s p – Page 28 – Dielli

Mes poezisë, këngës dhe mirënjohjes : Komuniteti shqiptar në Montreal feston 7 dhe 8 Marsin

March 9, 2026 by s p

Valbona Ahmeti/

7 Marsi në atdheun tonë festohet si Dita e Mësuesit, ndërsa 8 Marsi si Dita Ndërkombëtare e Gruas. Me rastin e këtyre dy festave të bukura, komuniteti ynë shqiptar në Montreal u mblodh në një aktivitet të veçantë, të organizuar nga Shoqata Shqiptare nën përkujdesjen e zonjave Julinda Basha, Anila Hasko dhe Ilirjana Latifi.

Atmosfera e aktivitetit ishte e ngrohtë dhe plot emocion. Poezi të recituara nga poetja Valbona Ahmeti, pastaj nxënësit e shkollës shqipe “Naim Frashëri” në Montreal recituan me shumë dashuri poezi kushtuar mësuesit dhe nënës, ndërsa të vegjlit interpretuan edhe disa këngë që sollën buzëqeshje dhe duartrokitje nga të pranishmit.

Programi artistik u pasurua edhe më tej nga Suela Mero e cila interpretoi disa këngë të shoqëruara me fizarmonikë nga kompozitori Vlonjat Piro Kola. Një moment shumë i veçantë ishte edhe paraqitja e vajzushës Abigael, e cila na mahniti me zërin e saj plot ngjyra dhe me një vokal të nivelit të lartë, duke interpretuar dy këngë në gjuhën angleze.

Natyrisht, si në çdo aktivitet të komunitetit tonë, nuk munguan as ushqimet tradicionale shqiptare, të cilat i dhanë edhe më shumë shije këtij takimi miqësor. Falënderime të veçanta shkojnë për sponsorët që kontribuuan në këtë organizim: zotëri Prend Tanushi, zotëri Nexhi, Lori Café, si dhe të gjithë ata që ndihmuan për ta bërë këtë festë edhe më të bukur.

Ky takim ishte një dëshmi e gjallë e dashurisë për gjuhën, kulturën dhe traditat tona, si dhe një moment i bukur bashkimi për komunitetin shqiptar në Montreal.

See insights and ads

Boost post

All reactions:

Arnautët e Damaskut zotohen për riaktivizimin e Shoqërisë së parë shqiptare të themeluar më 1947

March 9, 2026 by s p

Prof. Muhamed Mufaku/

Në Damask, si në shumë qytete në Lindjen e Mesme, mbahen gjatë muajit Ramazan iftare me karakter familjar të gjerë ose shoqëror, që mbledhin një familje të madhe ose një komunitet, ku shtrohen atje muhabete të ndryshme që kanë të bëjnë me preokupimet e ndryshme, e sidomos tani gjatë luftës së re në Lindjen e Mesme, ku raketat iraniane gati kalojnë për ditë mbi Damaskun për në Izrael.

Mirëpo, iftari kësaj here ishte më ndryshe se iftari i 2025 si nga numri i të pranishmëve ashtu edhe nga temat që u shtruan. Iftari në 2025 u mbajt vetëm disa muaj pas rrëzimit të diktaturës së familjes Asad që sundoi gjatë 1970–2024, pra kur vendi sa kishte dalë prej një lufte shkatërruese që i shtyu miliona të ikin jashtë Sirisë. Tani, pasi që regjimi i ri u stabilizua duke marrë përkrahje të mirë ndërarabe (e sidomos nga Arabia Saudite) dhe ndërkombëtare (sidomos nga SHBA dhe presidenti Trump personalisht), e duke hapur rrugën për shpresa të reja në jetën politiko-ekonomike dhe shoqërore, iftari që u mbajt më 5.3.2026 tregoi disa shenja të reja për atë ç’ndryshoi në Siri.

