HAFIZ SHERIF LANGU,SHQYPTARIZMA PËR FE E PËR ATDHE !

September 3, 2013 by dgreca

Në Foto nga e Djathta në të majtë janë ; Eqrem Bej Vlora,Rexhep Mitrovica,Dervish bej Biçaku ,Hafiz Sherif Langu,Lef Nosi,Rauf Fico,Ali Asllani,Ferid Vokopola dhe Dhimitër Berati/

Shkruan:Eugen SHEHU/

Dibra e Madhe,ajo trevë e lume shqiptare,qarkuar prej lumenjëve gumëzhitës dhe maleve të larta,nëpër shekuj ka tundur kurdoherë djepe trimash.Këta në çdo moment,i kanë dale zot fateve të kombit të tyre.Por,në ato djepe janë përkundur edhe burra të mençur,fjala e të cilëve është përcjellë me respekt së pari në odat dibrane,është shëndrruar që prej shekujsh në institucion besimi dhe krenarie njëherësh.Një gur i rëndë themeli në këtë institucion të besës dhe burrërisë dibrane,mbetet përjetësisht edhe Sherif Langu.

Ka lindur në tetorin e largët të vitit 1877,në Dibër të Madhe.Qysh herët në fëmijëri,do të ndjente shtypjen dhe peshën e rëndë,disa shkullore osmane. Familja e tij,do të ishte kurdoherë nën kontrollin e rreptë të xhandarrëve të Portës së Lartë,për shkakun se gjyshi i tij,Selim Bej Rusi,pati qenë nën udhëheqësit ushtarak të Dibrës së Madhe,në vitet e lavdishme të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit.Ndonëse kjo lidhje u shtyp në mënyrë të dhunshme,burrat që e ideuan dhe e drejtuan atë,përcillnin pa u friguar në gjeneratat më të reja heroizmin dhe shpirtin e madh të sakrificës që patën karakterizuar krejt ato vite.Sherifi i vogël,do të ndikohej së tepërmi nga jeta prej kaçaku dhe udhëheqësi luftarak e gjyshit të tij,ndaj dhe nuk i ndahej për asnjë çast atij.Në moshën 8 vjeçare,Sherif Langu shkon të studjojë në Medresenë e famshme të Dibrës së Madhe,jo shumë larg shtëpisë së tij.Mësuesit e donin pse ai karakterizohej nga një vullnet i madh për të përvetsuar çdo dituri,sado e largët të ishte ajo në kohë.Por ata e donin se gjithashtu,shihnin tek tiparet fisnike të nxënësit 8-9 vjeçar një ndjenjë të thellë dhembshurie që jo rallë lexohej në sytë e tij,për vendlindjen e dashur.Dhe fshehtas,në vitet e shkollimit në Medresenë e qytetit,kishte dëshirë t’u fliste bashkëkombasve të tij,për heronjtë e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit,pa haruar natyrisht gjyshin e tij.Pas mbarimit me rezulltate të shkëlqyera të Medresesë së qytetit,Sherif Langu shkon në Manastir,duke vazhduar mësimet në gjimnazin,ku veçanërisht në vitet e para të shekullit që lamë pas,pati nisur të zgjohej vetëdija nacionale jona.”Qysh në vitet shkollore në Manastir,Sherif

Langu,bashkëpunoi me atdhetarët e njohur Hamdi Ohri,Zyhdi bej Ohri dhe Hajdar Blloshmi”.

( B.Gaçe “Ata që shpallën pavarsinë kombëtare”Tiranë 1997,faqe 100 ).

Në vitin 1904,Sherif Langu do të merrte rrugën drejt Stambollit.Ndonëse pat shprehur dëshirën të studionte Teologjinë Islame,në vetvete ishte i prirur që nëpërmjet mundësive që i jepte rroba e një patriarku të ndikonte sa të mundëte për t’u orientuar bashkëatdhetarëve të vetnë dritën e munguar të Shqiptarizmit.Në Stamboll,në ato vite,vlen të thuhet se vepronin një varg patriotësh të mëdhenj të Shqipërisë,në krye të të cilëve,padyshim ishin vëllezërit Frashëri.Së pari,Sherif Langu do të takohej me Ibrahim Temon dhe Dervish Himën,të cilët duke njohur se nga çfar familjeje vinte dibrani i ri,i besuan atij mjaft të fshehta të lëvizjes autonomiste shqiptare e cila po gatuhej,pikërisht në zemër të perandorisë osmane.Bashkëbisedimet e gjata me këta dy burra,do t’a bindnin Sherif Langun se Teologjia Islame që ai studionte,do të vlente vetëm atëherë kur ajo do të shpalosej si mesazh për të ndriçuar udhën e lirisë së kombit të vet.Por,në Stamboll,biri i Dibrës së Madhe do të takohej edhe me Mehmet Pashë Derallën,Ali Riza Shkupin dhe Hasan Prishtinën.Prej këtyre ai do të merrte fjalën se në rastin e parë që do t’u jepej,kur vatanit t’i kërkonte besë të lidhur burrash,e bashkuan edhe Sherif Langun,i cili sapo mbaroi Universitetin Telogjik Islam,kërkoi të shërbente në një prej institucioneve fetare në vilejetet shqiptare.Në vjeshtën e vitit 1907 shkon në Dibër të Madhe dhe nën titullin fetar të Hafizit,nis menjëherë nga veprimtaria kombëtare.Në këtë mënyrë,në pranverën e vitit 1908,pas kontakteve të drejtëpërsëdrejta me Dervish Himën dhe Vehbi Dibrën,Hafiz Sherif Langu nis nga puna për krijimin e klubit “Bashkimi” i paraqitur asaj kohe si klub për përhapjen e gjuhës shqipe,por që në të vërtetë kërkonte të zhvillohej sipas modelit të Komitetit të Fshehtë të Manastirit.Me punë dhe përpejkje trimërore,klubi “Bashkimi” ndonëse ende i pashpallur,u shëndrua në një fole të ngohtë të atdhetarëve që vepronin sidomos në Manastir.Pamvarsisht se formimi i klubit “Bashkimi” u shpall në dhjetor të vitit 1908,( me kryetar Hafuz Sherif Langun) ky pati ndikuar drejtëpërsëdrejti në mbarëvajtjen e Kongresit të Manastirit për alfabetin e gjuhës shqipe.”Pranë klubit “Bashkimi” dhjetra antarë zhvillonin një propagandë të gjërë në qytet dhe në krahina për të mbajtur të gjallë në popull dashurinë për atdheun,dëshirën për të kënduar e shkruar shqip.Kudo dëgjohej me interes fjala e kryetarit Sherif Langu dhe Vehbi Agollit për këto probleme, duke i bërë kështu një shërbim të çmuar çështjes kombëtare”. ( Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë , Dosja A.VII.63 , fleta 4 ).

