s p – Page 61 – Dielli

Masakra e Reçakut në dritën e Aktakuzës së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë

January 22, 2026 by s p

Prof. Dr. Sylë Ukshini/

Masakra e Reçakut përfaqëson një nga krimet më të rënda të kryera kundër civilëve shqiptarë të Kosovës gjatë konfliktit të armatosur të viteve 1998–1999 dhe zë një vend qendror në Aktakuzën e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY). Sipas të dhënave të Tribunalit, kjo masakër nuk përbënte një incident të izoluar, por ishte pjesë e një fushate të gjerë, të përhapur dhe sistematike dhune, të ushtruar nga forcat e Republikës Federale të Jugosllavisë (RFJ) dhe të Serbisë kundër popullsisë civile shqiptare në Kosovë.

Duke filluar nga 1 janari 1999 dhe deri në datën e ngritjes së aktakuzës, forcat e RFJ-së dhe të Serbisë, sipas Tribunalit, vepruan me urdhër, inkurajim ose mbështetje të drejtpërdrejtë të figurave më të larta shtetërore dhe ushtarake: Slobodan Millosheviq, Milan Millutinoviq, Nikola Sainoviq, Dragoljub Ojdaniq dhe Vlajko Stojilkoviq. Ky fakt dëshmon se dhuna e ushtruar ndaj civilëve shqiptarë nuk ishte spontane apo e rastësishme, por e lidhur ngushtë me struktura vendimmarrëse shtetërore dhe mekanizma të organizuar të pushtetit.

Megjithëse dhjetëra verifikues të OSBE-së ishin të pranishëm në Kosovë për të monitoruar situatën e sigurisë, armiqësitë nuk u ndalën. Përkundrazi, organizatat ndërkombëtare dhe ato për të drejtat e njeriut dokumentuan vrasje të shumta të civilëve shqiptarë, duke konfirmuar përmasat dhe natyrën sistematike të krimeve të kryera.

Ngjarjet e 15 janarit 1999 në Reçak

Sipas Aktakuzës së Tribunalit, më 15 janar 1999, në orët e hershme të mëngjesit, fshati Reçak, në komunën e Shtimes, u sulmua nga forcat e RFJ-së dhe të Serbisë. Sulmi filloi me granatime nga njësitë e Ushtrisë Jugosllave (VJ), duke krijuar një gjendje terrori dhe pasigurie të skajshme për popullsinë civile. Më pas, policia serbe hyri në fshat dhe filloi kontrolle sistematike shtëpi më shtëpi, një metodë e përdorur gjerësisht në operacionet represive kundër civilëve.

Banorët e fshatit që tentuan të largoheshin për t’i shpëtuar policisë u qëlluan në vende të ndryshme të Reçakut. Një grup prej rreth 25 burrash të paarmatosur u përpoqën të fshiheshin në një ndërtesë, por u zbuluan nga forcat policore. Ata u rrahën brutalisht, u nxorën nga ndërtesa dhe u dërguan në një kodër aty pranë, ku u ekzekutuan me armë zjarri. Në total, rreth 45 shqiptarë të Kosovës u vranë në dhe përreth Reçakut, çka përbën një vrasje masive të civilëve.

Kualifikimi juridik i krimit

Tribunali e përfshiu Masakrën e Reçakut në kuadër të krimeve kundër njerëzimit dhe shkeljeve të ligjeve ose zakoneve të luftës. Elementet kryesore që mbështesin këtë kualifikim juridik janë:

statusi civil dhe i paarmatosur i viktimave;

natyra e organizuar dhe sistematike e operacionit;

përfshirja direkte e forcave shtetërore, policore dhe ushtarake;

dhe lidhja e qartë e kësaj masakre me një fushatë më të gjerë dhune në Kosovë.

Pasojat dhe dimensioni i drejtësisë ndërkombëtare

Masakra e Reçakut pati ndikim të drejtpërdrejtë në reagimin e bashkësisë ndërkombëtare dhe shërbeu si një moment kyç që çoi në organizimin e Konferencës së Paqes në Rambuje në shkurt 1999. Megjithëse bisedimet përfshinë përfaqësuesit më të lartë të Serbisë dhe RFJ-së, si dhe delegacionin shqiptar të Kosovës, ato dështuan në mesin e marsit 1999, duke hapur rrugën për përshkallëzim të mëtejshëm të konfliktit.

Megjithatë, pavarësisht përfshirjes së Masakrës së Reçakut në aktakuzat e ICTY-së, Tribunali i Hagës nuk dënoi asnjë udhëheqës serb drejtpërdrejt për këtë krim, ndonëse faktet, dëshmitë dhe hierarkia komanduese policore dhe ushtarake ishin të njohura dhe të dokumentuara. Kjo krijon një hendek të dukshëm mes të vërtetës faktike dhe rezultatit juridik.

Kur kjo situatë krahasohet me proceset e zhvilluara para Gjykatës Speciale në Hagë, ku në masë të madhe janë ricikluar dëshmitarë dhe materiale nga proceset e mëparshme gjyqësore të UNMIK-ut, bëhet e qartë se ekziston një tendencë për të krijuar një baraspeshë artificiale midis krimit shtetëror serb dhe krimeve sporadike individuale që kanë ndodhur në Kosovë gjatë ose pas luftës. Krime të tilla, në forma të ndryshme, janë evidentuar edhe në shoqëri të tjera pas konflikteve të armatosura, përfshirë Gjermaninë pas Luftës së Dytë Botërore, si dhe në shumë vende që kanë dalë nga lufta.

FATI I URAVE PREJ GURI MBI LUMIN SHKUMBIN

January 22, 2026 by s p

Avni Alcani/

Në trevat e Kandavisë antike (Librazhdi i sotëm), si dhe përgjatë luginës së lumit Genesis (Shkumbini i sotëm) ka kaluar një nga rrugët më të vjetra dhe më të famshme në botë, rruga antike me emrin “Via Egnatia”, e cila bashkonte dy pjesët e Perandorisë Romake, atë Perëndimore dhe pjesën Lindore të saj. Rruga zinte fill në qytetin e Romës dhe, nëpërmjet Via Appia-s, lidhte Romën me pjesët lindore të gadishullit Apenin, duke dalë në Adrikatik, në qytetin antik të Dyrrahut. Emrin “Via Egnatia” ajo e mori për nder të konsullit romak Egnatius. Rruga e përshkonte mes për mes të gjithë gadishullin e Ballkanit, nga Durrësi në Kostandinopojë, dhe u shërbente romakëve për lëvizjen legjioneve ushtarake të Romës, për pushtimin e viseve të tjera lindore, si dhe për shkëmbimin e mallrave nga Roma në vendet e pushtuara dhe anasjelltas.

