Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Marie Shllaku, kur një jetë e re u shndërrua në përjetësi kombëtare

by

Sakrifica, rezistenca dhe doktrina morale e lirisë shqiptare.

Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Historia e kombeve nuk ndërtohet vetëm nga traktate, konferenca dhe marrëveshje diplomatike. Ajo ndërtohet, mbi të gjitha, nga gjaku i derdhur për liri, nga njerëz që në çastet më të errëta të historisë zgjedhin të mos heshtin. Marie Shllaku i përket pikërisht kësaj kategorie të rrallë njerëzish, për të cilët jeta personale ishte më pak e rëndësishme se fati i kombit.

Ajo ishte e re në moshë, por e pjekur në vetëdije kombëtare. Ishte e re në vite, por e përjetshme në ideal. Në këtë kuptim, Marie Shllaku nuk është vetëm figurë historike – ajo është koncept moral i rezistencës shqiptare.

Fjalët e saj, të shqiptuara me qetësi dhe dinjitet përballë vdekjes, janë ndër dëshmitë më të fuqishme të ndërgjegjes kombëtare shqiptare:

Këto thënie nuk janë vetëm emocionale. Ato janë tezë politike, akt akuzues ndaj shtypjes dhe program moral për brezat që vijnë.

Sakrifica si akt i vetëdijshëm politik: rasti Marie Shllaku

Në dallim nga viktimat e rastësishme të dhunës, Marie Shllaku ishte luftëtare e vetëdijshme për pasojat e zgjedhjes së saj. Ajo veproi në një kohë kur shqiptarët e Kosovës dhe viseve të tjera etnike përballeshin me represion të egër, ndjekje politike, burgosje, ekzekutime dhe mohimin sistematik të identitetit kombëtar.

Rasti i saj është i krahasueshëm me:figurat e rezistencës polake kundër nazizmit,rezistencën franceze,dhe lëvizjet çlirimtare të Evropës Lindore,ku individë të rinj pranuan vdekjen për të mos pranuar robërinë.

Ashtu si këto figura, Marie Shllaku e kuptonte se heshtja do të thoshte bashkëfajësi, ndërsa rezistenca – edhe me çmimin e jetës – ishte detyrim moral.

Dimensioni juridik: e drejta për rezistencë kundër shtypjes

Në aspektin juridik dhe të së drejtës natyrore, veprimtaria dhe flijimi i Marie Shllakut përfaqëson një formë të hershme të asaj që sot njihet si e drejta e popujve për vetëvendosje.

Në kohën e saj:shqiptarët nuk gëzonin barazi politike,nuk kishin përfaqësim real,dhe nuk kishin të drejtë të vendosnin për fatin e tyre.

Sot, kjo e drejtë është e sanksionuar në:Kartën e Kombeve të Bashkuara,Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut,dhe praktikën ndërkombëtare të dekolonizimit.

Marie Shllaku luftoi për një të drejtë që ende nuk ishte shkruar në ligje, por ishte e gdhendur në ndërgjegjen njerëzore.

Gruaja shqiptare në vijën e parë të historisë

Rasti i Marie Shllakut rrëzon një stereotip të vjetër historik: se gratë kanë qenë vetëm prapavijë e historisë. Ajo dëshmon se gruaja shqiptare ka qenë aktore e drejtpërdrejtë e rezistencës, jo vetëm nënë e motër e luftëtarëve, por luftëtare e vetëdijshme.

Në këtë aspekt, Marie Shllaku qëndron përkrah figurave si:Shotë Galica,Tringë Smajli,dhe heroinat e mëvonshme të rezistencës shqiptare.

Ajo mishëron lidhjen midis emancipimit kombëtar dhe emancipimit shoqëror, duke treguar se liria nuk ka gjini, por ideal.

Mesazhi i saj në kontekstin e Kosovës së sotme

Në Kosovën e pasluftës, shpesh flitet për lirinë si status politik, por më pak për përgjegjësinë morale që ajo sjell. Marie Shllaku na rikujton se:liria nuk është pronë e elitave,nuk është dekor ceremonial,dhe nuk është e përhershme pa drejtësi.