Në krye të klubit patriotik “Bashkimi”Hafiz Sherif Langu do të përpiqej të mblidhte rreth çështjes kombëtare jo vetëm atdhetarë Dibranë,por edhe ata të Kosovës e Malit të Zi.Edhe atëherë kur turqit e rinj u vërsulën me zjarr dhe hekur për të shtypur çdo aspiratë autonomiste të popullit tonë,burri i Dibrës nuk u frigua.Mjaft pjestarë të klubit që ai drejtonte u shpërndan ç’rej Kukësi e deri në Ohër e Strugë,duke krijuar e mbajtur të ndezur arsimimin e fëmijëve me gjuhën e bukur shqipe.Ishte pikërisht veprimtaria e këtyre Komiteteve, e cila mbajti të ndezur arsimimin e fëmijëve me gjuhën e bukur shqipe.Ndonëse turqit e rinj përpiqeshin të digjnin gjdo libër shqip,karavane të tëra librash,të ardhura nga Sofja apo Bukureshti,shkonin deri në fshatrat e kullat më të largëta të Dibrës.Hafiz Sherif Langu,do të predikonte me dashuri e urti,midis bashkëkombasve të vet se “shqiptarizma asht për Fe e Atdhe.Sa ma shumë ta përqafojmë atë aq më pranë zotit jemi dhe ai padyshim do t’na ndihmojë në dëshirat e hallet tona”.

Hafiz Sherif Langu,çdo ditë më tepër ishte i bindur se përballë verpimeve dhunuese dhe përçarëse të Portës së Lartë shqiptarët duhej të ngriheshin e të kërkonin pavarsinë e tyre me grykën e pushkës.Kështu në fillim të marsit 1912,patriotët dibranë organizuan në rrethina të fshatit Homesh, një kuvend madhor,në të cilin muarën pjesë rreth 4500 burra ç’prej Grykës së Vogël e Luznisë deri në Bulqizë.Në këtë kuvend,Hafiz Sherif Langu lexoi një program i cili sipas dokumentave ka qenë pikërisht urdhëri i Komitetit të Manastirit për përgaditjen e kryengritjes së armatosur.Ky program në dallim nga herët e tjera apo kuvendet e tjera,përcaktonte në mënyrë tejet të qartë se ;”Tash do të bajmë kryengritje jo për me kërku lirinë e mësimit të gjuhës sonë,por për me ngritë flamurin kuqezi”(Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë. Fondi A.VII 63 , fleta 69 ).

Dhe pikërisht këtu pas ndëgjimit të fjalës së Hafiz Sherif Langut,i cili disa herë u ndërpre nga durtrokitjet e nxehta dibrane dhe po në atë lëndinë,si rrufeja u lidh besa për t’i dëbuar osmanët nga Dibra.Me anë të korrierëve të posaçëm,kërkesa e burrave të Dibrës u dërgua pranë deputetëve shqiptarë në parlamentin osman dhe veçanërisht iu bë e njohur Hasan Prishtinës,i cili dha udhëzime për mbajtjen e kontakteve me gjitha vilajetet shqiptare. Më 24 mars 1912,në fshatin Çidhmë të Dibrës së Poshtme,luftëtarët shqiptarë u përballën me një batalion osman të futur në pozicione të fortifikuara dhe të armatosur deri në dhëmbë.U deshën disa orë luftime të rrepta që batalioni turk në Çidhën të shpartallohej tërësisht,duke lënë me qindra të vrarë e të plagosur dhe një sasi të konsiderueshme të materialeve luftarake.Ndërkaq flakët e kryengritjes po përhapeshin me shpejtësi të madhe.Më 27 mars 1912 forcat dibrane të udhëhequra nga Elez Isufi dhe Sufë Xhelili rrethuan garnizonin turk në Reç e Dardhë dhe pas luftimesh të papara,mundën ti shpartallojnë këto forca.Tashmë për çdo dibran të ndershëm,ashtu sikundër për çdo shqiptar të tillë,ishte më se e qartë.”Në qershor kryengritja përfshiu edhe Dibrën e Sipërme,kurse më 21 qershor filluan lëvizjet brenda në qytetin e Dibrës.Tek ura e Spiles u grumbulluan forca të shumta kryengritëse,të prira nga Sadulla Strazimiri,Sheh Latifi,Ismail Strazimiri,Hafiz Sherif Langu,Eqrem Cami,Shahin Cami,Nurçe Xhuglini,Qamil Daci,Ali Zeqja,Rifat Mizoja, Dan Cani, Dine bej Maqellara,Abdulla bej Allabegija,Izet Dalipi,Sefedin Ilimca etj.Shihej qartë se e tërë Dibra ishte e përfshirë nga ideja dhe valët e kryengritjes”.(Q.Xhelili,”Vehbi Dibra personalitet dhe veprimtar i shquar i lëvizjes kombëtare”- Tiranë 1998 , faqe 83 ).

Merret lehtë me mend se ngjarja kulmore në jetën e Hafiz Sherif Langut është padyshim pjesmarrja e tij në kuvendin historik të Vlorës.Në kushtet e shpartallimit të plotë të perandorisë osmane si dhe të rrezikut që u vinte trojeve shqiptare prej shovenëve sllavo-grek,ishte e natyrshme që vetëm pavarsia do të mund të shpëtonte shqiptarët.Më 18 nëndor 1912,në zyrën e telegrafisë së bashkisë së Dibrës,do të mbërinte telegrami i plakut Ismail Qemali,i cili ftonte dibranët një orë e më parë të zgjidhnin përfaqsuesin e tyre,për të ngritur Flamurin në Vlorë dhe për të shpallur pavarsinë e trojeve shqiptare.Në këto kushte,në 19 nëdnor 1912,paria e Dibrës në bashkëpunim me udhëheqësit e shquar të maleve,u mblodhën në një kuvend madhështor,i cili u çel me leximin e telegramit të plakut të Vlorës.Dy ditë pas këtij kuvendi,mes bisedimesh të shumta,u caktuan edhe dy delegatë që do të përfaqsonin popullin dibran në Vlorë.”Është interesant fakti që mandati i përfaqsimit të Dibrës në kuvendin e Vlorës iu dha njëzëri dhe pa asnjë hezitim Vehbi Dibrës dhe Hafuz Sherif Langut.Të dy burra të shquar dhe të nderuar,të njohur si klerikë por edhe si luftëtarë aktivë të çështjes kombëtare”.(Q.Xhelili”Vehbi Dibra personalitet dhe veprimtar i shquar i lëvizjes kombëtare” – Tiranë 1998 , faqe 90 ).