Iftari, si vjet, me nja 90 arnautë, u mbajt në një restorant të madh në qendër të Damaskut shumëmilionësh. Kjo vetvetiu tregon shumë. Në kohën kur u formua Shoqëria e parë shqiptare në Damask (1947) kryeqyteti nuk kishte më shumë se 250 mijë banorë dhe ishte lehtë të kalohej nëpër lagje të Damaskut në këmbë ose në tramvaj midis lagjeve ku banonin shumica e shqiptarëve në veri të Damaskut. Mirëpo, më vonë Damasku u shtri në katër anët nëpër fusha e male dhe shqiptarët u shpërndanë në shumë lagje prej viteve 60 të shek. XX.

Nga ana tjetër, me vendosjen e regjimit njëpartiak më 1963 e më pastaj të sundimit të dinastisë Asad gjatë 1970–2024, liritë politike dhe shoqërore u kufizuan dhe u përqendruan në shërbim të pushtetit, kështu që shqiptarët që janë afër 10 mijë në Siri pësuan më shumë sepse nuk kishin ndonjë të veten në pushtet. Më 1974 u hap një dritare e një shprese të madhe me fillimin e Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhë, Letërsi e Kulturë Shqiptare për të Huaj (SNGJLKSH) në Prishtinë, sepse prej 1975 shkonin atje arnautët e Damaskut për ndonjë paraqitje ose për kurset e gjuhës shqipe. Ky kanal ishte edhe organ frymëzimi pasi që i lidhte shqiptarët e Sirisë, që janë me shumicë prej Kosove, me trungun kombëtar. Mirëpo, nga 2008 u mbyll ky kanal për shkak të ashpërsimit të sistemit të vizave për sirianët, deri kur me një përpjekje maksimale e me një mirëkuptim të MPJ u hap përsëri më 2024 për një kategori të kufizuar.

Në këtë iftar të madh morën pjesë përfaqësues të gjitha shtresave dhe gjeneratave të shqiptarëve të Damaskut: klerikë, intelektualë, biznesmenë, ushtarakë, punëtorë, studentë, pleq e të rinj. Iftarin e hapi solemnisht gjenerali i ushtrisë siriane Andyl Jashari, me origjinë prej Kosove, i cili mbajti edhe një fjalë përshëndetëse. Në fund të iftarit u mbajtën tri fjalime. Fjalimin e parë e mbajti kleriku Abdylkader Numani, imam i një xhamie në jug të Damaskut, përndryshe me origjinë nga Kosova, që e theksoi rëndësinë e këtij takimi që i mblodhi kaq shqiptarë për herë të parë prej 1947, sa që shumë prej tyre u njohën mes veti në këtë rast. Për këtë ai theksoi edhe rëndësinë e gjuhës shqipe që po asimilohej.

Fjalën e dytë e mbajti autori i këtij teksti që e lidhi rëndësinë e mësimit të gjuhës me riaktivizimin e Shoqërisë shqiptare të themeluar më 1947 dhe të pasivizuar më 1949, përkatësisht me grushtetin e parë ushtarak në Siri, pasi që me rrëzimin e diktaturës më 8.12.2024 nuk ka më pengesa as politike as ligjore. Në këtë drejtim u theksua edhe njohja e Republikës së Kosovës nga ana e Sirisë, që pritet të kurorëzohet me marrëveshje për ngritjen e marrëdhënieve diplomatike dhe hapjen e një ambasade ose konsullate në Damask, që do të kishte një domethënie të madhe për arnautët e Sirisë. Në fjalën e fundit, gjenerali Jashari e përkrahu idenë për riaktivizimin e Shoqërisë shqiptare dhe u zotua se pas Bajramit të fillojë sendërtimi i iniciativës për riaktivizimin e Shoqërisë.

Ky iftar që mori këtë drejtim dhe u kurorëzua me zotimin për riaktivizimin e Shoqërisë shqiptare në Damask ka kontekstin e vet më 2026, sikurse ai më 1947 kur u themelua kjo shoqëri. Viti 1947 karakterizohet në Sirinë e dalë prej Luftës II Botërore me një skamje të madhe që përfshinte shqiptarët që me shumicë erdhën dhe u vendosën në Damask midis dy luftërave botërore. Po në atë kohë (1947–1948) erdhën edhe emigrantët politikë nga Kosova e Shqipëria si dhe u vërshuan refugjatët palestinezë sa që qeveria siriane nuk ishte më në gjendje të ofronte më ndihmë për refugjatët. Kjo skamje ishte ajo që e shtyri parinë shqiptare të mblidhej e të formonte Shoqërinë mirëbërëse shqiptare, që kishte për qëllim urgjent ndihmën për nevojtarët.