Rasti i saj është paralajmërim se shteti që harron martirët e vet rrezikon ta humbë shpirtin e vet.

Nga një jetë e re në përjetësi kombëtare

Marie Shllaku vdiq e re, por ajo nuk u shua. Ajo u shndërrua në përjetësi kombëtare, sepse sakrifica e saj u bë pjesë e themelit moral të Kosovës dhe të çështjes shqiptare.

Kosova jeton sot edhe sepse dikur, një vajzë e re, me bindje të palëkundur, zgjodhi të mos jetojë në robëri. Dhe për këtë arsye, emri i saj nuk është vetëm kujtim – është detyrim historik.

Në sinoret e Epirit…

by

Intervistoi: Niko Mihali

President i Seksionit Kombëtar Shqiptar të CIOFF/

Intervistë me klarinetistin e Sazeve të Përmetit, Josif Shukallari.

Fundi i vitit po afron dhe, me këtë rast, artistët krijues e interpretues të trashëgimisë sonë kulturore bëjnë bilancin e punës së tyre, duke evidentuar dhe inkurajuar vlerat që kanë sjellë në skenë apo në veprimtari kombëtare e ndërkombëtare.

Ndërsa mendoja të rikujtoja disa prej tyre, veçanërisht në veprimtaritë ku është pjesë edhe CIOFF Albania, më doli përpara klarinetisti i Sazeve të Përmetit, “Mjeshtër i Madh”, miku im Josif Shukallari, të cilin e kam parë shumë aktiv në dhjetëra veprimtari promovuese, i cilësuar nga media dhe specialistët e muzikës si një ndër klarinetistët më të talentuar të Jugut shqiptar.

Duke qenë se të dy jemi disi larg atdheut, telefoni në këto raste të afron dhe e bën informacionin më konkret. Andaj ngrita smartfonin dhe shënova emrin e tij. Dëgjoja zilen që binte dhe përfytyroja se ku mund të ndodhej në këto ditë funddhjetori, kur koha ka filluar të ftohet dhe erërat e forta që zbresin nga malet e Pindit deri në fushën e Janinës apo në luginën e Vjosës, mbase ia vështirësojnë edhe punën e përditshme.

Sapo dëgjova zërin e tij, që vinte disi i largët, ndjeva menjëherë atë të qeshurën e tij të shkujdesur dhe, si gjithmonë, nuk harroi të më drejtohej i pari:

— Hë, mo drejtor, ç’kemi?

(Këtë “drejtor” e ka që nga koha kur u njohëm, kur ai u bë pjesë e formacionit të sazeve të Shtëpisë së Kulturës në Përmet, në kohën kur unë isha drejtor i saj, dhe e ka të vështirë ta evitojë edhe sot.)

E pyes se ku ndodhet, ku është këto ditë dhjetori. Ai, pak serioz e pak me shaka, ma kthen:

— Ku ndodhem, thua? Po në sinoret e Epirit jam, me punë e me halle, por gjithmonë me klarinetën pranë.

— Po si ta kuptoj këtë togfjalësh “sinoret e Epirit”? — e pyes.

Dhe ai fillon të rrëfejë, me fjalët e tij, të cilat po mundohem t’i sjell këtu ashtu siç m’i tha:

— Dëgjo, drejtor. Kur zgjohem në mëngjes dhe dal në oborrin e shtëpisë, sytë më shkojnë larg dhe ndalen te Melesini, mali i Leskovikut, për të cilin ka edhe këngë, ashtu siç ka për vetë Leskovikun. Vetvetiu më vijnë në mendje sazet e Leskovikut: Asllani, Selimi, Ajdini dhe bashkë me ta edhe Hafizeja e famshme, këngëtarja e madhe që kudo ku shkoi e këndoi, e mbajti emrin e qytetit të saj si një gur të çmuar. Kaba e Selim Leskovikut dhe këngët e Hafizesë ma gjallërojnë shpirtin.