Pjesa më e madhe e kësaj rruge, nga stacioni i Klodianës (Peqini i sotëm) dhe deri në stacionin romak të Tres Tavernas (Qukësi i sotëm), kalonte nëpër luginën e lumit Genesis. Gjatë rrugës ishin ndërtuar disa ura prej guri. Nuk ka të dhëna historike se kur janë ndërtuar këto ura, por gjurmët e disa prej tyre ruhen ende, siç janë disa fragmente muresh dhe urash, si ura në fshatin Çopanaj të Peqinit, ura e madhe e Topçiasit, fragmente muresh në Mirakë, ura e kullimit të ujrave në Dardhë të Librazhdit (fig. 2), disa fragmente urash në fshatin Qukës etj. Ura e Çopanajt, e cila ndodhet mbi përroin me të njëjtin emër, ruhet ende në gjendje shumë të mirë. Ura ka vetëm një hark, i cili ka një formë (konike) mjaft interesante, ndryshe nga urat e tjera prej guri të lumit Shkumbin (fig. 1). Ajo është i ndërtuar me gurë të skalitur, që janë të lidhur me llaç gëlqereje. Pjesa e sipërme e harkut është e ndërtuar me tulla të lidhura gjithashtu me me llaç gëlqereje. Mendohet se ura është ndërtuar rreth shek. të 2- të pas Kr. Në vitet 30-të të shekullit të kaluar mbi urën egzistuese u ndërtua një urë moderne, përmasat e së cilës janë rreth 3.17 metra, e cila, fatmirësisht, e ka mbrojtur urën nga shkatërrimi.

Rruga Egnatia ka ekzistuar përgjatë gjithë periudhave historike. Gjatë pushtimit otoman, përgjatë luginës së Shkumbinit ishin ndërtuar dhe rindërtuar disa ura prej guri, si ura e Polis-Gostimës, ura e Haxhi Beqarit, ura e Kamares, ura e Qukësit, ura e Prenit në Bushtricë dhe ura e Golikut. Këto ura kishin një arkitekturë dhe bukuri të jashtëzakonshme, të cilat patën tërhequr vemendjen e disa prej udhëtarëve të huaj. Një e tillë, p.sh., ishte ura e Qukësit, e memorizuar në vitin 1848 nga piktori anglez Eduart Lir, si dhe ura tjetër (po në Qukës), që ishte fotografuar nga ushtarë austriakë gjatë Lufës së Parë Botërore. Të dy këto ura sot nuk ekzistojnë. Po në këtë periudhë (otomane) është fotografuar dhe pikturuar ura me harqe e Haxhi Beqarit në Mirakë nga autorë anonimë, e cila, gjatë Luftës së Dytë Botërore, u shkatërrua plotësisht nga bombardimet e anglezëve (fig. 3). Gazetari dhe shkrimtari britanik, Bernard Newmen, gjatë viteve ’30 te shekullt të 20-të, ndërmori një udhëtim me biçikletë në disa vënde të Ballkanit Perëndimor. Ai ishte mahnituar nga bukuria e urave prej guri mbi lumin Shkumbin, të cilat i përshkroi në librin e tij me kujtime “Derë e pasme e Shqipërisë”. Ai i përshkruante ato si “ura me një bukuri magjepëse, si në ëndërr” (B. Newmen: “Albanian Back-door”, London 1936).

Në drejtim të rrjedhës së lumit Bushtrica, rreth 3 kilometra sipër urës së Bushtricës, ndodhet “i fshehur” një kanion madhështor me një bukuri të jashtëzakonshme, me emrin “Kanioni i Menikut”. Ky kanion është monumenti natyror më i bukur dhe më veçantë që ndodhet në trevat e rrethit të Librazhdit. Veç bukurisë magjepëse ky kanion mbart një monument të jashtëzakonshëm, siç është ura antike, që quhet “Ura e Prenit”. Nuk dihet se si dhe kur është ndërtuar dhe as përse quhet me këtë emër. Ajo është e ndërtuar sipër kanionit, në një lartësi prej 50 metrash. Ura ka qenë pjesë e një degëzimi të rrugës antike “Egnatia”. Sipas arkitekturës së saj dhe mjeshtërisë (teknikës) së ndërtimit, ajo duhet të jetë ndërtuar para shumë vjetësh. Ura ka një mjeshtëri ndërtimi dhe një bukuri të jashtëzakonshme, që e bën atë që të jetë për nga ndërtimi monumenti më i veçantë dhe më original në Shqipëri. Rreth viteve 60-të të shekullit të kaluar mbi urën egzistuese u ndërtua një urë moderne, e cila shërbente për shfrytëzimin e mineralit të hekur-nikelit, e cila e ka mbrojtur urën nga shkatërrimi i saj (fig. 6).

Jo të gjitha urat prej guri të i patën rezistuar kohës dhe shkatërrimit të tyre të plotë. Vetëm shumë pak prej tyre kanë mbijetuar deri në ditët tona. Fati i disa prej urave prej guri të rrugës “Egnatia” në lumin Shkumbin, si djegia dhe shkatërrimi i tyre, i ka përndjekur ato ndër shekuj. Dëshminë më të herëmshme e kemi nga një autor i shekullit të 5-të , siç është historiani bizantin Malhu, i cili ka përshkruar djegien e një ure mbi lumin Shkumbin. Gjatë një beteje që zhvilluan bizantinët kundër gotëve në vitin 459, shkruan ai, mbreti i gotëve, Teodoriku i Madh, u ndesh me Adanadin, të dërguarin e Perantorit bizantin, i cili e sulmoi ushtrinë gote në urën e Mirakës. Për të shpëtuar ushtrinë dhe familjen e tij nga gotët, ai e dogji urën mbi lumin Shkumbin (“Ilirët dhe Iliria tek autorët antikë”, 2002, f. 409). “Ndërkohë ushtria bizantine, – shkruan arkeologu Neritan Ceka, – e goditi në befasi praparojën e ushtrisë gote, e cila po zbriste përgjatë rrugës Egnatia, ndërmjet të cilëve gjendej nëna dhe vëllai i Teodorikut. Familja mbretërore shpëtoi duke djegur urën mbi lumin Shkumbin, sigurisht në Mirakë” (N. Ceka: Ilirët, Tiranë 2000, faqe 274).