Ky kontekst del tani edhe më i prekshëm. Pas një lufte të vazhdueshme 15 vjet dhe shkatërrimit deri në themel të një lagjeje shqiptare në jug të Damaskut, shumë shqiptarë mbetën pa strehim e punë. Sipas të dhënave të organizatave ndërkombëtare 90% e sirianëve jetojnë në varfëri, që përfshin edhe shqiptarët. Por në të njëjtën kohë kemi tani edhe biznesmenë shqiptarë që janë në gjendje të ofrojnë ndihmë. Njëri prej tyre është edhe Kenan Hixhazi, i cili ishte kosponsor i këtij iftari të madh, po i cili ofroi shumë paketime me ushqim që i prodhon fabrika e tij New Park.

Në këtë kontekst, pjesëmarrësit në këtë iftar dolën me një shpresë të re për ditë më të mira, sepse u përmend se Shoqëria e re shqiptare nuk do të japë vetëm ndihma për nevojtarët por edhe libra dhe kurse të gjuhës shqipe për ata që shprehën interesim ta mësojnë gjuhën shqipe.

Legjenda: Gjeneral Andyl Jashari, i dyti nga e majta, midis arnautëve në iftar.

Shoqata “Malësia e Madhe” në Nju Jork shfaqi dokumentarin “Narhelmi” të autorit Mark Lucgjonaj

March 9, 2026 by s p

Nga Zef Ujkaj/

Më 8 mars 2026, Shoqata “Malësia e Madhe” në Nju Jork organizoi shfaqjen e dokumentarit “Narhelmi”, me autor Mark Lucgjonaj. Ky aktivitet u zhvillua në vazhdën e veprimtarive kulturore që shoqata jonë organizon vazhdimisht për të promovuar historinë, kulturën dhe trashëgiminë e Malësisë së Madhe në diasporë. Dokumentari “Narhelmi” pasqyron jetën, traditat dhe historinë e fshatit Narhelm në Tuz të Malësisë së Madhe, duke sjellë para publikut një pjesë të rëndësishme të kujtesës historike dhe kulturore të kësaj treve.

Autori i dokumentarit, Mark Lucgjonaj, është gjithashtu autor i disa librave, disa prej të cilëve janë promovuar edhe nga Shoqata “Malësia e Madhe” në Nju Jork. Ai është fitues i disa çmimeve letrare dhe njëkohësisht punon si mësimdhënës në një nga institucionet arsimore në Malësi, duke qenë aktiv edhe në jetën kulturore dhe në krijimtarinë letrare. Duke vlerësuar veprimtarinë e tij të pasur, Shoqata “Malësia e Madhe” në Nju Jork është përpjekur vazhdimisht ta mbështesë dhe ta promovojë krijimtarinë e Mark Lucgjonajt në mesin e diasporës malësore në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Shfaqja e dokumentarit u zhvillua në ambientet e restorantit “Ciao” në Westchester të Nju Jorkut, ku për të pranishmit u shtrua edhe një koktej i pasur.

Të pranishmit i përshëndeti kryetari i rizgjedhur i Shoqatës “Malësia e Madhe”, z. Senad Lulanaj, i cili, përveçse e përgëzoi autorin për realizimin e këtij dokumentari, iu uroi mirëseardhjen të ftuarve dhe përshëndeti personalitetet e pranishëm në këtë aktivitet. Me këtë rast, ai uroi gjithashtu edhe të gjitha gratë e pranishme me rastin e festës së 8 Marsit.

