• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

How the United States Could Reduce a 40 Trillion Dollar Debt

October 8, 2026 by s p

A twenty year framework based on growth fiscal discipline and a more honest national balance sheet.

By Kolec Ndoja | October 2026

The United States has crossed a psychologically important threshold. Federal debt now exceeds $40 trillion. The number is alarming, but the country does not need to produce a $40 trillion check. The practical task is to stop debt from growing faster than the economy and then hold that discipline long enough for the debt burden to fall relative to national income.

A twenty year model using current Treasury figures and Congressional Budget Office assumptions shows that this can be done. It also shows how demanding the solution would be. Economic growth is essential, but growth alone does not solve the problem. The decisive requirement is a sustained federal surplus before interest payments, maintained through several administrations and economic cycles.

What the 40 trillion dollar number means

As of October 6, 2026, the Treasury reported $40.27 trillion of total federal debt. Of that amount, $32.44 trillion was held by the public. The remaining $7.83 trillion consisted largely of obligations held within the government, including Treasury securities held by federal trust funds.

These measures answer different questions. Debt held by the public is the measure most closely tied to financial markets, interest costs and the federal government’s demand for private savings. Gross federal debt includes intragovernmental obligations and corresponds more closely to the headline figure reported in the news. A credible national plan should show both. Reaching 50 percent of GDP for publicly held debt is substantially easier than reaching 50 percent for total debt.

The country also has assets. The federal government reported $6.06 trillion of assets and $47.78 trillion of liabilities on its September 30, 2025 balance sheet. Those figures include cash, loans receivable, buildings, equipment, inventories and investments. They do not include a reliable market valuation for all federal land, mineral rights, spectrum, natural resources or future taxing capacity. Nor should those items be assigned a convenient multitrillion dollar value without a legal and financial review.

Growth helps but does not eliminate the deficit

The basic arithmetic is straightforward. If nominal GDP grows faster than debt, the debt ratio falls. In the model, 3 percent real growth and roughly 2 percent growth in the overall price level produce nominal GDP growth of about 5.1 percent a year. Under that assumption, nominal GDP rises from approximately $31.9 trillion in 2026 to $85.6 trillion in 2046.

That growth rate creates room to reduce the burden, but only if the government controls annual borrowing. A balanced primary budget means that revenues cover spending other than interest. It does not freeze the debt. Interest still has to be paid, and if it is financed through new borrowing, the debt continues to rise.

The Congressional Budget Office projects a 2026 federal deficit of about $1.85 trillion, including approximately $1.04 trillion of net interest. The primary deficit is therefore about $814 billion. Before the nation can reduce debt, it must first close that operating gap and then generate enough of a primary surplus to cover interest and retire principal.

What the twenty year model shows

The model tests four paths. It holds the starting revenue share near 17.5 percent of GDP and does not assume an increase in ordinary income tax rates. The results are feasibility tests, not official forecasts or scored legislation.

Policy path

Public debt in 2046

Total debt in 2046

Continued primary deficits

149.7% of GDP

161.2% of GDP

Primary surplus rising to 2.0% of GDP

64.8% of GDP

73.9% of GDP

Primary surplus rising to 3.3% of GDP

49.5% of GDP

58.7% of GDP

Primary surplus rising to 4.1% of GDP

40.1% of GDP

49.2% of GDP

The difference between the third and fourth paths is important. A primary surplus of 3.3 percent of GDP is sufficient to push debt held by the public just below 50 percent of GDP by 2046. It does not bring total debt below 50 percent. Reaching the stricter target requires a primary surplus of roughly 4.1 percent of GDP by 2036 and maintaining it for the following decade.

If revenues remain near 17.5 percent of GDP, a 4.1 percent primary surplus limits noninterest spending to approximately 13.4 percent of GDP. By comparison, CBO projects mandatory and discretionary spending before interest at roughly 20 percent of GDP in 2026. The model therefore describes a major fiscal reordering, even without an increase in ordinary income tax rates.

The target is also sensitive to the economic assumptions. If the government’s effective interest cost rises from 4 percent to 5 percent, total debt remains near 65 percent of GDP in 2046. If real growth averages 2 percent instead of 3 percent, total debt remains near 67 percent. No responsible plan should promise that favorable growth and interest rates will always arrive on schedule.

What a workable program would require

The adjustment would have to be gradual because an abrupt fiscal contraction could reduce investment, employment and growth. The first phase should stop the primary deficit from widening. The second should reach primary balance by approximately 2032. The third should build a sustained surplus through 2036 and preserve it until the debt ratio has clearly declined.

Most of the long term arithmetic lies in Social Security, Medicare, other health programs and interest. Discretionary spending matters, but it cannot carry the entire adjustment. Reform would have to protect current retirees and lower income households while changing benefits, eligibility, health care incentives and contributions gradually for younger and higher income participants.

Congress would also need to examine subsidies and tax expenditures that function like spending but receive less annual scrutiny. A plan that avoids higher ordinary income tax rates would still need to preserve federal receipts as a share of the economy. That could involve broader tax bases, improved compliance, consumption or user based revenue, and the removal of provisions that produce weak economic benefits. The model does not choose among those options. It shows the combined fiscal result that the policies must deliver.

