s p – Page 28 – Dielli

Vetëdija jonë kombëtare…

April 18, 2026 by s p

Gëzim Mekuli/

Këshillë miqësore për të rinjtë e moshës 15 – 30 vjeçare: Mos e shih veten me sytë e të tjerëve, qoftë të francezëve, serbëve, italianëve, rusëve, amerikanëve, apo të kujtdo në botë. Mos lejoni kalbjen e trurit nga mediat, që nuk dihet kush i financon, e as nga librat e shkruara nga gjysmakë e të porositura nga lobet e ndryshme kundërshqiptare.

Një komb që kërkon vlerësim nga jashtë, pa qenë i sigurt në vetvete, rrezikon të humbasë thelbin e tij. Ne duhet të jemi ata që jemi, me dinjitet dhe vetëdije të plotë për identitetin tonë shqiptar. Populli shqiptar ka mbijetuar ndër shekuj jo rastësisht, por sepse ka ruajtur tri shtylla themelore: gjuhën shqipe, ndjenjën kombëtare dhe simbolin e përbashkët; flamurin. Këto nuk janë thjesht elemente kulturore e as peshqeshe të Brukselit, por janë dëshmi e vazhdimësisë sonë historike dhe e qëndresës përballë përpjekjeve për copëtim e asimilim.

Kosova si shtet është realitet i fituar me sakrificë, gjak dhe përkushtim të jashtëzakonshëm të shqiptarëve; jo vetëm të shqiptarëve të Kosovës, por me sakrificën dhe gjakun e shqiptarëve nga të gjitha trevat ku ka shqiptarë, apo jo?

Prandaj, Kosova si shtet është e pamundur të kuptohet apo të ekzistojë jashtë kontekstit të identitetit shqiptar. Shqiptarët janë shumica dërrmuese (94%) dhe bartësit kryesorë të shtetformimit, të institucioneve dhe të vetë jetës politike e shoqërore në Kosovë. Kjo nuk është thjesht një çështje emocionale apo dëshire, por një fakt demografik, historik dhe gjeopolitik.

Megjithatë, duhet treguar kujdes në mënyrën si përfaqësohemi simbolikisht. Flamuri i Kosovës përfaqëson shtetin, ndërsa flamuri kombëtar shqiptar përfaqëson identitetin tonë historik dhe etnik. Ndarja e këtyre dy simboleve nuk duhet të krijojë konfuzion apo dobësim të vetëdijes sonë kombëtare. Përkundrazi, ato duhet të bashkëjetojnë si dëshmi e një realiteti të dyfishtë: shtetësisë së Kosovës dhe përkatësisë shqiptare.

Në aspektin gjeopolitik, ruajtja e këtij ekuilibri është thelbësore. Një Kosovë e shkëputur nga identiteti shqiptar rrezikon të dobësohet në planin afatgjatë, ndërsa një vetëdije e fortë kombëtare e shqiptarëve në Kosovë e bën shtetin më të qëndrueshëm dhe më të qartë në orientimin e tij strategjik.

Prandaj, forca e Kosovës qëndron pikërisht te shqiptarët e saj; te gjuha, kultura, historia dhe ndërgjegjja kombëtare. Këto janë garancia më e madhe që ky shtet do të qëndrojë i fortë, i qëndrueshëm dhe i pathyeshëm.

Rroftë Kosova dhe rroftë kombi shqiptar brenda dhe jashtë kufijve të saj.

Kontributi për kulturën arbëreshe – thesar edhe për brezat që vijnë

April 18, 2026 by s p

Hazir Mehmeti, Vjenë/

( Me rasti e shpalljes së gazetarit Rexhep Rifati Qytetar Nderi i Horës së Arbëreshëve) Rosario Petta: “Profesor Rexhep Rifati punoi shumë për afirmimin e kulturës arbëreshe, andaj, është i respektua nga të gjithë: këshilli bashkiak njëzëri ishte i pajtimit për ta shpallur, Qytetar Nderi i Horës Arbëreshe.” Arsyetimi: Për merita letrare, shoqërore, në lidhje me aktivitetin e tij mbi pesëdhjetë vjeçar në emërime të vendeve të pakicës, historike e gjuhësore shqipe në Itali. Dhe për shërbimin e tij në përhapjen e njohurive për vendin tonë Piano Degli Albanezi në Evropë dhe gjithë botën. Përmes shkrimeve të tij, por mbi të gjitha botimeve të shkëlqyera.”