Menjëherë pas marrjes së mandateve,të dy burrat e Dibrës të përcjellë nga dashuria dhe respekti i mijëra dibranëve,nisen për në Vlorë.Atyre do t’u duhej të udhëtonin herë në këmbë e herë në kuaj,ditën e natën,duke iu shmangur sidomos luftimeve me formacionet e ushtrisë serbe.Dhe kurdoherë ata do të gjendeshin të rrethuar prej bujarisë dhe fisnikërisë shqiptare.Udhëtimi i tyre zgjati plot 7 ditë dhe anipse në kushtet e vështira të mjeteve të komunikimit me të mbrritur në Elbasan ata muarën vesh për interesimin e vazhdueshëm,të Ismail Qemal Vlorës.Kështu,në një telegram që ky i niste në Elabsan,Aqif pashë Elbasanit,pos të tjerave pyeste ; “A erdhën përfaqsuesit e Dibrës ? Sa më i madh të jetë rreziku aq më rëndësi kanë masat për ta përballuar këtë rrezik…”(A.Q.Sh-Tiranë.Fondi “Kuvendi Kombëtar i Vlorës”Dos.1.fl.23)

Më pas ditët historike të kuvendit,Hafiz Sherif Langu do të jetonte në dashurinë e qindra atdhetarëve të tjerë shqiptarë,momentet e lavdisë dhe krenarisë për ngritjen e flamurit tonë kuqezi.Shqipëria shpallte aktin e madh të pavarsisë duke lënë pas lumenj të tërë gjaku.Së bashku me Vehbi Dibrën,burri i Dibrës harton “Fetfanë”,duke iu përgjigjur flakë për flakë qëndrimit antikombëtar të disa prej parisë shqiptare,të cilët mohonin jo vetëm kombësinë e fenë por edhe flamurin tonë.Duke shfrytëzuar faktin që tradicionalisht,nëpër kuvendet shqiptare klerikët e lartë fetarë do e thonin domosdoshmërisë fjalën e tyre,patriotët dibranë përfaqsues në Vlorë hartuan brenda 3-4 ditëve “Fetfanë”,një lloj përshëndetjeje e cila do të hidhte dritë mbi të kaluarën dhe të ardhmen e kombit tonë.Në vështrimin e parë kjo “Fetfa” të ngjan me një predikim të zakonshëm të klerikut,ndërsa në të vërtetë përmbajtja dhe idetë e saj,bënin apelin e madh të kohës,drejtuar gjithë shqiptarëve për në dashuri gjer në amshim për të kaluarën dhe flamurin tonë.Në aspektin juridik kjo përshëndetje mund të merrej edhe si model i ndërthyrjes së detyrave të pushtetit legjislativ me atë egzekutiv të shtetit.Në qeverinë e parë shqiptare,të dalë prej kuvendit të Vlorës,Hafiz Sherif Langu bashkëpunon me Mid’hat Frashërin,i caktuar në atë qeveri si ministër i punëve botërore.Në prillin e vitit 1913,atëherë kur trupat serbe po largoheshin nga Dibra dhe Mati, qevreia e përkohshme e Vlorës mendoi të dërgonte atje një komision të Veçantë i cili do të organizonte pushtetin lokal në ato treva.Me porosi direkte të Mid’hat Frashërit ky komision përbëhet prej ; Hafiz Sherif Langut,Tajar Tetovës dhe Ahmet Daklit.Ndërkaq ishte qeveria e Vlorës, e cila i pat porositur komisionerët e saj të merrnin në Mat,patjetër lidhje sa më të ngushta me djaloshin 18 vjeçar Ahmet Zogun,i cili i pat deklaruar në Vlorë,Ismail Qemalit se do të ishte krahu i djathtë i shtetit të parë shqiptar,në ato treva.Rreth këtij misioni,më 22 maj 1913 ministri i Brendshëm i Qeverisë së Vlorës,Myfid bej Libohova i shkruan prefekturës së Elbasanit,midis të tjerash se ; “Telegramet e zotërinjëve Tajari,Sherif dhe Ahmet i muarëm.Është e nevojshme që Dibra dhe krahina e Matit të lidhen me qeverinë e përkohshme sa më shpejt.Bajram bej Curri dhe krerët e tjerë ndodhen në Mat,ku presin udhëzime nga qeveria e përkohshme.Zotërinjtë Sherif,Tajar dhe Ahmet të nisen sa më shpejt për në Mat”.(Arkivi Qëndror i Shtetit-Tiranë,Fondi 71, dosja 2, dokumenti nr.11223 ).Anipse në kushte tejet të vështira,përballë trazirave të mbrendshme si edhe intrigave serbe e malazeze,patriotët dibranë,të kryesuar nga burri i shquar Sherif Langu,mundën të kryenin në trevat veriore shqiptare një veprimtari të madhe në dobi të shtetit të parë shqiptar.Ngase kishte njohuri jo vetëm në teologji por edhe në jurispondencë burri i Dibrës do të ngarendëte prej Mati e deri në Dibër e Gjakovë,duke u përpjekur të bindë parinë e këtyre trevave se ishte e domosdoshme të shmangej anarkia për t’iu bindur deri në fund ligjeve të shtetit.Me ndihmën e drejtëpërsëdrejti të Sherif Langut,u ngrit prefektura e re e Dibrës,në të cilën përveç viseve të çliruara nga serbët të kësaj treve,u vendos të futeshin në krahinat e Lumës dhe të Matit.Në të njëjtën kohë,ndonëse përballë vështirësive u ngritën administratat vendore në Dibër të Epërme dhe Dibër të Poshtme ku kontributi i Sherif Langut ka qenë dhe mbetet i padiskutueshëm.

