Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

The Editor in Chief

by

by Visar Zhiti/
(Excerpt from the book “Trails of Hell,” pg. 60)/
A long time ago, in the former life when I lived above ground, I took my book with stories – like a different kind of tales, for those who grow, for an ageless reader, to the publishing house, more or less something like that.
Young Shehu, as they called Bashkim*, since the weirdo Lasgush* once had called him so – ah Lasgush’s verse, “I speak to you with fire…with fire…in my bosom I have dug a grave …” as well as in mine too, asked to become the editor of my story tales.
In fact, it was me who asked him to, and he responded “fine.” I was delighted, meanwhile, I thought: the son of the Prime Minister, Enver Hoxha’s closest collaborator, no one would dare to contest him. But no, it was not so. When the editor in chief of that section took Bashkim aside and explained something in confidence, I sighed, “ah.”
“I’m sorry” Bashkim said, “They don’t want to. They are saying something like following the Fourth Plenum, the outside editors are not accepted. Would you like to give me the manuscript as a gift? With your autograph.” He confused me. It was my first and only autograph.
While I was having coffee in the club near the publishing house with the tall and slender editor in chief, wearing a red turtle neck, with his teeth sticking out strikingly, he spoke only about Bashkim, how he had got to know him at the Elbasan Metallurgical Plant when the editor in chief was doing the communist Party internship in order to become a full party member…
“Bashkim…? No. Me…” -and the editor in chief turned red, finally remembering to give an explanation for the book I had submitted.
“It can’t be published, consider it a beautiful prelude… It is equivocal. It is not for children or adults; it’s in-between…it’s arduous. No…publish the poems first… Look! Here comes Bashkim…”
When we parted, Bashkim felt embarrassed.
“We had really gotten to know each other in Elbasan,” he said. “I was at the Metallurgical Plant doing the productive labor, that’s what they call it, the year after high school.”
“Who was he?” I asked.
“You didn’t know him? Fatos Kongoli*.”
* Bashkim Shehu was the son of the communist Prime Minister Mehmet Shehu.
* Lasgush Poradeci was an Albanian poet and writer.
*Fatos Kongoli has become one of the most convincing representatives of contemporary Albanian prose.

Translated from the Albanian by Hilda Xhepa

Lazër Radi: Njeriu që mësonte ta dashuroje lirinë…

by

nga Jozef Radi/
Sot, Lazër Radi ka të 97 vitin të jetës së vet dhe n’at shenjtninë e tij solemne, sigurisht do t’falenderonte këdo që do ta kujtonte, e njiherësh do t’i përshëndeste edhe ata që s’patën fatin ta njihnin, gja t’cilën po përpiqem ta bëj unë sot, sepse Lazër Radin s’e kam pa dhe as s’e shoh thjesht si djali i tij, po në nji tjetër përmasë: në atë tridimensionale të Njeriut, Idealistit dhe Intelektualit!
Lazër Radi mbetet shoku im ma i mirë i ditve të vështira, ai që s’më shiti asnji herë; ai mbetet mësuesi im i papërsëritshëm, kur shplamja e truve ishte në stinën e luleve; ai mbetet kundërshtari im ma leal, që m’lejoi gjithnji të zgjidhja unë i pari armët e polemikës; ai mbetet strategu të cilit unë asnjiherë s’doja t’i bindesha verbërisht; ai mbetet filozofi që më fliste me orë pafund mbi parimet, që kurrë mos t’ua drejtoja gishtin të tjerëve, po të merresha me veten; ai mbetet pedagogu që e pati tejet të vështirë të ma dhuronte ledhen, po kurrë s’e la veten të rrëzohej tek ndëshkimi; ai mbetet shenjtori për të cilin unë do të falem gjithë jetën; po mbi të gjitha ai mbetet fati im, i mirë dhe i keq, për të cilin as jam ankue dhe as jam trishtue ndonjiherë… dhe vetëm mbas kësaj i jap të drejtë vetes të thotë pa drojë: po Lazër Radi është edhe IM ATË!
Kalvari i Lazër Radit s’dihet kur ka nisur!
Prej masakrës në Bishtazhin të Gjakovës ne fillim të shek. XIX, në deportimin nga Prizreni në1929, prej 23 nëntor ’44, kur ishte 27 vjeç deri te Rrëzimi i Murit kur ishte 74 vjeç ai kaloi plot 46 vjet 163 ditë, burgje, interrnime, kampe!!
Po qëndroi ne kambë dhe i paepun!
E pikërisht 75 vjeçar, Ai rishfaqet dhe e rinis andrrën e vet si të mos kish ndodhë asgja në jetën e tij! Atje ku ia kishin këputë Ai rishfaqej: hijerandë dhe krenar… I gatshëm me dëshmue jo vetën se ishte gjallë po se kishte edhe energji të mjafta për me e çue deri në fund at andrrën e lanun përgjysëm…
U shfaq si nuk e priste kush: Dr. Lazër Radi dhe Avokat Lazër Radi! Si ishte e mundun të dilte nji Doktor, e nji Avokat nga skëterra e burgjeve dhe kampeve komuniste? Si asht e mundub!!! E pra Ai doli!!! Si sfidë e tërbimit kuqalash që e dinin të vdekur e të kallur! Dhe nisi nji valë sulmesh të ulta e të paprincipta të cilave krahas përgjigjive dinjitoze dhe stoike, Ai qetesisht u çonte kopjen e Doktoraturës në Sapienca me 110/110 dhe at Licencën e Avokatisë, që aq shumë ia pat urrye komunizmi!
Lazër Radi s’pat kohë të merrej me diktaturën, shihte diku ma larg e ma nalt, edhe pse se kurseu asnjiherë denoncimin e krimeve të saj… “Merru ti! – më tha – Mjafton të tregosh ti të vërtetën tande, dhe ke rrëfye gjithçka edhe për mue…!”
Ai, ishte ndër të parët e zbritun prej kampeve që shkroi për Fishtën, Koliqët, Prennushin, Musine Kokalarin, Ivanajn, për Mëshkallën, dom Shtjefën Kurtin, për Gjyqin Special, për Shantojën, për Ndre Zadejën, Gjeçovin, për Rugovën e plot të tjerë… Do të ishte themeltar i Lëvizjes për Bashkimin e Shqiptarëve, në Partinë e Unitetit Kombëtar, antar nderi i Partisë Demokristiane, themelues i Shoqatës Katolike, botues i 52 numrave të gazetës “Bashkimi i Shqiptarëve”, përkthyes i poemës mbi krimet e Stalinit, përkthyes i Platonit, autor i 15 librave, i qindra artikujve, intervistave në RD, ZR, Kombi, Rilindja, Republika, Liria dhe në mjaft programe televizive… Shtëpia e tij në Tiranë u ba vend pelegrinazhi i gazetarëve, regjizorëve, artistëve, shkrimtarëve, deputetve, muzikantëve po edhe miqve të vjetër, njerzve të thjeshtë që hynin e dilnin lirshem në shtëpinë dhe shpirtin e këtij njeriu…