Në një atmosferë solemne Kryetari i Hora Arbëreshe (Piano Degli Albaneze) Rosario Petta ndau dekoratën gazetarit Rexhep Rifati. Ishin të pranishëm zyrtarë arbëresh, mike e miq arbëresh dhe mërgimtarë nga Zvicra dhe vende tjera. Është mirënjohje për kontributin e tij madh në publicistikë në afirmimin e arbëreshëve në përmasa kombëtare e ndërkombëtare. Kontributi i Rexhep Rifatit është i pa krahasuar. Aktivitetet e tij hulumtuese në shënimin e jetës arbëreshe në shkrime e foto, në Kalabri e Sicili, mbesin thesar për brezat që vijnë. Rexhep Rifati më shumë se gjysmë shekulli ka dhënë shumë për të lidhur abreshët, gjuhën dhe traditat e ruajtura shekujve me ato kombëtare në përgjithshme. “Ju i dashur vëlla Rexhep Rifati, jeni Apostull i Arbëreshëve me plotë kuptimin e fjalës. Jeni pjesë e jona, e gjakut arbëresh”, At Antonio Bellusci, Frasnitë.

Duke qenë personalitet i respektuar ai doli që me projekte të mbështetura nga komuniteti arbëresh në Kalabri e Sicili dhe mërgimtarët në Zvicër e Kosovë të realizohen me sukses disa projekte. Njëra nga këto ishte vendosja e monumentit të Gjegj Kastrioti Skënderbeu në Hora Arbëreshe Piano Degli Albanaze në vitin 2024. Shoqata “Hora e Skënderbeut” ndërmorën iniciativën për vendosjen në Horën e Arbëreshëve të shtatores së Gjergj Kastriotit Skënderbeu, dhuratë e mërgimtarëve shqiptarë. Profesor Rexhep Rifati, shkroi librin e tij me shumë vlerë “Arbëreshët, fotosintezë e shpirtit tim” i cili është i pasur me foto e tekst që e bënë librin të veçantë.

Kryetari i Bashkisë Hora Arbëreshe e vlerësoi lartë figurën e Profesor Rexhep Rifatit. Bashkia vendosi njëzëri me 9 mars për t’i ndarë dekoratën e cila iu dha solemnisht me 4 prill në ditët e festës së Pashkëve Arbëresh.

“Propozimi për ta shpallur Qytetar Nderi u mbështet edhe nga shkrimtari i shquar arbëresh z. Giuseppe Schirò Di Maggio (Zef Skiro Di Maxho), si dhe nga Shoqata ProLoco e Horës së arbëreshëve, që drejtohet nga Giorgio Cuccia. Të dy këto figura të njohura arbëreshe ishin të pranishëm dhe morën fjalën, duke shprehur vlerësime të larta për kontributin e Rexhep Rifatit në promovimin e kulturës arbëreshe.

Në këtë ceremoni morën pjesë përfaqësues të Shoqatës “Hora e Skënderbeut”, kryetari i saj Ramadan Morina dhe Adnan Asllani – sekretar i saj, dhe Shqipe Bytyqi, Veli Berisha. E pranishme ishin dhe Ornela Radovicka nga Qendra për Studime të Gjuhës dhe Kulturës Arbëreshe “At Antonio Bellusci” në Frasnitë. Nga Lidhja e Krijuesve Shqiptarë në Mërgatë ishin, Musa Jupolli, kryetar, Sokol Ahmeti nga Franca dhe Hazir Mehmeti nga Austria. Salla e bashkisë ishte e mbushur përplot të ftuar nga gjithë hapësirat arbëreshe dhe mërgimtarë nga disa vende.

Ishte e pranishme familja e Profesor Rexhep Rifatit, e respektuara Hamde Rifati bashkë me vajzat dhe djemtë e saj. Bukuri të veçantë i dhanë mbesat e nipat e shumtë shkollarë e studentë në Zvicer e Suedi.

Nga ana e tij, edhe z. Rexhep Rifati, në një fjalë plot emocionesh, falënderoi nga zemra Këshillin Bashkiak për këtë nderim, duke e cilësuar atë si njërën ndër mirënjohjet më të mëdha të jetës së tij.

Kush është Rexhp Rifati…

Rexhep Rifati u lind më 28 maj 1942 në fshatin Komogllavë, Ferizaj, Kosovë. Aktualisht jeton në Cyrih, Zvicër. Mësimet e para i mori në fshatin e lindjes. Në vitin 1966 përfundoi Shkollën Normale në Ferizaj. Diplomoi në Gjuhë dhe Letërsi Shqipe, Fakulteti Filozofik, Universiteti i Prishtinës, viti1973. Karriera Profesionale gjatë viteve 1965–1995, puno gazetar në të përditshmen Rilindja. Migroi në Zvicër ku i njihet statusi i të strehuarit politik.

Në Zvicër ushtroi gazetarinë, ishte redaktor në gazeta periodike dhe portale elektronike; aktualisht në prointegra.ch.

Aktiviteti Kulturor dhe Humanitar; Themelues dhe kryetar i parë i Ansamblit të Këngëve dhe Valleve të Kastriotit. Themelues dhe donator i përhershëm i Fondit të Bursave të Solidaritetit.

