Prof.as.dr. Hasan Bello/

Në fjalorin enciklopedik “Kamusu’l-Alam” të botuar në Stamboll në vitin 1890, intelektuali dhe rilindasi i njohur Sami Frashëri i ndante qytetet shqiptare në tre kategori.

1-Shkodrën, Prizrenin, Manastirin dhe Janinën ai i konsideronte si qytete të kategorisë së parë, popullsia e të cilave ishte mbi 30 mijë banorë.

2-Pejën, Gjakovën, Prishtinën, Shkupin, Tetovën, Dibrën, Tiranën, Elbasanin, Beratin, Ohrin, Korçën, Kosturin, Gjirokastrën dhe Prevezën ai i konsideronte si qytete të kategorisë së dytë, popullsia e të cilëve ishte ndërmjet 10 mijë – 20 mijë banorë.

3-Ndërsa në kategorinë e tretë ai klasifikonte Lezhën, Gucinë, Plavën, Mitrovicën, Kumanovën, Gostivarin, Velesin, Prilepin, Resnjen, Krujën, Durrësin, Kavajën, Vlorën, Tepelenën, Përmetin, Delvinën, Konicën, Miçovën, Filatin, Ajdonatin, Margëlliçin dhe Pargën, të cilat i konsideronte qyteza me popullsi mbi 3 mijë banorë.

Katër qytetet e para ishin edhe qendrat e vilajeteve shqiptare, ku përveç administratës lokale ishte përqendruar një pjesë e madhe e popullsisë.

Ky kategorizim kishte një rëndësi të madhe për kohën, për shkak se krijonte një perceptim gjeografik e politik në opinionin publik të atyre viteve (dhe në studimet e mëvonshme), lidhur me territoret shqiptare në pjesën evropiane të Perandorisë Osmane.

Isuf B.Bajrami/

Deklaratat e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, se Kroacia, Shqipëria dhe Kosova kanë krijuar një “aleancë ushtarake kundër popullit serb” nuk janë një keqkuptim diplomatik apo një teprim retorik. Ato përbëjnë një formë të qëllimshme agresioni psikologjik, e cila synon të destabilizojë besimin rajonal, të manipulojë opinionin e brendshëm dhe të deformojë realitetin përmes frikës, jo fakteve. 

Kjo nuk është diplomaci. Është presion strategjik përmes narrativës.

Në realitet, nuk ekziston asnjë aleancë sekrete dhe asnjë pakt ushtarak i fshehtë. Ekziston NATO – një arkitekturë sigurie transparente dhe e institucionalizuar – si dhe bashkëpunimi mes shteteve që kanë zgjedhur integrimin euroatlantik si bazë të sigurisë së tyre. Kroacia dhe Shqipëria janë anëtare të NATO-s prej vitesh, ndërsa Kosova strehon misionin e KFOR-it pikërisht për shkak të përvojës historike që tregoi se garancitë ndërkombëtare të sigurisë janë të domosdoshme. 

Narrativa e Vuçiçit nuk u përgjigjet fakteve – ajo i mohon ato. Prodhimi i kërcënimeve për të ruajtur pushtetin

Logjika e kësaj gjuhe është e qartë. Liderët me prirje autoritare kanë nevojë për armiq për të legjitimuar pushtetin. Duke e paraqitur Serbinë si të rrethuar dhe të kërcënuar, Vuçiçi ushqen një mentalitet rrethimi që largon vëmendjen nga regresi demokratik, kontrolli i mediave dhe problemet strukturore ekonomike brenda vendit. Frika shndërrohet në mjet qeverisjeje. Paranoja, në politikë shtetërore. 

Kjo strategji nuk është e re në Ballkan. Ajo u përdor në vitet ’90 me pasoja katastrofike. Sot, ajo rikthehet në një formë më të sofistikuar: agresion informativ dhe psikologjik, jo ende ushtarak, por po aq destabilizues. 