Trazirat e mëdha në vitet 1913-1914,atëherë kur shqiptarët po vriteshin midis tyre për të kënaqur orekset e fqinjëve tanë të vjetër e lakmitarë,nuk do të kalonin lehtë në shpirtin e burrit të Dibrës.Në këto momente,në fjalën e tij të ngrohtë dhe sidomos mendimin e pjekur,Sherif Langu do të ishte kurdoherë në vargun e burrave që vunë shqiptarizmën mbi gjithshka.Në shoqërinë e Rexhep Mitrovicës,Ahmet Zogut,Murat Toptanit,Mid’hat Frashërit,Myfid Libohovës,Aqif Biçakut etj,burri i Dibrës do të ngarendëte nga një cep i Shqipërisë në tjetrin duke luftuar me pushkë dhe pendë që pavarsia e shtetit shqiptar,si ajo foshnja e sapolindur të mos përpihej prej tallazeve të egër të luftrave dhe ambicieve të fqinjëve tanë shoven.Edhe në vitet 1914-1918 kur ai kreu detyrën e gjykatësit në disa prej gjykatoreve shqiptare të asaj kohe,Sherif Langu u karakterizua nga një drejtësi dhe urtësia në marrjen e vendimeve.Për të,të gjithë ishin të barabartë përballë ligjeve,ndaj secili vlente të përgjigjej deri me jetën e tij.Por dënimet e rrepta ishin tejet të rrallë për atdhetarin dhe fetarin e madh,këto dënime janë dhënë vetëm në ato raste kur tradhëtia ndaj Shqipërisë dilte sheshit.Ndërkaq në asnjë mënyrë ai nuk do të pranonte bashkëpunimin me Esat Pashë Toptanin,i cili duke parë guximin e tij, e mbajti të mbyllur në burgun e Elbasanit për 7-8 muaj,burrin e shquar të Dibrës. Më tej,Hafiz Sherif Langun do ta shohim të japë kontributin e tij të çmuar,përkrah Vehbi Dibrës,për pavarsinë e objekteve dhe kulteve fetare shqiptare nga Stambolli.Vlen të merret në konsideratë se një gjë e tillë,ka qenë shumë e vështirë të realizohej në ato kohra,po të kemi parasysh mentalitetin dhe prapambetjen që trashëgonte populli ynë nga e kaluara.Në këtë mënyrë,krahas mendimit teologjik dhe filozofik,kontributi i Sherif Langut mbetet me vlera të thella,pasi në çdo veprim e fjalë të tij,vihen re ndjenjat e thella dhe fryma nacionaliste.Si rrallëkush në ato momente të vështira,Hafiz Sherif Langu u përpoq të ngjallte në shpirtërat e besimtarëve apo shqiptarëve të tjerë që e rrethonin,ndjenjën e krenarisë kombëtare,evokimin e traditave më të vyera të popullit tonë si parakusht për të flakur tutje fanatizmin e verbër dhe përqarjet krahinore.Që këto tradita të evokoheshin e përcilleshin,që ato të shiheshin si modele që mund të vlenin ende,sipas mendimit të burrit të Dibrës,të gjithë shqiptarët duhej të shtonin përpjekjet për gjuhën dhe kulturën shqiptare. Veçanërisht në kushtet kur mbretëria shqiptare,po u jepte prioritete të mëdha shkollës dhe gjuhës shqipe,Sherif Langu do të nxiste plejadën e shkëlqyer të klerikëve të asaj periudhe që të përkrahin pa rezerva shqiptarët këndej e andej kufirit,për të lartësuar mendjen e tyre vetëm në anën e diturisë.

Sipas librit “Dibra dhe etnokultura e saj”,mësohet se Hafiz Sherif Langu,nga 1938 e deri në vitin 1941,kryen detyrën e kryetarit të Këshillit të Ylemave në Shkup.Në muajin tetor 1941,kisha sllavomaqedonase i përgaditi atentat burrit të Dibrës pasi kishte parë tek figura e tij më shumë se klerikun e besimit islam,ndjenjën e thellë kombëtare që përcillte në çdo veprim kryetari i Këshillit të Ylemave.Kanë qenë pikërisht disa miq të tij në Shkup të cilët bien në erë të atentatit.Fshehurazi duke e veshur me kostum të fshatarëve të atyre anëve,këta mundën ta nxjerrin Sherif Langun përtej kufijve politikë politik,duke e dërguar në Tiranë.Aty,burri i Dibrës pritet me gëzim prej qeveritarëve shqiptarë,madje kleri i lartë mysliman u vendos në funksionin më të lartë atë të kryetarit të Komunitetit Mysliman.Falë atdhetarizmit të kulluar të tij,luftës pa kompromis me kundërshtarët e Shqipërisë,si edhe përgaditjes së lartë teologjike e filozofike,ai qëndroi në këtë detyrë deri në tetor 1943.I prirur kurdoherë nga ideja e Shqipërisë Etnike,Hafiz Sherif Langu pranon me kënqësi të jetë në tetorin e vitit 1943 në Këshillin e Naltë të Shtetit Shqiptar si anëtar i këtij Këshilli.Ai do të bashkëpunonte me burra të tillë të shquar si Rexhep Mitrovica,Lef Nosi,Patër Anton Arapi,Mehdi Frashëri,Xhafer Deva,Thoma Orollogaj,Fuad Dibra etj,pamvarisht se këta u sulmuan me armë në dorë nga klika komuniste e Tiranës.

Në janarin e vitit 1945,ndërsa po jepte mësim në Medresenë e Tiranës,Hafiz Sherif Langu arrestohet.Akuza ndaj tij mund të përmblidhet “bashkëpuntor me Ballin Kombëtar” e “Legalitetin”,mik i ngushtë me Rexhep Mitrovicën dhe Lef Nosin,ka luftuar për Shqipëri Etnike duke sabotuar rëndë lëvizjen nacionalçlirimtare”.Burri i Dibrës e bëri vetë mbrojtjen,pa avokat.Në esencë fjala e tij në gjyqin butaforesk të komunistëve të Tiranës përfundonte ; “Nuk mund të quhem armik pse due me jetue së toku me vllaznit e mij,çka e realizon Shqipnija Etnike.Përkundrazi armiq jeni ju.Vetëm për këtë ideal timin në Shkup deshën me m’vra.Por sllavomaqedonasit po e realizojnë këtë në Tiranë !”.Dënohet së pari me burg të përjetshëm e mandej me 25 vjet burg.

Hafiz Sherif Langu,nacionalisti i pakomprimis,mbyll jetën e tij i torrturuar mizorisht nga bollshevikët e shtetit amë,më 9 mars 1956,burri që pati ngritur flamurin në Vlorë,ai që për 7 decenie punoi e jetoi vetëm për kombin e vet.Ishte plot 79 vjeç kur mbyllte sytë ndërsa shpirti i lirë ngarendëte përtej hekurave të qelive në kufijtë Etnike të Shqipërisë.