***
Lazër Radi ishte mjaft kristian dhe pak politeist, mjaft sokratian dhe pak komunist, mjaft zhanvalzhan dhe pak donzhuan, mjaft filozof dhe pak oportunist, ishte mjaft kosovar (që për të nënkuptonte patriot – i gatshëm për çdo kompromis që Kosova të ishte Shqipëri), po mbi të gjitha e mbi gjithçka ishte dhe mbeti njeri: shumë Njeri!
Lazër Radi vdiq kur vendosi vetë të vdiste… sepse ai s’mund ta pranonte vegjetimin… S’pranoi as doktorë, as kura e as këshilla… e la veten të shuhet ngadalë si nji qiri, i bindun se e kish dhanë gjithë dritën dhe energjinë e vet… Natën e ekuinoksit të vjeshtës, me 22 shtator 1998, mbasi u përpëlit gjatë në krahët e mi, shpirti i tij u ngjit në qiell… Fjetëm ashtu bashkë në at përqafje të fundit: jeta dhe vdekja, njeriu dhe andrra, besimi dhe shpresa… Kjo është e vërteta e këtij njeriu që kushdo e ka njohur e ka dashur, po që edhe kundërshtarët e tij ma të rreptë i ulën armët… Sot në të 97 vit të jetës, Ai mund të kujtohet edhe ashtu thjesht si njeriu që s’u lodh së mësuari të tjerët që ta donin jetën dhe ta dashuronin pa u epur lirinë…

HISTORIANI I KRIMEVE TË KOMUNIZMIT S’ËSHTË MË!