Growth policy is part of the fiscal program. Faster productivity growth lowers the required adjustment and improves living standards at the same time. Energy abundance, permitting reform, housing supply, capital investment, artificial intelligence, advanced manufacturing and a larger productive labor force can help. Their budgetary value should be measured conservatively. Congress should not spend projected growth gains before they appear in actual receipts.

The limited role of a national wealth fund

A national wealth fund could improve how the government manages commercial assets. It could consolidate selected rights and investments, impose professional governance and dedicate distributions to the debt. But transferring an existing federal asset into a fund does not create new national wealth. The transfer also may remove royalties, interest or other income that Treasury already receives.

The model tests a hypothetical $500 billion asset transfer. It assumes a 6 percent gross return, 0.3 percent annual operating cost, a 3 percent yield that Treasury gives up on the transferred assets, and distributions beginning in 2032. By 2046, the fund grows to about $1.01 trillion and pays roughly $28 billion a year to Treasury. Yet it makes almost no improvement in the cash debt ratio over this horizon because its distributions are offset by forgone Treasury income and retained earnings inside the fund.

This does not make the fund useless. It may improve the government’s net financial position and the management of public assets. It does mean that a fund cannot substitute for budget reform. Borrowing money to capitalize it would be especially questionable unless expected returns clearly exceeded the government’s financing cost after risk and expenses.

A national balance sheet must remain honest

The federal government should publish a more complete national balance sheet alongside the budget. That balance sheet should identify financial assets, physical assets, commercial rights, contingent liabilities and long term fiscal commitments. It should keep future tax capacity separate from assets that can actually be sold or produce cash. It should also distinguish public wealth from private American wealth, which the federal government does not own.

The 2025 Financial Report estimates that the present value of noninterest spending exceeds receipts by $79.6 trillion over 75 years under current policy. That figure should not simply be added to reported liabilities because the accounting categories overlap in important ways. It is nonetheless a warning that the annual budget problem extends well beyond the existing Treasury debt.

The real constraint is political continuity

The arithmetic works only if the policy survives elections, recessions and emergencies. A twenty year program therefore needs institutional rules that are strong enough to guide Congress but flexible enough to respond to war or severe recession. One possible rule would limit ordinary spending growth to less than nominal GDP growth until debt reaches a stated threshold. Any emergency exception should require a recorded vote, a defined cost and a plan to return to the fiscal path.

The public should receive one annual statement showing the primary balance, interest expense, debt held by the public, total debt, debt relative to GDP, federal assets and any wealth fund results. Transparent measurements would make it harder to claim progress by changing definitions or moving obligations outside the headline budget.

The United States can reduce the burden of a $40 trillion debt over twenty years. The credible route is narrower than it first appears. It requires growth near the upper end of recent long term experience, primary balance within about six years, a large and sustained primary surplus thereafter, and restraint that continues after the immediate political crisis has passed. A national wealth fund can support the effort, but fiscal discipline must do the principal work.

Sources:

United States Treasury Fiscal Data Debt to the Penny

Congressional Budget Office The Budget and Economic Outlook 2026 to 2036

Bureau of Economic Analysis Gross Domestic Product

United States Treasury Financial Report Balance Sheets for 2025 and 2024

United States Treasury Financial Report Results in Brief

Government Accountability Office Americas Fiscal Future

Filed Under: Komente

Kanadezja Anne Carson fiton Çmimin Nobel në Letërsi për vitin 2026

October 8, 2026 by s p

Akademia Suedeze ka shpallur sot, më 8 tetor 2026, fituesen e Çmimit Nobel në Letërsi për vitin 2026, duke ia akorduar këtë vlerësim autores, poetes dhe përkthyeses kanadeze Anne Carson.

Sipas motivacionit zyrtar, çmimi i është dhënë “për veprën e saj të guximshme dhe novatore, e cila, në një dialog lozonjar me traditën klasike, ka krijuar forma të reja për letërsinë bashkëkohore”.

E lindur në Toronto të Kanadasë në vitin 1950, Anne Carson është një autore që ka ndërtuar një profil unik në letërsinë botërore, duke bashkuar poezinë, përkthimin dhe mësimdhënien në universitete të ndryshme. Ajo përfundoi studimet në Letërsinë Klasike dhe doktoraturën në këtë fushë, ndërsa gjatë karrierës së saj ka dhënë mësim në universitete të ndryshme në Kanada dhe Shtetet e Bashkuara.

Në vitin 1981 ajo botoi tezën e doktoraturës “Odi et Amo Ergo Sum”, ndërsa më pas tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare me librin: “Eros the Bittersweet”, një studim mbi dëshirën dhe poezinë në traditën greke antike.

Përpara Nobelit, ajo ishte nderuar me një sërë çmimesh prestigjioze ndërkombëtare, ndër to Fellowship-in MacArthur, Fellowship-in Guggenheim, Çmimin T.S. Eliot, Griffin Poetry Prize, si dhe PEN/Nabokov Award.

Anne Carson konsiderohet një nga zërat më origjinalë të letërsisë së sotme në gjuhën angleze. Në krijimtarinë e saj ajo ndërthur poezinë, përkthimin dhe studimet klasike, duke eksploruar marrëdhëniet mes gjuhës, kujtesës, mitit dhe përvojës njerëzore.