Bern-Zvicër

KUR ERICKSON HAPI SHKOLLËN BUJQËSORE TË KAVAJËS

September 2, 2013 by dgreca

*Shkolla e Vajzave u hap në Kavajë më 20 shtator 1926, dhe Shkolla Bujqësore për Djem me 10 Tetor. Pagesa ishte 50 Franga ari në muaj./

* Ja cfarë lëndësh mësoheshin në secilën shkollë./

* Mësimet vazhdonin për 3 vite. Më të dalluarit vazhdonin edhe dy vjet më shumë se të tjerët./

Në numrin e vet të 12 nëntorit 1926 “Dielli”, gazetë e Federatës Vatra, njoftonte dhe cmonte hapjen e shkollës bujqësore në Kavajë nga Erickson. Në njoftimin që zinte 1/3 e faqes 4, informohej: Z. Telford Erickson, Amerikani i njohur në mes të shqiptarëve të Amerikës, lajmëron në shtyp të Shqipërisë se kët’ mot hap shkollën e Bujqësisë , ndihmat për të cilën i mblodhi në mes të një grupi amerikanësh mirëbërës.

Dielli njoftonte se përvec Shkollës së Bujqësisë, që natyrisht do të ishte për djemtë, do të kishte edhe një shkollë për vajza.

Më pas Dielli përcillte njoftimin e 12 tetorit të atij viti që kisht publikuar gazeta korcare “Zëri i Korcës”- Kemi nderin t’i njoftojmë popullit shqiptar se me ndihmën e një grupi amerikan filantrope, po hapet sivjet në Kavajë, nji shkollë praktike të Bujqësisë për djem dhe një shkollë tjetër për goca. Qëllimi i shkollës për djem ashtë të nxjerrunit e ekspertave agronomë dhe bujqë të mbaruar e të stërvitur me dituni teknike moderne.

Qëllimi i shkollës për goca ashtë të rritunit e vajzave me ditunira dhe zanate krejt shtëpiake. Që të dyja shkollat kanë edhe internata të vecanta.

Mësimet vazhdojnë rregullisht tre vjet.Ata djem dhe ato vajza që kanë zanë dituri të pëlyshme mund ët vazhdojnë dhe dy vjet të tjerë. Mësimet jepen në gjuhën shqipe dhe inglishte.

Më pas njoftohej edhe programi për secilën shkollë, vec për djem e vec për vajza.

(Lexojeni të plotë në Diellin e printuar)

Historia e Vlorës në syrin e një të huaji

September 2, 2013 by dgreca

Nga Gëzim Llojdia*/

Një material interesantë mbartet tek enciklopedia italiane e vitit ‘37. Bëhet fjalë për një nga qytetet jugore të vendit . R. A. , A. Per thotë kështu për qytetin jugor buzë detit: Valona (ne shqip. Vlorë, greqisht Αὔλων , në italisht – Vallona ).

-Qyteti i jugut te Shqipërisë, rreth 3 km nga bregu lindor i gjirit me të njëjtin titull , në rrëzë të kodrës së Topana ( 124 m ), të mbuluara me ullinj e pemët e bukura , e cila formon një kala natyrore.

Qytet i zhvilluar në vend të Aulona klasike , e cila gjithashtu qëndronte në veri , në kordonin që ndan lagunën nga deti i Nartës .

Vlora , që ne fillim të shek . XX kishte vetëm 2200 banorë. Ajo tani ka rreth 9.500 ( 9.106 (koha e regjistrimit viti 1930 ) , nga të cilat dy të tretat myslimane ,pjesa tjetër greko- ortodokse dhe një grup i vogël i hebrenjve .

Ajo ka një shesh të madh është shumë e gjallë në ditët e tregut, në kohën pazarit pazarit, dy xhamive dhe madje edhe sot ka shumë ndërtesa moderne publike.

Ajo është e pajisur me ujë të pijshëm nga ujësjellësi i madh .

Kodrat përreth janë mbjellë me pemë ulliri dhe bajame dhe gjithashtu pemë të tjera frutore . Industritë më aktivë në qytet janë ajo e vajit,nxjerrjen e kripës nga laguna e Nartës dhe prodhimin e enë balteve.

Dy rrugët lidhë qytetin me luginën e Voiussa , dhe një bulevard i gjerë e lidh atë tek aeroporti në gji .

Kjo është e formuar nga dy kalatave më konkrete, e gjatë 180 m . Për minierat e kompanisë Selenizza, me 8 metra në pjesën e poshtme , dhe një të qeverisë shqiptare , prej 140 m. me një gjatësi prej 4.5 m ku ankorohen në fund .

Në këtë skelë është termocentrali i ri .

Në veri të kësaj pike , në Krionerò , është një burim i shkëlqyer .

Një fanar në Punta.

Lëvizja e portit është dhënë mbi të gjitha nga eksporti i vajit , jo shumë larg nga minierat e bitumi Senelizza, dhe të naftës : në Vlorë është kryesuar nga një tubacion.

Një kabllo telegrafi lidh aeroportin me Otranto .

Në port janë pjesë e linjave të rregullta me vela itineraret me Brindizi , Sarandë , Korfuz dhe Durrës.

Vlora është kryeqyteti i një krahine ,që ka një sipërfaqe prej 1360 km katrore me 53.500 banorë .

Gjiri i Vlorës është i rrethuar nga brigjet e sheshtë , me thellësi të vogla, ndërsa është mbyllur nga shpatet e Malit Lungara dhe gadishulli me pikën në lartësi 840 m . )

Gjiu , si dhe portin e Vlorës , gjithashtu ofron strehim në jug- perëndim , më saktë i quajtur gjiri i Dukatit , dhe i mbrojtur nga të gjitha erërat , kjo është shumë më e përshtatshme për gjirin e Vlorës për ankora të gjata . Anijet e vogla mund të gjejnë strehim edhe në strehimin e Pasha Liman .

Historia

– Në ndarjen e Perandorisë Romake në fund të shek . IV Vlora , që i përkiste rrethit të Epirit , erdhi nën qeverinë e bizantine që mbahet në posedim pothuajse vazhdimisht deri në fund të shekullit. XI .

Ajo u pushtua në vitin 1080 nga Robert Guiscard i cili e bëri atë bazën e operacioneve ushtarake kundër bizantinëve për pushtimin e Gadishullit Ballkanik , në të cilën ai nguli sytë pas pushtimit të Italisë jugore .

Kompania , nëpërmjet ndërhyrjes së Venedikut në favor të perandorisë , dështoi dhe në 1085 bizantinët e rifitojnë Vlorën , por me ekspeditën e tij, Roberto ka theksuar nevojën që është mjeshtër i Italisë jugore , që të ketë një pikëmbështetje në bregdetin lindor të Adriatikut për të siguruar mbrojtjen e vendit, dhe u tregoi pasuesve të tij rrugën e zgjerimit në Lindje.