Duke e përdorur termin “populli serb”, Vuçiçi i jep konfliktit një dimension etno-politik, duke e zhvendosur debatin nga marrëdhëniet ndërmjet shteteve te viktimizimi kolektiv. Kjo është një teknikë klasike propagandistike që synon të delegjitimojë fqinjët dhe ta paraqesë çdo bashkëpunim rajonal si akt armiqësor. 

Jehona e narrativës së Kremlinit

Paralelet me diskursin strategjik të Rusisë janë të pamohueshme. Moska ka ndërtuar prej vitesh narrativa rreth “rrethimit”, “kërcënimeve ekzistenciale” dhe “aleancave armiqësore” për të justifikuar militarizimin dhe agresionin, veçanërisht në Ukrainë. Refuzimi i Serbisë për t’u bashkuar me sanksionet e BE-së kundër Rusisë, si dhe varësia e saj nga armatimet dhe energjia ruse, e pozicionojnë Beogradin brenda orbitës së ndikimit narrativ të Kremlinit. 

Rusia nuk ka nevojë për trupa në Ballkan. I mjafton një diskurs që minon besimin te NATO, dobëson perspektivën evropiane dhe mban gjallë konfliktet e ngrira. Në këtë kuptim, retorika e Vuçiçit shërben drejtpërdrejt interesave strategjike të Moskës. 

Kosova si shënjestër qendrore

Kosova mbetet objektivi kryesor i këtij agresioni psikologjik. Çdo hap i saj drejt ndërtimit të kapaciteteve mbrojtëse dhe çdo bashkëpunim me vendet e NATO-s portretizohet si provokim. Kjo qasje injoron një fakt themelor: prania e NATO-s në Kosovë nuk është kërcënim për paqen, por kushti i saj themelor. 

KFOR-i ekziston sepse Serbia, përmes veprimeve të saj në të kaluarën, humbi kredibilitetin si garant i sigurisë për popullsinë e Kosovës. Përmbysja e këtij realiteti – duke e paraqitur NATO-n si agresor dhe Serbinë si viktimë – nuk është çështje interpretimi, por revizionizëm historik. 

Rrezik rajonal dhe ndërkombëtar

Kjo gjuhë nuk është e padëmshme. Përsëritja e vazhdueshme e narrativave për kërcënim normalizon militarizimin, ul pragun e përshkallëzimit dhe e largon rajonin nga pajtimi. Edhe në mungesë të një konflikti të hapur, dëmi strategjik është real: besimi zhduket, dialogu paralizohet dhe Ballkani mbetet i ekspozuar ndaj ndërhyrjeve të jashtme. 

Për komunitetin ndërkombëtar, veçanërisht për Bashkimin Evropian dhe NATO-n, kjo duhet të shihet si sinjal alarmi. Serbia nuk mund të pretendojë rrugë evropiane, ndërsa përdor një gjuhë që pasqyron dezinformimin strategjik të Kremlinit dhe e trajton bashkëpunimin rajonal si kërcënim. 

 Emërtimi i problemit është domosdoshmëri

Ajo që po ndodh nuk është keqkuptim, as krizë komunikimi. Është një strategji e vetëdijshme e agresionit psikologjik. Dhe emërtimi i saj si e tillë është hapi i parë për ta ndalur. 

Ballkani Perëndimor nuk ka nevojë për mite të reja rreth rrethimeve dhe aleancave imagjinare. Ka nevojë për qartësi, përgjegjshmëri dhe refuzim të politikës së frikës. Stabiliteti nuk ndërtohet duke toleruar narrativa paranojake, por duke i sfiduar ato me fakte, parime dhe angazhim të qartë euroatlantik. 

Retorika e Aleksandar Vuçiçit nuk e mbron Serbinë. Ajo e izolon. Dhe nëse nuk përballet me një reagim të qartë dhe parimor ndërkombëtar, rrezikon ta mbajë të gjithë rajonin peng të një politike frike që Evropa nuk mund ta përballojë më.

Ergin Oda/

A Celebration of Kosovo’s Independence and the Ancient Albanian Musical Heritage

Now in its seventh year, VENDI IM rises once more not simply as a concert, but as a ritual of remembering. Rooted in the celebration of Kosovo’s Independence, the evening summons the echoes of an entire people: their triumphs, their longing, and their unbroken spirit.