Pastaj shikimi më shkon majtas, ndjek rrjedhën e Vjosës që përplaset nëpër gryka dhe zbret drejt Përmetit, duke marrë me vete jo vetëm ujë e gurë, por edhe lavdinë e sazeve të Leskovikut. Duket sikur thërret usta Laverin me shokë që t’i mbledhin ato avaze e t’ua mësojnë sazeve të Përmetit. Mund të duket legjendë, por kështu ka ndodhur, thonë edhe burra të ditur.

Pas meje, ndërsa qëndroj si statujë në oborr, janë grykat dhe majat e Nemërçkës, tashmë të mbuluara me borë. Pas tyre shtrihet Pogoni, lugina e bukur me njerëz punëtorë e të mençur, por edhe me artistë të njohur. Aty pranë është Delvinaqi, një qytezë e vogël që ka nxjerrë nga gjiri i saj një gërnetar të madh: Petro Lluka.

— Po, e kam dëgjuar — i them — madje kam qenë edhe në Delvinaq, me një grup sazesh të Përmetit, në festivalin “Karvani i Polifonisë”.

— Janë dy gërnetarë legjendarë të këtyre sinoreve, secili në sinorin e vet — vijon ai — por muzika e tyre dëgjohej në të dy anët e kufirit, ashtu siç e ke shkruar edhe ti në librin “Virtuozi Laver Bariu”.

Mbrëmë hyri në fuqi Ligji i SHBA për autorizimin e mbrojtjes kombëtare

by

Ambasador Blerim Reka/

Si ligj federal, i dekretuar nga Presidenti Trump, ai përligj së paku tri garanci të rëndësishme për Kosovën dhe Ballkanin: nuk ka ndryshim kufijsh në rajon; marrëveshja midis Kosovës dhe Serbisë do të përmblyllet me njohje reciproke; dhe zgjerimi i NATO-s në Ballkan do të vazhdojë, përfshirë edhe mundësinë e anëtarësimit të Kosovës në aleancën veri-atlantike.

Ligji rikomfirmon kontinuitetin e politikës amerikane për Kosovën, në katër dekadat e fundit, nga dokumenti i parë i Stejt Departamentit i vitit 1986: ”Kosovo Republic Project”, të cilin e sjell në librin e tij Fron Nahzi (“Ethnic Interest Groups and US Foreign Policy”), që del nga shtypi këto ditë.

Republika e Kosovës nuk mund të bëhej pa SHBA, e as të funksionoj pa Amerikën.

Ndërkaq Kosova mbetet shteti më pro-amerikan.

Skënderbeu “grek”, ose si të bëhesh grek pa e ditur

by

Një pamflet kundër fantazive historike të gazetës greke “Protothema”

Nga Rafael Floqi

Ka një lloj shkrimi që nuk lind nga kurioziteti shkencor, por nga ankthi identitar. Artikulli i gazetës greke Protothema me titullin hipokrit “Sa ‘shqiptar’ ishte Gjergj Kastrioti?” i përket pikërisht këtij zhanri: jo histori, por industria e mohimit. Ai nuk kërkon të kuptojë Skënderbeun; kërkon ta zhbëjë. Dhe për ta bërë këtë, përdor një arsenal të vjetër ballkanik: fenë si etni, gjeografinë si komb, dhe anakronizmin si argument.

Që në rreshtat e parë, artikulli bën atë që çdo tekst ideologjik bën kur nuk ka guxim të mohojë drejtpërdrejt: shtiret se pyet. Pyetja “Sa shqiptar ishte Skënderbeu?” nuk është pyetje, por një akuzë e kamufluar. Ajo sugjeron se shqiptaria e tij është e pjesshme, e dyshimtë, e negociueshme. Dhe kjo nuk është rastësi. Skënderbeu është problem për nacionalizmin grek sepse ai e shkatërron një dogmë qendrore: se ortodoksia është pronë etnike greke dhe se Ballkani i krishterë lind vetëm nga Athina.