Perandoria Bizantine , si rezultat i pushtimit latin i Konstandinopojës ( 1204 ) , Vlora ishte pjesë e despotit të Epirit përbëhet nga Michael Engjëllor Comnenus . Në vitin 1259 ajo u dorëzua së bashku me Kaninën , Beratin , Durrësin për Manfred , mbret i Siçilisë , si prikë e Elena Angelus Comnenus me të cilin ai u martua .

Ajo u pushtua nga perandorët bizantine në 1314 nga Ganzas Dhimitri i cili u bë guvernator . Djali i tij dhe pasuesi mori një qëndrim të pavarur nga Bizanti dhe mori titullin e Zotit , Spinarza të Vlorës , Kaninës dhe Berat , por në 1337 ai u rrëzua nga serbët të cilët , nën drejtimin e Stefan Dušan , duke zënë të gjithë Epirit.

Në vdekjen e Dušan ( 1356 ) , Vlora dhe Kanina formuar një despot i cili i përkiste në vitet 1356-1371 , Aleksandër Giorić , 1371-1372 , në Giuragj Iliiće atëherë Cedda balsa dhe Musacci .

Vlora në vitin 1414 ra në duart e osmanëve. Gjatë luftës kundër turqve udhëhequr nga Skënderbeu dhe pas vdekjes së tij ,venedikasit pushtuan Vlorën disa herë , por gjithmonë për një kohë të shkurtër .Nga vitet 1691-1912 sundimi osman i Vlorës nuk kishte asnjë ndërprerje për qytetin, për konvertimit e vendasve në Islamin dhe në ndërtimin e xhamive ,ku qyteti mori pamjen e qytetit turk.

Gjatë luftës ballkanike , në dhjetor 1912, Vlora u bombardua nga flota greke.

Në Vlorë u formua një qeveri provizore nën kryesinë e Ismail Qemal Vlorës. Më 10 prill 1913, Ismail i dha kompetenca për Komisionin Ndërkombëtar të caktuar nga Konferenca e Ambasadorëve me detyrën e përcaktimit të kufijve dhe të hartojë statutin e shtetit të ri .

Është mbajtur seanca e saj në Vlorë dhe sundoi vendin deri në ardhjen e Princit Ëilliam Vidit . Pas shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore , Princi i Vidi ka braktisur tokën shqiptare dhe Italia e pushtoi (në 28 dhjetor 1914) Vlora e cila më vonë u bë një bazë e rëndësishme për operacionet ushtarake në Gadishullin Ballkanik .

Në negociatat e paqes që pasuan fitoren e aleatëve, Italia erdhi për të njohur pushtimin e Vlorës , por në gusht 1920 me marrëveshjen e Tiranës ,Vlore -Shqipëri duke e mbajtur atë të kthehet vetëm me posedimin e ishullit të Sazanit .

*Msc. Anëtar i Akademisë Evropiane të Arteve

Në Bukuresht, Lumturimi i atë Vladimir Gjikës, me gjak shqiptar, martir i diktaturës komuniste në Rumani

September 2, 2013 by dgreca

Nga Radio Vatikani/

Me 31 gusht 2013, në Bukuresht, në pavionin qëndror të Romexpo, në orën 11.00, u kremtua një Meshë solemne me ritin e lumnimit të imzot Vladimir Gjikës. Më pas u nderuan edhe reliket e të Lumit të ri, Meshtar e Martir. Kremtimin e kryesoi i dërguari i Papës Françesku, kardinali Anxhelo Amato, prefekt i Kongregatës për Çështjet e Shenjtorëve.

Atë Gjika u arrestua në vitin 1952, vetëm e vetëm pse nuk pranoi t’i shkëpuste lidhjet e Kishës katolike në Rumani me Selinë Apostolike. Pastaj, erdhi burgimi i gjatë e i mundimshëm. Pas një vit vuajtjesh e torturash, vdiq si martir në burgun e Zhilavës, pranë Bukureshtit, më 16 maj 1954.

Për këtë Lumnim, që lidhet drejtpërdrejt me Kombin shqiptar, sepse i Lumi i ri me gjak ishte shqiptar, pyetëm kardinalin Anxhelo Amato:

Pyetje: – Hirësi, a mund të na thoni diçka për këtë të Lum të ri, që i përket sa Rumanisë, aq edhe Shqipërisë…

Përgjigje: – Nga familje fisnike, me origjinë shqiptare, Vladimir Gjika i përdori talentet e shumta, që i kishte dhuruar natyra e hiri i Zotit, gjithnjë në shërbim të të varfërve. I kthyer në vitin 1902 në fenë katolike e i shuguruar meshtar në Paris, më 7 tetor 1923, në moshën 50-vjeçare nisi apostullimin e përkushtuar në shërbim të më të vegjëlve, më të varfërve. Në vitin 1939 vendosi të mbetej në Rumani, për të përballuar nevojat e refugjatëve polakë, pas pushtimit nazist të Polonisë.

Besnik ndaj teologjisë së tij të nevojës (théologie du besoin) ai ndihmoi me të gjitha forcat të sëmurët, të plagosurit e robërit e luftës. E vijoi këtë udhë edhe më 1948 kur, pas abdikimit dhe largimit të mbretit Mikel, regjimi komunist nisi sulmin sistematik kundër katolikëve, me synim, asgjësimin e tyre.

Pyetje: – Ç’mund të na thoni për martirizimin e tij?

Përgjigje: – Imzot Gjika, më 18 nëntor 1952, u burgos në Zhilavë, një nga kampet më të tmerrshme të shfarosjens në Rumani. Dinjiteti, falja e persekutuesve, ndihma shpirtërore ndaj të burgosurve, që vuanin përkrah tij, jeta e thellë e lutjes, e bënë shembull tepër të lartë dëshmie ungjillore. Më 16 maj 1954 u shua, pas torturave mizore në kthetrat e sigurimit të shtetit. Njeri me përshpirtëri të thellë, ithtar i ekumenizmit, dëshira më e madhe tij ishte ta shikonte të bashkuar Kishën Katolike me atë Ortodokse.

Pyetje:
– Çfarë rëndësie ka Lumnimi i Vladimir Gjikës?