by

Nga Frank Shkreli/
Në fillim të këtij muaji, ndërsa shumica e njerëzve ishin në pushimet verore, ndërroi jetë në Kaliforni në moshën 98-vjeçare historiani, poeti dhe njëri prej heronjëve intelektualë më të shquar botërorë të gjysmës së dytë të shekullit të kaluar, anglo-amerikaniRobert Conquest. Megjithëse është mbarimi i gushtit dhe lexuesit gjithnjë ndodhen në pushime dhe ndoshta nuk janë aspak të interesuar të mësojnë për vdekjen e një historiani me përmasa botërore i cili për një gjysëm shekulli dokumentoi krimet e komunizmit, e ndjejë për detyrë ta kujtoj këtë historian dhe intelektual të shquar anglo-amerikan. Ndonëse në median amerikane dhe në atë europiane u komentua vdekja dhe kontributi i tij i çmuar, si njeriu që zbuloi i pari dhe në hollësi krimet e Stalinit, një humbje e tillë meriton të shënohet edhe për lexuesit shqiptarë, të cilët kanë përjetuar krime jo më pak të tmershme se krimet e regjimit komunist të Stalinit, të cilat Robert Conquest i ka dokumentuar, ndër të tjera, në dy veprat kryesore dhe më të njohura të tij, “Terrori i Madh: Spastrimet e Stalinit në vitet 30-ta”, botuar në vitin 1968, dhe ribotuar më 1990, si dhe “Kolektivizimi Sovjetik dhe Uria si Mjet Terrori”.
Historiani Robert Conquest ishte shumë dimensional në veprimtarinë e tij dhe ishte i pranishëm në shumë fushë, si diplomat, poet dhe ndër të tjera edhe si humanist. Personaliteti dhe mendimet e tija kishin ndryshuar gjatë viteve. Ndonëse ai kishte qenë dikurë komunist, pasi ishte bërë anëtar i Partisë Komuniste të Britanisë së Madhe në vitin 1937. Ndërkohë,ka qenë mbështetës i Partisë laburiste britanike deri në vitet 70-ta, ndërsa Robert Conquest kishte ndryshuar mendimet politike dhe qëndrimet ideologjike të rinisë së tij, sa që eventualisht kishte vendosur të mbështeste politikën e Kryeministres konservatore britanike, Margareth Thatcher, për të cilën madje shkruante edhe fjalimet e saja. Thuhet se nuk ka anti-komunist më të fortë se një ish-komunist.I tillë ishte edhe Robert Conquest!
Përveë konsultimeve politike, ai njëkohësisht ka kontribuar me punën e tij edhe pranë qendrave akademike konservatore më të njohura të Amerikës, kryesisht duke shkruar dhe duke dhënë mësim në fushën e sigurisë kombëtare dhe të marrëdhënjeve ndërkombëtare. Me dy veprat e lartëpërmendura historike mbi krimet komuniste të Stalinit, ish-komunisti Robert Conquest provoi i pari vrasjet sistematike nga regjimi komunist sovjetik, duke hedhur poshtë njëherë e mirë argumentet komuniste se gjoja ish-Bashkimi Sovjetik dhe ish-vendet komuniste, ishin shoqëri më humane se vendet e tjera, sidomos në krahasim me perëndimin.
Ai dokumentoi në veprta e tija se gjyqet e komunistëve bolshevikë bazoheshin në prova fals, se zhvilloheshin nën tortura, shantazhe, kërcënime dhe gënjeshtra ndaj të akuzuarve. Ai shpjegoi si asnjëherë më parë dhe në hollësi arrestimet dhe interrogimet komuniste, të mohuarit e ushqimit dhe të gjumit si mjete terrori, si dhe abuzimet fizike dhe psikologjike, gjatë proceseve të gjyqeve komuniste. Si rezultat i zbulimeve të Robert Conquest, bota nuk mund të pretendonte më se nuk kishte informacion dhe prova mbi krimet komuniste kundër njerëzimit. Në të vërtet, ekspertët i kanë krahasuar veprat e Robert Conquest, të cilat qarkullonin fshehurazi edhe në ish vendet komuniste, me vepra që u btouan më vonë e të cilat vunë në dukje prova mbi krimet komuniste, si “Gulagu Arkipelag” të Aleksandër Solzhenitsyn, libri “Terri në Mesditë” i Arthur Keslerit dhe me vepra me titull “1984”, e George Orwell-it — libra të cilët gjithashtu informuan botën duke pasqyruar dhe dokumentuar natyrën e vërtetë të komunizmit. Përveçse Robert Conquest kishte dokumentuar krimet komuniste të Stalinit para syve të botës, ai nuk mungoi së kritikuari ashpër edhe disa nga intelektualët e njohur perëndimorë gjatë 1930-ave dhe deri në periudhën e 1960-ave, si vegla të Stalinit dhe mbështetës të regjimit të tij, bazuar në deklaratat që ata kishin bërë për të mohuar krimet e komunizmit, duke i falur ose duke i justifikuar atosi të nevojshme.
Ndonëse, veprat e tija janë lexuar nga miliona veta gjatë dekadave të fundit të shekullit të kaluar, çka ishte më e rëndësishme, ato tërhoqën edhe vëmendjen e udhëheqësve më të lartë të Perëndimit të asaj kohe, sidomos të Presidentit amerikan Ronald Reagan dhe Kryeministres britanike, Margareth Thatcher e cila konsultohej rregullisht me historianin dhe ish-komunistin Robert Conquest në lidhje me ish Bashkimin Sovjetik dhe çështjet e komunizmit. Ekspertë të ndryshëm kanë shkruar se mund të thuhet se Robert Conquest, jo vetëm ishte njeriu i cili zbuloi natyrën e vërtetë kriminale të komunizmit, por si rrjedhim, ai ndihmoi që të ndryshonte edhe pikëpamjet e Perëndimit mbi komunizmin duke e bërë botën perëndimmore më të vetdijshme se ç’po ndodhte me të vëretët në botën komuniste.
Në vitin 2005, Ish-Presidenti George W. Bush e dekoroi historianin Robert Conquest me Medaljen Presidenciale të Lirisë.Me atë rast, ish-presidenti Bush u shpreh se:
“Konfliktet e këtij shekulli të ri kërkojnë që dramat dhe tragjeditë e mëdha të shekullit 20-të studiohen dhe të njihen mirë.Ndoshta si asnjë akdemik tjetër, Robert Conquest ka studiuar atë periudhë me një përkushtim dhe guxim të një intelektuali të vërtetë. Jeta e tij filloi në vitin 1917, viti i Revolucionit rus, pasojat e tmershme të të cilit, ai do t’i dokumentonte në hollësi në librin “Terrori i Madh”, si dhe në shkrime të tjera të rëndësishme. Të vërtetat për të cilat ai ka shkruar dhe folur, nuk kanë qenë gjithmonë në modë, por veprat e tija si dhe mësimet dhe këshillat në lidhje me ideologjitë vrasëse si dhe ndaj atyre personave që u shërbyen ideologjive të tilla, do të jenë gjithmonë të përshtatshme dhe me vend. Sot, perandoria, krimet e së cilës ai zbuloi, ka marrë fund përgjithmonë, ndërsa veprat e Robert Conquest mbeten një testament i përherëshëm ndaj së vërtetës. Ky burrë i mençur dhe elokuent admirohet nga bashkqytetarët e tij amerikanë dhe nga të gjithë ata që duan lirinë”, përfundoi ish-presidenti Bush, duke i dorëzuar atij dekoratën e lartë Presidenciale të Lirisë.
Ndërsa, duke e lidhur kujtimin e Robert Conquest me situatën aktuale në Europë, komentatori i njohur amerikan George Will, shkruan me rastin e vdekjes së historianit të famëshëm se: “Vepra e Robert Conquest është e lidhur drejtë për drejtë me të kuptuarit sot të Rusisë së Vladimir Putinit.Teza e Robert Conquest ishte se jo që udhëheqsit sovjetikë kishin studiuar veprat e Leninit, por që ata ishin të zhytur krejtësisht dhe plotësisht në bazat morale të një regjimi të themeluar nga Lenini, i cili prodhoi makineritë shtypëse të atij regjimi që më në fund prodhoi liderë si Putini.”
Si përfundim i Revolucionit rus të vitit 1917 dhe instalimit të regjimit komunist që pasoi në atë vend dhe në ish vendet komuniste të Europës Lindore dhe Qëndrore, për disa dekada, planeti ishte mbërthyer një një luftë midis lirisë dhe tiranisë. Më në fund, bota po i mëson dalëngadalë tmerret e komunizmit. Por, ndërsa realiteti dhe e vërteta e këtyre krimeve anë e mbanë botës komuniste po zbulohet, është me vend që të kujtojmë njerëz si Robert Conquest, jo vetëm sembrojtën lirinë,por sepse ata njëkohësisht luajtën gjithashtu një rol të rëndësishëm në zbulimin dhe dokumentimin qyshë heret, të së vërtetës së krimeve të një regjimi që robëroi një pjesë të madhe të kontinentit europian për disa dekada. I përjetëshëm qoftë kujtimi i këtij burri që zbuloi dhe dokuemntoi pët njerëzimin gënjeshtrën e madhe të komunizmit.