Në të gjithë gjatësinë e lumit Shkumbin sot ruhen të plota vetëm dy ura me harqe prej guri të periudhës osmane: ura e Golikut (Monument Kulture e kat. I) në Mokër të Pogradecit (fig. 5) dhe ura e Kamares (Monument Kulture e kat. I) në fshatin Mirakë të Librazhdit. Ura e Kamares është ura më e madhe prej guri mbi lumin Shkumbin dhe një nga urat më të bukura në Shqipëri (fig 4). Kurse urat e tjera, si ura e me harqe e Qukësit, e pikturuar nga Eduart Lir, sot nuk egziston. As ura prej guri, e rindërtuar po në atë vënd, nuk ekziston. Ato ruhen vetëm në pikturën e Lirit dhe në një fotografi e bërë nga ushtria austriake. As ura e famshme me harqe, e quajtur Ura e Haxhi Beqarit në Mirakë, sot nuk ekziston (fig. 3). Disa foto të Luftës së Dytë Botërore dëshmojnë se në këtë periudhë ajo ka qenë e shkatërruar pjesërisht. Fati i kësaj ure u vendos gjatë Luftës së Dytë Botërrore, gjatë dimrit të vitit 1943-1944, e cila u bombarduar nga avionët luftaranë të ushtrisë aleate (britanike), të cilët sulmonin ushtrinë gjermane.

Por fati i keq po i ndjek urat prej guri deri në ditët tona. Ura më fundit e shkatërruar është ura me një hark mbi lumin Gostimë, e cila kishte një pamje të mrekullueshme dhe shumë të bukur. Për fat të keq, ura u shkatërrua plotësisht në vitin e afërt 2024 nga vërshimet e lumit Gostimë (fig. 5). I bëj thirrje organeve shtetërore përgjegjëse, pushtetit lokal, si dhe të gjithë komunitetit dhe banorëve të fshatrave të Polisit, që ta ringrejnë përsëri urën ashtu siç ka qenë, pasi ajo është një vepër e mrekullueshme monumentale e trashëgimisë sonë kulturore dhe historike. Të gjitha mundësitë janë, pasi gurët dhe një pjesë e urës janë ende aty (sa pa i rrëmbyer lumi edhe ato). Të njëjtin fat i keq mund ta ndjekë edhe urën e Prenit mbi kanionin e mrekullueshëm të lumit të Bushtricës, i cili, jo vetëm duhet të shpallet menjëherë Munument Kulture i mbrojtur nga Shtetit Shqiptar, por duhet urgjentisht t’i bashkohet në administrim Parkut Kombëtar të Maleve të Kuqe (Shebenikut).

Skënderbeu, Alfonsi V dhe Venediku: në dritën e Athanas Gegajt

January 22, 2026 by s p

Studim nga Rafael Floqi/

Figura e Gjergj Kastriotit Skënderbeut ka qenë për shekuj me radhë qendra gravitacionale e kujtesës historike shqiptare. Në traditën tonë letrare dhe historiografike, ajo është ndërtuar fillimisht nga Barleti, më pas nga letërsia arbëreshe, Rilindja Kombëtare dhe historiografia e shekullit XX. Në këtë shtresëzim të gjatë tekstesh, heroi i Krujës shfaqet kryesisht si një luftëtar i vetëm, i vendosur ballë për ballë me Perandorinë Osmane, në një skenë që, shpesh, duket e shkëputur nga dinamika e gjerë mesdhetare.

Vepra e Athanas Gegajt, L’Albanie et l’invasion turque au XVe siècle (Paris, 1937), paraqet një moment kthese në këtë traditë. Ajo synon ta nxjerrë Skënderbeun nga izolimi romantik dhe ta vendosë në kontekstin e plotë diplomatik e juridik të kohës së vet. Në qendër të një prej kapitujve më origjinalë të kësaj vepre qëndrojnë marrëdhëniet midis Shqipërisë së Skënderbeut, mbretit Alfons V të Aragonës dhe Republikës së Venedikut gjatë viteve 1451–1458. Përmes një aparati të gjerë dokumentar – nga arkivat e Kurorës së Aragonës e deri te bullat papnore dhe korrespondencat ndërballkanike – Gegaj përpiqet të rindërtojë trekëndëshin mesdhetar Napoli–Shqipëri–Venedik, ku Shqipëria nuk është më periferi, por nyje strategjike e një sistemi të gjerë fuqish.¹

Në optikën e Gegajt, figura e Alfonsit V del shumë më e rëndësishme sesa ishte perceptuar deri atëherë në historiografinë shqiptare. Ai nuk është thjesht një mbret i Italisë së Jugut, por një princ mesdhetar tipik i Rilindjes, trashëgimtar i normanëve, Hohenstaufenëve dhe Anzhuinëve në pretendimet mbi Italinë dhe gadishullin ballkanik. Si sovran i Aragonës dhe i Napolit, Alfonsi ndërton një projekt të qartë për krijimin e një pranie të fuqishme aragonese në pellgun lindor të Mesdheut. Sipas Gegajt, ai është, përveç Papëve, i vetmi sundimtar laik i shekullit XV që e kupton, në mënyrë koherente dhe afatgjatë, rrezikun osman.

Kjo kuptesë materializohet në një varg traktatesh të lidhura në një hark kohor shumë të shkurtër. Më 5 shkurt 1451 Alfonsi nënshkruan një traktat me despotin Demetër Paleolog në More; më 26 mars 1451 lidhet Traktati i Gaetës me Skënderbeun; më 7 qershor të po atij viti firmoset marrëveshja me Aranitët, për t’u pasuar më pas nga lidhje me Gjin Zenebishin, familjen Tocco, Pjetër Spanin e të tjerë.

Ky zinxhir marrëveshjesh bën të qartë se Shqipëria nuk del si rast i veçuar, por si nyja më e fortë e një rrjeti bazash aragonese përgjatë bregdetit adriatik e jonian, të menduara si trampolinë për ndërhyrje në Ballkan dhe njëkohësisht si brez mbrojtës për Italinë.²

Në këtë kuadër, Traktati i Gaetës i 26 marsit 1451 merr një rëndësi qendrore. Gegaj analizon me kujdes tekstin e tij, duke e vendosur në kontekstin e së drejtës feudale, por pa rënë në kurthin e një lexim i thjesht juridik. Sipas traktatit, Skënderbeu dhe “baronët e Shqipërisë” angazhohen t’i dorëzojnë mbretit të Napolit qytetin e Krujës, kështjellën dhe zotërimet, nëse ai dërgon forca për të mbrojtur vendin. Ata pranojnë sovranitetin napolitan mbi pushtimet e reja që mund të kryhen me ndihmën e Alfonsit, ndërsa vetë Skënderbeu premton të shkojë personalisht, pasi të jetë çliruar prej turqve, për t’i bërë homazh vasali mbretit.