Akademia Suedeze vlerësoi aftësinë e saj për të krijuar forma të reja shprehjeje letrare, duke vendosur në dialog trashëgiminë e antikitetit me ndjeshmëritë e kohës sonë.

Ndër veprat më të njohura të Carson është “Autobiography of Red”, një vepër që dëshmon aftësinë e saj për të aktualizuar traditën letrare klasike. Ndër veprat e saj të tjera përfshihen “The Glass Essay”, “Irony and God” dhe vepra të tjera që kanë zgjeruar kufijtë tradicionalë të zhanreve letrare.

Me këtë çmim, Anne Carson i bashkohet galerisë së laureatëve të Nobelit në Letërsi, një nga vlerësimet më prestigjioze në botën e kulturës dhe arteve.

www.akad.gov.al

Filed Under: LETERSI

“Drejtësia” Greke dhe Bashkëpunëtorët (Çamë) të Pushtuesit

October 8, 2026 by s p

Dr. Halil HYSENI*/

Presidenti i Republikës së Greqisë, Konstantinos Tasoulas, më 29 shtator 2026, nga Paramthia, përsëriti për çamët refrenin grek ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’. Termi gjithëpërfshirës “οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες”/ “çamët myslimanë” u përsërit pesë herë brenda një fjalimi të shkurtër, botuar edhe në faqen zyrtare të Presidencës. Në fjalën e tij, Presidenti e paraqet komunitetin çam, në mënyrë kolektive, si pjesë të atij projekti vrastar që mori jetët e 49 paramthjotëve. Për të, çdo çam mysliman ishte bashkëpunëtor i pushtuesit. Për të, i gjithë komuniteti veproi si një trup i vetëm, si një ndërmarrje kriminale.

Brenda të njëjtit paragraf, Presidenti vendos qartazi dy standarde. Një për grekët e një të kundërt për çamët. Presidenti dënon teorinë naziste të zbatimit të përgjegjësisë kolektive dhe, po aty, e zbaton vetë këtë praktikë, duke akuzuar kolektivisht ‘çamët myslimanë’ si ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’. “Në Paramthi, – thotë Presidenti në fjalën e tij – në fund të shtatorit të vitit 1943, trupat gjermane të Pushtimit dhe bashkëpunëtorët e tyre, çamët myslimanë, arrestuan 49 vetë nga paria e qytetit, civilë të pafajshëm, me qëllim që t’i asgjësonin, në mënyrë që të frikësohej popullsia dhe të zbatohej në praktikë teoria naziste e përgjegjësisë kolektive.” / “Στην Παραμυθιά, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1943 τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής και οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες συνεργάτες τους, συνέλαβαν 49 Προκρίτους της πόλης, αθώους άμαχους, προκειμένου να τους εξοντώσουν ώστε να πτοηθεί ο πληθυσμός και να εφαρμοστεί στην πράξη η ναζιστική θεωρία της συλλογικής ευθύνης.”

Presidenti e argumenton bashkëpunimin kolektiv të çamëve përmes vendimeve të Gjykatës Speciale të Janinës.

“Në Janinë – thotë Presidenti – deri në vitin 1948, më shumë se 1.700 vendime të Gjykatës Speciale të Bashkëpunëtorëve të Pushtuesit dënojnë çamët myslimanë dhe konfiskojnë pasuritë e tyre për krimet e luftës që kryen në Thesproti.” Vlen të ndalemi te vendimet e Gjykatës Speciale të Janinës për Kolaboracionistët, sepse këto vendime u krijuan, u përdorën, shërbyen dhe i shërbejnë ende politikës greke. I shërbejnë Presidentit grek të vendosë nën emëruesin e përbashkët Bashkëpunëtorë të Pushtuesit të gjithë komunitetin çam.

E vërteta është se me Vendimet Nr. 344/1945 dhe Nr. 344/1946 të Gjykatës Speciale të Janinës për Kolaboracionistët, dalë respektivisht më 23 maj 1945 dhe më 27 maj 1946, u akuzuan për bashkëpunim me pushtuesit 2116 persona. Të gjithë ishin Çamë, të gjithë u dënuan, dhe të gjithë u dënuan me vdekje, dhe të gjithë u dënuan me konfiskim të plotë të pasurisë së tyre, të pasurisë së bashkëshorteve dhe fëmijëve të tyre.

Vendimet e Gjykatës Speciale të Janinës u mbështetën në Aktin Kushtetues Nr. 6/1945 dhe Ligjin Nr. 533/1945, norma këto që u paraprinë vendimeve gjyqësore dhe ndërtuan shtratin ligjor për realizimin e proceseve gjyqësore. Akti Kushtetues Nr. 6/1945 dhe Ligji Nr. 533/1945 kishin fuqi në të gjithë territorin e Republikës Helene. Në të gjithë Greqinë pati forca e individë që bashkëpunuan me pushtuesit. Pati qeveri greke, që qeverisi në bashkëpunim me nazistët. Falë bashkëpunimit të Grekëve me pushtuesit, hebrenjtë e famshëm të Selanikut, Korfuzit dhe Janinës u identifikuan dhe u deportuan në kampet e përqendrimit. Këtë krim nuk e bënë Çamët.