Kosova, vendi i mirënjohjes së përjetshme për SHBA-në

by

….ndërkohë që sot në Kosovë festohet ditëlindja e ish-Presidentit Amerikan, Bill Clinton./
PRISHTINË, 19 Gusht /ATSH-Behlul Jashari/ – Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë të pranishme në Kosovë prej afro 20 vitesh. Kjo përkujtohet në një video prezantuese të ambasadorit të ri amerikan në Prishtinë, Greg Delawie, ndërkohë që sot në Kosovë festohet ditëlindja e ish-Presidentit Amerikan, Bill Clinton. Po ashtu në qytetin e Prizrenit David Holbrooke, djali i diplomatit të ndjerë amerikan Richard Holbrooke, promovon filmin “The Diplomat”, kushtuar karrierës dhe trashëgimisë së babait të tij, pasi dje në qytetin e Vitisë vizitoi kompleksin me shtatore “Richard Holbrooke” dhe ekspozitën me këtë emër.
Në Prishtinë, kryeqytetin e vendit të mirënjohjes së përjetshme për SHBA-të, “mbrëmë rezidenca amerikane u shndërrua në kinema, ndërsa filmi i shfaqur ishte shumë i veçantë”, shprehet sot zv/kryeministri i parë e ministri i Jashtëm i Kosovës, Hashim Thaçi.
“Së bashku me liderët e shtetit, mediat dhe miqtë e Richard Holbrooke, ishte prezent edhe djali i diplomatit të ndjerë, David – regjisor i filmit ‘The Diplomat’. Richardi ishte mik i Kosovës por diplomat i tërë botës. Paqja në Ballkan qëndron mbi supet e njerëzve si i ndjeri Richard Holbrooke”, thekson kryediplomati kosovar.
Pavarësinë e Kosovës, të shpallur në 17 shkurtin historik 2008, Shtetet e Bashkuara të Amerikës e kanë njohur që në ditën e parë pas shpalljes, kur e njohën edhe Mbretëria e Bashkuar, Franca, Shqipëria, Turqia, Afganistani dhe Kosta Rika.
01.11.2009-ZKM-07-(1)Në Kosovë, ku edhe festohet bashkë me vendin e miqësisë së përjetshme dhe raporteve të veçanta, tradicionalisht nga populli, por edhe institucionalisht, festohet 4 Korriku, Dita e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Miqtë e Amerikës janë një shoqatë që po ashtu tradicionalisht organizojnë në Kosovë festimet e ditëlindjes së mikut të madh, Presidentit amerikan Clinton.
Në shenjë falënderimi e mirënjohje të përjetshme, në kryeqytetin kosovar, Prishtinë, shtatorja e ish-Presidentit amerikan është e ngritur në një nga sheshet kryesore që mban edhe emrin e tij, e përuruar në 1 nëntor 2009, në praninë e vetë Bill Clinton, në vizitën e tij të parë në Kosovën e pavarur, e cila ishte e dyta pas vizitës në kohën kur ishte President, pak muaj pas 12 qershorit 1999, Ditës së Lirisë – të hyrjes së trupave të NATO-s në Kosovë.
“Keni bërë punë shumë më mirë se sa menduan të tjerët, madje edhe miqtë tuaj”, vlerësonte Presidenti Bill Clinton, në vitin e 10-vjetorit të lirisë, duke iu drejtuar institucioneve dhe popullit të Kosovës nga seanca solemne e Kuvendit të Kosovës, e mbajtur për nder të tij.
“Ju duhet të jeni shumë krenarë për atë që keni kaluar gjatë dhjetë vjetëve të fundit”, theksonte Clinton, duke vlerësuar ndërtimin e institucoioneve demokratike të shtetit të ri dhe në vitet e lirisë së Kosovës.
Në mbrëmjen e 24 marsit 1999, kur nisi ndërhyrja shpëtimtare e NATO-s për t’u dhënë fund zhvillimeve tragjike të terrorit e spastrimit etnik kundër shqiptarëve kosovarë, Presidenti i SHBA-ve, Bill Clinton, nga Shtëpia e Bardhë i drejtohej kombit amerikan duke theksuar se “tani, bindja jonë e fortë për gjithçka që po ndodh në Kosovë, është e vetmja shpresë e popullit të Kosovës”. “Populli i saj megjithëse Kosovën kanë vendin e tyre nuk mund të jetojnë atje, prandaj na duhet ne t’ua sigurojmë jetën e tyre dhe ata të mos kenë më frikë për jetën”, ishte fjala e Clinton.
01.11.2009-ZKM-03Ngjarjet dhe zhvillimet historike të gjitha viteve, afër dy dekada, të pranisë amerikane në Kosovë, që nga fillimi, janë të raportuara nga ATSH – korrespondenti në Prishtinë.
SHBA-të janë vendi i parë nga gjithë bota me prani diplomatike në Prishtinë. Hapja e Zyrës Amerikane në Prishtinë, para 19 viteve, në 6 qershor 1996, që u bë nga Nënsekretari amerikan i Shtetit, Xhon Kornblum, shënoi vendosjen e pranisë amerikane në Kosovë në rrethana të veçanta.
Fillimisht, Zyrtari i USIA-as (Agjencia Informative Amerikane), Majkëll Mekllellën (Michael McClellan) më 22 maj 1996 ka mbërritur në Prishtinë për të udhëhequr punët në hapjen e Zyrës së këtij shërbimi.
Hapja e përfaqësisë amerikane në kryeqytetin e Kosovës ishte festë për kosovarët dhe u përjetua si një moment shumë i rëndësishëm dhe historik për të ardhmen, raportonte korrespondenti i ATSH-së në Prishtinë para 19 viteve.
Ndërsa, në mëngjesin e pas mbrëmjes historike të 24 marsit 1999 të ndërhyrjes shpëtimtare së NATO-s për Kosovën e popullin e saj, korrepondenti i ATSH nga Prishtina ka raportuar edhe se, forcat serbe gjatë natës kishin bërë sulme dhe vrasje të tjera në familjet dhe vendbanimet shqiptare, kishin djegur edhe selitë e institucioneve të rëndësishme kosovare e ndërkombëtare, përfshirë zyrat që ndodheshin në një shtëpizë shkrimtarësh që ishte bërë seli e Presidencës dhe e institucioneve tjera të Republikës së Kosovës, atëherë të panjohur ndërkombëtarisht dhe Zyrën e SHBA-së në Prishtinë.