Në pamje të parë, dhe sidomos në leximin e ngurtë të disa historianëve si Marinescu, ky dokument mund të interpretohej si një akt dorëzimi i plotë: një princ i vogël ballkanik që ia vë vendin në dorë një mbreti të madh mesdhetar. Por Gegaj e kundërshton këtë lexim. Ai ndalet posaçërisht te formula “tributo o heraci” që përdoret në tekst për të përshkruar shumën e parave që shqiptarët do t’i paguajnë Alfonsit pasi të dëbohen turqit. Duke ndjekur terminologjinë fiskale të kohës, Gegaj argumenton se nuk bëhet fjalë për tribut shtetëror që prek sovranitetin, por për haraçin ekonomik mbi bagëtitë, një taksë e zakonshme mbi kullotat jashtë territorit, të përhapur në zonat kufitare të Ballkanit.³ Kjo i heq bazën tezës se Skënderbeu ka qenë “tributar i sulltanit” për tokat e veta, një tezë që shpesh është përdorur për të relativizuar autonominë e tij politike.

Nga ana tjetër, detyrimet e Alfonsit V janë të konsiderueshme. Ai angazhohet të dërgojë trupa, furnizime, barut, sulfur, drith, të respektojë privilegjet e Krujës si qytet i lirë dhe të Arbënisë në përgjithësi, si dhe të konfirmojë privilegjet e zotërinjve shqiptarë që i nënshtrohen. Gegaj vëren me të drejtë se suzereni këtu është, në njëfarë mase, më i “lidhur” se vasali: ai nuk mund të ndryshojë rendin e brendshëm të Krujës dhe nuk mund ta transformojë këtë protektorat të negociuar në një aneksim të mirëfilltë. E vetmja prani e drejtpërdrejtë napolitane është një garnizon i vogël, prej rreth njëqind këmbësorësh, i vendosur në Krujë me kërkesën e vetë Skënderbeut, dhe i përzier me elemente vendas. Kjo prani nuk mjafton për t’i dhënë kuptim tezës së Marinescut se “Kruja nuk i përkiste më Skënderbeut” dhe se ai “vazhdoi luftën i privuar nga kryeqyteti”.

Në këtë pikë vlera e Gegajt bëhet e dukshme edhe krahasuar me historiografinë moderne shqiptare. Kristo Frashëri, në monografinë e tij voluminoze Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Jeta dhe vepra (1405–1468), e lexon Traktatin e Gaetës në të njëjtën frymë: si një kompromis të domosdoshëm strategjik, ku Skënderbeu ruan komandën politike dhe ushtarake, ndërsa Napoli funksionon si garanci financiare dhe ushtarake në prapavijë.⁴ Në anën tjetër, Oliver Jens Schmitt, në monografinë e tij në gjermanisht për Skënderbeun, vendos më shumë theks mbi varësinë financiare dhe politike të Skënderbeut nga fuqitë perëndimore, duke e parë atë si pjesë të një qarkullimi më të gjerë komandantësh mercenarë. Megjithatë edhe Schmitt, ndryshe nga leximi ekstrem i Marinescut, nuk e mohon se në fushë të betejës dhe në rendin e brendshëm të Shqipërisë, Skënderbeu mbetet aktori qendror.⁵

Pjesa tjetër e kapitullit të Gegajt e shtrin analizën nga Napoli drejt Venedikut. Autori e sheh politikën venedikase në Ballkan të udhëhequr nga tri objektiva: ruajtjen me çdo kusht të zotërimeve bregdetare, garantimin e tregtisë me turqit dhe shmangien e çdo fuqie të re ushtarake që mund të cenonte ekuilibrat e portit të Shën Markut. Në këtë këndvështrim, Venediku është i interesuar për një Shqipëri të qetë, por jo domosdoshmërisht për një Skënderbe të fortë. Kjo shpjegon hezitimin fillestar për ta mbështetur atë me trupa dhe mjete dhe edhe më tepër ankthin që krijon në Senat lajmi i traktatit të lidhur me Napolin. Përgjigjja është e menjëhershme: ndërpritet pensioni që i paguhej Skënderbeut, aktivizohen lidhjet me Dukagjinët dhe fisnikë të tjerë të pakënaqur, dhe rivaliteti Napoli–Venedik projektohet drejtpërdrejt në strukturat e brendshme shqiptare.

Rënia e Kostandinopojës në vitin 1453, me ambicien e shprehur të Mehmetit II për të shtyrë kufijtë drejt Italisë, sjell një ripozicionim të dukshëm. Venediku, i goditur në mënyrë të drejtpërdrejtë nga politika agresive e sulltanit, ashpërson qëndrimin ndaj osmanëve dhe rishikon raportin me Skënderbeun. Ai konfirmon klauzolat e paqes, pranon ndërmjetësimin e tij në konfliktin me despotin serb Brankoviç, lejon që një zyrtar venedikas ta shoqërojë në udhëtimin në Napoli dhe në Romë. Kjo dinamikë tregon se “keqkuptimi” Skënderbeu–Venedik nuk është i strukturuar mbi armiqësi parimore, por mbi llogari politike në ndryshim; në çastin kur rreziku osman merr përmasë ekzistenciale, interesat afrohen.

Një meritë tjetër e Gegajt është se ai nuk e paraqet botën arbërore si një bllok të pandarë uniteti. Ai nuk e fsheh faktin se traktati me Alfonsin V pati edhe një “efekt anësor” të dukshëm: krijoi tronditje dhe pakënaqësi në një pjesë të fisnikërisë, e cila nuk e shihte me sy të mirë dorëzimin formal të Krujës një sovrani të huaj. Ky revoltë e brendshme u ushqye nga propaganda e Venedikut dhe e turqve, duke çuar drejt atentatit të vitit 1452 në pyllin e Krabit, drejt tradhtisë së Moisi Golemit, Hamza Kastriotit dhe Gjergj Balshës, si dhe drejt krizave të tjera që rrëzimi i fortifikimit të Beratit i bëri gjithnjë e më të dukshme.