Le ta themi qartë: kjo nuk është hera e parë që bëhet kjo përpjekje. Është vazhdimësi. Që nga shekulli XIX, historiografia nacionaliste greke ka ndërtuar një model të qëndrueshëm përvetësimi: çdo figurë ballkanike që është e krishterë, ortodokse, e famshme dhe europiane, duhet të kalojë patjetër nga filtri “grek”. Nëse nuk flet greqisht, do të ketë folur. Nëse nuk ishte grek, do të ketë qenë epirot. Nëse nuk ishte epirot, do të ketë qenë bizantin. Dhe nëse nuk ishte asgjë nga këto, do të shpallet “i paqartë”.

Një nga shtrembërimet më të rënda të Protothema është barazimi i Epirit me Greqinë. Ky është një mashtrim terminologjik i qëllimshëm. Epiri në Mesjetë nuk ishte shtet grek, as komb grek, as projekt grek. Ishte një hapësirë gjeografike e përzier, pa identitet kombëtar modern, ku shqiptarët ishin faktor politik dhe ushtarak dominues¹. Ta quash Epirin “grek” dhe të nxjerrësh nga kjo përfundimin se Skënderbeu ishte grek, është si të quash Perandorinë Romake “italiane” dhe Cezarin “italian”.

Ironia është se vetë burimet që citojnë autorët grekë i rrëzojnë. Marin Barleti, burimi themelor për Skënderbeun, e quan atë Princeps Epirotarum, por po ai, në çdo faqe, flet për shqiptarët si subjekt historik më vete². Ky dyzim nuk është kontradiktë; është dallim midis gjeografisë dhe etnisë. Vetëm propaganda i ngatërron qëllimisht. Por Protothema nuk ndalet këtu. Ajo ringjall një tezë që do të duhej të ishte varrosur bashkë me nacionalizmat e shekullit XIX: “Skënderbeu ishte grek sepse ishte ortodoks”. Kjo tezë nuk është thjesht e gabuar; është ideologjikisht agresive. Ajo mohon ekzistencën historike të shqiptarëve ortodoksë, bullgarëve ortodoksë, rumunëve ortodoksë, vllehëve ortodoksë. Me një fjali, ajo i shpall të gjithë këta “grekë të pavetëdijshëm”.

Por historia nuk funksionon si katekizëm kombëtar. Ortodoksia është fe, jo komb. Në Mesjetë, identiteti fetar ishte shpesh më i rëndësishëm se ai etnik, por kurrë nuk ishte i barabartë me të³. Të pretendosh sot se çdo ortodoks mesjetar ishte grek, është njësoj si të pretendosh se çdo katolik ishte italian. Edhe gjuha përdoret si armë manipulimi. Greqishtja, thonë autorët, ishte gjuha e Skënderbeut. Sigurisht që ishte një nga gjuhët e kulturës dhe liturgjisë. Po ashtu si latinishtja për mbretërit francezë. A i bën kjo francezët romakë? Apo anglezët latinë? Vetëm një mendësi kolonizuese mund ta përdorë gjuhën e kishës si provë etnie.

Kur kalojnë te familja Kastrioti, autorët grekë e shndërrojnë konfuzionin në strategji. Herë janë “maqedonas”, herë “serbë”, herë “bizantinë”. Kjo lëvizje e vazhdueshme nuk është pasuri interpretimi; është mungesë prove. Në të kundërt, dokumentet janë kokëforta: Gjon Kastrioti sundonte Krujën; aleancat e tij ishin shqiptare; territori i tij ishte shqiptar. Edhe Papa Piu II, i cituar shpesh jashtë kontekstit, e quan Skënderbeun “princ i Shqipërisë”⁴.