Përgjgje: – Janë tre, mesazhet e tij. I pari, dëshira ekumenike. Ëndërronte unitetin e Kishës. Propozonte shenjtërinë, si mjet i domosdoshëm për të çuar përpara bashkimin e të krishterëve. Në martirizimin e miliona të krishterëve ortodoksë të persekutuar posaçërisht në Rusi e në Evropën e Lindjes nga regjimet komuniste, shikonte garancinë e një rilindjeje të vërtetë që, në logjikën e misterit të Pashkëve, duhet të sillte bashkimin e dëshiruar.

Aspekti i dytë ka të bëjë me impenjimin konkret të dhimbsurisë ndaj refugjatëve, të plagosurve të luftës, të sëmurëve, të cilët i mirëpriti, i vizitoi, i ndihmoi.

Aspetki i tretë lidhet me dëshminë e tij të martirizmit, nën regjimin çnjerëzor të stalinizmit. U detyrua t’i nënshtrohej hetimeve torturuese, ditë-natë, shoqëruar me rrahje pa pikë mëshire, aq sa t’i rrezikohej dëgjimi e shikimi, e me tipe të ndryshme varjesh. I duroi të gjitha me fe e guxim e, sidomos, me ndihmën e lutjes.

Pyetje: – Si duhet shikuar ky Lumnim?

Përgjigje: – Lumnimi i sotëm duhet parë si shenjë profetike pajtimi e paqeje, si kujtim i një të kaluare të trishtuar, që nuk duhet të përsëritet në asnjë mënyrë, e si impenjim për të ndërtuar ardhmërinë plot shpresë, bashkim vëllazëror, liri e gëzim.

Radio Vatikani

Trimëreshat suliote

August 29, 2013 by dgreca

Ne Foto: Gratë Suliote. Pikturë e vitit 1827 nga Ary Scheffer (1795-1858), që përshkruan vetvrasjen heroike të grave Suliote, e njohur si Vallja e Zalongos, gjatë luftrave Suliote. Muzeu i Luvrit në Paris, Francë./

Nga SAIMIR LOLJA/

Guximi i jashtëzakonshëm i grave shqiptare ka qenë shfaqur vazhdimisht në historinë e vendit, por një nga shembujt më të shquar ishte ai u bë i njohur për një degë të popullit Shqiptar të përfaqsuar prej Suliotëve, kur ato u rrethuan prej Ali Pashës më 1792. Suliotët formonin një bashkim gjysëm të pavarur që përmblidhte 66 fshatra, të cilët i përkisnin rrethinave të Margaritit, Paramithisë dhe Janinës. Deri në kohën e Ali Pashës, ata ishin krenarë për rregullsinë e pagesave të detyrimeve që i bënin Portës. Por kurthet e mashtruesit plak Ali, i cili dëshironte t’i kishte të gjithë kalorësit e Sulit dhe të ardhurat e tyre në duart e tij të pangopura, shpejt shkaktuan kryengritjen e popullit. Dhe kështu suliotët nisën luftën e tyre të gjatë dhe të lavdishme kundër fuqive shumë herë më të mëdha të Pashait të famshëm.

Me anë të lojrave të dyfishta, i të cilave ai ishte një mjeshtër i përsosur, Pashai lidhi fillimisht në fuqinë e tij Xhavellën, një nga kryetarët e Suliotëve, dhe pastaj rrethoi Sulin. Kështu, ai u përpoq që me ryshfete ta bindte Xhavellën të tradhëtonte Sulin. Këtu mashtrimi u çiftëzua: Sulioti i zgjuar u duk se pranonte t’i bindej Pashait dhe bile la djalin e tij, Foto, në duart e Ali Pashës si peng. Ai u nis për në Sul në dukje se po e tradhëtonte atë, por pa arritur akoma atje ai i dërgoi një letër kundërshtimi Pashait.

Atëhere, Aliu sulmoi Sulin dhe ishte pikërisht këtu që heroizmi i grave Shqiptare u bë kaq i dukshëm. Mosko, gruaja e Xhavellës dhe e ëma e Fotos, tregoi mrekullitë e vlerave të saja gjatë rrethimit. Ajo shqeu me sëpatë të vogël disa kuti fishekës, ia ngarkoi ato edhe grave të tjera, dhe u sulën drejt llogoreve për t’i shpërndarë ato tek Suliotët. Aliu kërcënoi se do ta piqte të gjallë djalin e saj Foto, por ajo iu përgjigj se ajo ishte e re dhe mund të lindte fëmijë të tjerë, dhe se ajo më mirë të hante mish të pjekur të djalit të saj se sa të tradhëtonte vendin e saj. (Blackwood’s Magazine)

The New York Times

8 Shkurt 1880

dhe lindja e shtetit shqiptar

Revista Blackwood’s Magazine ishte një revistë britanike me qendër në Skoci, e cila periudhën e saj të botimit e pati në vitet 1817-1980 dhe fillimisht quhej Revista e Përmuajshme e Edinburgut (Edinburgh Monthly Magazine). Në kohën e botimit të këtij shkrimi në gazetën The New York Times, qarku i Sulit, në përbërje të Çamërisë, ishte pjesë e Vilajetit osman të Janinës. Ashtu si pohon edhe revista amerikane TIME e datës 26 Gusht 1940, Çamëria i merret Shqipërisë me pushtimin e Janinës prej ushtrise greke më 6 Mars 1913. Një përshkrim faktik i viteve të para të shtetit të sapolindur shqiptar jepet më poshtë mbështetur në librin “Edith Pierpont Stickney, Southern Albania 1912-1923, Stanford University Press, 1926″.

Kryengritjet shqiptare kundër Perandorisë Osmane dhe më pas shpallja e Pavarësisë Shqiptare i prishën planet e shteteve grabitqare dhe balancat e fuqive të mëdha në Europën Juglindore. Si rrjedhim u ndezën dy luftra ballkanike dhe më pas Lufta e Parë Botërore.

Lufta e Parë Ballkanike (8 Tetor 1912 – 30 Maj 1913) filloi me sulmet e Serbisë, Greqisë e Bullgarisë kundër Perandorisë Osmane dhe mbaroi me firmosjen e Traktatit të Konferencës së Paqes të Londrës. Kjo konferencë filloi punimet me 16 Dhjetor 1912 duke patur si shkak shpalljen e Pavarësisë Shqiptare më 28 Nëntor 1912 dhe në fund njohu pushtimet e bëra nga Serbia, Greqia e Bullgaria dhe Pavarësinë e Shqipërisë.

Lufta e Dytë Ballkanike (16 Qershor 1913 – 10 Gusht 1913) filloi kur Bullgaria, e pangopur me pushtimet e saja, sulmoi Serbinë e Greqinë dhe mbaroi me firmosjen e Traktatit të Bukureshtit. Bullgaria e sulmuar edhe nga Rumania e Perandoria Osmane dorëzohet dhe humb atë që pat fituar gjatë Luftës së Parë Ballkanike.