Here, the Ancient Albanian Musical Tradition becomes the storyteller. Melodies first sung in distant valleys, safeguarded by generations, and carried across oceans find new life on a New York stage. Through these songs raw, pure, and timeless, we hear the heartbeat of a culture that has endured through courage and risen through art.

Renowned Albanian-American artists gather to honor this legacy, weaving together the past and the present with voices shaped by tradition and journeys shaped by diaspora. Their performance is not merely heard, it is felt: a reminder of homeland, ancestry, and the quiet fire of identity that distance can never dim.

VENDI IM stands as a tribute to freedom, a blessing for the future and a homecoming for every soul who recognizes the call of its music.

Pritja mbaroi! Biletat në dispozicion tani!..

https://www.kaufmanmusiccenter.org/…/vendi-im-7th…

VENDI IM / 7th Annual Concert

Cast:

Merita Halili / Vocal

Raif Hyseni / Accordion

Alberije Hadergjonaj / Vocal

Mariza Ikonomi / Vocal

Vedat Ademi / Vocal

Ergin Oda / Baritone

Carlyle Quinn / Mezzo-Soprano

Estelina Syla / Soprano

Kimi / Vocal

Nora Noli / Vocal

Oda Quartet

E. Oda, J. Kaimi, Gj. Lucaj-Cohen, E. Kwon

Joana Kaimi / Violin

Margret Radovani / Violin

Suel Shtalbi / Viola

Gjilberta Lucaj Cohen / Cello

Marcos Varela / Contrabass

Sean Harkness / Guitar

Ginevra Petrucci / Flute

Boris Shpitalnik / Clarinet

Slava Znatchenii / Oboe

Klajdi Cerriku / Accordion

Elaine Kwon / Piano

Ariana Krasniqi Dupont / Piano

Rob Mitzner / Drums

Timothy Eng / Conductor

Lirijeta Rexhepi / Manager

Ginevra Petrucci / Assistant Producer

Ergin Oda / Producer & Artistic Director

Shyqyri Fejzo/

Në pjesën veriore të Gjermanisë, aty ku ritmi I përditshëm ecën me saktësinë e një ore zvicerane, si në gjithë vendin, rri si një dritë e qetë shqiptare një Konsull Nderi, njeri që Atdhetarizmi dhe diplomacia është pjesë të frymës së tij. Kolë Gjoka e ka vitin e 6 që kryen këtë punë dhe prej 12 vitesh përfaqësues i Dhomës së Industris dhe Tregtisë së Tiranës në veriun e Gjermanisë. Ai është prej atyre që nuk flasin me zë të lartë; përkundrazi, ai flet me qetësinë e njeriut që e njeh peshën e fjalës dhe vlerën e veprës. Zyra, telefoni dhe emaili i tij jane bërë derë e hapur për çdo shqiptar që shkel në Gjermani: studentë me ëndrra të freskëta, punëtorë me halle të përditshme, familje që kërkojnë orientim, shkrimtarë që kërkojnë promovim, artistë që duan të shpërndajnë dritën e tyre. Te ai gjejnë jo vetëm proçedurë dhe ligj, por edhe buzëqeshje, durim dhe një qasje njerëzore që nuk të lejon të ndihesh i huaj në këtë vend të huaj.