Sipas United States Holocaust Memorial Museum (USHMM), në vitin 1941 në Greqi jetonin 71,611 hebrenj, ndërsa vlerësimi i viktimave është 58 800–65 000. Mbi 80% e popullsisë hebraike të Greqisë së paraluftës u vra. Në këtë krim të tmerrshëm, Bashkëpunëtorët e Pushtuesit ishin Grekë. Ishin ata që spiunuan bashkëqytetarët e tyre te pushtuesit.

U ngritën Gjykata Speciale për Bashkëpunëtorët e Pushtuesit edhe në Athinë, Selanik, Serres e Halkidë.

Le të krahasojmë Vendimet e Gjykatës Speciale të Janinës me Vendimet e Gjykatave Speciale të Athinës e Selanikut. Athina, me hapësirë e popullatë shumëfish më të madhe se Çamëria dhe Çamët. Athina, vendi ku kishte rezidencën qeveria kuislinge e ku mijëra nëpunës apo qytetarë grekë bashkëpunuan zyrtarisht me pushtuesit Gjermanë. Selaniku, vendi ku para lufte jetonin rreth 45 000 hebrenj, dhe ku, falë bashkëpunimit të grekëve, pas lufte mbetën më pak se 2 000 e ku strukturat e administratës greke sistematikisht konfiskuan pasuritë hebraike.

Pakrahasimisht më e vogël, normal që popullata çame ka prodhuar më pak ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’ se tërë Greqia. Gjykatat ‘speciale’ greke nuk mendojnë kështu. Vendosin të kundërtën.

Ja një tabelë përmbledhëse krahasimore e Vendimeve të Gjykatave Speciale për Kolaboracionistët të Athinës, të Selanikut dhe të Janinës, ndërtuar mbështetur në të dhënat publike greke.

Athinë

Selanik

Janinë

Persona të akuzuar

2,205

959

2116

Persona të akuzuar me kombësi greke

2,205

—

—

Persona të akuzuar çamë

0

0

2116 = 100%

Të dënuar

849 = 38.5%

410 = 42,7%

2116 = 100%

Dënime me vdekje

114 = 5.2%

78 = 8,1%

2116 = 100%

Burgim i përjetshëm

121 = 5.5%

65 = 6,8%

0

Burgim nën 20 vjet

614 = 30%

267 = 27,8%

Pafajësi

1,356 = 61.5%

549 = 57,2%

0

Konfiskim i plotë i pasurisë

2 = 0,01%

1 = 0,001%

2116 = 100%

Gjykata Speciale e Athinës dënoi me vdekje dhe konfiskoi pasurinë e Sotirios Gocamanis (Σωτήριος Γκοτζαμάνης) dhe Ektor Tsironikos (Έκτωρ Τσιρονίκος), të dy ish-ministra, finance dhe ekonomie të qeverisë greke përgjatë pushtimit. Me poste të tilla, është e logjikshme rëndesa e veprës penale të bashkëpunimit me pushtuesin e fakti që pasuria e tyre mund të jetë shëndoshur apo vënë për shkak të bashkëpunimit.

Gjykata Speciale e Janinës dënoi me dënimin maksimal, me vdekje, dhe konfiskoi pasurinë e të gjithë të akuzuarve Çamë, pa përjashtim, 2116 syresh, çobenë, bujq etj., pasuria e të cilëve, trashëguar ndër breza, sigurisht që nuk ishte produkt i veprës penale të supozuar.

Thuhet se nuk gjykohen vendimet e gjykatave. Që vendimet të pranohen, që vendimet të qëndrojnë, duhet që Gjykatat të japin drejtësi. Gjykatat duhet të jenë mbi palët dhe në baraslargësi nga palët. Nuk kemi kopje të vendimeve të gjykatave greke, nuk i kemi provat për të vlerësuar drejtësinë/padrejtësinë e vendimeve të dhëna, por mund të krahasojmë.

Ne krahasojmë. Të masësh do të thotë ta krahasosh një send a një procedurë me një send apo procedurë të ngjashme, të marrë si njësi. Supozoni si njësi të së drejtës vendimet e Gjykatës së Athinës, të Selanikut apo të Nurenbergut dhe krahasojini me Vendimet e Janinës. Ju rezultojnë të drejta Vendimet e Janinës?

Krahasoni numrin e të gjeturve fajtorë/të akuzuarve bashkëpunëtorë të pushtuesit në Çamëri me numrin e të gjeturve fajtorë/të akuzuarve nga gjykatat në të gjithë Greqinë. Vetëm me dy vendime, Janina gjen fajtor dhe dënon me dënimin maksimal 2116 nga 2116 të akuzuar. Më shumë se në tërë Greqinë. Në Athinë, Gjykata Speciale vlerëson bashkëpunëtorë dhe dënon vetëm 849 persona nga 2,205 të akuzuar. Në Selanik, vetëm 410 persona u gjetën fajtorë.