Gegaj i sheh këto kriza në dritën e një psikologjie historike të veçantë: shqiptarët kanë një traditë të fortë mosdurimi ndaj suzereniteteve të huaja dhe shpesh refuzojnë t’i japin vetes madje edhe një “mbret të vetin” në kuptimin klasik dinastik. Në të njëjtën kohë, ai nënvizon se kjo popullsi, ndonëse nuk arrin të ndërtojë një shtet të fuqishëm e të qëndrueshëm, as nuk nënshtruar lehtë; përkundrazi, në strukturën osmane shqiptarët ngjiten shpejt deri në rangjet më të larta të administratës dhe komandës ushtarake. Kjo ambivalencë midis mungesës së unitetit dhe energjisë së jashtëzakonshme për t’u imponuar, e cila përbën një shenjë të fortë të historisë shqiptare, është trajtuar më vonë edhe nga autorë të tjerë modernë, si Schmitt apo studiues të historisë shoqërore ballkanike.⁶

Në plan metodologjik, vepra e Gegajt ka meritën e padiskutueshme që e nxori studimin e Skënderbeut nga kufijtë e ngushtë të historiografisë kombëtare dhe e futi në qarkullimin ndërkombëtar. Përdorimi i arkivave aragoneze, krahasimi i kujdesshëm i Barletit me kronika të tjera si ajo e Anonimit të Antivarit, konsultimi i burimeve venedikase dhe raguzane i japin librit të tij një dimension burimor që e afron me standardet e sotme të kërkimit historik. Pikërisht kjo e bën të mundur debatimin e tij me autorë të mëvonshëm: Kristo Frashëri e ndjek shpesh Gegajn në interpretimin e traktateve dhe në vlerësimin e rolit të Alfonsit V; Oliver Jens Schmitt, ndonëse i afrohet çmitizimit më radikal dhe analizës shoqërore, e pranon rëndësinë e rrjetit mesdhetar të aleancave të Skënderbeut që Gegaj e kishte ndriçuar dekada më parë.⁷

Në përfundim, mund të thuhet se kapitulli i Athanas Gegajt mbi Skënderbeun, Alfonsin V dhe Venedikun mbetet edhe sot një pikë referimi e rëndësishme për çdo përpjekje serioze për ta kuptuar Shqipërinë e shekullit XV. Ai e lëviz vështrimin nga legjenda drejt sistemit ndërkombëtar, nga figura e vetmuar heroike drejt trekëndëshit të ndërlikuar Napoli–Shqipëri–Venedik, nga leximi i thjesht juridik i traktateve drejt analizës së tyre si instrumente të mbijetesës në një hapësirë ku shtetet, principatat, republikate tregtare dhe perandoritë përplaseshin pareshtur. Krahasimi me historiografinë moderne tregon se shumë nga intuitat e Gegajt janë konfirmuar, disa janë zgjeruar, të tjera janë rivënë në diskutim, por në të gjitha rastet vepra e tij mbetet një themel mbi të cilin ngrihen debatet e sotme shkencore. Në një simpozium ku kërkohet të rishihet roli i Skënderbeut në historinë mesdhetare, rikthimi tek Athanas Gegaj nuk është thjesht një homazh ndaj një autori të hershëm, por një domosdoshmëri shkencore për ta kuptuar më qartë se si një principatë e vogël ballkanike mund të bëhej nyje e një rrjeti aleancash dhe konfliktualitetesh që shtrihej nga Aragonia në Bosfor dhe nga Shkodra në Romë.

Shënime

Athanas Gegaj, L’Albanie et l’invasion turque au XVe siècle, Paris, 1937.

Po aty, kapitulli mbi politikën lindore të Alfonsit V dhe marrëdhëniet me Skënderbeun dhe Aranitët.

Po aty, analiza e formulës “tributo o heraci” në tekstin e traktatit të Gaetës.

Kristo Frashëri, Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Jeta dhe vepra (1405–1468), Tiranë, 2002.

Oliver Jens Schmitt, Skanderbeg. Der neue Alexander auf dem Balkan, Innsbruck, 2009.

Po aty; shih gjithashtu debatet mbi strukturat shoqërore të koalicionit skënderbegian.

Për rolin e Gegajt në zhvillimin e studimeve skënderbegiane shih edhe recensionet e viteve ’30 në revistat historike evropiane dhe përdorimin e tij nga autorët shqiptarë të pas viteve ’60.

Abaz Kupi si udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare

January 22, 2026 by s p

Prof.Asc.Dr. Gëzim MUSTASAJ/

Do ta filloja këtë referim me një thenje të një prej figurave më të shquara dhe të nderuara kombëtare, Fan. S. Nolit: “Çdo heroi në histori i është dashur të kalojë përmes tri fazave; të glorifikimit, të asgjësimit dhe të rivlerësimit”. Si e shumë figurave që kanë lënë gjurmë në historin e kombit tone është edhe ajo e Abaz Kupit. Ai lindi në një familje me tradita patriotike dhe atdhetare. Pavarsisht se nuk kishte arsimimin përkates Abaz Kupi u rrit, u edukua dhe formoi fizionominë e tij si ushtarak i çështjeve kombëtare. Ashtu si mjaft të rinj shqiptarë, që vetë tradita e historisë sonë u dha shprehi ushtarake, edhe Abazi shumë i ri i përkrahu dhe ndoqi këto tradita si, dashuria për atdheun dhe armët, trimëria, guximi për të vepruar, urrejtja për të huajin etj. Që në moshë të re, 15-vjeçari Abaz Kupi zgjidhet në vitin 1911 anëtar i Këshillit Kombëtar të krijuar në qytetin historik të Krujës. Ende shumë i ri, kur ishte vetëm 17 vjeç, i ngarkuar nga ky organizëm, kreu ekzekutimin e kryetarit të rebelëve, Llan Hoxha, i cili kishte përbuzur flamurin kombëtar, duke e zëvendësuar atë me flamurin turk.

Ai luftoi kundër pushtimit osman me mjetet dhe format që afronte koha dhe mundësit që kishin si, me veprime individuale edhe me formacione të vogla, duke kryer atentate, prita e gjer në luftime me forca e mjete më të shumta. Menjëherë pas shpalljes së Pavarësisë në vitin 1912, Abaz Kupi doli në krye të krahinës, duke mbështetur dhe përkrahur Kuvendin dhe Qeverinë e Vlorës. Zgjuarsinë ushtarake dhe atë të komandimit, guximin dhe vendosmërinë tradicionale të prijësve e komandantëve të zot, si dhe krenarinë e familjes ai i vuri në funksion të shqiptarizmës. Këto cilësi përbënë karakterin e tij, aq të pranishëm në çdo kuvendim, sidomos në çastet më kritike luftarake-politike, kur çështja shqiptare ishte në rrezik.