Për më shumë se 10 vjet, bashkë me familjen ka ndarë 6 bursa studentore çdo muaj. Të ardhurat nga shitja e librave i dedikohen fondit studentor.

Aktiviteti Shkencor: Gazetari udhëpërshkruese; ka vizituar të gjitha trojet shqiptare dhe 52 ngulimet arbëreshe.

Nderuar me titullin “Apostull i kohëve moderne” nga At Antonio Bellusci.

Anëtar nderi i Qendrës Albanologjike për Studime mbi Gjuhën dhe Kulturën Arbëreshe.

Mirënjohje „Për kontributin e dhënë në Mërgatë përmes shkrimeve” nga tri Ambasada në

Zvicër: Ambasada e Shqipërisë, Ambasada e Kosovës, Ambasada e Maqedonisë Veriore

– Medaljonin “Dielli Dardan” nga LKSHM- Lidhja e Krijuesve Shqiptar të Mërgatës. Dekoruar nga Presidentja e Kosovës. Qytetar Nderi i Horës Arbëreshe Piano Degli

Botime:

– 2013: Shqiptarët në Zvicër – 1001 pamje

– 2018: Shtegtimet e një gazetari (shqip, anglisht, gjermanisht)

– 2019: Një jetë në shërbim të lirisë dhe të zhvillimit

– 2022: Arbëreshët: fotosintezë e shpirtit tim (shqip dhe italisht.

Jeton në Cyrih, Zvicër. Ka 6 fëmijë dhe 12 nipa e mbesa.

Urime Rexhep Rifati!

“SHQIPËRIA IME”

April 18, 2026 by s p

Luan Rama/

“Shqipëria ime”, është një album i plotë fotografik i humanistit zviceran Eugène Pittard mbi Shqipërinë dhe shqiptarët në vitet 1921 dhe 1924 që u botua këto ditë nga shtëpia botuese « Les livres Rama » dhe Delta Print Studio, nën kujdesin e dizajnerit Xhoan Guga dhe Angjelo Kazo. Ky botim vjen në vazhdën e një bashkëpunimi të ngushtë me publicistin Kudret Isaj, me të cilin ne së bashku nxorrëm në dritë librin monografik voluminoz « Rrugëtimi i mbramë i Helene dhe Eugène Pittard në Shqipëri », të cilën më pas si botues, e botova dhe në versionin frëngjisht përkthyer mjeshtërisht nga Rina Grasset Cela. Më pas bashkëpunuam me ambasadoren e Zvicrës në Tiranë, shkëlqesinë e saj zonjën Ruth Huber. Pasi përgatitëm për botim albumin fotografik vetëm për vitin 1921, me pak tekste në shqip dhe anglisht të kuruar nga Elton Koritari, botim ky i mbështetur nga ambasada, tashmë botohet albumi i plotë i Eugène Pittard në versionin frëngjisht, me parathënien e mbesës së humanistit zviceran, Claire Pittard, studjuese, me pasthënien e të nipit, Jean-Claude Pittard dhe tekste e analiza socio-historike nga Kudret Isaj dhe Luan Rama.

Në këtë botim janë shfrytëzuar fotografitë e ruajtura në arkivin e Muzeut Etnografik të Gjeneves, ku për herë të parë botohen fotografitë e fondit Pittard për objektet e kulturës materiale të shqiptarëve të atyre viteve, objekte këto shpesh të blera nga Pittard apo të dhuruara nga shqiptarët, të cilat ai i ka ruajtur me kujdes dhe i ka depozituar në Muzeun Etnografik të Gjenevës. Në këtë album, alternohen fotografi dhe tekste, copëza të shkruara nga çifti Pittard gjatë udhëtimeve të tyre, veçanërisht në vitin 1924 kur Shoqata e Kombeve në Gjenevë e dërgoi humanistin dhe politikanin zviceran për të ndihmuar fshatarët dhe malësorët e veriut. Dhe ai, bashkë me gruan e tij, një publiciste dhe romanciere mjaft e njohur në Zvicër dhe në Europë udhëtuan në veriun shqiptar në kohën e « krizës së madhe të bukës », duke shkuar fshat më fshat dhe në kushte tepër të vëshira, shpesh me kuaj apo me këmbë për të mbërritur në shtëpitë e malsorëve tê mjeruar.