Lulanaj shtoi se Mark Lucgjonaj këtë herë nuk erdhi ashtu siç jemi mësuar ta njohim, si krijues letrar, por në rolin e regjisorit. Ai theksoi se Lucgjonaj është një shembull pozitiv i rinisë malësore dhe e falënderoi në emër të Shoqatës “Malësia e Madhe” që kishte përzgjedhur pikërisht shoqatën tonë për promovimin e këtij dokumentari. Gjithashtu, ai ftoi të pranishmit që ta mbështesin Markun edhe materialisht për realizimin e projekteve të tjera të planifikuara, si në fushën e kulturës ashtu edhe në atë të krijimtarisë letrare dhe të filmave dokumentarë.

Më pas fjalën e mori autori i dokumentarit, Mark Lucgjonaj, i cili falënderoi përzemërsisht Shoqatën “Malësia e Madhe” për mikpritjen dhe për organizimin e këtij eventi kulturor. Marku theksoi se shkëndija për realizimin e këtij dokumentari lindi spontanisht, nga një vëzhgim që po i bënte fshatit, ndërsa ndodhej në oborrin e shtëpisë së tij. Sipas tij, dokumentari u realizua me idenë që pasardhësve t’u lihet një dëshmi vizive mbi të kaluarën e fshatit Narhelm. Ai u shpreh se filmi u realizua me mundësi të kufizuara financiare, duke falënderuar veçanërisht fotografin nga Malësia, Ceno Rrogathi, për realizimin teknik të dokumentarit. Marku theksoi se puna kishte filluar me pak mjete, por falë rrethanave praktike dhe përkushtimit u arrit të realizohej ky dokumentar. Ai shtoi se dokumentari trajton edhe larmishmërinë fetare dhe kombëtare që ekziston në këtë fshat, si dhe bashkëjetesën dhe respektin që ka mbizotëruar gjithmonë ndërmjet banorëve të tij. Gjatë fjalës së tij ai tregoi edhe disa histori komike që lidhen me një fenomen karakteristik të fshatit, që ka të bëjë me një mit rreth “gënjeshtrave të bukura” për të cilat njihet ky fshat.

Pas përfundimit të filmit, aktivisti Nikollë Junçaj sqaroi se dokumentari do të ketë edhe një pjesë të dytë për fshatin Narhelm, ndërsa në të ardhmen mund të realizohen edhe dokumentarë të tjerë për Malësinë dhe fshatrat e saj. Ai ftoi të pranishmit ta mbështesin financiarisht Markun për këtë punë voluminoze, e cila synon të dokumentojë historinë e Malësisë përmes filmave dokumentarë.

Marku falënderoi edhe një herë bashkëvendasit e tij që e ndihmuan moralisht dhe financiarisht për realizimin e dokumentarit “Narhelmi”, pjesa e parë. Ai falënderoi gjithashtu Shoqatën “Malësia e Madhe” për mbështetjen e vazhdueshme, duke përmendur edhe bursën studentore që shoqata i kishte dhënë gjatë studimeve të tij. Në lidhje me vazhdimin e projektit, ai tha se pjesa e dytë e dokumentarit mbi fshatin Narhelm kërkon një përkushtim më të madh për të plotësuar mozaikun e së kaluarës së këtij fshati, sidomos duke pasur parasysh se aktualisht ekziston një material i incizuar prej rreth 83 orësh. Ai falënderoi gjithashtu të pranishmit, të cilët gjatë këtij aktiviteti arritën të mbledhin rreth 7 mijë dollarë për nevojat e realizimit të këtyre dokumentarëve, përveç kontributeve të mëhershme që kishin dhënë bashkëvendasit e tij në Amerikë dhe Fondi i Pakicave në Mal të Zi.

Pjesëmarrja në këtë aktivitet ishte e madhe dhe të gjithë të pranishmit mbetën mjaft të kënaqur me prezantimin e këtij dokumentari, i cili solli para publikut një pasqyrë të gjallë të historisë dhe jetës së fshatit Narhelm.

Foto: Nikolle Bojaj

“Thinking of You”

March 9, 2026 by s p

Alketa Xhafa Mripa/

Here we stand in Dag Hammarskjöld Plaza, a historic site for human rights and social justice movements, on the doorstep of the United Nations. It has long been an ambition of mine to bring Thinking of You to this profoundly significant place—especially during the United Nations Commission on the Status of Women, the largest global gathering dedicated to gender equality and women’s rights.