Krahasoni dënimet e dhëna dhe veprat e mundshme penale të kryera nga bujq e çobenër çamë, me dënimet e dhëna dhe veprat e mundshme penale të kryera nga zyrtarë, ministra e kryeministra grekë. Krahasoni numrin e të gjykuarve me përqindjen e të dënuarve me vdekje nga secila Gjykatë. Vëreni se çamët të gjithë, 100%, u dënuan me dënimin maksimal, ndërsa në Athinë vetëm 5% e në Selanik 8%.

Edhe Gjykata Ndërkombëtare Ushtarake e Nurembergut (IMT), pra gjyqi kryesor ndaj vetë udhëheqësve të pushtuesve nazistë, nga totali prej 24 të akuzuarish vetëm gjysmën e tyre, 12 vetë, dënoi me vdekje, tre u shpallën të pafajshëm.

Krahasoni përqindjen e të shpallurve të pafajshëm. Asnjë Çam nuk u gjet i pafajshëm, përkundrejt shumicës së të akuzuarve në Athinë e në Selanik.

Si është e mundur që në Janinë të gjithë të akuzuarit u dënuan? Si është e mundur që në Janinë të gjithë u dënuan njësoj – me vdekje? Mesa duket, vetëm mes çamëve, gjykata ‘Speciale’ në Janinë nuk ka gjetur fare hierarki ‘në ligësi’. Të gjithë njësoj. Të gjithë kriminelë, më kriminelë se vetë nazistët. Të gjithë meritojnë dënimin me vdekje!!!

Shifrat flasin vetë. Krahasimi i shifrave të vendimeve të Gjykatës Speciale të Janinës me vendimet e dhëna nga Gjykatat e tjera Speciale nuk lë hapësirë për tjetër përfundim. Janë vendime politike. Padrejtësi. Vendimet e Gjykatës Speciale të Janinës sanksionuan Padrejtësi ndaj Çamëve.

Nëse Ligjet, Gjykatat dhe Gjykimet u krijuan dhe u procedua me parimin se qëllimi justifikon mjetin dhe nëse qëllimi ka qenë deklarimi i twrw Çamëve myslimanë si ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’, ia kanë mbërritur qëllimit, porse Me vendime të padrejta gjykate. Nëse qëllimi ka qenë edhe konfiskimi i pasurive të Çamëve, ia kanë mbërritur qëllimit. Me vendim gjykate. Dhe sërisht ngre krye pyetja: Nëse drejtësia ishte individuale, pse përgjegjësia u bë kolektive?

Vendimet e Gjykatës Speciale të Janinës kanë qenë instrumente juridike për qëllime politike. U përdorën për të shpallur me vendim gjykate, ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’ gati një të dhjetën e popullsisë Çame. Mbështetur mbi to, me vendim politiko-publik, politika greke, tani dhe përmes Presidentit të saj, ka shpallur ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’ të gjithë popullsinë Çame, përfshi nënën time, përfshi babin tim. Jo, ata nuk ishin.

Ky cilësim, ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’, i sanksionuar me vendime të padrejta Gjykate dhe përgjithësuar politikisht, përbën sot mburojën greke ndaj llogaridhënies për spastrimin etnik që realizuan ndaj popullsisë Shqiptare, myslimane, që banonte në trojet e veta, brenda territorit Grek.

Përmes cilësimit ‘bashkëpunëtorë të pushtuesit’, zhvlerësojnë jetët e qindra mijëra çamëve të vrarë e të persekutuar. Jeta nuk ka kombësi. Është krim vrasja e 49 paramthjotëve nga reparti nazist dhe disa bashkëpunëtorëve të tyre çamë. Është krim vrasja e mijëra çamëve nga trupat e EDES.

Presidenti Tasoulas në fjalimin e tij ndalet gjatë në historinë e 1943-shit, dhe fap kapërcen në 1945. Ka edhe të tjera masakra ku preja dhe grabitqari kanë ndërruar kahe. Ka shumë e shumë gjak çam të derdhur para e pas krimit të vitit 1943 në Paramthi. “Në total më shumë se 1200 Çamë u vranë”, vlerëson Lambros Baltsiotis, profesor i Historisë së Minoriteteve në Panteion University, Athinë, në studimin e tij “The Muslim Chams of Northwestern Greece”, botim i EJTS, 12, 2011, paragrafi 59. Edhe jetët e tyre vlenin. Njëjtë si 49 paramthjotët e vrarë.

Është krim spastrimi etnik i Çamëve nga trojet e tyre. Zaten, nuk ka axhami të pranojë variantin presidencial të deklaruar në Paramthi se Çamët “ikën për në Shqipëri” / “καταφεύγουν στην Αλβανία.”

Çamët u dëbuan përmes plumbave dhe “Mund të argumentohet se nuk ishte zyrtarisht shteti (grek – shënimi im) ai që kreu spastrimin etnik…. Megjithatë, në rastin e Çamërisë, vetë shteti jo vetëm që nuk u shqetësua nga ky spastrim etnik, por edhe i mirëpriti rezultatet e tij.” shkruan Prof. Lambros Baltsiotis, në konkluzionet e studimit, paragrafi 84.