Në këtë album Eugène Pittard përmes shkrimeve të shumta të tij, theksonte nder te tjera « Vizitoj një shtëpi pa dritare, një hapësirë të hapur e të vogël nën çati, pa asnjë mobilje. Shtruar me dërrasa. Fshatarët flenë të gjithë së bashku përtokë pa as edhe një batanije. Mjerimi më absolut. Prifti vjen. Një françeskan trupmadh i admirueshëm që drejton shkollën : Qeveria donte t’i mbyllte shkollat, por ai e vazhdon mësimin pa pagesë. Pyetjes: A do të shkonin njerëzit e Prekalit në Shkodër për të marrë misrin e tyre ? Ai përgjigjet: me shpejtësinë e rrezeve të diellit… Një grup të mjeruarish me lecka. Eugene kërkon t’u përkthejnë se Lidhja e Kombeve po u dërgon misër dhe se shpresojmë se do të mbërrijë së shpejti. Eugene bën fotografi. Ne i veshim menjëherë me këmishat e reja. Ato zënë vendin e leckave që meritojnë vetëm të digjen… U nisëm nga Puka në orën 7. Mot shumë kërcënues, erë e akullt. Në Han mësojmë se një grua e moshuar e cila vinte nga Dushka (Dushi) në Pukë për të marrë një këmishë vdiq rrugës në kthim. Ndalojmë tek një kontroll xhandarmërie. U themi disa njerëzve shumë të varfër të vijnë në Gomsiqe për të marrë këmisha. Mbërritëm në Gomsiqe në orën 2, pa ndaluar. Drekë në shtëpinë e priftit. Shpërndarje e këmishave. Njerëz të leckosur. Lamë pëlhura pambuku për familjen e gruas që vdiq. Kthehemi në orën 4 e 30. E pamundur të kalojmë Drinin që është fryrë. Marrim një varkë të vogël që fut ujë. Duke kaluar fushën e Drinit, vëmë re dëmet e lumit i cili merr me vete tokën e punueshme, zvogëlon hapësirën e fushave, shkatërron të mbjellat…”

Nga ana tjetër, në revistën e famshme francdeze “Revues des deux mondes”, gruaja e tij shkruante « Udhëtim në Shqipëri », mars-prill 1924 n (Noëlle Roger.): ” Të heshtur dhe me dinjitet [si fshatari turk, ata nuk kanë asgjë të përbashkët me fatalizmin dhe moskokëçarjen e tij ëndërrimtare], këta malësorë të ashpër [që] kanë ngritur krye gjithmonë kundër fatit të tyre. Ata e kanë ruajtur të paprekur fizionominë e ilirëve të trupmëdhenj me kafka hiperbrakicefalike, një nga racat më të vjetra dhe më të bukura në Evropë. Me tiparet e theksuara, hundët e gjata me kurriz, sytë e tyre gri ose të zinj që shkëlqejnë papritur nën vetullat e ngrysura, ata kanë një fisnikëri të ashpër. Duken si aristokratë të një epoke të lashtë, që mbyllin në vetvete një pasion të fshehtë. Duken si njerëz shumë të lashtë, të harruar nga shekujt, të braktisur dhe të rizbuluar mrekullisht, me shpirtin e tyre të pacënuar, krenar dhe të vendosur, me zakonet e tyre arkaike, kultin e tyre të nderit, forcën e tyre, që ia nuk kanë prekur aspak avatarët e qytetërimit. »

Pas këtyre botimeve që mbyllen me këtë album për këtë figurë të shquar të Zvicrës të lidhur aq ngushtësisht me historinë shqiptare mbetet që ky personalitet, me nxitjen e Akademisë së Shkencave e cila zhvilloi një konferencë për nder të tij, ti propozojë qeverisë që ky antropolog, politikan, arkeolog e humanist i shquar të nderohet nga ana e qeverisë dhe e presidencës shqiptare. Qeveria ndoshta mund të harrojë por populli shqiptar dhe brezat që vijnë nuk do ta harrojnë gjer në fund kontributin e tyre në ato vite aq të vështira kur vetë Pittard luftonte për pranimin e Shqipërisë në Shoqatën e Kombeve” në Gjenevë : « … E gjendur në pjesën gege të vendit, në distancë të barabartë mes veriut dhe jugut të Shqipërisë, Tirana i ka grupuar shtëpitë e saj të vogla, të lyera me gëlqere të bardhë, të mbuluara me tjegulla të mëdha, në një pellg natyror të ngjashëm me pellgun e lulëzuar të Firences…Tirana nuk është qytet shumë i vjetër. Pak më shumë se 300 vjet më parë dikush i quajtur Sulejman, erdhi në këtë luginë me një frymëzim hyjnor. Ai themeloi një xhami dhe një teqe që ekzistojnë ende…Vendi i lutjeve dhe i mbledhjeve publike ndodhet më tutje në qytet, i rrethuar nga një mur madhështor me qiparisa të lashtë, disa grupe shtëpish të ndërtuara me këtë arkitekturë kaq të veçantë të Shqipërisë së lashtë, me majat e fasadave të tyre të pikturuara.