Pas përfundimit të luftës, Zyra e SHBA-ve në Prishtinë (USOP) filloi të punojë në shtator të vitit 1999.
USOP përfaqësonte Departamentin e Shtetit të SHBA-së, Agjencinë për Zhvillim Ndërkombëtar të SHBA-së (USAID), Departamentin për Drejtësi dhe Departamentin për Mbrojtje.
05.05.2015-Ambasada-amerikane_4Më 6 prill 2008 Zyra e SHBA-së në Prishtinë u bë Ambasadë, ndërsa më 18 korrik, po atë vit historik të shpalljes së pavarësisë, Tina Kaidanow është betuar si ambasadore e parë amerikane për Republikën e Kosovës.
Në 1 korrik 2009 Prishtina ndau 5 hektarë truall për ndërtimin e objektit të ri të ambasadës së SHBA-ve në Kosovë.
Atëherë kryetari i komunës së Prishtinës Isa Mustafa (tashmë kryeministër) dhe ambasadorja amerikanë në Kosovë Tina Kajdanow, nënshkruan Memorandumin e Mirëkuptimit për dhënien e truallit në shfrytëzim Ambasadës Amerikane, në lagjen Arbëria të kryeqytetit.
Memorandumi është edhe një shembull i forcimit të lidhjeve ndërmjet SHBA-së dhe Kosovës, u theksua në ceremoni.
Në 5 maj 2015, në Prishtinë u zhvillua ceremonia e përurimit të fillimit të ndërtimit të ambasadës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës, ku ishin të pranishëm përfaqësuesit e institucioneve më të larta kosovare, si dhe përfaqësues të ambasadave në Kosovë.
“Ky moment shënon fillimin e ndërtimit të shtëpisë tuaj të përhershme në Kosovë, në shtetin tonë të ri qytetarët e të cilit u janë përjetësisht falënderues dhe mirënjohës për rolin e guximshëm dhe historik që keni në bërjen e Kosovës shtet”, theksonte presidentja e Republikës, Atifete Jahjaga, në fjalën e rastit, duke iu drejtuar, ambasadores së SHBA-ve, Tracey Ann Jacobson, e cila këto ditë përfundon misionin në Prishtinë.
Ambasada Amerikane në Prishtinë në 30 mars njoftonte se, Presidenti Obama ka nominuar Greg Delawie-n që të shërbejë si ambasadori i ardhshëm i SHBA-ve në Kosovë.
Ambasadori i ri amerikan në Kosovë me “mirëmengjes” nisi prezantimin e tij përmes videos duke paralajmëruar ardhjen në Prishtinë. “Unë jam Greg Delawie dhe është nder për mua të shërbej si ambasador i Shteteve të Bashkuara në Republikën e Kosovës. Pres ta vazhdoj miqësinë e gjatë mes shteteve tona. Zyrën tonë informative në Kosovë e kemi hapur në vitin 1996. Tani pothuaj 20 vjet më vonë, objekti i ambasadës sonë të re në Prishtinë është në ndërim e sipër”, shprehet ambasadori duke shtuar se shërbimi publik është i rëndësishëm për familjen e tij.
“Gjithmonë kam besuar në vlerën e marrëdhënieve mes popujve, jo vetëm mes qeverive. Vazhdimi dhe ndërtimi i lidhjeve të tilla me Kosovën, demokracinë më të re të Evropës, do të jetë njëri prej prioriteteve të mia kryesore”, thotë ambasadori amerikan.
“Familja ime dhe unë presim t’i eksplorojmë traditat e lashta të Kosovës dhe bukurinë e saj natyrore dhe ta shijojmë makiaton e Kosovës për të cilën thuhet që është më e mira në botë. Dhe dua të mësoj më tepër nga ju, popull i Kosovës, Mirëupafshim! Shihemi në Kosovë!”, përfundon mesazhin ambasadori i ri i SHBA që do vijë në Prishtinë.
Njoftimi dërguar nga ambasada e SHBA në Prishtinë thekson se, Greg Delawie ndjehet i nderuar që do të shërbejë si ambasador i ardhshëm amerikan në Kosovë.
Anëtar karriere i Shërbimit të Jashtëm të Lartë, Delawie ka shërbyer si zëvendësndihmëssekretar për verifikim, planifikim dhe siguri evropiane në Zyrën për kontrollim, verifikim dhe pajtueshmëri të armëve. Ishte përgjegjës për Zyrat për çështje të sigurisë euroatlantike, verifikim, planifikim dhe kontaktim, dhe i Qendrës për reduktim të rrezikut bërthamor.
Para kësaj detyre, Delawie ka shërbyer si zëvendësshef i Misionit në Ambasadën e SHBA-së në Berlin, Gjermani, ku ishte zyrtari kryesor operativ i njërit prej misioneve më të mëdha të Shteteve të Bashkuara jashtë vendit.
Para Berlinit, ai ishte zëvendësndihmëssekretar në Zyrën për çështje politiko-ushtarake, ku ishte personi kryesor i Departamentit të Shtetit për çështje kundër piraterisë dhe menaxhoi programet për çminim humanitar, negocim të marrëveshje për status të forcave, dhe marrëdhënie shtet-mbrojtje.
Delawie gjithashtu ka shërbyer jashtë vendit si zëvendësshef i Misionit në Ambasadën e SHBA-së në Zagreb, Kroaci, dhe në pozita të ndryshme në Romë, Ankara dhe Frankfurt. Në detyra të tjera në Uashington ai ka punuar në çështje të tregtisë bilaterale, politika të burimeve njerëzore, siguri të aviacionit, si oficer për Organizatën për bashkëpunim dhe zhvillim ekonomik, dhe si zyrtar mbikëqyrës në Qendrën për operacione të Departamentit të Shtetit.