Presidenti grek vijon të ‘mirëpresë rezultatet’ dhe vijon sulmin. Mbrojtja më e mirë është sulmi. Në fjalën e tij në Paramthi, katër paragrafë të plotë i adresohen politikës shqiptare dhe rrugëtimit evropian të Shqipërisë. Në këta katër paragrafë fshihet mesazhi kryesor i fjalimit: Shqipëria duhet të pranojë interpretimin grek të historisë. Të katër paragrafët bashkë përkthehen “Shantazh”, “Veto”.

*Halil Hyseni është pedagog, ish zëvendës Ministër ne Ministrinë e punëve të Jashtme të Shqipërisë.

Filed Under: Ekonomi

KOSOVA ZGJODHI PRESIDENTEN – TANI DUHET TË ZGJEDHË RRUGËN

October 8, 2026 by s p

Nga Frank Shkreli/

Më në fund, Kuvendi i Kosovës bëri atë që duhej të kishte bërë prej kohësh: zgjodhi Presidenten e Republikës. Justina Shiroka-Pula mori 81 vota dhe, me këtë votim, Kosova shmangu një tjetër përplasje institucionale dhe një tjetër cikël krize dhe pasigurie politike. Por zgjedhja e Presidentes nuk duhet të interpretohet si fund i krizës. Përkundrazi, ajo duhet të jetë fillimi i një prove të re për klasën politike të Kosovës.

Pyetja tani nuk është vetëm kush do të jetë Presidente. Pyetja është: a do të vazhdojë Kosova të qeveriset nga logjika e përplasjes partiake, apo më në fund do të fillojë të sillet si një shtet që e di se cilat janë interesat e tij strategjike? Sepse Kosova nuk ka më kohë për të humbur. 81 vota nuk mjaftojnë për të ndryshuar politikën. Zgjedhja e Justina Shiroka-Pulës ishte rezultat i një kompromisi politik. Dhe kompromisi, në një demokraci, nuk është turp. Përkundrazi, është pjesë e kulturës demokratike. Por Kosova ka parë mjaft marrëveshje që zgjasin vetëm deri në momentin kur partitë marrin atë që duan. Prandaj, 81 votat e Kuvendit duhet të kenë një kuptim më të madh se zgjedhja e një Presidenteje. Ato duhet të shënojnë fundin e një kulture politike ku partia vendoset mbi shtetin, lideri mbi institucionin dhe interesi elektoral mbi interesin kombëtar. Kjo vlen veçanërisht për forcën politike që ka dominuar politikën kosovare vitet e fundit.

Albin Kurti dhe Vetëvendosje kanë marrë përgjegjësi të mëdha për drejtimin e Kosovës. Është e drejtë që të vlerësohen për ato që kanë bërë, por është po aq e drejtë që të kritikohen për ato që nuk kanë bërë. Një qeveri nuk gjykohet vetëm nga mbështetja që merr nga votuesit. Frank Shkreli: Një apel për politikën shqiptare që të shohë veten në pasqyrën e demokracisë | Gazeta Telegraf. Ajo gjykohet edhe nga aftësia për të ruajtur aleancat, për të forcuar institucionet dhe për të kuptuar kufijtë midis interesit partiak dhe interesit shtetëror. Dhe këtu Kosova ka ende shumë punë për të bërë. Washingtoni zyrtar nuk është kundërshtar i Prishtinës. Një nga gabimet më të rrezikshme të politikës kosovare do të ishte krijimi i përshtypjes se marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara mund të trajtohen si një çështje e zakonshme diplomatike. Nuk janë! Për Kosovën, marrëdhënia me SHBA-në është strategjike, historike dhe ekzistenciale.

Shqiptarët dhe gjithë bota e di se Shtetet e Bashkuara nuk kanë qenë një spektator i historisë së Kosovës. Kanë qenë ndër aktorët kryesorë që ndihmuan në çlirimin e saj dhe në krijimin e rrethanave që çuan drejt pavarësisë. Prandaj, çdo qeveri në Prishtinë ka detyrimin moral dhe kombëtar të ruajë këtë marrëdhënie. Kjo nuk do të thotë se Kosova duhet të heqë dorë nga interesat e veta. Jo, por do të thotë se duhet të ketë zotësi dhe mençuri diplomatiko-strategjike për t’i mbrojtur ato interesa në bashkëpunim me aleatët perëndimorë. Një shtet i vogël duhet dhe mund të ketë dinjitet dhe mund dhe duhet të ketë edhe qëndrime të forta në interes të vet. Por nuk mund të ketë luksin të humbasë aleatët.

Me të drejtë është thënë shpesh gjatë këtij procesi se Presidenti/ja e re duhet të jetë mbi partitë. Në këtë pikë, përgjegjësia e Justina Shiroka-Pulës bëhet veçanërisht e madhe. Ajo duhet të tregojë se Presidenca nuk do të jetë një tjetër zyrë e luftës së brendshme politike. Duhet të jetë institucioni që bashkon atë që politika partiake shpesh e ndan. Presidentja e re, në fjalën e parë drejtuar qytetarëve të Republikës së Kosovës deklaroi se do të jetë Presidente e të gjithë qytetarëve dhe se orientimi euroatlantik i Kosovës mbetet themelor. Fjalimi i Presidentes Justina Shiroka Pula në Kuvendin e Republikës së Kosovës – Presidente e Republikës së Kosovës. Kjo duhet të jetë më shumë se një deklaratë ceremoniale. Kosova duhet ta kthejë orientimin euroatlantik në një doktrinë të politikës së saj shtetërore, ashtu siç duhet të bëjë edhe Shqipëria e mbarë trojet shqiptare. Dhe kjo do të thotë shumë më tepër sesa flamujt amerikanë dhe evropianë vendosur në zyrat dhe në ceremonitë zyrtare.

