shkolla, nëpër New York dhe kanë nderuar të gjitha mësueset dhe mësimdhënëset në këtë datë si dhe artistët tejet dashamirës të shkollave tona.

Ishte një darkë me një artist superstar, bisedat ishin të thella dhe interesante. Ato përfshinë tema si arti, muzika, jeta, sfidat dhe rruga drejt suksesit. Artisti ndau histori personale, momente frymëzimi dhe përvoja që kanë ndikuar në krijimtarinë e tij. Kjo e bëri mbrëmjen jo vetëm argëtuese, por edhe shumë edukative.

Për më tepër, të darkosh me një artist mund të jetë edhe një burim motivimi. Të dëgjosh për përkushtimin dhe pasionin e tij mund të frymëzojë të tjerët të ndjekin ëndrrat e tyre dhe të mos dorëzohen përballë vështirësive. Vizita e një artisti është më shumë se një takim social, është një përvojë që pasuron shpirtin, zgjeron horizontin, lë mbresa të paharrueshme sidomos kur repertori i këngëve ka tekste që bashkojnë Kombin si me artistin e madh Hajro Ceka.