Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

“Kur shpirti kthehet në gërmadhë lufte”

by

Arben Iliazi/

Luftrat janë një magji e zezë, që shkaktojnë karma të këqia ngaqë përplasen në ujërat e qeta të jetës, duke prodhuar rrathë me valë, që zgjerohen gjithnjë e më shumë dhe e shndërrojnë njeriun në një fantazmë zoologjike, ku çdo gjë ndodh pa dijeninë e tij. Ky është pak a shumë lajtmotivi i romanit të ri të Luan Ramës “Murgu i Malit të Shenjtë”, botim i Shtëpisë Botuese “Albas”, ku shpaloset me realizëm historia e një ushtari të luftës italo-greke të internuar në Ustikë. Odisea Mihalis është një kretan që beson se ka ardhur në këtë botë për të qenë i lumtur me familjen. Por fati ia përzien letrat. Odiseada e tij fillon në malin e Gramozit ku, i plagosur rëndë, shpëton nga vdekja e sigurt, falë përkujdesjes së një fshatari shqiptar të Këlcyrës, por kapet nga italianët dhe internohet në Ustikë.

Fuqitë e tij shpirtërore e mbajnë gjallë për disa vjet, derisa arrin të rikthehet në “Itakën” e tij, te gruaja e tij e dashur. Por Lea, pas një pritjeje të gjatë dëshpëruese dhe të pashpresë, duke menduar se i shoqi ka vdekur, ka vënë kurorë me një burrë tjetër, duke vepruar në një dimension astral. Romani merret me njeriun brendësor, me goditjet që shkaktojnë demonët e luftës. Në konfliktin bazë të romanit triumfojnë këta demonë dhe bëhen përherë e më të fuqishëm.

Odisea, megjithëse i magjepsur pas gruas së tij me një dashuri gati hyjnore, që e mban gjallë pas gjithë kalvarit të vuajtjeve, nuk i përdredh ligjet e jetës sipas qëllimeve të tij, kur përballet me njeriun që është bërë bashkëshort i saj, dhe gëzon dhe pronën e tij.

Këtu nuk bëhet fjalë për një vepër absurde, por për një vepër që shtron problemin absurd. Kur e sheh që ushqimi shpirtëror mbaron dhe shpirti shkretohet, duke u kthyer në një gërmadhë lufte, kur sheh që nuk ka më jetë brenda tij, Odisea i përkushtohet zotit, duke u dorëzuar murg në Malin e Shenjtë.

Sfondi historiko shoqëror, ngjarjet e kohës ku e ka marrë temën romani, janë të pasura dhe të ngjeshura, me një densitet të jashtëzakonshëm. Autori më shumë se me heroikën e luftës, merret me pasojat e luftës.

Romani shquhet për vërtetësinë e detajeve dhe efektet dramatike, duke përdorur në mënyrë shumë funksionale retrospektivën e largët përmes vargjeve epike të poemës homerike “Odisea “, një nga kryeveprat e para të letërsisë botërore. Odisea në këtë roman është një figurë mjaft reale dhe tokësore. Pyetja që lind është: A mund të ishte Lea një Penelopë?

Parimet nuk janë gjithmonë të mjaftueshme. Rasti është një forcë e egër, të cilit duhet t’i besojmë sa më pak që është e mundur.

Kush është i thirrur të kryejë vepra të caktuara dhe të rëndësishme, i ndjek idealet e tij së brendëshmi dhe dhe në mënyrë instiktive, i gatshëm të presë, siç presin bletët ndërtimin e zgjoit. Ky roman mendoj se është jo vetëm një nga realizimet më të mira të shkrimtarit Luan Rama, por edhe një nga arritjet më të mira të prozës sonë të gjatë, me ngjarje dinamike dhe me situata të mprehta dramatike, një letërsi që mund të përkthehet lehtë në film. Nuk është çudi që vetë shkrimtari t’i hyjë aventurës së përshtatjes, meqë i njeh mirë rregullat e skenarit. Edhe gjuha e përdorur është mjaft e pasur, e bukur, individualizuese. Autori ka përdorur një stil të pangarkuar, të thjeshtë, të vetvetishëm.