Duhet të ruhen gjithashtu përgjithmonë sheshet magjepsëse të zbukuruara me pemë si dhe xhamitë e pikturuara, grupet me pemë siç i shohim rrallë në Europë, të tilla si rrapi i famshëm, mrekullia e bimësisë, që ndoshta ka strehuar në hijen e tij themeluesit e qytetit, teqet e vjetra, varrezat e hershme. Tirana duhet ta ketë të qartë se, po u shkatërruan, këto fletë të historisë së saj nuk mund të rindërtohen më. Më vonë, kur Shqipëria të jetë lehtësisht e hapur, të gjithë të huajt do të vijnë për të parë këto gjëra. Tirana ka ende një bukuri që qytetet perëndimore nuk e njohin. » (Eugène Pittard. Tirana. Journal de Genève, 14 nëntor 1921.) Por le të sjellim këtu dhe poezinë e Helene Pittard, çka tregon dashurinë e saj të madhe për shqiptarët me titullin « Rrugëve të Shqipërisë » :

« Fëmijë të vegjël më dhanë lule

Lule Shqipërie

Dua t’i kujtoj ngjyrat e tyre

Dhe duart e brishta që i mblodhën

Nga malet, liqenet, pyjet e tyre

Zbritën burra Shqipërie

Lotët u turbullonin sytë dhe zërat…

Sytë e tyre të qeshur do i kujtoj gjithmonë

Nëpër rrugë ndjeva se si rrihte

Zemra krenare dhe e plagosur e Shqipërisë

E njoha e do ta marr me vete

Dashuria e saj do ta mbështjellë jetën time. ( Shtator 1921).

Eugène Pittard nuk ishte një fotograf profesionist siç ishin profesionistët dhe fotografët me emër në Shqipëri si Marubët apo Kolë Idromeno. Fotografitë e tij shqiptare janë në natyrë çka e bëjnë atë një lloj kronisti që donte të dëshmonte botën shqiptare, jetën e përditëshme të një populli, shqiptarët në dinjitetin e tyre, pa dashur të bëhet interpretues i skamjes, por të dëshmojë botën shqiptare, qytetarinë, vende dhe ngjarje, atë çka ai pikëtakonte në udhëtim e sipër, imazhe që do të përbënin më pas dëshmi historike të Shqipërisë së asaj kohe. Në gjithçka që fotografon, ndjehet dashuria e atij që fotografon pas aparatit fotografik. Ai fikson pritjen e jashtëzakonshme që i bëjnë shqiptarët kudo që shkon, në Tiranë, Elbasan, Vlorë, Shkodër, Gjirokastër e gjetkë nëpër malet shqiptare. Pritja për mikun zviceran është e jashtëzakonshme. Ka një entusiazëm popullor në fytyrat e miqve shqiptarë, në mikpritjen e tyre tradicionale dhe që është një nga virtutet e tyre të veçanta, e cila shfaqet dhe në vallet që hidhen në sheshe për të treguar dashurinë për mikun që vjen nga larg, i cili është solidar dhe tregon dashuri për ta.

Është një kronikë plot imazhe, ku rreth 200 fotografi i përkasin udhëtimit në vitin 1921 dhe 37 udhëtimit në vitin 1924, në pllaka xhami, « plaques de verre » dhe në « negativ souple », imazhe që së bashku, pa inskenime fallco, e që tregojnë dashurinë e shqiptarëve për humanistët e mëdhenj, miqtë e vërtetë, mbojtësit e tyre në arenën ndërkombëtare siç ishte Pittard por dhe për ndihmën konkrete në hallet e tyre për të përballuar skamjen dhe mjerimin në këtë periudhë të historisë kur Shqipëria në Lushnjë sapo bëhej me një qeveri të sajën.

Si kronist që është, përmes objektivit fotografik ai i jep hapësirë kuadrit, i jep ajër që jo të fiksojë jo thjesht ardhjen e tyre por atmosferën e mikpritjes shqiptare apo jetës së këtij populli. Interesante është dhe fotografia kur gruaja e tij, Noëlle, gjendet në portën e një shtëpie beratase bashkë me të zotin e shtëpisë pas kthimit të tyre nga mali i Tomorrit dhe ku objektivi nuk është afruar drejt tyre thjesht për të fiksuar një kujtim personal. Për Pittard ka rëndësi të fotografojë më gjerë, d.m.th. të fiksojë në kuadër, në plan të parë, një fëmijë dhe pak më tutje fshatarë me gomerë apo dhe qytetarë që po ecin në rrugë. Këtë ia ofron vetë çasti, jeta. Kështu fotografia jep një informacion më të gjerë për shikuesin. Në mjedisin e një pazari të Tiranës ai fikson njerëzit, dyqanet dhe në sfond qiparizin e madh pranë një xhamie me një torë të ngritur dhe të këputur, ndoshta nga Lufta e Parë Botërore.