Orientimi euro-atlantik – siç e kam thënë shpeshherë nuk është një botë e përsosur, por kryesisht dhe në përgjithësi do të thotë demokraci funksionale. Do të thotë sundim ligji. Do të thotë luftë kundër korrupsionit. Do të thotë ekonomi konkurruese. Do të thotë media të lira. Do të thotë respekt për institucionet. Dhe mbi të gjitha, do të thotë besueshmëri ndaj miqve dhe aleatëve. “Me të vërtetë, është thënë se demokracia është forma më e keqe e qeverisjes, përveç të gjitha atyre formave të tjera që janë provuar…”, e që kanë dështuar, është shprehur dikurë Winston Churchilli.

Me këtë rast, të gjithë që ia duam të mirën Kosovës, urojmë që me zgjedhjen e Presidentes së re, Kosova të dalë nga politika e përhershme e krizës. Nuk është normale që një shtet i pavarur të kalojë vazhdimisht nga një krizë institucionale në tjetrën. As nuk është normale që zgjedhja e Presidentit të rrezikonte të kthehej në një krizë kushtetuese. Nuk është normale as që partitë politike të shpenzojnë energjinë e vendit në përplasje të pafundme politike , ndërkohë që Kosova përballet me sfida shumë më të mëdha. Njohjet ndërkombëtare ende nuk janë aty ku duhet të jenë. Kosova ende nuk është pjesë e plotë e arkitekturës euroatlantike. Dialogu me Serbinë mbetet i vështirë. Qytetarët vazhdojnë të përballen me probleme ekonomike dhe sociale. Dhe një pjesë e konsiderueshme e rinisë vazhdon të shohë emigrimin si të vetmen alternativë. Përballë këtyre problemeve, politika nuk mund të vazhdojë të sillet sikur beteja kryesore është se kush e fiton konferencën e radhës për shtyp. Beteja e vërtetë është për shtetin. Edhe Shqipëria duhet ta kuptojë përgjegjësinë e saj. Kjo nuk është vetëm çështje e Prishtinës. Është edhe një provë për Tiranën.

Shqipëria dhe Kosova janë dy shtete të ndryshme dhe duhet të respektojnë sovranitetin dhe institucionet e njëra-tjetrës. Por kanë një interes strategjik të përbashkët: të jenë pjesë e pandashme e botës perëndimore. Prandaj, politika shqiptare në të dy anët e kufirit duhet të ketë më shumë shtetësi dhe më pak protagonizëm. Më shumë koordinim dhe më pak retorikë. Më shumë Washington dhe Bruksel si partnerë strategjikë dhe më pak përdorim të marrëdhënieve ndërkombëtare për konsum politik të brendshëm. Frank Shkreli: Nga Washingtoni në Bruksel, Shqipëria ka përpara një mundësi që kërkon vendim, jo më shumë justifikime | Gazeta Telegraf, Shqiptarët kanë bërë zgjedhjen e tyre historike. Është Perëndimi, bota eeuro-atlantike. Kjo zgjedhje e shqiptarëve nuk duhet të vihet në pikëpyetje nga asnjë qeveri, parti apo lider. Zgjedhja e Justina Shiroka-Pulës mund të jetë një mundësi për një fillim të ri. Por vetëm nëse politika e Prishtinës zyrtare kupton se kompromisi që solli Presidenten duhet të pasohet nga një kompromis më i madh për shtetin. Kosova nuk ka nevojë për një luftë tjetër politike. Ka nevojë për një marrëveshje kombëtare për demokracinë, për aleancën me SHBA-në, për integrimin evropian, për sundimin e ligjit dhe për forcimin e shtetit.

Presidentja e re duhet të jetë një nga zërat kryesorë të kësaj marrëveshjeje. Qeveria duhet ta mbështesë. Opozita duhet të kontribuojë. Shoqëria civile dhe media duhet ta kërkojnë. Dhe qytetarët duhet ta imponojnë me votën e tyre. Sepse Kosova ka kaluar shumë për të mbetur peng i konflikteve politike të ditës. Ajo u krijua si shtet me një sakrificë të jashtëzakonshme dhe me mbështetjen e një aleance historike me Shtetet e Bashkuara dhe Evropën. Prandaj, nuk ka kuptim të fitohet liria dhe të humbet drejtimi. Zgjedhja e Presidentes është bërë. Tani duhet të bëhet zgjedhja më e rëndësishme: Kosova duhet të zgjedhë shtetin mbi partinë, aleancën mbi izolimin, demokracinë mbi populizmin dhe Perëndimin mbi çdo aventurë politike. Ky është momenti që politika e Kosovës të dëshmojë se ka mësuar nga krizat e saj. Sepse historia nuk i fal kombet që kanë mundësi për të ecur përpara dhe zgjedhin të humbin kohën duke u grindur me njëri-tjetrin. Kosova nuk duhet ta humbasë këtë mundësi. As Shqipëria. As shqiptarët. Në këtë ditë të rëndësishme për Republikën e Kosovës, urimi im i sinqert shkon për Presidenten e re, Justina Shiroka-Pula, i uroj suksese në detyrën e lartë dhe të vështirë që sapo ka marrë përsipër. Uroj që Presidenca e saj të jetë një institucion i unitetit, i dialogut dhe i forcimit të shtetit — mbi ndarjet dhe interesat partiake. Republikës së Kosovës i uroj që kjo ditë të shënojë një fillim të ri me më shumë stabilitet, më shumë demokraci, më shumë bashkëpunim institucional dhe një orientim të palëkundur drejt familjes së madhe euroatlantike.