VATRA TELEGRAM URIMI AKADEMIKES JUSTINA SHIROKA PULA ME RASTIN E ZGJEDHJES KRYETARE E AKADEMISË SË SHKENCAVE DHE ARTEVE TË REPUBLIKËS SË KOSOVËS

by

E nderuara Akademike Justina Shiroka Pula,

Në emër të Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra” dhe në emrin tim personal, kam nderin dhe kënaqësinë e veçantë t’ju përcjell urimet më të përzemërta për zgjedhjen Tuaj Kryetare e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Republikës së Kosovës.

Zgjedhja Juaj në krye të institucionit më të lartë shkencor në vend përbën një vlerësim të merituar për kontributin Tuaj të çmuar akademik, profesional dhe publik, si dhe për përkushtimin afatgjatë në avancimin e dijes, kërkimit shkencor dhe kulturës kombëtare. Ky mandat përfaqëson jo vetëm një arritje personale, por edhe një moment të rëndësishëm për forcimin e rolit të Akademisë në zhvillimin intelektual, shkencor dhe shoqëror të Republikës së Kosovës.

Jemi të bindur se, nën udhëheqjen Tuaj, Akademia e Shkencave dhe Arteve do të vazhdojë të konsolidojë misionin e saj si institucion referent i mendimit kritik, i ekselencës akademike dhe i bashkëpunimit ndërkombëtar, duke dhënë një kontribut të qëndrueshëm në afirmimin e shkencës dhe artit shqiptar në hapësirën evropiane dhe më gjerë.

Duke ju uruar shëndet të plotë, suksese të vazhdueshme dhe realizim të plotë të objektivave Tuaja në këtë detyrë fisnike, shpreh gatishmërinë tonë për bashkëpunim institucional në të mirë të interesit të përgjithshëm kombëtar.

Me respekt të veçantë,

Kryetari i Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra”,

Dr. Elmi Berisha

Suzana Shkreli: “We can make history by electing Michigan’s first Albanian Secretary of State”

by

Interviewed by: Sokol Paja/

1. Dear Suzana, how do you feel now that you have announced your candidacy for Secretary of State in Michigan? Why did you make this decision?

I decided to run for Secretary of State because I saw an opportunity to continue my service to Michiganders. This time calls for someone with my background as a prosecutor and experience in state government to protect Michiganders’ voices and votes, while making their lives more convenient. There has been a lot of excitement in the campaign. We had a successful launch, having raised $200,000 within 24 hours of announcing my candidacy and earned quick endorsements.

2. What is your platform, and why should voters in Michigan choose to vote for you?

I stood up to the worst kind of threats in the courtroom as an assistant prosecutor in Macomb county defending the voiceless, and led large government agencies during my time in Governor Whitmer’s administration. I’m ready to use my vast experience to defend our voices and protect the Constitution as Michigan’s next Secretary of State. This job also has the ability to make the lives of Michiganders easier. I want to deliver a digital driver’s license, work towards faster election results, and offer walk-in hours. People are busy and they need friendly service, fast.

3. What is the weight and impact of Albanian voters and the Albanian community in Michigan?

The Secretary of State candidate for the Democratic Party is endorsed at a party convention in April, and the winner of the convention will be the candidate in the general election. My goal is to invite Michiganders from across the state to register as a Democrat with the Michigan Democratic Party for the convention and commit to vote for me. Having Albanian Americans come to the convention to vote for me can have a significant impact, and I want to utilize my campaign to mobilize Albanian American voters to come to the convention to vote for me to become Michigan’s first Albanian Secretary of State.

4. In Michigan, New York, Boston, and elsewhere, there are Albanian candidates running for positions in American governmental institutions. What is your assessment of the political and economic strength of Albanians in the United States?

Albanian Americans continue to achieve high levels of success in a wide array of industries, businesses, and public service. It is wonderful to be part of the success story that shows that we can have seats at the table where big decisions about our lives and communities are made.