Në një takim që bëmë në Hamburg, mësova shumë nga veprimtaria e tij. Kolë, të lutem më thuaj dy raste që në veprimtarinë tuaj të kanë lënë përshtypje dhe ndjenja të pa shlyeshme.Veç, dëshëroj një ngjarje të gëzueshme dhe një tjetër që mund të ketë mërzitur dhe trishtuar. Krojti pak në rrëzë të veshit, u mendua pak me sy të pulitur dhe filloi. Po e nis nga një ngjarje që më ka trishtuar shumë, jo vetëm mua. Këtu, në Hamburg, siç e di, pati një aksident tragjik në ndërtim. Ranë nga skela nga kati i 8- të 5 puntorë të rinj shqiptarë dhe fatkeqësisht të gjithë ndërruan jetë. Kuptohet, konsulli në këto raste le çdo punë dhe prioritet, duhej ndjekur ndodhia, aksidenti dhe proçedurat. Fatkeqësisht asnjeri nga ata nuk kishte dokumentacion e sigurim jete. Kishin punuar në të zezë. Në këto raste njeriu shtrydh çfarë ka në mendje dhe në zemër, për të gjetur ndonjë mundësi ndihme për fatkeqët tanë shqipëtarë. Duhej bërë kërkim, se populli ynë ka fjalën e urtë popullore “ai që kërkon gjen, por ai që këmbëngul, gjen dhe merr.” Duke kërkuar e gjetëm një nen të një ligji që na çliroi nga ankthi e meraku. -Ai ligj theksonte në një nen: “çdo njeri qe punton është i siguruar!“ , Çështja e dokumentacionit është diçka tjetër. Kuptohet, duheshin përpjekje, kohë ec-ejake derisa problemi u zgjidh së mbari. Trishtimi dhe keqardhja pati një farë neutralizimi, kur familjet e fëmijët e tyre muarën pensionet. Në kontaktet dhe bisedat që bëmë në Shqipëri me pjestarët e familjeve të tyre, jam ndjerë më keq, më trishtueshëm se kudo gjatë jetës time.

Kurse, përsa i përket ngjarjeve që kanë çliruar energji pozitive, ka disa, por unë do të përqëndrohem vetëm në njërën prej tyre; Unë jam krenar që komuniteti shqiptar në veriun e Gjemanisë është i integruar në jetën shoqërore gjermane, por kurrsesi e asimiluar. Për këtë punojmë shumë. Midis morisë së problemeve që jeta na vuri përpara për zgjidhje, për mua, problem i shkollimit të fëmijëve ka qënë dhe mbetet më kryesori. Në shpjegimin e tij Konsulli u ndal në faktin se këtë detyrë themelore e cila kërkon vemendje e kujdes të vazhdueshëm ai e ka parë në dy plane. Në atë se çfarë mund të bënte për vendin e tij, Shqipërinë dhe si kishte punuar këtu në Gjermani që fëmijët e emigrantëve të mësojnë gjuhën e bukur shqipe. Pas studimit të gjendjes, duke analizuar thellë të gjithë faktorët e mundësitë, në bashkëpunim me organet shtetërore shqiptare dhe gjermane, i u dha një rezultante që të bashkëpunonin për mbështetjen e një shkolle profesionale (disa profesionesh) në rrethin e Mirditës dhe realizimin e financimit e mbarëvajtjes së projekteve të saj për përgatitjen e specialistëve të profileve të ndryshme me arsimin e mesëm. Pas një “odiseje” të gjatë propozimesh, ndërhyrjesh, programesh etj.të cilat nuk po i përshkruajmë në këtë bisedë, u arrit sipas shpjegimeve të zotit Kolë, që “shkolla Profesionale Shen Jozefi Punëtor në Mirditë” të ngrihet profesionalisht në një nga shkollat profesionale më cilësore në Shqipëri, e cila prej mëse 25 vitesh ka nxjerrë qindra specialistë të mesëm të kualifikuar.

Në këtë drejtim ai është ndjerë i kënaqur dhe i lumturuar, mbasi në zbatim të detyrave dhe programeve që ndjek, i’u dha mundësia, ti shërbej edhe vendlindjes, Mirditës. Aktualisht po punon për të realizuar një Projekt me katër shkolla profesionale të Mirditës, Lezhës, Kamzës dhe Pogradecit.
Me sa vihet re, shkollimi i fëmijëve në gjuhën e bukur shqipe është renditur në problemet kryesore të funksionit të tij. Në vazhdim ai shpjegon se një drejtim tjetër edhe më i madh, është ai që lidhet me shkollimin e fëmijëve të emigrantëve shqiptarë për mësimin e gjuhës shqipe, u ka dalë këtu për Gjermaninë Veriore në Schlesëig-Holstein, Hamburg, Bremen etj. ku kanë arritje por jo vetkënaqësi. Flet shpenguar dhe me krenari se ka ngritur 17 shkolla shqipe me një model bashkëpunimi të qëndrueshëm me landet. Eshtë arritur e po përsoset më tej bashkëpunim më i hapur dhe i gjërë me komunitetin.