Installing Thinking of You here, where public voices meet global power, places survivors’ stories directly within the sphere of international decision-making.

In doing so, it continues the plaza’s long tradition as a place of moral activism rather than passive observation. Opening this exhibition on International Women’s Day carries profound meaning. While this day celebrates the achievements of women, it is also a reminder that the struggle for equality, safety, and justice continues.

For many women around the world, this is still a day of protest, of resilience, and of demanding to be heard.

Thinking of You began in 2013, when I saw a TV interview of one survivor of wartime sexual violence in my country, Kosova. Her face was hidden in shadow to protect her identity, but her words were clear. She spoke about the shame and trauma she carried every day, and about the justice she longed for. She was one brave woman speaking on behalf of an estimated twenty thousand survivors of sexual violence from the Kosovo war. She said: “No one is thinking of us.”

Those words pierced my heart. I wanted to tell her: I am thinking of you. We are thinking of you. You are not alone. I wanted survivors to feel the solidarity of a community coming together. A simple act—donating a dress, hanging on washing lines, an everyday domestic image was transformed into a public act of remembrance, resistance, and care. Survivors came forward. Society began to acknowledge their truth.

And together, we began a process of healing.

Over the past decade, Thinking of You has continued to grow, expanding beyond borders. Today, the dresses you see represent survivors from across the world—from Colombia to Sudan, from Bosnia and Herzegovina to Japan. They have been installed in places that shape justice and human rights.

Today, this collection stands here—on its most visible stage yet—on International Women’s Day.

Each one of these dresses represents a human being with a story like that first woman’s story: a story of harm endured, dignity defended, and justice too often delayed. I place Thinking of You in this space as both an offering and a reminder: that peace cannot exist without the full recognition of the survivors’ life, and that accountability begins with acknowledgment.

This New York installation exists because of extraordinary collective support. I want to thank the Albanian community in New York, thank you to each one of you for your support.

My appreciation also extends to the partners and institutions who made it possible for these voices to be here, to the embassies, missions and foundations whose support affirmed that survivors’ stories belong not at the margins, but at the very heart of our global conversations. I am so deeply grateful to the small crew whose belief in this work and generosity went above and beyond. Sokol, Fiona, Djellza, Richard, Viosa, Uran— Faleminderit. All we ask is that you hear their voices. That you recognize them. That you think of them. Thinking of You began when listening turned into action. And today, standing here together, that action lives on in all of us.

Foto: Gazeta “Dielli”

“Thinking of You” , thirrje për dinjitet dhe drejtësi

March 9, 2026 by s p

Sokol Paja/

New York, 8 mars 2026 – “Thinking of You” instalacioni i artit publik i njohur ndërkombëtarisht dedikuar të mbijetuarave të dhunës seksuale, nga artistja konceptuale Alketa Xhafa Mripa u prezantua në New York në Dag Hammarskjöld Plaza hyrja publike drejt selisë së Kombeve të Bashkuara gjatë sesionit të 70-të të Komisionit të OKB-së për Statusin e Grave. Me pjesëmarrjen e veprimtarëve të çështjes kombëtare, aktivistëve, atdhetarëve, mediave shqiptare e dhjetëra shoqatave shqiptare në New York e me gjërë, shpirtërisht takimi u shndërrua në një moment të thellë reflektimi e solidariteti me të gjithë të mbijetuarit e dhunës seksuale. Rrëfimet rrëqethëse të të mbijetuarve të luftës, dhunës e abuzimit na ftojnë që të mos ndalojmë së kërkuari drejtësi për viktimat dhe ndëshkim për dhunuesit.