5. What are the challenges facing American democracy today?

My parents fled authoritarianism in former Yugoslavia in search of a better life here in the United States. Unfortunately, there is now a rise in extremism across Michigan and the United States. Michigan needs a fighter with my track record to stand up against anyone who would try to silence our voice and our vote. We need Americans of goodwill to push back against the threats to our Constitution and say enough is enough, regardless of partisanship.

6. What is your assessment of the role of the Vatra Federation and the newspaper Dielli in serving the Albanian community and the national cause in America?

Vatra Federation and newspaper Dielli have a significant role in protecting and furthering the rights and issues of Albanian Americans within the United States. It is important for our community to stay connected and involved in issues impacting one another.

NDAA i SHBA-së dhe pozicioni i Kosovës në arkitekturën e sigurisë

by

Hisen Berisha/

Miratimi dhe nënshkrimi nga Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i Ligjit për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare (NDAA) me një buxhet mbi 901 miliardë dollarë për programet e mbrojtjes, përbën jo vetëm një vendim financiar, por një dokument strategjik me peshë gjeopolitike globale. Përfshirja eksplicite e Kosovës në këtë ligj është sinjal i qartë politik dhe i sigurisë, me rëndësi të shumëfishtë për shtetin e Kosovës.

NDAA nuk është vetëm ligj thjesht buxhetor që ndan mjete financiare për ushtrinë amerikane por është një dokument strategjik, që përcakton prioritetet strategjike, aleancat, partneritetet dhe vijat e kuqe të politikës së sigurisë së SHBA-ve. Çdo vend i përmendur në këtë ligj trajtohet si pjesë e interesit strategjik amerikan. Në këtë kontekst, përfshirja e Kosovës e vendos atë qartë në hartën e interesave të sigurisë së SHBA-së.

Dispozitat e NDAA-së, riafirmojnë mbështetjen për sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës së Kosovës, kundërshtimin e qartë të ndarjeve territoriale apo ndryshimit të kufijve, dhe refuzimin e çdo zgjidhjeje që cenon rendin kushtetues të Kosovës. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një kohë kur ide të rrezikshme për “korrigjime kufijsh” apo “zgjidhje kreative” rikthehen periodikisht në diskursin politik rajonal dhe çarqe të caktuara brenda kombëtare.

NDAA e pozicionon dialogun Kosovë-Serbi brenda një kornize të qartë amerikane, si

dialogim i bazuar në njohje reciproke, dhe jo në zgjidhje të përkohshme apo kompromis të njëanshëm në dëm të Kosovës. Kjo është një mesazh i drejtpërdrejtë edhe për Beogradin, por edhe për faktorë ndërkombëtarë që kanë toleruar paqartësi strategjike në proces.

Në kontekstin e tensioneve të vazhdueshme në veri të Kosovës, ky ligj përbën mesazh sigurie si, garanci politike dhe strategjike për Kosovës dhe sigurinë e sajë, paralajmërim për aktorët destabilizues dhe sponsorët e tyre, dhe sinjal se SHBA-të e shohin Kosovën si faktor stabiliteti dhe jo si problem sigurie.

Në një mjedis global të pasigurt, ku Ballkani Perëndimor mbetet zonë e ndjeshme për ndërhyrje hibride, ky pozicionim amerikan është faktor kyç parandalues. Riafirmimi i mbështetjes amerikane nuk është çek i bardhë por ërgjegjësi shtesë për institucionet e Kosovës. Ai vjen me pritshmëri të qarta, për konsolidim të shtetit ligjor, koordinim të ngushtë me SHBA-në dhe NATO-n, shmangie të veprimeve të njëanshme që dëmtojnë aleancën strategjike, dhe ndërtim serioz të kapaciteteve të sigurisë dhe mbrojtjes.

Kosova duhet ta lexojë NDAA-në jo vetëm si mbështetje, por si udhërrëfyes strategjik. Me mbi 901 miliardë dollarë dhe përfshirjen e Kosovës në të, është një konfirmim i fuqishëm se Kosova mbetet projekt strategjik i SHBA-së në Ballkan. Ai e forcon pozicionin ndërkombëtar të Kosovës, e mbron sovranitetin e saj dhe e lidh qartë të ardhmen e saj me arkitekturën euro-atlantike të sigurisë.