Pastaj vjen Mali Athos – karta e fundit e mistifikimit. Po, Reposhi u bë murg. Po, Gjon Kastrioti bleu një kullë. Dhe po, ajo quhej “Kulla e Shqiptarit”. Ky është fakt. Ajo që nuk është fakt është përfundimi se kjo e bën Skënderbeun grek. Mali Athos ishte qendër pan-ortodokse, ku kishin prona serbë, bullgarë, rumunë dhe shqiptarë. Nëse Athosi prodhon grekë, atëherë Hilandari qenka grek dhe Stefan Nemanja helen. Një absurditet që flet vetë⁵.

Edhe kultura popullore shtrembërohet. Pretendohet se nuk ka këngë shqipe për Skënderbeun. Ky pohim është thjesht i pavërtetë. Tradita arbëreshe është një arkiv i gjallë i kujtesës shqiptare dhe i kultit të Skënderbeut⁶. Që këto këngë u ruajtën jashtë Shqipërisë osmane nuk është provë mungese, por provë represioni. Kur përmenden suliotët, himariotët, arvanitasit, bëhet i njëjti mashtrim: identiteti i shekullit XIX projektohet mbi shekullin XV. Këta ishin komunitete shqipfolëse ortodokse që u helenizuan më vonë. Historia nuk lejohet të shkruhet me prapaveprim. Ironikisht, dokumenti më shkatërrues për tezën greke citohet nga vetë Protothema. Në letrën drejtuar Mehmetit II më 1461, Skënderbeu firmos si “sundimtar i Epirit dhe i Shqiptarëve”⁷. Kjo fjali e vetme e rrëzon gjithë ndërtimin ideologjik. Shqiptarët janë subjekt më vete. Epiri është hapësirë. Pikë.

Feja e Skënderbeut përdoret si karikaturë logjike. Artikulli pranon se ai lindi ortodoks, u rrit mysliman dhe vdiq katolik. Ky fakt i vetëm duhet të mjaftonte për të mbyllur debatin. Por Protothema nuk e mbyll, sepse nuk kërkon logjikë. Nëse feja përcakton kombësinë, Skënderbeu ishte njëherësh grek, turk dhe italian. Historia serioze nuk e duron këtë grotesk.

Pse atëherë ky shkrim? Sepse Skënderbeu është i papërshtatshëm. Ai është ortodoks që nuk u bë grek. Shqiptar që u bë simbol europian. Hero që nuk i bindet mitologjisë helenocentrike. Dhe për këtë arsye duhet relativizuar, zbehur, copëtuar. Por historia nuk ka nevojë për leje. Gjergj Kastrioti ishte shqiptar në origjinë, europian në vizion dhe universal në simbolikë. Çdo përpjekje për ta mohuar këtë nuk është debat, por frikë e grekëve nga e nga e vërteta e historisë së tyre.

Bibliografi

Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, London, 1998.

Marin Barleti, Historia de vita et gestis Scanderbegi, Romë, 1508.

Paschalis Kitromilides, Enlightenment and Revolution, Harvard University Press, 2013.

Pius II, Commentarii, shek. XV.

Paschalis Androudis, “Historical and Archaeological Evidence for the ‘Albanian Tower’ on Mount Athos”, Byzantium, 2002.

Giuseppe Schirò, Canti popolari albanesi d’Italia, Palermo, 1923.

Fan S. Noli, Historia e Skënderbeut, Boston, 1947.

A historic moment of pride for the New Jersey Albanian-American community

by

AALEA/

The American Albanian Law Enforcement Association proudly congratulates Police Officer Bari Arben Drishti on his appointment to the Fairview Police Department, becoming the first Albanian police officer to serve in the department’s history. A member of the first AALEA soccer team, Officer Drishti has long been part of the AALEA family. Following in the footsteps of his father, he continues a proud legacy rooted in service, honor, and dedication. We wish him a safe, successful, and distinguished career serving the residents of Fairview and the State of New Jersey.

#AALEAus#HistoricMoment#FairviewPolice#NewJerseyPolice#ServiceAndHonor#AlbanianAmericanCommunity