Biodiversiteti në programin filatelik të Kosovës 2026

April 18, 2026 by s p

Besnik Fishta/

Biodiversiteti në programin filatelik të Kosovës 2026

Viti 2026 shënon një theksim të qartë të tematikës së biodiversitetit në programin emetues të Postës së Kosovës. Dy emisione të njëpasnjëshme , ai i marsit, “Bimët e shkrepave gurorë të Kosovës”, dhe ai i prillit, “Fauna e padukshme e Kosovës”, dëshmojnë një qasje të ndërgjegjshme dhe të strukturuar, ku filatelia shndërrohet në një mjet komunikimi shkencor, kulturor dhe edukativ. Nëpërmjet këtyre emisioneve, biodiversiteti paraqitet jo thjesht si pasuri natyrore, por si themel i vetë jetës në Tokë, një realitet që kërkon njohje, mbrojtje dhe përgjegjësi të përbashkët.

Emisioni i marsit 2026, “Bimët e shkrepave gurorë të Kosovës” ne fig1, përbën një hyrje të natyrshme në tematikën e biodiversitetit, duke u fokusuar në florën e specializuar të habitateve shkëmbore, ndër më sfidueset për jetën bimore. Në planin botanik, bimët e paraqitura janë pjesë e një flore të përshtatur ndaj kushteve ekstreme: mungesë toke pjellore, ekspozim i vazhdueshëm ndaj erës dhe rrezatimit diellor, si dhe mungesë lagështie. Keto specie përfaqësojnë një trashëgimi të veçantë biologjike, shpesh me karakter endemik ose me shpërndarje të kufizuar ballkanike.

Fig 1

Një nga pullat e këtij emisioni paraqet një lulëzim të familjes Asteraceae, një kokë lulore ku shumë lule të vogla janë të mbledhura ngushtë, duke formuar një masë kompakte, dhe ngjyrë vjollcë të errët. Kjo strukturë është rezultat i një strategjie evolutive, bashkimi i shumë luleve të vogla në një njësi të vetme rrit efikasitetin e polenizimit. Ngjyra e thellë shërben për të tërhequr insekte specifike, ndërsa forma me gjemba e mbështjellësit ofron mbrojtje ndaj barngrënësve. Këto elemente dëshmojnë për një adaptim të rafinuar ndaj kushteve të vështira, ku çdo detaj i formes se jashtme ka funksion jetik. Nga pikëpamja filatelike, ky emision paraqet një realizim modern dhe të kujdesshëm. Përdorimi i fotografisë reale i jep pullës karakter dokumentar, duke e afruar me një “mini-arkiv shkencor”. Ky emision përfaqëson një vazhdimësi të rëndësishme të traditës filatelike që dokumenton florën, por njëkohësisht e çon atë drejt një standardi bashkëkohor, ku pulla nuk është më vetëm simbol, por edhe burim informacioni. Estetikisht, pulla funksionon si një portret i natyrës. Sfondi krijon një kontrast të butë me subjektin, duke e nxjerrë në pah formën dhe ngjyrën e lules. Në tërësi, ky emision përçon një ide të fuqishme, qe edhe në mjediset më të ashpra, jeta gjen mënyra për të lulëzuar.

Emisioni i prillit 2026 “Fauna e padukshme e Kosovës” ne fig2, zgjeron veshtrimin nga flora drejt faunës, duke u fokusuar në një botë shpesh të neglizhuar, atë të organizmave të vegjël, si arachnidët. Ne nterpretimin shkencor ky emision sjell në vëmendje merimangat dhe akrepat, organizma që luajnë rol kyç në ekosisteme, por që shpesh mbeten jashtë vëmendjes së publikut. Megjithatë, roli i tyre ekologjik është i pazëvendësueshëm:Merimangat kontrollojnë popullatat e insekteve, duke ruajtur ekuilibrin biologjik, Akrepat janë indikatorë të shëndetit të ekosistemeve të thata dhe shkëmbore, Marimangat (mites apo mikroskopike) marrin pjesë në proceset e dekompozimit dhe riciklimit të lëndës organike.

Fig 2

Për më tepër, shumë prej tyre kanë shpërndarje të kufizuar, duke i bërë pjesë të rëndësishme të biodiversitetit rajonal dhe, në disa raste, endemik. Paraqitja e dallimeve gjinore në disa pulla (përmes simboleve ♂ dhe ♀) tregon një qasje të vetëdijshme shkencore, duke e kthyer pullën në një mjet të vogël edukativ. Zarfi i Ditës së Parë dhe elementet shoqëruese e plotësojnë këtë emision si një tërësi filatelike me vlerë dokumentare.