Pas formimit të qeverisë së dalë nga Kongresi i Lushnjës, së bashku me Ahmet Zogun, Abaz Kupi mori pjesë në luftën kundër malazezëve në Koplik. Në vitin 1922 shovinistet serbo-malazeze sulmojnë për pushtimin e Koplikut e të Mbishkodrës. Në këto luftime Abaz Kupi shquhet si një komandant ushtarake i zoti, organizator e udhëheqës i 300-400 luftëtarëve krutanë. Me goditjet që i dhanë ushtrive sllave, i theu ato dhe i detyroi të tërhiqen nga krahina veriperëndimore. Ai shërbeu si komandant i xhandarmerisë në Krujë me gradën e kapitenit, duke fituar respektin e popullsisë vendase. Në vitin 1934, u gradua major dhe u emërua komandant i xhandarmerisë në Durrës, një pozicion që e mbajti deri në pushtimin Italian.

Në ditet e para të Prillit 1939, Shqipëria rrezikohej të pushtohej nga Italia fashiste. Shteti shqiptar, disi i paralizuar, i paaftë dhe me kapacitete ushtarake të kufizuara, dukej i pamundur të organizohet në përballimin fashist nga një Shqipëri 1-milionëshe, kundrejt një shteti militarë 40-milionësh. Pamvarsisht të gjitha këtyre, me vendim Parlamenti, majori Abaz Kupi vihet në krye e në komandë të rezistencës shqiptare të 7 prillit 1939. Sipas planit të orientuar nga Komanda e Përgjithshme e Ushtrisë Kombtare Sqipëtare, ai do të komandoonte rreth 500 luftëtarë të Zonës së Parë, për mbrojtjen e drejtimit më të rëndësishëm operativ të Shqipërisë, atë Durrës-Tiranë, në Portin strategjik të Durrësit. Ai me ato mundësi dhe forca që kishte u përpoq ta mbajë në det ushtrinë pushtuese italjane. Luftimet i drejtoi në brendësi, sidomos në portat e kryeqytetit, që ta pengonte përparimin e shpejtë të ushtris së motorizuar italiane, por ishte e pamundur. Pas pushtimit italian, Abaz Kupi u largua në Stamboll, ndërsa familja e tij u internua fillimisht në Himarë dhe më pas në Itali, në kampet e Brindizit dhe Sienës.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Abaz Kupi u kthye në Shqipëri me ndihmën e britanikëve, duke udhëhequr forcat nacionaliste në rezistencën kundër pushtuesve. Emri dhe kontributi i tij doli përsëri në skenën shqiptare. Në historinë e Luftës Nacional Çlirimtare, si në Shqipëri edhe në Ballkan Abaz Kupi përmendet si ndër të paktët krerë që u vu në vijën e parë të luftës me armë. Për këto arsye regjimi fashist dhe qeveritë përkatëse e vunë në epiqendër të ndjekjeve. Nga ana tjeter Abaz Kupi ishte partizan i monarkisë dhe i pikëpamjeve legaliste, një rrymë që qarkulloi në Shqipëri që nga vitet 1920. Bazuar në këto pikpamje, ai nuk i fshehu asnjëher opsionet e një rendi kushtetues monarkist me Ahmet Zogun si mbret. Shqipëria etnike dhe e lirë qëndronte mbi këto pikëpamje. Kështu, Abaz Kupin e gjejmë në krye të aksioneve, por edhe duke drejtuar përgatitjet e gjithanshme ushtarako-politike dhe mobilizimin e popullit për ditët e ardhshme. I përndjekur nga të gjitha drejtimet, detyrohet të emigrojë në Jugosllavinë edhe ajo e pushtuar nga Gjermania. Këtu Abaz Kupi, nisi të mbledhë rreth vetes emigrantë bashkatdhetarë edhe kosovarë pro luftës së armatosur për shqiptarizmin.

Janë bërthamat e para organizativo-luftarake që, për pak kohë, do të shumoheshin gjer në një ushtri. Si kryetari i kësaj force politike, Abaz Kupi, kryente edhe detyrën e Komandantit të Përgjithshëm të Forcave të saj luftarake. Shpërngulet që andej me ideale e fuqi ushtarake, me qëllimin që t’i shërbejë çështjes kombëtare. Në Bogë, Shkodër, Abaz Kupi kryen një akt të lartë patriotizmi, ngre flamurin kombëtar, duke rishfaqur personalitetin e tij ushtarako-atdhetar. Nisur nga interesat më të larta të kombit dhe ajo e luftës çlirimtare kundër nazi-fashizmit, ai në plan të pare kishte bashkimin kombëtar. Kjo u duk qartë në Konferencen e Pezes. Kuvendi i parë pluralist mbarëkombëtar i Pezës e ngre lartë figurën e Abaz Kupit si një prijës patriot e me vizion lufte, si një strateg popullor që kërkonte bashkimin e të gjitha trojeve Shqipëtare. Duhet thënë se sipas dokumentave të kohes gjatë pushtimit gjerman nuk kishte kufi ndarës midis Kosoves dhe Shqipërisë, ky kufi është vendosur në vitin 1948. Në Konferencën e Pezes Abaz Kupi zgjidhet anëtarët i Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar.