“Lumenjtë kthehen në shtëpi”

by

Esse-analizë letrare rreth vëllimit poetik “Lumenjtë kthehen në shtëpi” të Dhimtër Pojanakut./
Nga Raimonda MOISIU/
Poezia në kuptimin gjithpërfshirës është “pjellë e fantazisë” së intimitetit të shpirtit e lidhur ngushtë vetvetiu me gjenezën njerëzore. Poezia është thellësisht metafora e jetës, me sinqeritetin e saj eternal dhe universal. Poezia përmban brenda vetvetes embrionin e një lidhje të çfarëdo motivi apo veprimi, që ekzistojnë në morinë e mundshme të natyrës njerëzore. Poezia është memuari i fjalës, i ëndrrave, i momenteve të lumtura e të trishta, pasioneve, dëshirave, psikikes e shpirtërores. -mes brengës e mallit, nostalgjisë e kujtimit, urtësisë e mencurisë, vlerës e antivlerës, bukurisë e groteskes, vdekjes e jetës, admirimit dhe mirëkuptimit, miqësisë dhe respektit. Poeti kontemporan, i shquar i vargjeve lirike shqiptare Dhimtër Pojanaku botoi vitin që kaloi “Lumenjtë kthehen në shtëpi”, libër i dalë nga shtëpia botuese Skanderbeg books”, Tiranë, një nga vëllimet poetike më të mirë dhe i vlerësuar bindshëm nga kritika e kohës. Leximi i poezive zbulon simbolikën e thellë dhe temat universale, penën mjeshtërore poetike të Pojanakut, i cili demonstron një përsosmëri të rrallë filozofike dhe ndjeshmëri artistike, ndërton urën emocionale, që bën efektin e qartë në përditshmërinë e jetës së njeriut; mediton ndjeshëm në udhëtimin e trishtë e të lumtur në të përditshmen njerëzore. Pojanaku deklamon idetë nëpërmjet tingujve lirikë dhe artistikë, me natyrën e vërtetë të dashurisë, filozofisë për jetën dhe vazhdimësisë së saj. Që në titull e merr kuptimin e dyfishtë të librit “Lumenjtë kthehen në shtëpi”, si një frazë që i referohet aktit të vërtetë të kohës, një të kaluar e idealizuar, që i ka shërbyer poetit për të dhënë detajet –peisazhin dhe figuracionin poetik, misionin e gjallimit të jetës, që kalon shpejt, sikundër rrjedhin dhe gurgullojnë lumenjtë, me kohën e për kohën. Ky dualitet që në titull , është metaforë intriguese, meditative dhe elokuente në artin e poezisë, por që Pojanaku e përdor me mjeshtëri artistike dhe filozofike. Lexuesi i kujdesshëm është i vetëdijshëm se poeti me këtë interpretim, ka bërë një marrëveshje në heshtje, beson në ura të padukëshme mes lumenjve dhe shtëpisë në kohë e hapësirë, për të na rrëfyer të vërtetën e gjëndjes shpirtërore. Me anë të mikrofabulave plot ndjenjë dhe emocion, na vetëdijeson se natyra e jetës njerëzore është e pashmangëshme ndaj mplakjes dhe vdekjes, gëzimit dhe hidhërimit. Sido që të jetë, jeta është e bukur, dhe ne duhet ta jetojmë! Poeti Pojanaku është poet thellësisht intuitiv, ai gjen forcën e nevojshme për të qenë autonom, hulumton me humor, ironi, sarkazëm dhe trishtim, duke sfiduar kështu me fuqinë e tij, që lumenjtë me rrjedhën e tyrë të kristaltë kthehen në shtëpi, në cdo kohë e stinë, ngrohtë apo ftohtë, që do të thotë se jeta dhe dashuria ekzistojnë si pjesë e mëmës natyrë, në tokë, ajër, qiell dhe ujë. Pasioni, vitaliteti dhe intimiteti lirik, karakterizojnë penën e tij poetike, “bisedojnë” lirshëm, dhe ndjejnë sensin e një shpirti të trazuar me dhimbjen, mallin dhe dashurinë, që mbartin më shumë se një kuptim; përjetimin e ndjenjës dhe emocionit sa afër , aq edhe larg, emocion i brishtë, i ciltër dhe i fortë. Pojanaku shfrytëzon bindshëm mjeshtërinë e vet artistike e filozofike në konceptimin e vargut poetik, dhe fizionominë e tij, skrupuloz në kërkim të fjalës së bukur, meditimit, ndjeshmërisë së lartë, dhe koloritit të pasur i figurave të goditura metaforike, Pojanaku në cdo varg demonstron ton të ri poetik, në endjen e vargjeve dhe gdhendjen e strofave. Gjatë këtij procesi poetik. me ritëm mbresëlënës, rima, gjuhë të rrjedhëshme, leksik i kujdesshëm, metaforat, tematikë e pasur, harmoninë dhe nga erudicioni i karaktereve, Dhimitër Pojanaku është gjithmonë në veprim-hap shtigje të reja në lirikën shqiptare.
Në vëllimin poetik “Lumenjtë kthehen në shtëpi”, që në hyrje është dedikimi i poetit për familjen, vecmas dashurive të jetës, bashkëshortes dhe dy fëmijëve të tij. Poezitë janë të mirëvendosura në tre kapituj, me nëntitujt respektivë: “Lojërat e natës”, “…Në dhomat e mbyllura”, dhe “Pastele të harruara”. Vetë poeti Pojanaku mbetet peng i lirisë me veten, me botën që e rrethon dhe traditat e ndryshme të vargut lirik, me fuqi mbresëlënëse e kuptimplotë, përpjekjekjo, për të përfaqësuar realitetin, mitiken dhe ndjenjën, tendencën e lidhur zakonisht me “post-modernen” ose avant gardës, për të komunikuar me botën e brendëshme dhe të jashtëme në më të shumtën e poezive.