Narrativa e biodiversitetit, e kërcënimeve që e prekin dhe e rolit të filatelisë, shpaloset qartë në të dy emisionet, të cilat, të marra së bashku, ndërtojnë një vijimësi kuptimore, nga bimët e qëndrueshme të shkrepave deri te organizmat e vegjël që mbajnë në funksion ekosistemet. Ky bashkim pasqyron besnikërisht realitetin e Kosovës si një hapësirë me biodiversitet të pasur, por njëkohësisht edhe të ndjeshëm. Habitatet natyrore përballen me kërcënime në rritje, urbanizimi i pakontrolluar, zhvillimet industriale dhe bujqësia intensive rrezikojnë të shkatërrojnë ekuilibra të krijuar ndër shekuj. Humbja e një habitati nuk është vetëm humbje hapësire, por zhdukje e mundshme e specieve unike. Në këtë kontekst, filatelia merr një rol të veçantë. Pulla postare, duke qarkulluar gjerësisht, bëhet një mjet i fuqishëm ndërgjegjësimi. Ajo i afron njerëzit me natyrën, i edukon dhe i nxit të reflektojnë mbi përgjegjësinë e tyre ndaj mjedisit. Emisionet filatelike të Kosovës të marsit dhe prillit 2026 janë më shumë se një arritje artistike apo koleksionuese, ato janë një pasqyre e qartë mbi rëndësinë e biodiversitetit. Duke kaluar kronologjikisht nga flora tek fauna, ato ndërtojnë një rrëfim të plotë mbi jetën në të gjitha format e saj. Në këto pulla të vogla reflektohet një e vërtetë e madhe ruajtja e biodiversitetit është ruajtje e vetë jetës. Dhe në këtë përpjekje, edhe filatelia me mënyrën e saj luan rolin e saj të pazëvendësueshëm.

Pedagoge Paola Rrapaj Kraja: “European Piano Academy” një mundësi për fëmijët shqiptarë që duan të zhvillojnë talentin e tyre në muzikë

April 17, 2026 by s p

Intervistoi: Sokol Paja/

Si lindi idea që të hapni shkollën tuaj të pianos “European Piano Academy” dhe çfarë përfaqëson ky hap në rrugëtimin tuaj artistik dhe profesional?

Ideja lindi natyrshëm nga rrugëtimi im si pianiste dhe pedagoge, por edhe nga formimi im në Pragë. Studimet dhe përvoja ime në një ambient artistik europian më kanë dhënë një qasje shumë të thellë dhe të strukturuar ndaj muzikës. Jeta në Europë, shpeshherë, të jep ndjesinë sikur je pjesë e një filmi, si të ishte një epokë tjetër, ku arti dhe tradita janë të pranishme në çdo detaj të përditshmërisë. European Piano Academy është një mënyrë për të sjellë këtë frymë dhe standard këtu në Los Gatos, Kaliforni. Kalimi nga ajo botë artistike në jetën në Silicon Valley, ku lind dhe zhvillohet teknologjia, robotika dhe avancimet që deri para pak vitesh dukeshin të pamundura, ka qenë një kontrast shumë i fortë, por edhe shumë frymëzues për mua. Për mua, ky hap përfaqëson jo vetëm një arritje profesionale, por një mision: të ndërtoj një urë mes traditës europiane të muzikës klasike dhe brezit të ri këtu. Kjo ide është reflektuar edhe në logon e akademisë, ku ndërthuren Ura e Karlit në Pragë dhe Golden Gate në San Francisco. Urat, në thelb, shërbejnë për të lidhur botë që përndryshe do të qëndronin të ndara. Në këtë rast, këto ura përfaqësojnë lidhjen mes Europës dhe Amerikës, mes traditës dhe modernes, mes edukimit klasik dhe jetës bashkëkohore. Përmes muzikës, këto lidhje bëhen të gjalla dhe krijojnë një hapësirë ku arti bashkon njerëzit në mënyrë natyrshme dhe të qëndrueshme.

Cilat ishin emocionet, pjesëmarrësit dhe çfarë e bëri të veçantë ceremoninë e hapjes?

Ceremonia e hapjes ishte një moment shumë emocional dhe i mbushur me mirënjohje. Ishte kulmimi i këtij rrugëtimi deri tani, por njëkohësisht edhe fillimi i një kapitulli të ri shumë të rëndësishëm për mua. Në këtë ditë të veçantë pata kënaqësinë të kem pranë familjarë, miq, nxënës dhe anëtarë të komunitetit, të cilët e bënë atmosferën jashtëzakonisht të ngrohtë dhe mbështetëse. Prania e Kryetarit të Bashkisë së Los Gatos ishte një nder i veçantë për këtë moment, dhe vlerësimi me një certifikatë mirënjohjeje i dha edhe më shumë domethënie kësaj dite. Gjithashtu, ceremonia e prerjes së shiritit (ribbon cutting) i dha një simbolikë të bukur këtij fillimi — një moment që do të mbetet gjatë në kujtesën time.

A do jetë kjo një mundësi për fëmijët shqiptarë për të zhvilluar talentin e tyre në fushën e muzikës?