Në një kohë pasigurie globale, ky është një mesazh i qartë: Kosova nuk është e vetme, por duhet të sillet si aleate serioze dhe shtet i përgjegjshëm.

Alis Kallaçi do të çojë zërin dhe dhimbjen e “Nân”-s shqiptare në Eurovision Song

by

Festivali i 64-t i Këngës në RTSH, uli mbrëmë siparin e tij, duke shpallur si fitues të këtij edicioni, Alis me këngën “Nân”. E nuk kishte se si të ndodhte ndryshe, Alis triumfon në Fest 64, dhe “Nân” do të përfaqësojë Shqipërinë në Eurovision Song Contest 2026 në Vjenë, Austri. Sërish ishte publiku ai që vendosi, për “Nân” një baladë emocionalisht e fuqishme e shkruar nga Desara Gjini, me kompozim nga Alis Kallaçi dhe instrumentacion nga Erjet Barbullush.

Një këngë që i flet shpirtit, një hymn për një nga plagët më të dhimbshme të shoqërisë shqiptare. Një nga tempujt më të lartë të shenjtërisë së jetës, “Nân”, mbremë provoi të ngjitej më lart, në qiellin e një adhurimi të publikut, të artdashësve, të atyre që pavarësisht paragjykimeve, gjithnjë kanë ditur të zgjedhin, kanë ditur të jenë përcaktues në vendimin e jurisë, por më së shumti në atë vlerë dhe ndërgjegje të shpirtjes kolektive që do t’i përfaqësojë ata në Eurovision Song Contest 2026 në Vjenë, Austri, në një nga eventet më të rëndësishme të këngës në Evropë.

“Mu më bahet jashtëzakonisht qefi që fitusi sante shkon shumë mirë edhe me dëshirën e audiencës sepse në fund të fundit në krijojmë kangë për audienca, ne prodhojmë për audienca. Juria profesionala në mënyrë të padiskutueshme që asht shumë e rëndësishme për të shku tek detajet e krijimtarisë. Po kangt bahen për audiencën, kshtu që na vjen shumë mirë se sante jemi në nji za me audiencën”, kjo ishte ajo çfarë tha mbrëmë në Pallatin e Kongreseve, Ramë Lahaj, tenori me famë botërore, që ishte në Festivalin e 64-tërt të Këngës në RTSH, në rolin e kryetarit të jurisë, para se t’i dorëzonte Alis trofeun e këtij eventi të rëndësishëm të këngës.

Në vend të dytë dhe të tretë u renditen respektivisht, Inis Neziri dhe Sheila. Alis, me këtë fitore, bëhet automatikisht përfaqësues i Shqipërisë në edicionin e ardhshëm të Eurosong-ut, që do të mbahet në Vjenë të Austrisë. “Nân” mori 152 pikë, 68 prej të cilave nga juria, dhe të tjerat nga votimi i publikut përmes sms-ve.

Festivali i 64-t i Këngës uli siparin me një natë ku muzika ishte më shumë se spektakël. Të ftuarit specialë, nga Bleona Qerreti te dueti emocionues Elsa Lila – Aleksandër Gjoka, nga “Shkodra elektronike” te energjia elektrizuese e Tommy Cash, e shndërruan mbrëmjen në një festë të shumëzëshme. Por mbi të gjitha këto, qëndroi një këngë e vetme, e heshtur në fuqinë e saj, që nuk pati nevojë për efekte për të fituar: “Nân”.

Tani, Alis do ta çojë Shqipërinë në Eurovision Song Contest 2026 në Vjenë jo me zhurmë, por me thellësi. Jo me klishe, por me dhimbje të vërtetë. Ai do ta çojë atje zërin e nënës shqiptare, mallin e saj, pritjen e saj, dashurinë e saj të pashtershme. Dhe në një skenë ku shpesh fitojnë format, “Nân” do të guxojë të fitojë me përmbajtje. Kjo është arsyeja pse kjo fitore nuk i përket vetëm Alis. Ajo i përket publikut që zgjodhi me zemër. Dhe ndoshta, pikërisht për këtë, Europa do ta dëgjojë.

Albert Vataj