“ Përmbi të marrë duhet të jem,/Përderisa,/Shpirtin jap,/Dhe asgjë nuk ndodh./Ende plogështia mbars trishtim,/Ftohtësira virgjëron akuj,/Myshqet rrethojnë me xhelozi gurë./Të marrë duhet të jenë,/hedh shpirtin tim si kaprua,/Të qetësoj egërsirat,/Dhe ato,/Nuk e shohin,/Nuk e përfillin. (poezia “Hire”,f.9, kapitulli -“Lojërat e natës”,). Poeti Pojanaku ka vendosur kuptimin alegorik, që në titullin e kësaj poezie të titulluar “Hire”. Ai ka vendosur shpirtin e tij, për të na rrëfyer fizionominë e realitetit, në konseguencën e mendimit varg pas vargu, përballjen e sinonimeve, dhe në sjelljen e natyrshme të figurave, të cilën Pojanaku e bën si nga afër ashtu edhe nga larg, ku të gjitha shqisat e shpirtit dhe fizike përjetojnë emocionalisht të gjithë faktorët që luajnë rolin e tyre ndaj realitetit, universit njerëzor e shpirtëror dhe dukurive të tyre psikollogjike, besimi në të vërtetën e sfidës për mbijetesë. Autori me mjeshtëri letraro – artistike e filozofike prezanton kontrastet e dy aspekteve të personalitetit të tij poetik. Shpirti i poetit nuk shikon, por vështron ndjeshëm “Hiret”, “për të hedhur shpirtin tim si kaprua”, dhe heton e vepron me cdo shqisë “Të qetësojë egërsirat”, duke motivuar kështu luftën për jetën dhe përmirësimin e të kundërtave në hapësirën e dimensionit njerëzor dhe stalagitet e shpërbërjes në hapësirën e boshtë të farsave sociale, që : “nuk e shohin/” dhe “nuk e përfillin”-vargëzon poeti, për të analizuar dhe interpretuar me ndihmën e artit dhe forcën e ndjenjës. Të gjitha shqisat janë në akord me përjetimin emocional, dhe metafiziken e natyrës dhe humanes.
“Nën blozën e shkundur,/Xixëllonja thëngjije,/Moj,flaka katile,/Moj, flaka katile,/Dancojnë e nuk vdesin,/Pilivesat thëngjije,/Moj flaka, katile, /Moj Fla…ka,/Ka…ti…le.”(poezia “Jetë Qyngjesh”, f.31) në këto vargje ndjehet forca shpirtërore dhe forca e tij poetike është se ai krijon vargje thellësisht nën efektet e tij mbi lexuesin, duke përdorur fjalë ndjellëse dhe imazhet në poezinë e tij. Hulumtimi i parreshtur i dualitetit dhe polaritetit të jetës, poeti na i jep me një “incident dramatik natyror” i tensioneve destruktive krijuese të cilat “nën blozën e shkundur”, “dancojnë e nuk vdesin”, poeti përkufizon pikëpamje komplekse dhe intensitetin simbolist, si pozitive ashtu edhe negative, përjetuar mes vargjesh me vizionin meditativ që ekzistojnë mes trupit dhe shpirtit, reales dhe mitikes, qetësisë dhe lëvizjes. Me fuqi të shquar poetike Pojanaku zbulon një botë të cudtishme nëpërmjet “Jetë qyngjesh”-qyngjet në vetvete nënkuptojnë “rrugë apo bulevarde të cuditshme” të populluar nga xixëllonjat, bloza dhe flaka katile, -me të cilat Pojanaku nënkupton shtresat dhe farsat sociale, demonstron idetë e tij nëpërmjet metaforave dhe filozofisë për jetën, figura këto që kanë krijuar negotacionin delikat dhe meditacionin brilant, luftën dhe efektet e saj në hapësirat sociale e qytetare, dhe mendjet njerëzore, pasqyrë jete të fasadës së jashtëme e të brendëshme të “Jetë qyngjesh”. Poeti ka shprehur ndjeshëm mendimin e ndërgjegjshëm e të nënndërgjegjshëm, meditacionin brilant, që na rrëfen se syri dhe shpirti i poetit Pojanaku është ai i një poeti vizionar lirik.
“Loti i ndarjes”-(f.33.)/doli nga guvat e shpirtit,/Dhe u ndal,/Dy gisht nën qerpikë./Trembet,se po ra,/Shkrumbon dhenë./”
Është krijim melankolik –i lindur si rrjedhojë i castit kalimtar trishtimi, meditimi, dilemës e melankolikisë. Autori nëpërmjet emocioneve të tij, i vetëdijshëm në atë që shpreh, Pojanaku legjitimon nga dalin lotët, mbasi ato janë të pranishme në gjithcka tonën që flet për ndjenjën e “identitetit” dhe nevojën tonë për përtëritje. Një përgjigje krejt e natyrëshme për të shprehur kur jemi të lënduar, fizikisht, mendërisht e moralisht, dhe poeti vargëzon:”Xhevahiret e botës,/Fantaksur para tij,/Zgjatin kthetrat,/ Tasakatojnë,/Ta terratisin.”. Pojanaku e di këtë fare mirë dhe na kujton se cdo lot që derdhim, derdhet për një arësye të lumtur apo të trishtë, lotë që derdhen në kohët e frikës dhe tragjedisë, vuajtjes dhe trishtimit, të ndara nga lotët e gëzimit.