Absolutisht po. Një nga qëllimet e mia më të mëdha është që kjo shkollë të jetë një mundësi reale për fëmijët shqiptarë dhe për të gjithë studentët që duan të zhvillojnë talentin e tyre në muzikë. Muzika klasike ka lindur dhe është formësuar në Europë, dhe fakti që unë vij nga ajo traditë, jam rritur dhe kam studiuar atje, është një pjesë që nuk mund të ndahet nga identiteti im artistik. Ajo përvojë më ka formuar thellësisht, jo vetëm si muzikante, por edhe si njeri, duke më mësuar disiplinën, ndjeshmërinë dhe respektin për artin. Përmes kësaj akademie, dua të sjell këtë frymë dhe këtë standard, duke u dhënë studentëve një bazë të fortë dhe një perspektivë më të gjerë artistike që i ndihmon të rriten në çdo aspekt.

Çfarë vizioni keni për shkollën tuaj të pianos? Si do funksionojë organizimi? Çfarë do mësohet?

Vizioni im është të krijoj një akademi ku disiplina dhe eleganca e shkollës europiane ndërthuren me një qasje moderne dhe të personalizuar për çdo student. Programi është i strukturuar sipas niveleve dhe moshave, duke përfshirë teknikën e pianos, leximin muzikor, interpretimin dhe zhvillimin e dëgjimit muzikor. Akademia është e hapur për të gjitha moshat, nga fëmijët që lidhen për herë të parë me botën e muzikës klasike, deri tek të rriturit që rikthehen te pianoja ose e zbulojnë atë për herë të parë. Aktualisht, diapazoni i studentëve që më ndjekin varion nga 5 deri në 70 vjeç. Kam kënaqësinë të punoj si me studentë të vegjël, ashtu edhe me profesionistë të rinj që punojnë në kompani të mëdha në Silicon Valley, të cilët gjejnë kohë për t’iu rikthyer muzikës. Për mua si pedagoge, është po aq frymëzuese t’i udhëheq në këtë rrugëtim qoftë duke realizuar ëndrrën për të luajtur këngët e tyre të preferuara, apo duke krijuar momente të vogla, por shumë të veçanta për familjet e tyre. Një element shumë i rëndësishëm është edhe përvoja në skenë. Përmes koncerteve, recitaleve dhe aktiviteteve artistike, studentët zhvillojnë vetëbesimin dhe aftësinë për të performuar. Muzika mbetet një hapësirë e bukur për t’u shprehur, për t’u çlodhur dhe për t’u lidhur me të tjerët. Një art që na formon dhe i jep thellësi jetës sonë të përditshme.

Cilat janë vlerat dhe parimet kryesore që synoni t’u përcillni nxënësve përmes edukimit muzikor?

Përveç aftësive teknike, për mua është shumë e rëndësishme të përcjell vlera si përkushtimi, disiplina, durimi dhe respekti për artin. Këto janë elemente thelbësore në formimin e çdo artisti, por edhe të çdo individi. Në të njëjtën kohë, muzika nuk është vetëm një përvojë emocionale apo artistike. Studimet shkencore tregojnë se edukimi muzikor ndikon drejtpërdrejt në zhvillimin e trurit, duke përmirësuar kujtesën, përqendrimin, koordinimin dhe aftësinë për të menduar në mënyrë më të strukturuar. Për shembull, kërkimet kanë treguar se fëmijët që studiojnë një instrument zhvillojnë më shpejt lidhjet mes dy hemisferave të trurit dhe përfitojnë edhe në fusha si gjuha dhe matematika. Për këtë arsye, për mua është shumë e rëndësishme që studentët dhe prindërit ta kuptojnë se muzika nuk është vetëm një pasion, por një investim i vërtetë në zhvillimin e tyre artistik, intelektual dhe njerëzor.

Cila është thirrja juaj për komunitetin shqiptar në Kaliforni për të mbështetur këtë nismë edukative, kulturore e komunitare?

Më shumë sesa një thirrje, do ta quaja një ftesë të hapur për komunitetin tonë. Kjo shkollë është krijuar me shumë dashuri dhe me dëshirën për të ndarë muzikën dhe përvojën time me të tjerët. Do të ishte një kënaqësi që kushdo që ndjen një lidhje me muzikën, artin apo edhe me rrënjët tona shqiptare, të bëhet pjesë e kësaj hapësire në mënyrën e vet. Qoftë si student, si prind, apo thjesht si mbështetës i artit, çdo prezencë e pasuron këtë iniciativë. Besoj se është shumë e bukur kur arrijmë të ndërthurim rrënjët tona me përvojat ndërkombëtare, duke krijuar një ambient ku kultura, muzika dhe identiteti ynë vazhdojnë të jetojnë dhe të zhvillohen natyrshëm.

Foto: D.Gomez & F.Samadani