Kufinjtë e sotëm të Shqipërisë zyrtare u përcaktuan nën kujdesin e Britanisë, Francës, Austrisë, Rusisë, Gjermanisë dhe Italisë me Protokollin e Firences më 17 Dhjetor 1913. Para e pas kësaj date, Greqia edhe u përpoq të gjente përkrahje nga shtetet Europiane për rishikim kufiri edhe organizoi fshehurazi shqiptarë të greqizuar të ngrinin krye kundër shtetit Shqiptar, që qeverisej prej Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit, me qendër në Durrës dhe kryetar princin Gjerman William of Wied. Përkrahja Greqisë për këtë gjë nuk i erdhi dhe një arësye për këtë mund të gjehet tek fjalimi në Dhomën e Ulët të Parlamentit Britanik më 8 Maj 1913 nga Walter Guiness, i cili tha: “Greqia po kërkon territor në Shqipërinë e Jugut ku raca Shqiptare është shumicë absolute”.

Në Shkurt 1914, këto gjashtë fuqi të mëdha Europiane i bënë të ditur Greqisë se shumica e ishujve të Detit Egje do t’i jepeshin asaj më kusht që ajo të tërhiqte ushtrinë pushtuese nga Shqipëria e Jugut brenda muajit Mars 1914 dhe ta respektonte shtetin Shqiptar. Por nën nxitjen e drejtpërdrejtë të Greqisë (në dukje zyrtarisht asnjanëse), grekërit në Jug të Shqipërisë me në krye priftërinjë e tyre deklaruan më 28 Shkurt 1914 se formonin një të vetëquajtur “Republikë Autonome të Epirit të Veriut, e cila përmblidhte Himarën, Gjinokastrën, Sarandën dhe Delvinën”. Kryetar i saj u emërua Gjergj Kristaq Zografo nga Lunxhëria, i cili më 2 Mars 1914 në Gjinokastër u shpreh se “është e pamundur të vihemi nën zgjedhën e një populli barbar…”.

Në fund të Marsit 1914, qeveria shqiptare kërkoi nga Fuqitë e Mëdha ta detyronin Greqinë të t’i jepte fund masakrave në Shqipërinë e Jugut. Theksi u vu në faktin se ndërsa në dukje ushtria greke po largohej prej Shqipërisë së Jugut, në fakt ajo edhe po lente mbrapa banditë të organizuar e të armatosur prej saj edhe po iua ndërronte veshjet ushtarëve të saj për t’i rreshtuar me “ushtrinë e Epirit të Veriut”. Me qëllim që t’i jepte sa më parë fund shkretimit dhe të sillte paqen në Jug të Shqipërisë dhe në kushtet e një shteti shqiptar akoma me kërthizë të lidhur, Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit luajti lojën e bisedimeve, të mbajtura në Korfuz, me “grekërit e Epirit të Veriut”. Frika, se nëse përfundimet e këtyre bisedimeve të zhvilluara në Korfuz nuk do ishin të kënaqshme do të shkaktonin pushtimin e Shqipërisë së Jugut prej trupave Italiane dhe Austro-Hungareze, bëri që një marrëveshje [që mund të njihet edhe me emrin si Protokolli i Korfuzit] të firmosej më 17 Maj 1914. Me këtë iu jepej garanci “grekërve të Epirit të Veriut se kryetarët e bashkive të qyteteve kryesore të ishin të krishterë ortodoksë, që grekërit të mos thërriteshin në ushtri dhe të kishte liri fetare e arsimore për ta”, por gjithmonë duke ruajtur kontrollin e sipërm të qeverisë shqiptare.

Lufta e Parë Botërore (28 Qershor 1914 – 11 Nëndor 1918) filloi me vrasjen në Sarajevo të nën-mbretit Franc Ferdinand të Austrisë nga një serb dhe mbaroi me nënshkrimin e armpushimit prej ushtrisë gjermane. Në kohën e shpërthimit të Luftës së Parë Botërore, Shqipëria zyrtare praktikisht nuk kishte qeveri qëndrore dhe Princi William of Wied u detyrua të largohej nga Shqipëria në Shtator 1914. Ushtria greke e pushtoi përsëri Shqipërinë e Jugut më 27 Tetor 1914 dhe “qeveria e përkohshme e të ashtëquajturës republikë autonome e Epirit të Veriut” bëri të ditur se nuk do egzistonte më sepse kështu qëllimet e vërteta të saja ishin arritur. Shqipëria e Jugut mbeti e pushtuar prej ushtrisë greke deri në vitin 1915 kur ajo u shty prej ushtrisë italiane.

Perandoria Austro-Hungareze zyrtarisht mori brenda saj më 1909 Bosnje-Hercegovinën, të cilën e pat pushtuar që më 1878 dhe ndërkohë u bë edhe garantore e Pavarësisë së Shqipërisë më 1912. E dehur nga pushtimet e dy luftrave ballkanike dhe me ëndrën për një Serbi të Madhe ku të përfshihej edhe Bosnja-Hercegovina, nën nxitjen e mbështetjen e Rusisë, duke parë të bllokuar daljen në Adriatik prej një Shqipërie të pavarur, Serbia sulmoi Shqipërinë dhe kreu vrasjen e nën-mbretit Franc Ferdinand. Austro-Hungaria kërkoi që Serbia të largohej nga Shqipëria dhë njëkohësisht të mbahej përgjegjëse për atentatin e kryer. Kjo përplasje, në dukje diplomatike, midis Austro-Hungarisë të mbështetur nga Gjermania dhe Serbisë të mbështetur nga Rusia ndezi fitilin e Luftës së Parë Botërore dhe Shqipëria zyrtare nga shesh u bë përshesh prej ushtrive të huaja.

Konferenca e Paqes në Paris (18 Janar 1919 – 21 Janar 1920) u mbyll në fund me themelimin e Lidhjes së Kombeve. Në këtë konfernecë u bënë përsëri përpjekje për ta qethur Shqipërinë e mbetur, por ndërhyrja e presidentit amerikan Woodrow Wilson (1856-1924), i sqaruar nga shqiptarë dhe miqtë e tyre, e shpëtoi Shqipërinë e sotme dhe i ashtëquajturi “Protokolli i Korfuzit” i zhvlersuar më parë prej vetë “grekërve të Epirit të Veriut” u mohua përfundimisht (rebus sic stantibus).