Në këtë linjë edhe në mbledhjen e krijimit të Shtabit të Përgjithshëm të UNÇSh-së më 5 Korrik 1943 zgjidhet një ndër 13 anëtaret e Shtabit të Përgjithëshëm. Të gjitha këto me pjekurinë, zotësinë, taktin dhe trimërinë që kishte treguar ishin plotësisht të merituara për Abaz Kupin. Ai kishte dhënë mjaft prova, si një antifashist, organizator dhe drejtues ushtarak në luftimet në Matit. Në vitin 1943, forcat e tij rrethuan një batalion të armikut në Burrel. Rrethimi ishte një darë e fort që nuk e lëshonte armikun. Në ndihmë të këtyre forcave erdhi një regjiment i armatosur rëndë ngaTirana. Forcat e Abaz Kupit e rrethuan edhe këtë regjiment, i cili për shumë kohë ngeli në malet e Matit. Fashistët lanë në këtë rrethim 300 të vrarë. Edhe forcat e tjera që nisën okupatorët nga ana e Qafë-Shtamës për t’i ardhur në ndihmë të rrethuarve lanë pas shumë të vrarë e të plagosur. Një tjetër betejë zhvilluan forcat e Abaz Kupit, tri javë më pas në Suç të Matit. Sipas buletinit të luftës armiku pas beteje publikoi 170 të vrarë nga radhët e veta, kurse pjesa tjetër u dorëzuan. Pas kësaj forcat fashiste bënë reprezalje në Mat, ku dogjën më shumë se 2 mijë shtëpi të përkrahësve të Abaz Kupit. Këto beteja të Abaz Kupit morën jehonë edhe jashtë Shqipërisë dhe për këtë aleatët dërgojnë në shtabin e tij majorin anglez Niel. Së bashku përgatitën planin për t’u marrë gjermanëve Krujën.

Luftimet zgjaten tri ditë dhe gjermanët pësuan humbje të mëdha. Në ditën e tretë mbërritën përforcime të shumta naziste dhe Abaz Kupi u detyrua ti tërhoq forcat në lartësitë e maleve. Më pas, në shtabin e tij mbërrijnë gjenerali Davies bashkë me kolonelin Nikols. Pas bisedimeve ata vendosin që të rifillojnë luftimet guerilje. U hartua edhe një projekt i përbashkët për të shtrirë rezistencën në Dibër, Kosovë dhe në të gjithë Shqipërinë e Mesme. Abaz Kupi dispononte autoritet në krahinat Lezhë – Krujë – Mat. Më 1 Gusht 1943, kur Italia ishte duke kapitulluar, organizohet Mbledhja e Mukjes. Bëhej përpjekja më serioze dhe e fundit, e organizatave të Frontit Nacionalçlirimtar dhe Balli Kombëtar. Kupi, duke qenë edhe anëtar i Kryesisë së Këshillit të Përgjithshëm Antifashist Nacional-Çlirimtar, por nacionalist, me Ymer Dishnicën, Mustafa Gjinishin, Gogo Nushin etj., përfaqësojnë Lëvizjen Nacionalçlirimtare. Pas Konferences pluraliste të Pezes kjo mbledhje ishte e dyta më e rëndësishme, në kontekstin e luftës kundër pushtuesit dhe realizimit të Shqipërisë etnike. Këtu u vendos bashkimi i të gjithë shqiptarëve, pavarësisht nga bindjet politike për luftë të përbashkët kundër fashizmit. Abaz Kupi luajti një rol shumë të rëndësishem në diskutimin dhe përfundimin e punimeve. Mirëpo, Mukja u denoncua nga pala e Lëvizjes Nacionalçlirimtare dhe ai përjashtohet dhe largohet nga funksionet e larta të Ushtrisë Nacional-Çlirimtare.

Abaz Kupi do të kujtohet si një nga ushtarakët më të rëndësishëm të rezistencës antifashiste dhe një mbrojtës i pandërprerë i idealit të një Shqipërie etnike të bashkuar nën kurorën mbretërore, duke kundërshtuar çdo formë të komunizmit. Te personaliteti i tij dukshem u shfaq figura e prijësit ushtarak qëndrimi dhe lufta me armë kundër fashizmit deri në kapitullimin e Italisë. Këto veprime ai i bashkërendoi edhe me veprimtarinë luftarake të formacioneve partizane të Ushtris Nacional Çlirimtare, duke drejtuar si të gjithë komandantët e tjerë të shquar. Luftimet në portin e Durrësit gjatë pushtimit Italjan dhe ato të zhvilluara në Matit nga 01-27 Gusht 1943, që u drejtuan nga Abaz Kupin i treguan më së miri këto aftësi.

Çeta e tij nacionaliste u përfshi në forcat kombëtare çlirimtare dhe plani i tij iu nënshtrua gjykimit të shtabit të përbashkët. Major Kupi duke manovruar nga njëri vend në tjetrin, duke organizuar prita me mjeshtërin e një komandanti të sprovuar, ku spikat ajo në Qafë-Shtamë. Kjo pritë çoi në befasi, në shpërbërje e deri në shpartallimin e regjimentit italian “Guida”.

Ai nuk e pëlqeu asnjëherë luftën vëllavrasëse dhe gjakderdhjen mes shqiptare. Kur Divizioni i Parë Sulmues i Ushtrisë Nacional-Çlirimtare kryenin operacione mësymëse në veri të lumit Shkumbin, duke kryer edhe masakra nën preteksin që ishin bashkëpuntor të nazi-fashizmit, Abaz Kupi doli hapur kundër tyre, si patriot dhe atdhetar që ishte hapur për një Shqipëri etnike.

Me bindjen e plotë se do të ekzekutohej nga pushteti i ri komunist Abaz Kupi u detyrua të largohen nga atdheu në nëntor 1944.

Në këtë materjal të shkurtër jam përpjekur të paraqes vepren e Abaz Kupit si ushtarak dhe komandant i zoti. Si përfundim ajo që duhet nënvizuar është veprimtaria e shumë burrave të shquar të vendit tonë, që duke i pare e gjykuar nga përkatësia e tyre partiake është hedhur poshtë dhe nuk është vlerësuar e nderuar në tërësin e tyre dhe në dobi të Atdheut, në funksion të bashkimit dhe jo të përçarjes.

Literatura:

Vangjel Kasapi; Abaz Kupi, udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare, Mars 2015.

Wikipedia, Abaz Kupi.

Peter Kemp “No Colour or Crest”.

“Lule e fshatit tim” – Poezi nga Liziana Kiçaj

January 22, 2026 by s p

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që ishte përvjetori i gjyshërve.

Jetoj në Itali, nënë.

Na ndan një det i gjerë,

por lotët i lashë prej mallit

dhe dallgët i sollën tek ti.

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që ishte ditëlindja jote.

Jetoj në Australi, nënë.

Në anën tjetër të botës,

ku nata është ditë e dita është natë,

por ndeza qiririn e dëshirave

dhe fort ju fryva për ty.

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që ishte festa e Vitit të Ri.

Jetoj në Gjermani, nënë.

Ftohtësia e njerëzve ma ka zbehur shpirtin,

por ylli i kësaj feste

për mua je vetëm ti.

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që ishte ditëlindja ime.

Jetoj në Amerikë, nënë.