Në çdo aktivitet që organizohet, ai shfaqet jo si figurë zyrtare e ftohtë, porsi një njeri që e përjeton me shpirt përfaqësimin e kombit. Atë e dallon thjeshtësia e karakterit, zotësia profesionale, dhe mbi të gjitha dashuria për njerëzit. Ku shfaqet ai, shfaqet pa zhurmë, por lë gjithmonë gjurmë. Gjurmë pune, mirësie, dhe respekti që nuk blihet me tituj, por fitohet me përkushtim.
Kështu, në udhën e gjatë të diasporës shqiptare në Gjermani, ai qëndron si një urë e qëndrueshme: midis kulturave, midis njerëzve, midis halleve dhe zgjidhjeve. Dhe si çdo njeri që punon me zemër, ai nuk ka nevojë të flasë për vete; flasin veprat, njerëzit, dhe mirënjohja që e shoqëron kudo. Synimin e ka arritur, përshtatja me këtë gjuhë, këto zakone e tradita, me ligjet për bisnesin e punën. Në shtetin gjerman gjithësekujt që ka vullnet, e zotësi për të vepruar, i hapen rrugë dhe perspektiva për të ecur përpara, brenda kuadrit ligjor të këtij shteti. Kjo këtu është provuar plotësisht për mërgatën e shqiptarëve e cila për landin e Hamburgut i afrohet shifrës të 50 mijë njerëz.

Viti 2011 e gjen anëtar të CDU. Ky moment për Kolën ka pasur një rëndësi të madhe. Më pas, në saje të qartësisë së mendimit për çdo problem që dilte për të dhe shoqërinë, si dhe të këmbënguljes në punë dhe çdo detyrë që ngarkohej, në vitin 2017 ishte kandidati i pare Shqiptar për në Bundestagun Gjerman. Edhe në vitet 2021 e 2025 ka rikandiduar për në Bundestagun Gjerman. Nga viti 2016-2021, është nënkryetar i CDU Elmshorn, ndërsa nga viti 2021 vazhdon të jetë kryetar I CDU Elmshorn. Po ashtu, nga viti 2017 antar i këshillit Bashkiak dhe nga viti 2019 Deputet i Qarkut Pinneberg.

Në një takim me CDU ku drejton Kolë Gjoka. Ky status i bukur dhe i merituar ka bërë atë që sot ai të jetë shumë i vlerësuar nga gjermanët. Ndërkohë Kola, nuk shkëputet nga Shqipëria, nga Mirdita e tij e dashur. Ai sot është Kryetari i shqatës gjermano-shqiptare Alb-Diaspora e.V.-Antar i kryersisë së Dhomës së Tregtisë gjermani-shqipëri DAÇ e.V. Gjermanët, atë person që e do atdheun e vet e duan dhe e afrojnë shumë, mbasi në atë mënyrë ai do edhe Gjermaninë.

Në përvojën e tij shumëvjeçare si Konsull Nderi në vendet e Gjermanisë Veriore, Kolë Gjoka ka dëshmuar se diplomacia nuk është vetëm çështje protokolli apo dokumentesh zyrtare, por mbi të gjitha qëndrim qytetar, kulturë dialogu dhe përgjegjësi morale ndaj fjalës publike. Shembujt konkretë të veprimtarisë së tij, të vlerësuar jo vetëm nga bashkëkombësit, por edhe nga institucionet dhe opinioni gjerman, flasin për një qasje konstruktive, që ndërton ura dhe jo ndarje. Këtë rol të rëndësishëm, kontributin që ka dhënë e jep si misionar i rëndësishëm në forcimin e mardhëënieve dhe miqësisë midis popullit dhe shteteve shqiptar e gjerman, organet e pushtetit qendror dhe lokal e kanë vlerësuar lart.
Kështu, Këshilli i Qarkut Lezhë e ka nderuar Kolën me titullin “Nderi i Qarkut Lezhë”, ndërsa institucioni i Presidentit i akordon titullin”Për Merita të Veçanta Civile” Gjithëse kush e ka të qartë se njeriun nuk e nderojnë dekoratat e titujt. Përkundrazi. Në këtë rast Kolë Gjoka nderon këta tituj.