“Loti i ndarjes,/Sulmet shpërfill/E,/Shndrit,/Llamburit,/Burin prej përdëllimit./”,
Loti kurrë nuk shpërfillet as injorohet, edhe kur jemi të vetmuar apo të braktisur, por vetë loti “sulmet shpërfill”—thotë autori në një varg,-sepse loti është perla që pastron shpirtin, është mendimi i bukur frymëzues, është burim force dhe inkurajimi. Loti rrjedh edhe kur njeriu është i lumtur përtej fjalëve respekt e dashuri, dhimbjes e lumturisë që merr e jep nga dashuria e trishtë apo e ëmbël, nga gabimet e bukura që bëjmë në jetë dhe forca tërheqëse e tyre për t’i përsëritur ato. Jeta është e tillë që të mbështjell edhe me shqetësimin e dikujt, tëndin, timin, të atij apo asaj, të gjithsecilit nga ne, dhe na jep forcë për të përballuar cdo gjë që shtrihet para nesh, lotët futën në vargjet e ndjenjës, gjëjnë shtegun për të vaditur shpirtin, na cojnë në psherëtimën e thellë, aty ku bashkëjeton dhe ecën shpirti me jetën. Mjeshtëria e këtyre vargjeve të skalitura nga mendja dhe pena e Pojanakut, është përfomanca e arritur e autorit në atë mënyrë që ai i përshtat këto ndikime shpirtërore në stilin e tij artistik, filozofik me përvojat dhe idetë, duke bërë anestezinë e lotit që del nga bukuria e të fshehtat e shpirtit.
“Afër Fundit” (f.69) –“Ai në një qoshe,/Ajo në një tjetër,/Diku në mes,/Dashuria.”/ Poeti Pojanaku zbulon botën e cuditëshme dhe kërkon normalitetit brenda asaj bote dhe brenda ekzistencës, që e duam dhe e ëndërrojmë –brenda dashurisë njerëzore.Për të kuptuar se nuk ekzistojnë vetëm lidhjet dialektite mes njerësve, por dashuria është e gjitha e lidhur me shpirtëroren e psikiken, me metamorfozën e jetës-dhe kjo është pjesë e njerëzores. Pojanaku sheh këtë traditë profetike të shfaqjes së ideve, ndikimeve dhe stil, që evoluon zërin e tij lirik.
“Si tre hire,/Clodhin frymët./Një dorë e padukëshme,/Trazon hirin, të zbulojë misteret e zjarrit…/.”
Poeti Pojanaku komplikon dhe humanizon, bën të prekëshme një gamë të tërë të përvojave jetësore dhe percepton monologun e dashurisë, heshtjes, dhe guximitsë ndjenjës të fortë të dashurisë,- përshkrim i sinqertë i një realiteti melankolik e të lumtur, në qartësinë e shprehjes, imazhet dhe tonin, i thjeshtë emocional, pesimist dhe optimist.
Ka plot poezi të tjera që janë shëmbuj të vlefshme dhe të rëndësishme të talentit të tij poetik, që vërtet meritojnë një analizë serioze. Është jo vetëm besimi im në pikat e forta dhe rëndësinë e poezisë së Pojanakut, por edhe besimi dhe shprehia e kritikës së kohës, e cila e cmon poetin Dhimtër Pojanaku si një poet i shquar i vargjeve lirike shqiptare në traditën letrare dhe letrat shqipe.
“Balada e Flamurit”-titullohet poezia që mbyll vëllimin poetik, “Lumenjtë kthehen në shtëpi”. “C’është ky ajër që të rrethon,/Ai merr frymë, e ti valon,/Nga vjen kjo shqipe e bën fole,/Mbi gjak martiri që dot nuk fle./Po c’qenke ti, o tribunar,/Armikun tund e ivë zjarr,/Ti qenke sa një mijë bori,/O dashuri, o kuqezi./”
Poezia është enthuziazmi i virtytit, dashurisë, dhimbjes, mallit, ndjenjë e ngrohtësi, brishtësi, ironi e sarkazëm, vetëdije dhe guxim, histori, patriotizëm dhe atdhedashuri, qytetari dhe inteligjencë, që janë të lidhura kryesisht me emocione të tilla nën aureolën e njerëzores e dashurisë, vetë poezia duket sikur është një atom në univers që e konsideron natyrën e njeriun thelbësore, nga e cila rrjedhin fjalët e shkruhen vargjet. Poeti Dhimitër Pojanaku është nga poetët më të vlerësuar dhe më me ndikim në letrat shqipe, dhe jo vetëm kaq! Por edhe përtej kufijve! Pena poetike e Pojanakut, konkuron në kompeticione prestigjioze kombëtare, ndërkombëtare dhe europiane, Laureat i shumë Çmimeve Kombëtare dhe Ndërkombëtare, ndërsa poezitë e tij janë përkthyer në disa gjuhë të huaja. Së fundmi në kompeticionin poetik, “Centro Giovani e Poesia-Triuggio”, mes 548 poetëve nga e gjithë bota, Pojanakut iu akordua Cmimi Special, “Poezia e Popujve”, cmimi që jepet vetëm për poetët më të mirë të huaj. Këto vlerësime dinjitoze nga kritika e kohës e kanë shëndrruar poetin Dhimitër Pojanaku, në protagonistin më të shquar të letrave shqipe, ballkanike dhe europiane dhe tani për tani është dhe mbetet epitoma që mbart pjalmin e artit poetik bashkëkohor dhe vargjeve lirike shqiptare.

Raimonda MOISIU
Hartford CT USA
Gusht 2015