Ëndrra ime amerikane u realizua,

por askund nuk e gjeta më

atë kekun me sherbet

që më bëje për ditëlindje, ti.

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që ishte 8 marsi.

Jetoj në Angli, nënë.

Mjegulla më ka veshur sytë,

por lulen më të bukur në kopësht

e kam mbjellë vetëm për ty.

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që ishe shumë sëmurë.

Jetoj në Greqi, nënë.

Duart më janë plasaritur nga puna,

por djersa prej ballit më pikon

në çdo rënkim me ty.

“Pse më je mërzitur, nënë?”

E di që më ke pritur shumë herë të vij.

Jetoj në Shqipëri, nënë.

Por dua të kaloj detin,

të iki në perëndim,

atje ku është natë, nënë –

le të ketë mjegull, dëborë e trishtim –

atje ku çdo gjë më duket më mirë

se vendi im.

Nuk erdha dot, nënë!

Por kudo që të shkel,

mendje dhe zemër e kam tek ti.

____________________________

Çfarë është jeta?

Shi, stuhi ndjenjash

dallgë që gërryejnë shpirtin

stola pritjeje

shikime përtej oqeanit

dhimbje që len gjurmë

shpresa pafund…

Ajo qau … Qielli shkrepëtiu…

Çfarë është jeta?

Diell, ylber kaltërsish

rrahje zemre qetësisht

strehëza takimesh

shikime në sy

ditë plot lumturi

ëndërra realitet pafund….

Ajo qeshi…Dielli doli…

Pyeti veten, çfarë është jeta ?

Diell dhe shi,

duar që na zgjaten, shumë që na shtyjnë,

aq e gjatë në kohë

aq e shkurtër në përfundim.

Ajo heshti…

Jeta ishte një gënjeshtër…

————————————-

Ditën kur u largova babë…

shpërfilla mundin dhe shpatullat e tua…

do largohem për një jetë më të mirë babë

asgjë nga ty më nuk dua

U shpërbleva me mijëra euro babë…

por kurrë më, njeri smë përgëzoi

kur punonim në arë të dy, shaka bëje babë

kam shumë falënderime për heroin

Bleva këmishë firmato babë…

e këpucët veç me lëkurë

kurrë nuk mu ngrohën këmbët babë

si çorapet me leshin e deles rudë

Hodha parfum të shtrenjtë babë…

e flokët qethur me model

kurrë nuk u ndjeva aq i bukur babë

sa mëngjeset aty kur pranvera çel

U ula në restorantet më të mira babë…

por kurrë më nuk shijova urlë

e sillje çdo vjeshtë prej malit babë

gjizë lëkure thoshe e kam bërë me mund

Njoha shumë shokë e shoqe babë…

por kurrë asnjë nuk më qëndroi aq besnik

sa zili e paskam sot ‘Balon’ babë

ende qenka me ty në krah si një mik

Pija dhe dehesha shpesh babë…

por kurrë në asnjë mbrëmje si ajo rakia me ty

uleshim pranë kazanit të dy babë

hajde ta provojmë dhe njëherë o bir

Shkova në shumë vende të botës babë…

por kurrë nuk pash perëndim si ky

ti bashkë me diellin të lodhur nga dita babë

aty mes malesh e gjeni qetësinë

Ditën kur u ktheva babë…

Aty mbas shpatullave të tua …

as shirat e jetës nuk i kan lagur babë

e as sakrificat s’të paskan rrëzuar

Dua të të kërkoj falje babë…

që nuk dita të të doja me zë

sa më larg prej viteve të iki babë

aq më afër rrënjëve kërkoj të gjej vënd…

Liziana Kiçaj

Lule e fshatit tim

A ke ftohtë?

Era e acartë e kritikave zemrën do ta ngrijë

Por zjarrin e mirësisë do frymoj drej teje

e lehtë petalet do të çelësh ti

Lule e fshatit tim

A ke frikë?

Kandari më i padrejtë në botë vlerat do t’i shtijë

Por dorën e pastër do zgjas drejt teje

e gjithmonë më lart të qëndrosh si di ti

Lule e fshatit tim

A ke ndrojtje?

Gurët e zilisë do të të godasin në sy

Por fillin e krenarisë do lëshoj drejt teje

e shpejt kam për të të thurur një pasqyrë

Lule e fshatit tim

Çelu në çdo stinë!

Tërbaç, shkurt 2025.

Një fëmijë nga fshati im…

E ndërsa vjeshta rrëzonte gjethet

ashtu si për t’më kujtuar që askush nuk është i përjetshëm,

kthehem atje ku kam lënë zemrën,

e ngjis ato shkallë që im atë i ka skalitur me gur…

Aty pranë lules së parë takoj një fëmijë nga fshati im,

i veshur me rrobat e thjeshtësisë,

me faqet e kuqe të sinqeritetit,

sytë e kristaltë si qielli,

e plot energji më fliste për ëndrrat e tij…

Më tregonte me gisht drejt “bregut”,

atij vendi magjik ku luante me shokët e tij:

– Do vish të luash edhe ti? – më tha.

Lojërat e tua të fëmijërisë…

E nëse rrëzohesh e gjunjët me gjak,

ta dish që dhimbje s’do ndjesh aspak.

E nëse etje do të kesh,

atje poshtë pimë ujë në krua.

E nëse nata na zë jashtë,

të të tregoj hënën dua.

E nëse ndodh të mërzitesh,

ke në krahë një shok si mua.

Fëmija i vogël i fshatit tim,

me ëndrra të mëdha sa bota…

E sikur t’i falja një përqafim,

vetes së vogël së shpirtit tim.

Sot takova një fëmijë nga fshati im…

Dua të jem dhe njëherë si ai…

Tërbaç, 14.09.2024

Liziana Kiçaj u lind në 28 mars 1988 në Tërbaç të Vlorës. Ka kryer studimet në Financë por është e apasionuar pas poezisë duke ndjerë frymëzim nga shpirti i pastër i vendlindjes, kujtimet dhe rrënjët që e formuan. Një vend të veçantë në poezinë e saj zënë figura e femrës si burim force, ndjeshmërie dhe frymëzimi, duke u përpjekur të pasqyrojë në vargje bukurinë, dhembjen dhe dinjitetin e tyre. “Shkrimi për mua është një kthim te origjina, një zë i bredshëm që flet me gjuhën e tokës, të njerëzve dhe ndjenjave të thjeshta, por të vërteta,” shprehet autorja.