Artistja konceptuale Alketa Xhafa Mripa në fjalën e saj theksoi se vendosja e “Thinking of You” aty ku zërat e publikut takohen me pushtetin global, i vendos historitë e të mbijetuarve drejtpërdrejt në sferën e vendimmarrjes ndërkombëtare. Në këtë mënyrë, ajo vazhdon traditën e gjatë të këtij sheshi si një vend i aktivizmit moral, dhe jo i vëzhgimit pasiv. Hapja e kësaj ekspozite në International Women’s Day ka një kuptim të thellë. Ndërsa kjo ditë feston arritjet e grave, ajo është gjithashtu një kujtesë se lufta për barazi, siguri dhe drejtësi vazhdon. Sipas artistes Alketa Xhafa Mripa për shumë gra në mbarë botën, kjo mbetet ende një ditë proteste, qëndrese dhe kërkese për t’u dëgjuar. Një veprim i thjeshtë—dhurimi i një fustani, varja e tij në telat e rrobave—një imazh i zakonshëm shtëpiak u shndërrua në një akt publik kujtese, rezistence dhe kujdesi. Të mbijetuarit dolën përpara. Shoqëria filloi ta pranojë të vërtetën e tyre.

Dhe së bashku filluam një proces shërimi, u shpreh ajo. Më tej artistja Alketa Xhafa Mripa theksoi se secili prej këtyre fustaneve përfaqëson një qenie njerëzore me një histori si ajo e gruas së parë: një histori e dhimbjes së përjetuar, e dinjitetit të mbrojtur dhe e drejtësisë që shumë shpesh është vonuar.

Unë e vendos Thinking of You në këtë hapësirë si një ofertë dhe si një kujtesë: se paqja nuk mund të ekzistojë pa njohjen e plotë të jetës dhe përvojës së të mbijetuarve, dhe se përgjegjësia fillon me pranimin, u shpreh ajo.

Ambasadori Blerim Reka në fjalën e tij theksoi se “më shumë se 20,000 gra dhe burra shqiptarë të Kosovës u përdhunuan nga ushtria dhe policia serbe, dhe askush nuk u ndëshkua. Prandaj “Thinking of You” është një kujtesë dhe një mendim për të gjitha këto viktima të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë, ku Serbia kreu gjenocid kundër shqiptarëve. Dhe askush nuk u soll para drejtësisë, dhe askush nuk u dënua! Drejtësia ndërkombëtare mbetet e heshtur, ndërsa këto viktima vazhdojnë të kërkojnë drejtësi. Drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar” theksoi Ambasador Reka.

Në këtë aktivitet solidariteti e ndërgjegjësimi mbajtën fjalime të guximshme, prekëse dhe shumë emociunuese edhe znj.Aissata Camara, Komisionere e Zyrës së Kryetarit të Bashkisë së NYC-së për Çështjet Ndërkombëtare, znj. Tessa Dikker, zëdhënëse në Misionin e Mbretërisë së Holandës në Kombet e Bashkuara, Ambasadore Suela Janina, Përfaqësuese e Përhershme e Republikës së Shqipërisë në Kombet e Bashkuara, znj.Djellza Pulatani, presidente e shoqatës F’Oda, znj.Vasfie Krasniqi Goodman, e Dërguara e Posaçme e Presidentit të Republikës së Kosovës dhe një të mbijetuar të dhunës seksuale gjatë Luftës së Kosovës, z.Ramadan Nishori një i mbijetuar i dhunës seksuale gjatë Luftës së Kosovës dhe Tatiana Mukanire, një e mbijetuar nga Republika Demokratike e Kongos.

Instalacioni “Thinking of You” u krijua fillimisht në Prishtinë në vitin 2013, ku një stadium futbolli u mbush me mijëra fustane dhe funde të dhuruara në solidaritet me rreth 20,000 gra dhe vajza kosovare që u përdhunuan gjatë konfliktit të 1998–1999. Rrobat janë dhuruar si nga të mbijetuar të dhunës seksuale në kohë lufte, ashtu edhe nga mbështetës të njohur publikë, përfshirë stilisten e modës Diane von Furstenberg, ikonën feministe Gisèle Picot, laureatin e Çmimit Nobel Denis Mukwege dhe ambasadorin e UNICEF Martin Bell, duke theksuar mesazhin e solidaritetit dhe përgjegjësisë së përbashkët për të vepruar, thuhet në njoftimin e organizatorëve. Shqiptarët e Amerikës treguan dhe një herë solidaritet, aktivizëm e ndjeshmëri të lartë ndaj një plage kombëtare që ende kërkon drejtësi.