Fatmir Konja/

Në institucionet dhe administratën publike në Shqipëri gjenden pa asnjë dyshim një mijë, a shumë më shumë nëpunës, që mund të cilësohen patriotë publikë, kur shfrytëzimi i dijeve dhe përkushtimi i tyre i tejkalon objektivat e punës rutinore administrative.

Fatmirësisht, ata, pra nëpunësit-patriotë publikë nuk i kanë munguar kurrë administratës dhe institucioneve publike, gjithmonë të gatshëm për të dhënë më të mirën e tyre, sa herë që thirren “nën armë”.

Ky duhet të jetë edhe rasti, i të gjithë atyre që kryeministri i Shqipërisë, në mbrëmjen e fundit të vitit 2025, i cilësoi patriotë publikë, ndërsa janë duke punuar mbi kapitujt e negociatave të anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.

Çështja është se jo për të vlerësuar meritorët, por në hall për të gjetur një strehë, a shteg shpëtimi për veten dhe qeverinë e tij, kryeministri po tenton t’u servirë shqiptarëve një fabul të re.

Në këtë fabul ai po udhëheq njëmijë patriotë publikë në përpjekjen për t’ia bashkuar Shqipërinë Bashkimit Evropian, përpjekje të cilën “kush të dojë” ta përngjasojë me “ekspeditën e të njëmijëve” të Garibaldit për t’ia bashkuar Sicilinë, mbretërisë italiane.

Me imazhin e stisur të udhëheqësit të patriotëve publikë, ky kryeministër po bën përpjekjen e fundme për të fshehur fytyrën e vërtetë të tij, atë të tradhtarit publik.

Ai ka tradhtuar së pari, pikërisht ata që krejt për qëllime të pushtetit të tij politik, po i quan patriotë publikë.

I ka tradhtuar duke u vënë mbi krye titullarë të korruptuar, të cilët i përzgjedh me dorën e tij, e i mbron deri kur nuk janë më të zotë të fshehin çfarë kanë vjedhur.

I ka tradhtuar duke i lënë nën kërcënimin e çdo banditi që gëzon mbështetjen e tij dhe të qeverisë së tij.

I ka tradhtuar duke i justifikuar me “interesa strategjike” vjedhjet e fondeve publike për projektet e investimeve në infrastrukturë, e madje edhe vjedhjet në atë çfarë ka mbetur pas vjedhjes “strategjike’.

I ka tradhtuar duke ua kriminalizuar punën administrative, në të cilën dyshi bëhet me kollajllëk katër korruptive.

I ka tradhtuar duke i përdorur si patronazhistë partiakë, kur në ndërkohë dija, puna dhe këmbëngulja e tyre, natyrshëm synon drejt shndërrimit në patriotë publikë.

Nëpunësit e institucioneve dhe administratës publike e dinë megjithatë se ky kryeministër ka tradhtuar të gjithë shqiptarët, e jo thjesht sepse nuk i ka mbajtur premtimet qeverisëse, por sepse me ortakërinë e qeverisjes së tij me krimin, ka goditur drejtpërdrejt paqen sociale, mirëqenien dhe konceptin e kërkimit të lumturisë së qytetarëve shqiptarë në vendin e vet.

E për këtë mjafton të përmendet fakti se pothuaj një ndër tre shqiptarë që ky kryeministër gjeti në 2013-ën, tani nuk jeton më në Shqipëri.

Është shumë e gjatë radha e shqiptarëve që gjatë dymbëdhjetë viteve kanë parë te fytyra e këtij kryeministri, fytyrën e tradhtarit publik.

Është një radhë aq e gjatë, sa në mbrëmjen e fundit të vitit 2025, arrinte në “25 mijë rrotullime rreth Tokës”.