Filed Under: Rajon

Vallja e Osman Takës u regjistrua në Regjistrin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale

October 8, 2026 by s p

Fondacioni “Çamëria Hasan Tahsini”/

Fondacioni “Çamëria Hasan Tahsini” shpreh kënaqësinë e veçantë që ishte pjesë e procesit të përgatitjes dhe dokumentimit për regjistrimin e Valles së Osman Takës në Regjistrin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale, në bashkëpunim me Bashkinë Konispol.

Ky është një vendim i rëndësishëm dhe i shumëpritur për ruajtjen, njohjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore të krahinës së Çamërisë.

Vallja e Osman Takës është një nga shprehjet më të njohura dhe më të fuqishme të identitetit kulturor dhe të trashëgimisë çame. Ajo mbart histori, kujtesë, art, krenari dhe një pasuri të çmuar shpirtërore, e cila është përcjellë brez pas brezi.

Shprehim mirënjohjen tonë të veçantë për Këshillin Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale dhe Ministrinë e Kulturës, për vlerësimin dhe vendimin e marrë.

Një falënderim i veçantë shkon për Bashkinë Konispol dhe veçanërisht Zv/kryetaren e këshillit bashkiak Sildi Koqini e cila u kujdes për çdo detaj gjatë procesit të plotësimit të dokumentacionit të nevojshëm për miratim.

Mirënjohje për të gjithë personat që kontribuan në përgatitjen dhe realizimin e dosjes, në mënyrë të veçantë për studiuesin Enver Kushi, për prezantimin dinjitoz dhe profesional që bëri mbi Vallen e Osman Takës, para Këshillit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale dhe Ministrinë e Kulturës.

Mirënjohje gjithashtu për artistët, bartësit e traditës dhe të gjithë dëshmitarët që ndanë njohuritë, kujtimet dhe dëshmitë e tyre, duke ndihmuar në dokumentimin e kësaj vlere të rëndësishme kulturore.

Ky regjistrim është një hap i rëndësishëm për promovimin e kulturës çame dhe për t’i dhënë trashëgimisë së saj vendin e merituar në pasurinë kulturore kombëtare. Ai krijon një mundësi të re për ta bërë më të njohur Vallen e Osman Takës dhe, përmes saj, historinë dhe kulturën e Çamërisë, brenda dhe jashtë vendit.

Ne besojmë se ruajtja e trashëgimisë nuk mjafton vetëm me dokumentimin e saj. Ajo duhet të promovohet, të studiohet, të transmetohet dhe të bëhet e njohur për brezat e rinj.

Fondacioni “Çamëria Hasan Tahsini” do të vijojë të mbështesë dhe të kontribuojë në iniciativa të cilat promovojnë historinë dhe kulturën e krahinës së Çamërisë.

Filed Under: Emigracion

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • …
  • 3269
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • EDI RAMA, SHQIPËRIA NUK MUND TË MBAHET PENG PËR PUSHTETIN TËND!
  • “Ndalimi i torturës dhe i trajtimit çnjerëzor ose poshtërues është absolut”
  • A PRIME MINISTER WHO IS BOTHERED BY THE VERY CONCEPT OF THE RULE OF LAW
  • Studentët dhe rinia që po protestojnë kundër qeverisë, nuk janë armiq të Shqipërisë
  • Shqipëria nuk do të jetë më e njëjtë!
  • KUSH PO E GJYKON SHKOLLËN, KUR SHOQËRIA KA HARRUAR TË DËGJOJË MËSUESIN?
  • TOM SHKRELI: FJALA E FUNDIT NË CILËSINË E KRYETARIT TË FONDACIONIT “DOM SIMON FILIPAJ”
  • Zgjidhja?
  • EDI RAMA, DIL PËRBALLË POPULLIT QË QEVERIS!
  • ALBANIAN CARDINAL ERNEST SIMONI-TROSHANI AT 98: A LIFE OF FAITH, RESISTANCE, AND HUMAN DIGNITY
  • Një shtet e një shoqëri pa rini është mallkim…
  • Grushti institucional
  • Dhuna ndaj studentëve, plagë mbi lirinë dhe dinjitetin e një kombi
  • KUR DURIMI I NJË POPULLI MBARON
  • Eminenca e Tij Ernest Simoni Troshani u nderua në New York në 98-vjetorin e lindjes dhe 10-vjetorin e emërimit si Kardinal

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT